장음표시 사용
141쪽
expositione constat, quod humana mens obiecta omnibus illis modis percipiat. Λctus ille , seu idea, qua anima objectum quodcumque cognoscit , in ipsemet anima existit; immo potius est ipsum animae lumen peculiari modo assectum. Hoe sensu anima, objectum quodcumque cognoscat, illud in is ipsa cognoscit; potius tamen dici debet, quod mens obiectum se ipsa cognoscat: duo scilicet haec, se ipsa cognoscere, in se ipsa cognoscere, magnam inter 2 habent diversitatem L
Is . Anima est suarum idearum caussa eruiens non tamen crearis; si creationis nomen in rigoroso sensu usurpamus . Alius est philosophicus, &. rigor sus , alius rhetoricas hujus vocabuli sensus. creare apud Philosophos, est substantiam e nihilo extrahere equo quidem sensu neque anima . neque creatura aliquRhabet vim creandi. Creare apud Rhetorico , Poetas ,& artifices, est, novam aliquam, atque elegantem idearum compositionem, & Ordinem invenire, combinationem novam ex ideis non novis componere, . atque compingere . Homines , quorum mentes ea sunt componendi virture praeditae, creatrices mentes habere dicuntur, atque ad Rhetoricam, Poesim , aut artium caeterarum aliquam colendam apti habentur. Atque hoc quidem sensu nostrae hominum mentes idearum sua m creatrices existunt: ad rem tamen praesentem sensus iste non pertinet: est enim habitas iam idea, combinandi, atque ordinandi Virtus , non vero pensetus novas ex nihilo extrahendi facultas.
16. Anima humana objecta in Deo non videt Diramque existimamus expositum superius Malebranchii Sastema. Qui rei sit Maleis chii, sententia, quam in hac
propolitione reiicimus, habes in Historica adnotatione expositum. Animus mihi erat , auctoris sensum hist rice relatum, ne lectorem philosophum pars haec er ditionis lateret, peculiari examine non attingere. A sumenta sunt, quae cum retuleris, satis contutasti: id
142쪽
generis elle sinsulare hoc Malibranobii opinamentum .dc lpia per se te res loquitur, dc vix non Qmnes con
, i, ibi, systemati, estpositio primum mihi es' i/i
sitatis eiu idem argumentum. Eum s ne esse communem caeterorum philosophorum sensum systematis Qrtuna evincit. Enim vero in lucem edita Μalebranehii sententia in ortu suo iacuit: neque dicere audeam , aliquis ne iuerit mit auctoris mortem relatae opinionis fautor. a. Rem assimas non modo novam, sed communi philosophantium , Omniumque hominum existimuti ne absurdam : proba . saepe dixi, emcacissima haec est hujusmodi sententiarum, & opinandi licentiae r
lectio, atque contra earum rerum assertores argumentum . De re gravissima , & explicatu dissicillima agitur: problematis 1 lutionem aut gravibus argumenti probabilem demonstra , aut ne imprudens pseudom thusias a audias, rem modeste propositam in medio rolinquet interimque aliis committe de argumentorum probabilitate iudicandi provinciam. Haec scilicet ominia prudentes Criticae leges decernunt: in quas si peccemus , male nos nomini nostro, &assertis etiam opinionibus contaimus. Quibus vero argumentis innitatur Maleb, aiube, statim responsurus eXponam . II 8. 3. Intimae etiam hominum conscientiae illud argumentum opponitur: dum enim vero nihil de Deo cogitamus, rerum quarumcumque ideas mente concipimus , volvimus, tractamus , humanas stientias universas ediscimus, promovemus, examinamus . Cum harum omnium rerum ideae secundum singulare hoc Opinamentum sint ipse Deus, cum haec omnia in Deo videamus, ipsimet Divinitati intime semper uniti; qui tandem fieri poterit , ut humanas omnes ideas, criniistiones , scientiam comparemus , meditemur, doceamus, quin vel minimum de Deo cogitemus Quinimmo qui de Deo numquam cogitarunt, qui illum etiam praeis
Ete, atque impie negant, in ipso tamen Deo omnia vident; Deus ipse tota eorum scientia existit; Deus ipse est eorum iceat; Deum semper vident, illi semper uniti λ Ista vero cum crassissima hominum de Divinitate ignorantia, atque atheistica impietatest
7 I9. q. Stare ne etiam possunt, atque amice componi cum intima illa uvione humani spiritus cum De
143쪽
innumeras illae humani generis calamitates, miseriae , infelicitas, quas sentire quidem nostrum est, reser revero atque oratione complecti, ne universae quidem omnium hominum mentes & linguae possunt Homines Deo intime unitos, omnia in Deo videntes, Dei ipsius visione donatos, quorum intimae ideae Deus ipse sunt, homines, inquam , sublimi adeo conditione vitam agentes , miseros tamen esse, infelices, omnium calamitatum pondere pressos, aegros, pauperes, ins
