장음표시 사용
161쪽
Seunt; excitare , detegere dicunt secundi: unde iterum alet, idcarum. nomine aliquid ab utraque parte inteligi, & a cognitionibus, seu aftibus animae , & ab animae i psius facultate distinctum . 71 . 2. . Opponit Lccυ: Si qua principia sunt menti
innata; eiusmodi rariter erunt Cinnes ePldentes, atque ii cessariae veritates: omnes propolationes aeternae veritatis , immutacites, neersiariae pari ratione dici deberent innatae. Rem totam admittit Sberi &.non auci alii eiusdem lententiae fautores. Sed 1i rem ita
a tuant; omnium sere rerum ideae erus t innatae r quod quidem omni dei tituitur fundamento. 73q. Huculque Leneralem idearum originem a senἱ bus , ct ideas etiam innatas rigoroso tensii usurpatas reieci nus: qualem tamen no, idearum ori nem probamusὸ Sunt ne omnis a sentium, iant ne omnes ,
aut aliquae innatae e a di vertis ne caulis, principiis , & sonticius ideas derivamusὸ Quona; λutem modo a sensibus, quonam modo innatae uiae ponunt Quid Noin re obscurissima mihimetipsi post diuturnam medit
tionem cogitem , modo exsonam .
73 3. Idex rerum .in anima, qmbus objecta rvraesensamiur, Junt iureuectuales illi cir spiritualet radiation ιmen G , quas luminis , interna.jua energia se Ie is rituais modo expaudentis, ta iuumrnantis. Si huiusmoὸi radiationem, & nativum mentis 4men, 'quo se se veluti illuminando. ob ecta clare, vel confiue vida, innatam ideam nuncupare Veiis, atque a vero, & proprio huius vocabuli senili recccere; per me licet. In hunc ego modum rem meditando conci-ipio, me ipsum cogitare intellis. Spiritus leu mens nostra per naturam 1uam activa eXisiit, aut per naturam suam semper agit, aut seinper agere adnititur . Id sane est, quod, praeter notionem spiritus, irrequieta illa nostrarum mentium, & cogitationum ratio, atque modus demonstrant. Tuammet mentem ab obi Eis in obiectum, ab ideis in ideas perennit 2r praeter-νOlactem , aut praetervolare 'dnitentem parumper considera, ct iem tibi ipsi perist ad bis : notio Igitur rei ,
162쪽
eonscientia , communis sensus , & experientia primum hoc caput probant. 7sb. 2. Montes etiam e seu animas cogitantes, tamquam spiritualia lumina liceat materialibus hisce ideis 1 rublimiora cxplicareὶ activa splendendi virtute praedita, mihi ego considero, dc nobiliori quadam ratione esse intelligo. Nihil sane in rebus est , quo melius ninstras mente se concipere, aut explicare possimus; quantum spiritualia, atque sublimioris ordinis obiecta comporeis hisce rebus exponi possunt . Non idealem a me, atque precariam statui hypothesin , vel ipsa nos docet natura. Instinctu nescio quo nostraea et rationis ducti
ignorantiam tenebras, cIaram cognitionem, atque sciet tiam nuncupamus lumen: caeteros omnes mentis status
inter duo haec extrema positos coniecturam, dubium se opiniones , fidem, omnem probabilitatum provinciam spissioribus rarioribusque umbris exprimimus. Hum nas igitur mentes activos esse spiritus, & totam spiritualium luminum virtutem persectiori modo habere , natura duce suademur. Quaenam a duobus hisce profluant , pendamus.
737. 3. Proprium spiritus cogitantis agere est cogitare, dc intelugere. Id ipsum est humanarum animarum vivere, atque vivendi exercitium ' . Quoniam autem anima est insimul spirituale illud lumen , quo se se circa obiecta explicat, illuminat, irradiat; intelligentis luminis actio est ipsummet animae vivere , cogitare, intelligere, obiecta percipere, illa sibi νercipiendo repraesentare. Activi spiritualis, & intelligentis luminis actio est spiritualis quaedam radiatio , &percipientis energiae, atque luminis explicatio. Spiritualis haec cogitantis luminis seu mentis radiatio ab activa inritus energia, & se se explicandi, & irrudiandi virtute profluens, est insimul actus ille, quo Ditima in se se obiecta repraesentat: duo haec ultima &a notione luminis, & ab icta spiritus descendunt , &ulterius etiam ex danda modo analogia confirmantur is j 738. ' in Vitam ego hic rationalem, spirituum propriam intelligo : aliunde enim quam.diu homo nutritur , etsi xon cogitet, dummodo habeat animam, mortuum non dici, in Physca viventium exposui.
