장음표시 사용
121쪽
lum : se illa mentis. perceptio, qua Verum . a salso , bonum a malo. di insuit: quo etiam sensu rationis usus , seu ratio, rationis lumen nuncupatur . Ratio 1ecundum hanc notionem accepta purus cst explicatae iam, atque confirmatae mentis actus, atque intellectio :eum vero rationis usum , lumen , aut rationem iam
attigisse dicuntur . qui explicat . jam mcnte bonum a malo, verum a salso percipieudo, aut ratiocinando distinguunt. Alio tensa ratio, dc lumen rationis cst clarum illud innatum mentale lumen, quo illuminamur, in Verum rapimur, Veritatem videmus. & videre adnitimur. Ratio priori modo usurpata potest es se pura idea clara , purum iudicium, dc etiam ratiocinatio : omnibus hisce Mibus potest mens humana inter bonum , 8c malum, inter verum, & salsum clarissime distinguere. , . ..
tum, tir quo facile est, quid reiicias, distic limum
vero, quid amplectaris, statuere , mirum non . est ., si
in diver os adeo sensus philosophi abierint, nullusque hactenus suerit, aut esse forsan possit, qui rem acutangat , dc imulicatissimas hasce humanae mentis tricas , dc nodos explicet. Aleam dc nos tentemus , ut &quid caeteri existiment philosophi, dc quid etiam nos de nostra et mentis actibus opinemur, Philosophico in opere non desideretur Ut maiori tamen, qua scri. possit. claritate rem scurissimaria eκponamus , quidnam illud sit . quod impraesentiarum a phi Iosophis qua ritur , in quaenam praeeipua capita totum argum utum
dividant, Jc, quidnam de singulis statuant, fingi latim
reseramus. Cum plurima iam in Logica circa hoc ipsum argumentum retulerim, quae eo in loco, dc tractatu necestaria esie existimavi; ne iam dicta iterum repetam , ea tantummodo philosophicae cruditionis eausesa superaddam, quae neque in Logica referri, neque in Metaph ca omitti debent. 673. Primo igitur quaeritur , uuid rei sunt i mentis actus i jam idearum, neque caeterorum actuum nominales definitiones quaerimus: quid nominis sint ideae , citato in loco diximus : vera atque exacta idearum definitio, neque tentari neque cari a philosopho
122쪽
potesti ut enim est in definitionum regulis, notiones& res simplices definiri proprie non possunt. Caeteros vero mentis actus citato in icco definimus: iis igitur omnibus praetermissis, a Metaphysicis quaeritur, simine ideae , caeterique actus aliquid a mente seu anima spirituali distinctum, an solius animae cogitantis asse Riones ab illa non quidem re , sed modo tantum diversae Primum satis est in scholis commune; secundum recentiores sere omnes tenent, qui Peripatetica qualitates non admittunt.