nos , fame , peste, laboribus, infinita malorum coli vie semper afflictos Dei ergo visio, Deo semper esse intima unione coniunctos, hominum beatitudinem se
72O. s. Unde vero est, quod in singulis hominibus mira plane deprehenditur idearum, cognitionum, &scientiarum varietas λ Si omnium mortalium animae Deo, persectissimae omnium rerum ideae, sunt intrinsecus unitae; quid causiae est, quod non modo idearum
numero specie generibusque distinguamur, sed , quod
maius est, circa unam eamdemque rem alius ab alio longissime distet, quod uni repraesentatur verum, salsum ab alio pronuntietur Si Deus omnium rerum idea nobis est, omniaque in ejusmodi idea videmus , quae quidem non modo per essentiam suam vera, sed pura etiam, atque infinita veritas existit; sit praeterea animae omnes humanae secundum hominum omnium
sensum eiusdem persectionis habentur; si omnes pariter cum Deo uniti existimus; unde, quaeso, est vix non infinita in humanis judiciis, ideis . cognitionibus varietas λ Illud etiam accedit, quod universi mortales , unus plane idemque homo studio, aetate, labore ideas
acquirat, in rerum cognitione proficiat, ignorantiam depellat, comparet scientiam, doctus tandem evadat rintimane humanarum animarum unio cum Deo tem pore augetur, studio, laboreque nostro evadit persectior Scientiae succedit aliquando ignorantia , doctae saepe mentes repuerascunt, in delirium , hebetudinem desipiscunt ; fitne tunc in humanis mentibus aliqua unionis vicissitudo λ Quid etiam in somnis λparumper ne dum dormiunt mortales , essentialis illa unio intermittit , excusso somno instauranda λFusius tamen ista non prosequamur , ne in re non probabili serio reiicienda tempus male collocemus .
144쪽
si quis fusissimam Malebranchii confutationem devsiderat; maldum ain, Grix b) POiretum se; adeat , qui omnium primi in hominis systema scripserunt. Id
sane est , quod modo agitamus argumentum , in quo reiiciendo numquam, si velis, dicendi finem fa
721. mgumenta Malebranctii sunt eiusmodi. Nulla alia est probabilis sententia, inquit, ad idearum natu ram , & originem explicandum a philosophis hactenus excogitata: atque haec praeterea una illa est , quae &quaeitionem solvat, dc dificultates tollat, & intellio aliqua ratione possit . a. Est utique in natura divina mundus intelligibilis, in quo omnium rerum ideae, ¬iones continentur et vel etiam est Deus repraesemtatio , atque idea omnium rerum: Si ergo mans hinmana physice, atque per naturam iam uniatur cum
Deo, cum mundo illo intelligibili, cum essentiali rerum omnium notione : fieri non poterit , quin eius unionis ope mundum illum intelligibilem non participet , rerum ideas non Videat. Unitur vero, pergit , dc arctissime quidem cum Deo humanus spiritus : est enim Deus infinita extensio spiritualis, eaque propter proprius spirituum locus est, in quo ipsi naturae conditione necessario existunt, atque intime penetrantur:
eiusmodi idcirco spirituali spatio, atque intimo spirituum loco sunt omnes humanae mentes intrinsecus unistae . 3. Quin immo longe arctius cum Deo, quam cum corpore unitur anima , inquit : etsi enim secundam hanc unionem cogitando, aut roe ipsa tollamus ; ipse nihilominus spiritus manet, statum tantummodo .m eat , naturam , existentiam , conditionem, & cogita di facultatem servat : alia omnia sunt , si unionem inter mentem, & Deum parumper interrumpi consideremus : ea enim vero sublata , in nihilum statim
722. q. Sacram etiam paginam , & divi Augustini auctoritatem in partes vocat. Deus est, inquit, qui docet hominem scientiam dὶ : praeterea Deus non longe
145쪽
V ab unoquoque nostrum : in ipso vivimus, movemur,er sumus a ). Est enim vero Deus Pater luminum
s b); Deus est , qui manifestat philosophis , quin ipsi
sciant c): & tandem Deus unus est, qui est lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum d). 13. 3. Plurima tandem in Augustino legmtur se- eundum expositam sententiam prolata . Deus, inquit
Augustinus, intelligibilis lux , quo, a quo, o per quem intellis siliter lucent omnia i e ): in quem qui in dem sensum mille aliis in locis loquitur Augustinus
fὶι Ratio igitur , atque auctoritas omni exceptione major Malebranchii sententiam confirmant . Atque haec illa omnia sunt , quas ad opinionem suam prinbandum excogitavit clarus alias Metaphysicae scriptor. 724. Respondeo; mirum videri poste, haec una argumentorum momenta docti hominis mentem ad paradoxam illam sententiam amplectendum flexisse . HAmum etsi esset verum; nostram quidem ignorantiam , sententiae veritatem non ostenderet. Demus parumper nullam aliam sententiam hactenus excogitatam esset veram; stlicior ne probabitur inde Malebrancte λ V ra una esse potest quaestionem explicandi , atque solvendi ratio ; falsae vero quamplurimae e si unam d monstres veram, contrarias Omnes falsas esse confecissi; contra tamen etsi aliae tamquam falsis reiiciantur, perperam idcirco veram pronuntiabis tuam: omnes sertasse eodem naevo laborant. 721. Ad 2. facile enim vero concedimus Deum es.se mundum intelligibilem; si recto sensu haec propos