163쪽
738. Materiale lumen ex pronia atque intrinleca sua energia circum quaque irradiat , vires suas Uiffui dit, lilminisque splendorem emittit. Simile aliquid in rebus elasticis habemus : eorpus elasticum, undecumque sua illi proveniat virtus , collectas in 1 e ipso vires habet, quibus se 1e circumquaque expandit, sumque modo irradiat. Latum quidem inter elastica , dc materiale lumen intercedit discrimen ; latissima inter maiorialem lucem, atquct spirituales mentis humanae radiationes , intelligentiam , lumen, est differentia :Quanta scilicet inter materiam, dc spiritualem substantiam admittere oportet : analogiam tamen, non identitatem quaerimus. Ista proculdubio materialis luminis radiatio , atque diffusio ab ipsiusmet luminis energra provenit , illiusque effectus existit. Perfecta rerum analogia facit, ut similia de spirituali animae coegitantis explicatione , radiatione , di illuminatione .dicamus . In titroque casti nova aliqua entitas non producitur: eademmet lux de explicatur, dc explicat rneque novum aliquid in iis apparet, nisi nova antiquae substantiae modificatio, ab activa ipsiusinee substantiae virtute profluenS'.
7sq. Generalis illa luminis radiatio, quamdiu in ali quoὸ corpus non incidit, pura quidem est illuminatio, quin aliquod objectum illuminet, eius colores aut fis
ram exprimat, quin lumen animadvertatur-' Quam primum autem viva filiai luminis actio, atque radiatio in corpora illabittir, in iisque propriae energiae ratio modificatur, reflectitur , refringitur; tum vero illuminatio illii aetatea pura, dc sincera, fit modo eorumdem-met obiectorum color , dc expressio, ipsorum magnitudinem , fisti ram, accidentia caetera repraelantat, ut in optida physica demonstramus. Analogus iis rebus est humanae mentis status , analogae cogitantis spiritus Operationes, quantum materiae, & spiritum rationes patiuntur . Irntelle'uales radiationes , quibus sodcobiecta Oirituali modo intelligendo illuminat, ab arii ma proculdubio eiuliunt , verique , dc proprit elimenergiae actas eκ istunt Hujusinodi vero actus sint iis
anima ideae, perceptiones, atque repraesentatinites minrum . Μaterialis luminis radiatiis in obiectum thabent. . dc modificata obicctum repraesentat: quid autem estidea nisi i spiritualis obi ectorum repraesentatio ς ει quibus id etiam .eonsequitur Rrperius. jam a nobis stabili
164쪽
tum , Omnes animae perceptiones, cognitiones, ideat proprie dictas, veros esse animae ipsius actus, mentis cogitantis eflectus , a mente, tamquam a principio , & caussa effluentes. Omnia haec sibi cohaerent . Omnes mentis actus, quocumque donentur nomine, ab
anima esse, proprios mentis cogitantis effinus existere, supra demonstravimus : id vero cum exposita hinen doctrina cohaerere, nullamque aliam nobis superesserationem , qua aliquam de humanae mentis actuum productione ideam compa Ic mus , tum demum vel invitus fateberis , cum , partium studiis parumper depositis, tuosmet mentis actus, tuum velle, & nolle, intelligere, percipere solus meditore, & aliquam de hisce rebus ideam aliis exponere adnitaris . Quam hactenus exposui doctrinam , intelligunt omnes s claram de physicis hisce veritatibus ideam nobis comparamus: eo etiam nos fert natura , ut mentis humanae indolem , genium , operationes iisdem vocabulis , earumdem idea tum similitudine concipiamus , existimemus, explicemus . Nihil est, quod datae explicationi, & mentis nostrae genio opponatur: quid igitur in hac idearum
origine stabilienda, probanda ; aastruenda, confirmanda haerebimus, si omnes humanae mentis actuum proprietates secundum hanc sententiam exponantur Sed ut clariora fiant omnia; rem ulterius prosequamur ;76o. Quamdiu haec intellectualis luminis radi tio est pura, per purum velut spatium dissus a, quin in ali quod obiectum a mente ipsa diversum modificetur; is
