장음표시 사용
151쪽
em ex organorum partibus, earum textura, subtilitate , tensione , mollitie, statu, quiete , e asticitatercndent : polirema ha c non modo ipsa per se in Omnibus hominibus differunt, verum oc ab ea elemen torum multiplicate nascuntur , quae si vel in duobus hominibus convenirent , Omnipotentis artificis opus cstet omni prorsus admirat; one dignum . In diversis idcirco hominibus diversos ctiam csse eorumdem Ο icctorum sensus , atque ideas , iure merito concludimus. Inde illud effluit in Logica fusius notatum, nostrum singulis plane esse ignotum , quaenam apud alios
sit dati cujuscumque o obii idea cY sensus'. 7 3. Ex physica hac veritate, levissime hic attacta,
luculenter citatis in locis demonstrata , ita argumentum conficio. Lumen atque dictamen rationis, dc lex naturalis in omnibus bominibus est eadem: ideae vcro rerum sensibiles sunt in singulis hominibus diversae :quonam igitur modo mirabilcm illam humanarum rationum concordiam ab ipsamet sensitum discordia originem trahere dicemus λ Sensus & ideae dissimiles, diversae, contrariae eumdem in mente effectum gignere non possunt . Si datus quicumque, cibus delicatum unius, asperum dc hebes alterius hominis palatum radit ; pariter ne utrique homini probabitur ibi illius sapor , atque saporis sensus dc idea λ Si ergo omnia
humana iudicia, ratiocinationes, dictamina, si ratio nis lumen, atque lex etiam naturalis a sensuum sunctionibus , a sensu proveniunt a qui seri unquam poterit , ut a tanta varietate cadem in omnibus hominibus proveniat boni dc mali, veri atque falsi discretio ὸ eadem a malo naturalis aversio, eadem ad bonum conversio ὸ datum quodcumque malum naturali lcse prohibitum, V. g. fulcidium propone: ideas sui-cidii in omnibus hominibus a sensibus este contendis: en igitur nos ad expositum dati cibi casum redactos rcumdem cibum, eiusque saporem alii quidem sani h mines respuunt, alii eX adverso probant : pura haec est lcx palati, dc ex sensus diversitate consequentia runde ergo est , quod eumdem cibum non omnes sani probent, Dicidium vero nullus sanae mentis non ex
736. At argumentanti mihi vulgatam illam libertinorum materialisarum cantilenam interloqueris, nubium rea pie esie rationis dictamen , naturalem legem,
152쪽
mali & boni discretionem omnibus hominibus com munem : quod in nostra Europa modo existimatur malum , ab aliis nationibus in remotimimis , nescio
quos, terrae angulis Viventibus , ab antiquissimis etiam Europe rum parentibus tamquam res indifferentes spectari : educationis id onus esse, politicum, aut resisgiosum praeiudicium nuncupandum. a. Neque in omni bus hominibus, aut etiam nationibus eamdem rea die esse a dato quocumque malo aversionem, parem eiu dem boni approbationem e omnia igitur cun multiplici illa serituum varietate conveniunt: neque ab e
dem cibo idem in diversis palatis aeque vividus gignitur saporis sensus , neque pariter in diversiis hominibus eadem est erga idem malum aversio e potius igitur haec secundum sensillas, quam in illos adduci ὸ bui flent . Haec ego omittenda non existimavi, ne in spinosissima quaestione evolvenda momenti aliquid a me praetermitti, vitio mihi dari potiet. Quod primo
loco opponitur , postulatum attingit , modo quidem indicatum , cu iis demonstration2m cum in Ethica . tum etiam superius contra ath istas attulimus: si quae citatis locis diximus , modo consulas ; argumento , nisi fallor , amplia; non insistes . Secundum ad rem nostram non pertinet : quod datum naturale malum alii prae aliis clarius cognoscant , vehementius aversentur , neque a nobis negatur , neque argumentum