tio accipiatur , ninitque aliud significet , quam naturam ipsam divinam simplicissimam esse repraesentationem omnium rerum. Duo alia Malebranchio probanda supersunt, mentem esse Deo unitam; huiusque nionis beneficio omnia in Deo videre . Nem utrum
e) August. Solitoq. T. f) Vide Aug. de Trin. lib. I . cap. 3. Confessi.-
146쪽
ue: esse Detura extensionem spiritualem infinitam estantum sensu admitto, quo superius divinam immen' statem exposui . Hanc immensitatem, eum spiritum immensum , atque infinite dimisum spirituum locum nuncupemus e bene est ; quid tamen λ est ne corpus spatio unitum λ Huiusmodi unionem plane nego; neque ullus concedit, neque probat auctor. Esse in loco, & esse loco unitum, duo sunt inter se iunge diversa: si corpus in loco existens , eidem tamen unitum esse non probatur, aut ratione aliqua dici poteli; quonam jure oppositum de spiritu , atque spirituali
1 patio assi abitur ρ Praeterea humanarum mentium , atque naturae divinae unio compositum esticeret, cuius nos partes essemus: humanaeque mentes aut divinitatis modificationes, aut compositi divini partes existerent 2 quorum primum esset Spinosismus , secundum
vero absurdi stimus, dc in PhiloIophia, dc in Theotigia error.
726. Ad '. Quod tertio loco opponitur, salso inni
titur fundamento, & unionis notionem evertit. Ar pumentum unionem jam ponit probatam, aut concessam: eaque vropter, in 1bphisma illud petitis principii
nuncupatum incidit. Sine corpore existere, atque comritare anima potest, neutrum sine Deo esse, aut es cere : id tamen majoris quidem dependentiae, sed nullius unionis argumentum existit . Clariora haec sunt, quam ut in iis explicandis , aut probandis ulterius immorari debeamus. 727. Ad q. Relatos sacrae paginae textus ad quaestionem philosophicam rationi, & communi sensui conintrariam probandum adducere , est in Criticae regulas peccare, L nctorum librorum auctoritate abuti: quod quidem caeteris philosophis turpe , Cartesiano homini in praeiudicia, auctoritatis abusum, severioris Criticae desectum declamanti turpissimum. In Deo enim vero omnes mortales vivimus, movemur, sumus: quodnam tamen in iis apparet unionis vestigium λ ad 1 patium non ad unionem , aut compositionem ista ferri, atque significare consecimus. Caeteri qui asseruntur', teXtus unum istum habent obvium & naturalem sensum, men tes nos a Deo accepisse , quae spirituale'illud lumen est, quo naturalibus rebus agnoscendis , atque distinguendis ducamur ; ipsis praeterea hominum mentibus inspirationes addisse, quae novum , perlaetius, & su
147쪽
pernaturale sunt lumen, qno in sub limioribus is statibus supernaturalibus ducimur, & illuminamur, Cuna in iis iam videndis naturalis humana ratio caecutit et 8. Augustini verba platonicum sensum, noci satis illum clarum, &intelligibilem continere videntur: Ex quibus duplici quidem ae capite argumentum desum re non licet: prima quia ipia verborum & sensus obscuritas non satis mihi Augustini sensum circa uni nem inter Deum, & humanas mentes signi ficat. R latis Augustini verbis , solvenda adhuc superest quaestio, estne scilicet Augustini sensus, ponitne Augustinus humanas mentes cum divinitate exivere unitas λ' Rem esse dubiam, ne ipse quidem inficiabitur Melabranche rex dubio auctoris sensu argumentum petere , parum est caussam promovere . a. Sed liberaliter parumper concedamus, eum, quem dicis, Augustini sensum extitisse: ad rem Uitur philosophicam probandam philosophi auctoritatem mihi libero philosopho adducis . Quonam ista evadant, quidque significent, aperte vides . Etit mihi mille veteres, aut recentes philosophos,seeundum Μelabranchii sensum loquentes, & sentie tes adduceres , haec ego tibi semper urbane repon rem , non Graxorum phalangibus, aut recent torum turmis, longisque nominum catalogis rationis lites dirimuntur . Atque ut & te, di doctam nominum tummam ex arena recipias, haec una AMustini sententia compellet, Credite Augustino probantι, non Augustino dicenti . Atque pauca haec in Μalebranchii gratiam dixisse contenti, ad ulteriora gradum faciamus.