6 6. Secundo : De ideis speciatim quaeritur , sint nec ne ab aliis animae actibus a perceptionibus diver-1um; an Iotius ideae rerum quas anima habet , sint ipsius mei animae perceptiones, Riibus idearum objecta coenoscit, sibique ipsi repraesentat. Ideas ab Animae perceptionibus este distinctas, tenent bene multi: n xant quam plurimi. Acerrime hac de re inter Malebrancbe , ta Arstauid , cadente saeculo proκime elapso, disputatum est: priorem partem tenebat Matebranche, posteriorem Arnati M. Quid nos circa duplicem hanc quaestionem teneamus, in Logica indicavimus luc
677. Tertio , quotupleX est idearum genus , atquadivisioὰ Notas idearum divisiones, & qu nam praeterea aliorum mentis actuum specios existant, in Lo-εfica dedimus . Haec tamen divisionis idearum quae illo ad celebrcm illam de origine idearum obicurissi- mim quaestionem nos deducit . si ideae in innatas ,s8ventitias , factitias dividuntur ; sunt proculdubio ideae innatae, sensusque proinde commune haud sunt omnium idearum principium t si contra nullae sunt ideae innatae; communis illarum sens, di principium haberi possunt, aut debent sensus. Sunt ne igitur idea innatae , an potius Onaties idear per sensus acquiruntur Qualis est nosvarum idearum origo Quae circa id earum originem seruntur philosophorum sententiae , ad sequentes reducuntur : prima omnes nostras ideas a sensibus derivat : ita ut insones objectorum per seu sus , seu per organa sensuum in apimam universale omnium nostrarum idearum principi uin existant. Hanc tenuere sententiam omnes Peripatetici, Epicurei, Μωterialistae, receptiores quamplurimi, post Ioannem L eyrreium eiusdem opinionis illustratorem: si vera illa esset, homo sensibus carens nullam plane habetet
123쪽
ullius rei ideam , nihil cogitaret, nihil perciperet, aut
gincipium in sensibus non statuit ideas innatas ad-
ruit . Non unus est circa ideas innatas communis philosophorum sensus . Antiqui Platonici nullas ideas esse a lensibus, sed omnes esse innatas existimarunt ;quin immo, cum illas statuerent aeternas, OmnSs no 1tras ideas puram esse rominiscentiam , antiquarum scilicet idearum in memoriam revocationem adstru bant . Alius longe est Cartesii sensus: nullas ille admittit ideas aeternas, maximam earum partem a se sibus derivat; aliquas tamen, puta ideam Dei , Rcligionis , virtutum , & principiorum moralium , universialium axiomatum in mente humana innatas esse, a Deo impressas , nullaque prorsus ratione a sensibus , aut obiems sensibilibus derivatas assirmavit: in hoc igitur innatarum idearum assertores conveniunt, non omnes ideas a sensibus provenire, in quo dc Peripat
licis & recentioribus Loc si discipulis opponuntur; in reliquis omnibus magnopere inter se se dissentiunt.
lebranche, animas humanas , mentes scilicet spirituales Deo, infinitae persectionis spiritui, esse unitas; cum ergo in Ddo contineatur, immo ipsemet per suam naturam persectissima omnium rerum idea existat; humanae mentes rerum ideas, seu obiecta ipsa in Deo vident . Hanc praeclari alias philosophi opinionem , quae post auctoris mortem nullos habuit patronos, si ria distussione dignam non exi si imo.
sema: Occasione motuum , aut actionum, quibus o lecta in humanum corpus agunt, respondentes ideae
in anima a Deo producuntur. Nihil est, quod ulterius in hoc systemate examinando , atque reiiciendo immoremur: satis in superioribus id argumentum agi
' 63I. Quinto Harmonia praestabilita alius etiam modus est ompes humanae mentis actus explicandi. Nulla sane hypothesis est ' quae magis a sensu removeatur: Co sequens tamen inde non est, ideas innatas ab harmoniae assertoribus teneri: Omnes ideas, sicut caeteros mentis actus, ab animae ipsius lando emanare, & eL Mi , huius sententiae consectarium est. Quod harmoniam
124쪽
niam praestabilitam attinet, mentem nostram jam e
612. Antiquam etiam illam aliquorum Peripatetic Tum , & Atomistarum opinionem praetermittimus, quia singulis obiectis subtilistimas quaidam eorum imagines quaquaversus emanare , eXistimarunt , quae per sensus ad cerebrum, & animam translatae obiectorum ideae essent, quibus anima Obies a CXterna perciperet. Tenues illae, & evanidae corporum. species per aera , di media corpora impenetrabilia transvolantes quid sunt λ Corpora ne ' quomodo ergo materiam penetrant. Fed in rancidis hisce quisquiliis , & chymaeris reiicienvis tempus non male collocemus: aliquid de iis in mptica physica diximus. 