nostrum infringit: idcin cibus, non modo est hominibus diversis inaequaliter gratus, sed, quod caput est , uni quidem est gratus, alteri omnino ingratus , huic quidem bonus, alteri vero malus: id vero ex lensuum indole provcnire concedo ; quandoquidem igitur idere rerum sensibus respondent , omnesque ideas ab illis provenire contendis datum legis naturalis objectum prohibitum, uni quidsm malum, innoxium atque bonum alteri habere eur: id vero de omnibus generatim bonis, dc malis verum existeret. 7, 7. S. Non leve assertae propositionis Andamentum ex humanarum cognitionum certitudine desumo. Si omnes ideae sunt a scnsibus; tota humanarum comitionum , ciuscumque genstris st a tuantur , Veritas, atque certitudo in sensus , in obiectorum existentiam refunditur. Universie enim vero mentis cogitantis
perationes , dubia, iudicia, ratiocination5s aliud plane non stat, quam idearum tractationes, conjunctio,
153쪽
se paratio , comparatio mente facta, aut ideae ipsae a lio & alio modo ab anima tractatae: uno verbo, nΟ- strat omnes cognitiones aut sum purae ideae aut ex ideis tandem nunt . Ex quo ita argumentor : si itates est ; nulla in humanas mentibus esse rosset certitudo, evidentia, aut firmitas aflens is maior; quam est illa sensuum, seu physica corporum existentia; de nulla propositione , ne clarissimo quidem axiomate , solum est majus Issa parte: exbio: duo latera trianguli reliquo juni maiora, certior esie postet humana ratio, quam de corporum exissentia euet. Corporum re istentia inter evidentissimas , atque certissimas totius , humanae scientiae Veritates primum haberet locum rutillique aut demonstrationi, aut scientiarum axiom
ti per se ipsum evidenti cederet : evidentia physica ,
mi argumentum sensuum aut 1ummum euet veritatis criterium, aut nulli 1 altem certitudine, & evidentia cederet. 'llatum modo axioma, totum est majus sua I arte , in eXemplum astumamus : ma orem sane esse hu us propositionis evidentiam , maiorique assensus firmitate teneri, quam haec alia, corpora naturalia extrustunt, nullus in dubium vertit. Si ergo constanti huieveritati id earum a scias bus origo adversetur a falsiam hane esse non amplius haereamus: id vero est demon.
stratu facillimum. 38. Propositio illa, iotum est majus sua parte, tintaque illius evidentia ab ideis totius, & partium pendet : has duas ideas sensu eomparamus , materialem scilicet extensionem videndo. atque tangendo acquirimmus. Si sensus non haberemus; non modo aXioma illud , sed nihil anima nostra cogitaret , seeundum eo. rum rhilosophorum sententiam i quoniam igitur iis cuctori hiis idear omnes a sensibus habentur, sensus v 1Ο , atque idea ab obiectorum inissentia pendent; eatenus certa mihi esse posiet adductae propositionis v ritas , quatenus certa est corporum existentia : uno v c rho, nulla propositio, aut veritas unico illo funda-n ento certior , dc verior esse potest , in quod ipsa telolvitur, & a cu us veritate, & exissentia omnino
pendet . Quid enim λ Esne superimposita fabrica totius operis fiundamento firmior λ At enim omnes hu-n avae mentis cognitiones, eruditio, scientia ideis innititur; Omnes ideae veris tantummCdo obiectorum , seu corporum existentiis inhvunt: eo tantum fundamen,
154쪽
to labente, nulla amplius sup reari in humana metr- te cogitatio , nulla certitudo , nulla asse itio, aut a Gsensio is nrmitas: neque certior , nique clarior mihi este rotcst axiomatis v ritas , quam corporum existentia haheatur. Atqui nullus plane est, qui firmius, maiorique claritate , atque tenacita te adducto axi mali , aliisque sitientiarum propolitionibus sola rati ne drmonstratis , quam corporum exi stentiae non a haereat, atque assensum adhibeat: ma or haec e Widentia, claritas, certitudo, assensionis firmitas a minorielle non rotest.