sane mentis flatus erit conscientia, generalium verita tum perceptio, atque intelligentia; quin certum ali
quod 3c singulare obiectum in eiusmodi radiatione appareat , aut illa mentis explicatio , A modus obiecti alicuius singularis propria idea existat. Cum irradians lumen in ungularium obiectorum phantasmatibus ex intrinseca mentis energia modificatur , & modificatum in animam, seu in se ipsum veluti reflectitur ; tuin vero hujusmodi radiationes singularium eorum obiecto rum repraesentationes , visones, & : si ita loqui fas
est colares , & figura existunt: id vero sunt objecto
rum idear in anima. 761. Claritas idearum a claritate, atque intensiondisse explicantis luminis tota est: utraque haec perse
ctio est in Deo infinita . Numen ipsum ι quod per suam
mei naturam aeterna est & infinita renun omnium posis
165쪽
hostibilium visio, & intelligentia . est cliam simplici ses o modo , di infinite clara, & infinite intensa, sein
per in eodem actu constans , omnis modificationis , aut vicissitudinis incapax i. In infinito illo aeterno, atque inacesso lumine ulterius perscrutari, humanis mentibus non licet Ex utroque illo claritatis idearum sontequanta lit , ct quotuplex in hominibus claritatis idearum varietas, sponte descendit. Non modo in diversis , sed in uno eodemque homine , eadem scilicet mentis energia, di intensione consistente, modo magis , modo minus mens humana explicatur . Id quidem in diversiis hominibus sposita semper aequali humanarum animarum persectione in constans & infinita sere temperamentorum diversitas s in eodem vero homine temporanea eiusdem temperamenti conditio, & vicissitudo juvando, aut impediendo efficiunt . Et hinc pro diverso eiusdem hominis statu, temperie, aetate clarior obsturiorve fit humanae eius mentis explicatio: clarius aliquando , confusius postea rerum ideas concipimus , mentis acies explicatur u Quod si spiritus perfectione inter se differant ,' tum vero claritatis idearum diversi has ab intima, & essentiali eorumdem spirituum ener gia potissmum vendet. Quanta enim vero in materia libus etiam luminibus claritatis diversitasὸ Haec etiam illuminationis claritas a duobus indicatis sontibus prin
62. Duplicem intelleAualis humana lucis explica tionem , iensibilem nimirum, & rationalem agnosci mus , & statuimus . Ad priorem sensuum ministerium intervenit , duaeque veluti actiones in illa distingui possunt, animae scilicet genio siso se se explicantis , cc Objecti etiam in explicantem mentem aliquo modo agenaeis . A vero forsan non abludemus, si in duplicem hanc actionem reseramus , quod vehementior in nobis si, , & vividius ab anima animadvertatur ptima illa nientis explicatio, quam sensibilium rerum ideam nuncupamus. Secunda est pura mentis se se genio suo explicantis intelligentia. Prior ex genere suo est im- Iectior, quam secunda: ex quo etiam capite sensibi: ideae ideas rationales in anima sorsan praecedunt
& a sensuum ideis anima sorsan incipit. Forsan, diis xi ; dubium enim superius statuimus, neque ab ullo mortalium definiri potest, cogitet necne semper antim Quamdiu haec non iblvatur quaestio, cujus solutioni Ah a 2-
166쪽
imparos existimus ; ad ideas omnes aliquem semper
praecedere sensum , dicere nequaquam postumus. Quam cumulae tamen partem teneas, certum mihi est, rationalem mentis explicationem a sensibili alia non de
763. Bene est, opponet hic aliquis, is tamen secundum multos c sie videtur quaestionis sensus, atque nodus , 1intne omnes iὸeae a sensu, hoc est, per insum; an potius aliquae illarum sint, quae aut sensum praecem dant , alit licet sensum tantummodo comitentur, Vel 1 ibsequantur, a sensu nequaquam predeant λ Quae nostra est circa quaestionem hoc modo intellectam sententia λ Respondeo: qui praesentem de idearum origine quaestionem ad id rei tantummodo reducunt, iι qui κdem idearum originem , productionem, caussam physicam neque explicant, nequo explicare aggr diuntur ..Ιd unum utcumque probaste contenti, i nullam in humana mente esse ideam, cognitionem, & percrptionem nullam, quas non praecedat obiectorum actio in