63r. Eorum, qui omnes ideas a sensibus derivant , vel aliquas tantum innatas esse autumant, hic sero senius est: inter Animam, & corpus atque obiecta externa verum intercodere physicum commercium, eiusque beneficio obiecta per lansuum organa animam ad rerum idea excitare. Eius praeterea indolis animam nostram esse autumant, ut ipsa quamprimum ab obiectis excitetur, eorum ideas, atque alios mentis actuata se se genio suo producat. 68 . Habes paucis expositum , & in siimma capita redactum, quidquid hactenus circa obsturissimum a sumentum homines cogitarunt. Idearum Origo, & primetrum aut a corporibus per senius agentibus , aut a Deo occasione corporum omnes ideas animae imprimente , aut ab anima ipsa harmonice agente, Vel per sensitis excitata , vel tandem partim ab obiectis seu sensibus, partim a Deo imprimente derivatur. Id ego ab omnibus diligenter animadverti velim, non eumdem esse innatarum idearum apud philosophos se usum, atque notionem. Aliud antiqui Platonici , aliud Careesius, aliud etiam alii philosophi hoc nomine intelligunt. Circa relata omniacapita mentam meam semen tia aperient . Nihil immoror circa id earum, & rei, quorum humanae mentis actuum definitiones, vel nominis, vel rei illas sint aut quaerantur: quae in Logica Circa utrumque caput diximus , impraesentiarum
confirmamus, & nihil modo suppetit , quod jam dictis superaddendum existimem. PRO.
125쪽
68 3. Ideae rerum , generatim omnes act- nostrae meniis sunt aliquia ab ipja mente distinctum.
Propositio de humana mente tantummodo intelli situr: de aliis creatorum spirituum ordinibus impra iuntiatum non loquor : ctuantumvis eorum actus Aspirituum ipsorum natura suo modo distingui existimem. In Deo infinitae pertastionis, atque simplicitatis spirim omnia unus icemque purissimus actus existunt. 686. Propositionem probant sequentia; I inter me tem, eiusque actus nulla esset dictinctio: omnes actus animae pura essent animae natura , & estentia: & quod inde conlequens est, ubicumque esset anima , vel in materno utero, in cunis, in somno essemus , Omnes illic essent perinde ac in vigilia, nostrae ideas, & -- teri omnes mentis actum; quidquid enim anima est , quin ab illa distinguatur, ab illa numquam separa duria Nulla praeterea esset novar Im idearum comparatio pnullius rei ideam novam tempore, studio, mentis, aut sensuum usu anima nostra acquireret. Quid enim ὸ Seipsam ne anima acquirit ρ Μagna sane est inter animam nostram ignorantem , & doctam, inter eiusdem animarignorantiam, & scientiam diversitas . Cum ab ignorantia mens nostra liberatur , di scientiam acquirit; aliquam sane persectionem sibi comparat , in novum melior emque statum mutatur, quem antea non hab hae : cum ergo novus ille status nihil aliud complectatur praeter novas ideas, ataue cognitiones, quibus antea mcns destituebatur; hujusmodi ideae, di cogniti
nes ignotarum antea rerum non sunt ipsismet anima.. Uno verbo, inter animam cogitantem, v non cogitantem aliqua est diversitas , nulla ex adverso inter animet m. & se ipsam distinctio intercedit . Rem per se manifestam longius prosequi superfluum esset. 687. Opponet hie Carthesianus aliquis: cogitatio est ad mentem, ut exrenso ad corpus: nulla autem di-sircto est inter extensonem & corpus: similiter igitur dicendum, cogitationem a mente nullo modo distingui Respondeo: neque corpus est extensio, neque spiritus est cogitatio , neque una eademque est inter corpus & extensionem, inter spiritum & cogitationem
126쪽
relatio. Nullum tamen est corpus, inquis , sine extentione : iacit ias proinde erit etiam spiritas sine cogitatione . RIi o deo: Argumentum in id i ritum collineat , ut in Atem iein per cogitantem prooare videatur: sed ue id quidem evincit: etsi enim primum illud demus , quod a quamplurimis negatur; nil inde ar- sumenti th lem 'oc ram deduci potest . Probandum
primo elici , camdem inter corpus & eXtensionem, inter tr iri tum ex cogi ipsi oncm cile relationem: quod cumdem si rari non possit , anum i Vero sine probatione hon liceat, totum corruit arcumentum. Spiritum e Gle rem cogitantem, laci e demo diramus; temper co- Sitate, I uram cite, at ae perennem cogitationem nihil cst, unda dimonii retur. 638. Quaenam tamen est ista actuum mentis ab anima di liinctioὸ Suot ne idcae ab animae subflatilia penitus distino ad y Sunt ne subnantia etiam ipsae peripateticae qualit iteS, an potius mentis ipsius modificati nesὸ Si primum statuas; eruint quidem ideae, omnesque alii animae actus ab animae substantia tamquam res una ab alia distinctae , atque sonorabiles. Si secundum admittamus ri illam tantummodo ab anima distinctionem habebunt , quae est modiscationum propria .