7lo. Ut clarior adhuc appareat argumenti veritas; sensistam philosophum una dc pyr. honicum, aut ideat istam in arenam deducamus . monam pacto sensista ab importuno p.rrhonico sardonico risia onnia excipienti, ab ideatissa , ingenium experiri cupido, se se expediat, parumper consideremus. Ludicra haec idearum conflictatio propositionem nostram , nisi fallor ,
non parum confi mabit. Hoc ego argumentum in Logica expositi, cum de Pyrrhonisino sermo fuit. Nihile rei in humanis scientiis , & cognitionibus habrri ,
ex eot capite argumentatur Pyrrnonicus , quod quaecumque humanae cognitiones, sitientiae, demo.istrationcs , axiomata in id as, in sensus, in ob ectorum xistentiam, de actiones in animam no iram refundantur: sensus igitur, certitudo phylica, hoc est, fallis, unum est totius humanae scientiae, de certitudinis fundamentum . Corporum similiter exilientiam aut negat , aut dubiam illam eiie audacter tibi affirmabit ideat ista . In eos sane Philosophos ex intimo, de es rissum consectentiae sensu, ex bonitate Dei evidenter
demonstrata , ex evidentia rationis argumentando , corporum existentiam demonstras . Bene est , re pro libito declamante serena fronte , dc pariter audito , amplissimae tamen hae , quaeret, tot argumentorum , di demonstrationum ideales machinae unde tibi in me tem venerunt quonam principio, atque sundamento innituntur ' Sensu, renones: unde vero sensusὸ per
et et a corporum existentia , subjunsis Philosophus
ensista . Bene est, prosequitur ideat ista r existentiam igitur corporum ab eorumdem existentia probas : illam scilicet eo argumento deducis, quod in ipsam existentiam resolvitur. Istane vero; quin vitiosum eir. VI q. cum I
155쪽
aeulum ccmmittas , & super labilem arenam totam miruas sabricam δ
senitis rcsunditur : majorem vero rationi, di conscientiae claritalcm, pCndus, firmitatem dare , quam illa sit primi sundare cnti, cui duo illa innituntur λ Atta-ucri demus id parumper: clarius sit, & firmius conscientiae. , atque rationis , quam physaeum sensuum te- simonium, atque argumentum : sana haec philosophandi atque statuendi ratio cum sensis arum sontentia si re non posse videtur: illa maior rationis claritas, e-Videntia alterius.generis, certitudinis excessus non esta sensibus . Quo pacto se se a Pyrrhonicis, & Idea li-ssis Philosophis exrediat , di rem suam ab allato ar-
lumento vindicet sensuum fautor , non satis video.nterim nos adducta non tangit dissicultas qui aliam 1ensuum, aliam rationis provinetam agnoscimus; neque cmnia a sensibus derivamus -
sensiis in animam Mentibusὸ Duo hisce nominibus impraesentiarum signi hcari possunt . Primum, ideas rerum ab antinae actibus distinctas ab obiectis per sensus in anima produci, seu in illam transmitti. Sem dom ; ideas quidem proprios esse animae actus , atquerercepti es , quarum tamen nullam anima eliciat , quin prius ab objecto aliquo externo per organa se suum incitetur. Ideas in priori illo sensu acceptas ab objectis es e non posse , luculenter illa omnia demo
frant , quibus ideas Esse animae in , atque pere ptiones iuperius consccimus . Secundum ne dicatur , rationes huc usque expositae faciunt; neque eo in 1
tu ideae rerum ab Objectis, aut sensibus ruapse psov niunt. Ea siquidon in hypothesi totum suum esse ha-l heri ab ansma, vera & unica illarum cau11a : obi l Eia vero nonnisi quaedam incitationes existunt
dicimus: idcas erro innatas admittinusὸ Quid nos quaesioni respondcan in sequenti propositione constabit : Dotiato interim suffciat, eine aliquid inter utramque illair sententiam mcdium . Loc ius duplici argu-. weΓtori m ger me agit, priWo quidem , ni ideas imnatas rei,cia aliis vero summet sententi pm confirmat: roilrema modo λlvamus, priora deinde allaturi. 743. Pris