animam, & animae de eiust nodi obiectis perceptio: quae prima tantum est quaestionis pars : reliquas omnes omittunt. Si id ego parumper darem , quaestionemne ego de idearum causi a , & origine, de originis &productionis mo)o solverem ὸ Singula ego , ni fallor, nucusque expolivi, & secundum familiares hominibus ideas explicavi, quantum reconditissimi argumenti Obscuritas, de humani ingenii tenuitas patiuntur . Sed ne circa id etiam quaestionis caput judicium nostrini, desideretur; sequentia adstruimus.764. I. Dubium mihi est, er uniυersis mortalibus esse' debet, utrum anima semper cogitest, . aliquo mo ido je semper explicet, imadiet, illuminet: in qua qui dem explicatione, & radiatione perceptionum , ide. Tum , cognitionis notionem ponimus . Propositionis veritatem superius demonstravimus, & probavimus . a. Illa etiam hNothesi admissa , quou non semper cogitet anima, inferri inde nequaquam ρotest, ante omnes ideas , ct perceptiones mentis psi de e in anima sen sum Per 1oe ipsam res'constar, quin ulteriori aliqua probatione indigeat'. 3 Etsi etiam, verum esto admi
teretur, ante omnes ideas anque perceptiones in anima
1cnsum semper praecedere, animaeque sensus primam esse humani spirisus operationem, unde ille agendi , percipicndi , cogitandi initium ducat; perperam inde
167쪽
ileduceres, nullam in mente esse ideam, quae femi qnon comparetur, ad seMunae non subsequatur. I iversa icilicet haec sunt: naturalium. rerum lex eri , ab Imperfectioribus incipere, quin tamen per lectiora cauti I- rum effecta ab imperfectioribus illis dependeant, aut ab illis origincm ducant. Hic lensuum nostrorum, atque idearum castis est: si 1ensus animae ideas Iemper praecedunt quod demon si rare nemo umquam poterit, mon tamen a 1entibus ideae omnes originem ducunt,
aut ab iis dependent . . . . -
763. q. Magna rationalirim idearum , cogit tionum, ragiationum pars ita in sinima fiunt, ut a radiationibus senssibilibus non dependeat . Rem sane probant &radiationum natura , & illa omnia, quae 1uper ius ad propositionem probandum adduximus. Quod si ulterius facti veritatem . quaeras , dc quaestionem ulterius proponas , ideas ne, & perceptiones universas lentus semper aut comitetur , aut praecedat λ Respondeo,
Universalem quaestionem simplici responsione solvi fortasse non poste : quid enim ρ idemne est in omnibus
hominibus Organorum , temperamenti , cerebri, milleque aliarum circumstantiarum, & impedimentorum ratio , conditio, status ὸ Quanta enim vero est quoad singula haec capita inter homines diversitas λ766. Ideae proprie dictae sunt praesentes repraesentationes rerum, quibus obiecta actu ab anima percipiuntur , in illaque repraesentantur : & hinc rei alicujus ideam tum proprie habemus, cum illam actu cognoscimus , & nobismetipsis repractentamus. Μens humana circa datum quodcumque objectum se se multoties Explicando, atque irradiando habitum quemdam, hoc est,
spiritualem te se dato illo modo explicandi facilitatem: dquirit. Hanc etiam facilitatem actuum multiplicitate comparatam , activam nimirum animae energiam illo habitu confirmatam atque adjutam, eorum Oble florum ideam nuncupare polimus: quo quidem in leu-su rerum ideas habere dicimur, iiptiam tum, cum de
iis nihil cogitamus . satis est, Aeni cinci aut. iterum sibi mente trepraesentasse, atqΠα. praesentand L habitum adhuc in mente servare. Servandi ratio multiplex, &varia : atque hoc insima cst praecipuum memoriae caput, principium, & caussa, iis sane contonans , . quae in Physica viventium, meimori iraturam , di proprie tates exponendo, diximus .