-729. Maxima nostrarum Meaxum pars per se us comparatur 2 omnes tamen humanae mentis ideas per semsus haberi , ita ut nihil sit in intellectu, quia prius non Derii in sensu, falsum exsimo.
In obscurissimae quaestionis examine prosequendo , ad Lochri, seu potius Scholasticorum sententiam examinandum accedimus. Dixerunt enim vero Scholastici, unus probavitIoannes Loc e , omnes humanae me tis ideas originem habere a sensibus : priores illi obscurissimam quaestionem per aliquot saecula secundum i Amstotelis mentem posuerant potius, quam exacte tr.
148쪽
arent. Idearum originem male a Scholasticis prob tam ad eXamen revocavit, rejecit, Oppolitam statuit Des Cartes; felicius tamen ille Schodasticos reiecit , quam suam exposuerit , statuerit, aut confirmaverit sententiam. Rem igitur non satis accurate utrinque discusIam ad examen revocavit Loc ius . Car testum
non satis sibi constantem reiecit, Scholasticorum opinionem oscitanter ab iis eo usque discustam diligentissime tractavit, & omnium primus pro rei dignitato examinavit. Qua quidem in re illud accidisse videmus , quod omni sere aetate observatur. Singulis fere faeculis sui sunt mores, vitia, virtutes, studiorum , & armitum delectus: unus aut alter in medium prosilit, qui caeteris altius canit, viam aliis insternit: fa ta battura det cora per uu Iemla: leges alii accipiunt, constratam viam ingrediuntur, canenti concinunt. Hominem
libere philosophantem philosophorum suffragia neque flectunt, neque in partes trahunt: post implicatissimum
argumentum diu, multumque versatum, in quo aliorum opiniones reiicere facillimum , propriam statum
re , & ab oppositis argumentis vindicare difficillimum est , alia me via incedendum existimavi. Quin Cartesio , aut Platoni subscribam, in Lochii tamen partes
concedere non possum : mentem meam sequentia ex
7ῖo. Antequam tamen ad rem veniamus , utrisque partis sensus statuendus est . Secundum Lorix anima
omnes sibi ideas format praevia aliqua actione ori
florum externorum per sensuum organa in animam agentium,. illamque aliquo modo excitantium . Idci
co cogitare a sensibus, sensus ab obiectoriim actione, actio ab ipsorum existentia dependet. Anima sensi. bus omnibus deses uta aut sensibus alias praedita iis tamen prorsus seriantibus nullas haberet ideas, neque cogitaret. Anima proinde secundum hanc sententiam non semper cogitat: si objecta externa non existerent, ossent tamen humanae animae; nihil ii Iae cogitarent . Idem plane esset, etsi haec objecta, & anima, dc sensus essent; dummodo in sensum ninil agerent obiecta.
Secundum idearum innatarum affertores anima, objectorum actione interveniente, ideas excitat iam antea in mente existentes, Ac innatas. Quod anima feriantibus omnino sensibus semper cogitet ; id neque huic sententiae opponitar, neque ab illius constitutione co Mont. Metaph. T. I. P. H. G x te.