156쪽
3. Primo inquit Loche, quaestionem definire vides vir experientia: nullius obiecti habemus ideam, nili
prius in sensum siquem nostrum cadat, atque ab objecto ipso externo per sensam in animam derivetur idea . Paulatim temper omnes ideae a mente nostra comparantur; prout Obi ecta i psa paulatim etiam, at que ordine suo in sensus cadunt. Clariusne desid ratur ab experientia argumentum k Resp. Pra res haec idearum quaestio ex iis est, quas experientia litavcre non potest: ad experientiam provocare, aliud non est , quam litem ad non legitimum judicem afferre. Remmon negabis, si primum hoc animadvertas, expertentia probari non posse, serietur ne aliquando a cogitando anima, an potius temper, seriantibus etiam sensibus . cogitet; ut in loco probavimuεr atqui primum hoc experientia diponere deberet, ut praecipua tandem quaestio ab eodem postet pronuntiari iudice . Si anima temper cogitat; ideae non lunt a sensibus :animam vero non semper cogitare , sensus , di experientia non dirimit. Demus tamen parumper, nullam a nobis acquiri singularem idcam . cuius nulla inlinu tio, aut excitatio ab extertiis obiectis per sensus perveniat , idque vraeterea experientia dirEmptum conc damus. Utcumque id statuatur verum; perperam inde obiecta esse veras suarum idearum caussas, emimodisque ideas iam ante in 'anima non excitisse insculptas pronuntiabis: tota illa Objectorum actio pura csse potest idearum iam antea in an ima exissentium excitatio sensibilis . Quod sci licet Lori ius idearum productionem
nuncupat, excitationem dicunt alii.
7 q. Bene est , inquiunt, is experientia igitur hahemuς , aut verum saltem admittitis, nullam in me
te esse id am , quin ab obiectis pendeat, & obiectorum actio per sensus in animam praecedat : si ergo hoc unum contendat Loc tus , nihil aliunde italicitus , sintne
obiecta verae cautile , an purae tantum suarum idear occasMnes excitantes ; causiam per nos iam tenet,
Reip. Tota haec ratiocinatio fallit: I. Si id unum vellent senszime; ictas innatas non amplius negarent . nai cnim rinam ab ob; diis excitationem idearum se tuit , non Die quidem ideas in mente insculptas non eue defini , quae sola excitatione opus habeant: pluris mi idearum innatarum lautores duo haec adstruunt . ideas esse menti iunatas, excitari tamen opus esse a. γ
157쪽
a. Qui ita phi o orbatur, id iam aperte latetur, ideas re iam n2que ab obiu is trans initti, neque produci , solamque animam flatuit veram si rum idearum cau1- satia ; quod sane est a proprio quaest ionis sensu non parum dr nec lore. 7 1. 3. Sed ne id quidem operientia definit: quid enim ' Experientiae testimonio animem non semper cingitare deni ies δ at opposita omnia iuperius demonstravimus . Duo tantum haec experientia habemus I. pr prias sin ularium obiectorum ideas tum solum modo 1ens bili in anima nostra splendescere, cum obiectorumastio per lenius in animam praecedit ; quin interim coas et, utrum ideae ad praesentia obiecta explicentur, radient, ab anima, aut ab obiectis producantur . 2- Utrum vero omnes ideae, e nitiones , cinitationes eo modo in anima generentur, ita ut anima antequam sentiat, hoc est, cogitationem sensibilem habeat, nihil plane ratione , cc modo inse sibili cogitet, atque percipiat, experientia non constat. 7 6. Argumentatur secundo Lochius: Aequisitio idearnm per sensus modus sane est idearum originem explicandi , qui & misit in natura, & ad omnium idearum originem explicandum sufficit: ea propter secundum illam philosophandi regulam , effectuum illae sta, uendae sunt cassi, qui, verae pnt , π ad esse se licandos sinciant, haec una statui , atque admitti debet id earum origo. Exemplo res illustrabitur: per