In re obscurissima difficile est, aliquid statuere , quod
669. Dico igitur : Dei, ct generatim omnes actus nost, i men is sunt purae modi cationes ipsius a imi
Ex una enim parte huiusmodi actus aliquam ab Dnima distinctionem habent, non sunt pura animae subsantia: aut igitur sunt res ab anima distinctae , aut ipsius modificationes: nihil est medium: si ergo actusi lios res aliquas absolutas non esie probavero , Propo Lilonem evincam . Ita vero res est: humanae menti,
a tus res absolutae ei 1e nequeunt , quin & ipsae sint creatae r quidquid est verum ens reale, suit e nihil O 'CX tractum, neque nisi per creationem potest produci. Eductiones in sensu Peripateticorum expositas VeraS es' se creationes & extractiones ex nihilo, tantumque Vir tutis ad unam, quantum ad alteram actionum specierurequiri, in superioribus demonstravinius. Omnes igitur actus animae ellent creati, solius Dei opus existerent, cuius tantummodo esse potest creandi munus rastus igitur humani nostra: mcntis , atque Voluntatis
127쪽
.pus iaostrae animae non essent , nihil in illos animi ageret, essectus nostrae voluntatis , mentisque nolitae non ellent, nihil humana mens efficeret. Cum volumus , nolumus, amamus, odio habemus , cogitamus, ratiocinamur, similesque alias animae operationes exercemus; omnia haec a Deo tantummodo in anima fuissent : quod neque eum humana libertate, neque cum innata spiritus activitate stare potest. Argumenti summa est: mens nostra 1uos actus proculdubio producit: cum igitur quaecumque res physica ex nihilo extiacta nonnisi per creationem efficiatur, creandi vero viri tem neque anima, neque creatura alia, sed unus h
beat Deus; aut nihil agit anima, aut illius actus res novae non sunt: agit vero proculdubio anima; illius proinde actus ab animae substantia non quidem re, sed
mo o tantum distinguuntur . 2. Huiusmodi sane reculae , quae neque corpus , neque spiritus , neque --
dia aliqua substantia inter spiritum & corpus existunt,
a nemine iam peripateticis praeiudiciis non imbuto tenentur: adeo scilicet humanae rationi repugnat res admittere, quae absolutum, & reale aliquid sint omnibus subjectis distinctum, quin tamen sint substantia , corpus, spiritus , aut media aliqua substantia , quin
ex nihilo producantur, quin per veram creationem eia ficiantur. .69o. C. Nil magis tritum, atque Vulgare in Peripateticorum scholis, quam eductionem , & creationem duas esse actionum species , quarum utraque res de
novo producatur: minus tamen ad ereationem requiri . Inde hoc in nos argumentum est,rmant . Animae nostrae actus esse possunt ab anima penitus distincti , ab illaque produci, quin per creationem efficiantur et licet igitur anima , virtutem creandi non habeat ;ὶ tamen actus a mente distinctos efficere potest; nihilque idcirco edi eo capite aut humana libertas, aut animae activitas minuitur. Familiaris hic est in Peripateticis. scholis ratiocinandi modus. 69i. Respondeo: Si duo hare consciam I. ad creationem ,&ad peripateticam illam eductionem pari virtute opus esse: 2. quaecumque caussa non possit ereare , non posse etiam veram aliquam rem novam producere; non modo argumentum diluam ; sed eductionem veram este creationem conficiam , dc propositionem ulterius confirmabo. Primum: Substantia quaecumque
128쪽