149쪽
sequitur : libere unusquisque secun cum proprium pl. i- lcsorhatur senti m. Quid interim innatarum idearumn cn ire synificent, neque inter se conveniunt, neque satis constituunt. 73I. Dum hasce ego philosophorum sententias evolvo , dum argumentem Omni ex parte verto , & in- .sricio , cun me ipsum cogitantem , atque proprias ideas enucleare sudco, haec apud me vera esse video,& satiro. I. Humanam mentem, dum in praesenti r rtim fecit: αλ imus , Amine ad praestionis solutionem nec acrio des tui: dissicultatibus utrimque premimur, ne ad intimum totius rei caput , dc fontem perveniareus . a. Omnes forsi an a Icopo Herramus . Quid cnim si in medium prosiliat aliquis , qui ncque ideas pro h ct irratas , neque illas per sensus comparari existi-n ct Ne cc enim hac duo Ψta sibi opponuntur, ut nihil mediciu admittant. Ita quidem res esset, si har-n Criae pia fabilitae admitterctur DC a . Sed , ea prate In is .a , latillus ne alius superes idearum originem explicandi in dus, quin vel Loc io, vel idearum innatarum patrCnis adnuneremur λ Utcumque res sit,
nihil rcs interim de ideis itinatis pronuntiamus ; hoc unum asierimus , humanos sensus univcrsala idearum princirium Lon esse. 732. Prima propositionis rars est , maximam nostrarum ideat Lm rartcm a sensibus esse , seu ab anima , praevia aliqua obiectorum per sensus actione produci e longa id oratione conficere penitus supcrfuit. Rem experientia , & intimus conscientiae sensus demonstrat. Huiusmodi sunt omnes ideae
sin is licebs rcrum materialium, ideae intuitivae , quarum Lotionem in Logica dedimus , ideae compos, tae , quarum obiecta existunt in natura , atque uia.
Verbo, omiacis rerum materialium ideae: quarum ninmero plures alias adjungimus iactitias , abstractas, iii as , eo estas . Atque hac quidem in re unus est nodus implicatissimus solvendus , quonam scilicet pacto obῖiata ad sui ideas efformandum , aut in mente explicandas agant : qualisnam sit hujusmodi actio , qucmodo ex actione ideae in mente nascantur : qibae nos ea in re teneamus , superius iam e rosuimus , di luculentius deinde explicabimus. 733. Secundam partem mihi probant sequentia . I.
IdcM , atque notiones his nominibus significatae, lex
150쪽
isaturalis , lumen rationis, vox naturae, testimonium, σargumentum naturae, communis hominum jensus , naturalis rationis dictamen, aut in mente non essent . aut obiectum non haberent; si nihil eis in minae , isi a sensu . Absurdae quaecumque propoliti es in indium pro-frantur; ad rationis lumen, ad natum, exem humanis cordibus, ieu animis medullitus in culptam universi provocamus mortales: ne ipsi quidem Loc jus, dc Sensissae universi ab hoc numero, atque lege excipiuntur. Demus parumper nullum materiale obiectum este, nullum sensum , nullam idearum per sentus compa rationem : eliet tamen in illa etiam iivpothesi lex naturalis , humanae mentes rationis lumine essent persulae . Duo ego in areumentum astu io, legem aliquam naturait m , tam n aliquod rationys, atque dictamen ex Uiere omnibus bominibus commune et cc hoc primum .
Huiusmodi vero nasurate rationis lumen a sensi bus non
dependere, jed ipsius et esse cgitautis animi radiationem , aut aliud cogitanti spirisui insculptum & hoe
alterum . Primum illud, quod Materialistae fere tali tum, atque Athcitiae inficiari audent, in ethica nostra luculenter demonstrabitur e liceatque modo citra ullum circuli periculum rem demonstrandam ponere . Absit ut oppositae sententiae , & praeclaris eἰuidem tautoribus notam inuram : duo tamen haec facile ab omnibLs animadvertuntur , nullum Materialistarum , aut Athe istarum ei1e , qui ideas omnes esse a sensibus non propugnet: nullus ex adverso innatas ideas asserere pCtest, quin materialismum, & athei simum reiiciat. Id ego non dico , quasi & sensi a , & thei sta imsimul elie nequeat philosophus: id unum assero, Atheistis aliqua ratione favet, qui ideam Dei, ideam boni, di mali, religionis naturalis, 3c alias similes non qui-M m a natura, sed a sensibus acquisitas, atque educationis Opus esse dicat quod quidem vulgatissima est omnium Materialistarum sententia. H. Scrundum quod superest. ita demonstro: ideaesen tuum in omnibus & singulis hominibus sunt diveriniae : aut probari saltem non potest , quo duo etiam
homines in sensu aliquo conveniant, eademqne prorsus de eodem obierio per eumdem sensum eliciant ideam. Fuie id in Phyllea viventium, fusius etiam in Logica demonstravimus. Summa rei cstr ideae iensibiles objectorum ipsiunet laesitas respondenti sensus au-Gs a tem