Oculos sane colorum ideas comparamus : quis emta cadicus aliquam de iis idem umquam habuit idcirco quoniam ratio colorum ideas per oculos comparandi vera est, atque ad eiusmodi aequisitionem explicandum su fici t ; ridiculum plane esset, omissa scilicienti, dc vera causta, aliam adseruere, quae dubia saltem existat, ad integrum eflectum explicandum non sulficit. ReIp. Hoc, Jc sequentia argumenta secundum duplicem sententiam. & innatarum idearum , & radiationis i tellectualis citra innatas ideas atque sensias, foruvi pollunt . Secundum utramque totum negatur argumentum: quod ut clarius fiat, duplicem e usseniiundistinguamus . Vel tensus, seu ob Ela ponuntur ut sufficientes, & verae caussae id earum, vel tantummodo purae dicuntur esse conditiones: si primum, quod propria videtur sἡnsistarum opinio; obiecta neque ullius ideae iunt verae caussae, neque ad omnes explicandum lusis
158쪽
ρ issiciunt. Obieeta non elie veras, & proprias idearum
c ullas, demonstratum superius est: eam causiam si turimus , nos quidem in animae activitate; in Deo autem innatarum idearum assertores : qui una nobiscum Conveniunt, cauilae idearum munus ob ctis tribui non
roste Neque etiam ad effectum explicandum, & producendum sufficere, etiamsi verae cauilae existerent , ex eo praeter alia luculenter patet , quod effectus caussis suis eliet presectior, ut superius demonstravimus. Si ponatur tantummodo secundum; neque etiam dici potest, sensuum actiones ad omnes ideas praecedere, ad omnium originem explicandam sufficere. Pr,mum quod attinet, hoc unum asserere possumus, sit gulares obiectorum actiones ad id praecedere , ut anima singulares etiam, & 1ensibiles eorum obiectorum perceptiones radiatione producat, seu radiatione intellectustii sen biles obiectorum crinitiones eliciat: unde tamen constat , praeter lenii biles eiusmodi obiectorum cognitiones, seu ideas, plures alias a mente non esiei seu irradiare , ad quas nulla sensuum actio praec dere debeat λ Conscientia sui, qua anima se ipsam spirituali quodam modo sentit, ad eius odi idearum radiationem pertinet. Quid sensus ad meam mei ipsius cogitantis conscientiam δ7 7. At vividior etiam haec . repones, sui ipsius continentia , non nisi post sensum consequitur R. Etiamsi istud liberaliter darem, nihil inde in nos d duci merito posset. Eile enim post sensum, aut una simul cum sensu, idem sane non est, atque esse a sensibus. Anima spirituala illud activum & vivacissimum lumen, ad radiationem semper adnitens, in ideas ,
perceptiones, cogitationes effunditur, explicatur, cum primum per impedimentorum remotionem potest; cum ad eum statum, aut conditionem pervenit; tum Ver
ut piarimum in sensum etiam irradiat . Duos hic agnosco actionum , seu perciptionum, atque radiati num ordines: ad impersectiorem , atque ignobiliorem universi sensus, ad sublimiorem alium conscientia, ra' tionales cognitiones evidentes spectant, Saepissime fit, ut utriusque ordin's actus eliciat anima; cum stilicet& praesens obiectum sentit, & spirituali etiam modo cogitat: nonnumquam tantummodo sentit, saepe etiam omni prorsus sensu seriante, semetipsam, VerItates
alias intelligibiles cogitat . inod vero ad primas ideas,
159쪽
etiam innatarum idearum rejiciendarum emuit, plurium scilicet rerum superfluitas, dum una eademque utrumque munus non modo peragi potest, sed jn rei
veritate peragitur. Ad quid enim diversas illas rerum imagunculas ab obiectis dc mentis actibus distinctas es-s,ctus explicandi gratia adstruere , ad quem S sermam dum , dc explicandum solius mentis adhivitas & actus, oui procul dubio existunt, satis esse probantur Id 1 ne estet & in philoiphandi regulas, & in vulgare illud effatum peccare, non sunt multiplicanda entia abseque neccipitate.