xIstens ab omni alio distincta, quacumque tandem se Rione primum producatur, totum 1 uum elle de novo accepit. Huitas substantiae natura nuncupetur A, datus icilicet persectionis valor: agitur de hac individua persectione in integrum ex nihilo extrahenda , de illo valore dando : Quacumque autem actione id fiat, est semper idem valor: quacumque actione centum aureos dare velis, illos habere opus est. Illa perfectio Λ minus in causia materiali, quam in caussa eis
ficiente continetur; minus a prima , quam a secunda accipit; minus virium in passiva tantum caussa , quam in emciente existit. Haec omnia Peripatolici statuunt: iam vero duae, aut quantuscumque essicientium causesarum numerus centum illarum perfectionum valorem dare non polsunt. Potiori igitur iure cauliae materialis , atque essicientis complexio valorem illum , seu persectionem dare nequeunt. Secunda enim haec complexio minus continet, minus dare potest, quam prima . Si quae intelligimus, & clare percipimus, loqui
velimus: eamdem aci creationem. atque productionem novae substantiae quocumque modo illa essiciatur, requiri omnino virtutem fatebimur. 2. Quaecumque ergo caussa non possit rem novam creare, illam etiam
non potest ex 1ubiecto aliquo producere , in quo a tea non extiterit: illa igittar peripatetica eductio, est
pura creatio: pares omnino sunt : quae caussa creare nequit , novam rem in naturam ex nihilo extrahere non potest.
692. Il lud etiam accedit, quod in praesenti casu mens ipsa & caussa essiciens suorum actuum , dc subiectum
Praeterea esse ponitur, quonam autem ex his duobus capitibus res illae novae suam existentiam a mente ac cipiunt , ratione scilicet caussae essicientis , an potius ex titulo caussae materialis λ Ex utroque, reponunt :bene est : mens igitur humana , utroque illo capite spectato, est ratio, seu causia suffciens existentiae alicuius substantiae datae: ipsa per se, atque ex se novam substantiam in se antea non existentem extrahit: quae quidem omnia absurditatem continent . Si nova est substantia de novo in rerum naturam producta; non mirahitur, neque educitur: extrahi, atque educi illa solum possunt, quae antea iam secundum veram suam
Humanae igitur mentis actus aliud esse non pose
129쪽
sunt, quam quaedam spiritualis ipsius substantiae eog
tantis, atque volentis modificationes, quat nihil aliud in anima sint, quam diversi cxistendi mosi, at lue status animae, quibuS ipsa ad montis aut voluntatis Obiecta refcrtur, illa rospicit, aut ab iis avertitur. Has spirituum modificationcs 1ensibus non pcrcipimus, ratione tamen argumentamur, atque sciade nur e cuius
. unius eli & spirituum existentiam, Nonnia ad spiritus spzotantia demonstrare. Motiricationes substantia- ruin me in natura, in iisque corporum qualitates, at que diveris status consistere, univcrsa corporum CXempla & tota dcmonstrat natura . Analogiae argumento a corporeis ad spirituales substantias Jucimur, & similia utrobique statuimus . Eκ una enim parte spirituales nostrae animae aliquid agunt; ex alia vero no-Vas res est cere non postunt propterea quod nulla creatura ratio suffciens est, potest cxtilentiae, & essentiae alicumsentis, neque rem aliquam potest creare . omnia vero in nostra sententia sibi optime congruunt : agit scilicet Anima, suos actus reapse producit, nullam tamen rem physicam creat: modificando agit, percipit, cogitat, amat , Odio habet . Eo nacto omnia substantiarum & caussarum materialium pliarn m na fiunt : universalis hic est agendi modus creaturis a Deo concessus, quo suam ipsie virtutem explicant ,