7so. 3. Ideas innatas bene multis argumentis reiicit, fitque impuerat Locis, quae tamen meo iudicio id imum probant, illas nullo argumento essicaciter probari. Ealunt, quae modo subjicio, quorum momenta Lectori aestimanda relinquo. I. Si aliquid humanae menti innatum atque a prima origine impressum existit; eius modi maxime iunt universalia , atque evidentia legis naturalis, & scientiarum principia , seu axiomata , quae propositiones per se notas nuncupantur, V. Demne malum est fugiendum: quod tibi non vis , alterine feceris : idem non potes fimul esse, oe non esse , dc
alia huiusmodi: admittunt: atqui tamen illa non sunt animae humanae innata , pertit L D: etenim illa principia non sunt universalia, hoc est, omnibus homini-uus nota, ab omnibus admittat quot enim & in singulis nationibus homines, S integrae etiam nationes principia illa penitus ignorant λ it eos interim Pantheistas, ct Materialissas praetermittam, qui morum principia omnia non nisi ab hominum conventionibus esse statuunt. Deinde sensuum ministerio in illa principia devenimus, ea statuimus, & nobis comparamus ζsensibilium rerum ideas sensuum ministerio partes mens
humana tractando, percipiendo, comparando, comm
nendo, dividendo, abstrahendo, ab ideis singularibus
paulatim ascendendo univcriales illos ideales canones condit. Puerorum equidem , insanorum, rudium agrem filumqne hominum mentibus nota non sunt illa omnia principia: at esse innatum, eit esse animae Impreisum: menti autem imprimi, & tamen non esse notum, im possibile apparet. 73I. Hoc argumentum contra innatarum idearum assertores nullius plane momenti existit. Rei summa
160쪽
nihilominus non animadverti. Si id admittatur ; totum ruit argumentum. At, velit nolit sensilia Philosophus, illud plane est verissimum : plurima enim sunt in intellectu, quae non animadvertuntur, neque actu percitiuntur, nisi attentio abhibeatur. Quid enim, am
o, tum cum senescimus, repuerascimus , dormimus , aut ob aegritudinem notarum antea rerum ideas non amplius recordamur Sunt illae sane in mente e cum
saepe fiat, ut citra novum studium, aut aliquam obj ctorum actionem obliteratae illae ideae sponte iterum reluceant: erant idcirco in mente latentes, dc in illa veluti impressae; quocumque modo eiusmodi impressi nem secundum eos Philosi,phos concipias, Ac statuas . Actum igitur est de adducto Loc , argumento : ideam esse mente impressiam, seu menti inesse, idem pIane
non est, atque se se menti manifestare, a mente animadverti . Quomodo tamen , prosequitur Loche , quae numquam mens percepit, in mente esse possunt; aut in mente esse assi abitur λ Sed haec eodem modo exsuperiori responsione cadunt : sunt saepe in mente, quae amplius mens non pereipit; ut in homine docto repuerascente animadvertimus et cur igitur ire puerimente posse esse non dicemus, quae tenella ejus mens
adhuc non perceperit; si postmodum in illa erunt, quae iam amplius non animadverte ' Quamdiu in corpore est anima, plurimum activa eiusdem explicatio imp
1a. Non igitur ii Philosophi ideas innatas ex sese
manifestari, a mente percipi, proprioinet earum I mine citra ullum studium, laborem , contentionem , experientIam menti innoteseere , & in illam irradiare concedunt . Ad innatarum idearum manifestationem meritis studium , reflexionem , experientiam , eXterninrum obsectorum actiones opus esse fatentur . Quampi rima principia certa, dc utilia humanae menti inna taesse existimante praesentem tamen eorum repraesentalionem perinde a mente acquiri, ut sensistae etiam ad- fruunt. Quod hi ad ideas comparandum , innatarum idearum fautores ad ideas excitandum , dc cognitionem rerum in iis ideis acquirendam opus esse statuunt o Studio, labore, experientia , reflexione opus habes anima, ut ideas secundum primos quidem de novo comparet; secundum posteriores vero, ut antiquas . .