atque eXercent. ReS no a S agere, condere, creare,
Dinius Dei est. Cur ab universiali illa lege in toto materialium rerum systemate observata spiritus Oxcipi mus y Ad excipiendum nullum stippetit argumentum: ne excipiamus, & analogia, & rerum exempla, dc creaturarum conditio, & simplicitas naturae, & alia hucusque exposita non leviter confirmant. 69 . opponi hic possunt sequentia . I. Nullam spiritualis moficationis ideam habemus : rem adstruimus pene ignotam. 2. Simplex substantia, quales sunt humanae mentes, possuntne modificariὸ modificatio est parta um ordo, relatio , combinatio: ubi nullae sunt
rartes , nihil huiusmodi locum habere potest . 3. In
ac hypothesi anima esset, quae ob activam vim suam se se modificaret, ex se se in se ageret : essicilias, dc materialis suorum actuum caussa existeret; haec vero diversa adeo munera in una eademque simplici substantia R6ss. Resipd dco : Haec quidem in speciem graria ,
130쪽
nullius reapse momanti sunt. Ad primcim dico, spiritualium iubstantiarum modificationem nos quidem sensibili idea non concipere, sicut neque spirituum , immo neque ullius substantiae ideam habemus : rem tamen ratione , sublimioribus ideis concipimus , ad eum pariter modum , .quo inscruibilia o,ecta cognoscimus. Neque res ibi rituales, earumque modificati nes dici pollunt ignotae ; nisi eo nomine tantum tantelli as, humanis iensibus illas non attingi: quod ultro fatemur, dc 'nihil nobis negotii facem .. Aa L. Sccundum argumentum a sensibus totum desumitur , atque a figura corporum, quae citra partium di1 posistionem esse aut concipi non potest. Plurimae aliae mo dificationes in re etiam materiali simplici facile concipiuntur , ut motus rectilineus , vertim, quies, diversae ad alia corpora relationes : si in re materiali
ita se res habent ; idem potiori inre de spiritualibus
tenendum. Altioris ordinis haec existunt: maiorI, pluribusque, & mirabilioribus modis asere potiunt, quam materialibus rebus conveniat: possunt igitur spiritua les substantiae simplices sese pluribus modis agere, lese modo ad unum , modo ad aliud obiectum conver tere , aliosque in se se exiliendi, agendique modos , di status emcere, qui rerum spiritualium proprIi cXI stunt . Μodos a modis distinguere oportet: alii quidem corporum, alii spirituum proprii : sunt & utrique substantiae communes t neque materiales 1piritI-bus , neque spirituum proprii corporibus convenire possunt, maleque ab unis aci alios argumentaremur.
696. Ad 3. Quod tertio loco optonitur libenter admittimus; quin absurditatis aliquiὸ in eo deprehendamus. Proprium id est activarum caussarum&in aliis, ct in sese etiam agere. Ab inerti materia ad agentes spiritus male in re nostra argumentum deduceremus ractivum spiritum se modo in unum , modo In aliud objectum vi propria convertere, sime absurditate con
cipimus: hoe autem est , in se se &essicientis, & mi
sivae insimul caussae munus asere.
697. Si licet materiali exemplo res spirituales illinstrare, cum humanam animam cogitantem, volentems
infinitis sere modis se se agentem comteinplor lumi nosa materia, vis, seu corpus in mentem semper ob
Versatur : luminosa substantia, puta sol noster aut corpus aliud ex se luminiani, vi activa se se diffvn