168쪽
767. Ideae rerum in dati cujuscumque hominis men τε earum repraesentationum, di facilitatum diversiarumi umero, & rationi proportionales existunt. Homines.sunt, quinum meos & plura repraesentat obhcta, &plures repraesentandi facilitates acquirit . Alios. invenias, qui pauci Cra quidem, dissiciliusque concipiunt; concipiendo tamen explicatius, clarius, dininctius, imiensius mens ipsa irradi ad .. Circa ureamque vationem
infinit sere eit in humana specie varietas. Rem facile per te ipsum concipies , ex sistis nullo negotio deduces ; dc , si nostram viventium P sicam lagas,
mechanicas diversitatis caussas secundum meam me tem conceptas habebis 68. Ex data hucusque originis idearum, explicatione plures aliae intelliguntur earum affectiones . Uno vel altero exemplo rem il l ustrabivius. Novae aliquando id ae ab humana mente inveniuntur . Haec nova tum idearum inventio ut plurimum fit, cum ab una idea in aliam mens humana connexione deducitur e quod tum in monte fit , cum ob intimam animae energiam ab una radiatione nascitu r alia, quae a pri ra naturali quadam amnitate consequitur. Id vero est, quod unum ex alio regnoscere nuncupatur . Eiusmodi
animae facultati ideas alias ex aliis deducenti geom triam , arithmeticam & similes alias scientias, dc artes debemus ..7e'. Ea nonnumquam fit composita intellectualis l . minis radiatio , ut in illa aliorum objectorum similitudo appareat, & non levis existat inter compositam illam ideam , seu radiationem ,. 3c distinctam. altcrius. obiecti ideam, sea repraesentationem similitudo. Cum haec spiri tuali modo. in mentis lumino fiunt; unum in alio cognoscere dicitur : qua quidem in re infiniti esse possunt similitudinis gradus inter se diversi ..etro. Hoc sane modo secundum materialium radi tionum analogiam philosophando , atque ab illa ad spiritus cogitantis lumen , atque sublimitatem argumentanda. plures ellas idearum affectiones, diversitatem, species facile intelligemus . Uno Verbo, omnia illa , quae in Logica non modo, de ideis, verum etiam de omnibus aliis nostrae mentis, actibus late prosinuimur , ex posito principio intelliguntur, 3c explicantur . Citato in loco mentis actuum indolem dist vix mus , dc exposuimus ipsorum naturam physicam
169쪽
originem, caussam, modum in hans metaphysicam distusimus, & quantum per nos licet, datam fidem liberavimus .
7T. Id ego tamen ante oculos semper habendum ,
iterumque iterumque moneo, eam humanae menti energiam inesse , ut genio suo , atque propria activitatele se explicet, spiritualique modo irradiet. Uno ver-- , in iis omnibus humanae mentis actibus explicandis, . atque statuendis ad mentis activitatem, tamquam ad physicam eorum caussam 1emper est deveniendum. Neque id ego de mentis solummodo actibus, sed pari etiam iure de omnibus humanae voluntatis actionibus 'dictum volo . Humanam mentem nihil activa energia efficere, patientis tantum subiecti munus agere . neque secundam sanam philosisphiam, neque secundum religionis veritatem sustineri polle existimo. et2. Quod si a me quaeras, ut in scholis fieri solet, ad omnia ne objecta mens humana extendi possit ;possibilia ne omnia , veritates, res universae idearum nostrarum obiecta esse possinit: seu qualenam sit , aut esse nossi humani intellectus , & nostrarum idearum obicrium: Respondeo : unica responsione quaestio haec resolvi non potest , aut obiecta universa comprehendi . Ea quidem in re quatuor esse videntur veritatum , obiectorum , & idrarum, ordines: Primo plurimae sunt ideae , di radiationes , quas mens humana senio suo clicere potest . Multa similiter alia fiant, ad quorum ideas eliciendum praesentis flatuς impedimenta
Temovere, & conatum adhibere opus est. a. Ad alia tamen neque solus genius, neque impedimentorum remotio suificit; sed objectorum actio opus est. Prioris Ordinis iunt universales veritates certae , & evidentes ,1himet existentia, re alia similia. Ad secundum ordis nem spectant singularia quaecumque , de sensibilia o, lacta in praeienti saltem rerum statu. 3. Sunt obiecta, cognitiones , ideae, quibus mens humana viribus suis istis ede non notest: quantumvis omnem adhibeat conatum , & sentibilia objecta mentem excitent: sed novum alto ius ordinis lumen ad mentem ipsam novo sublimiorique modo illuminandum, & elevandum requiritur. Huiusmodi sunt supernat alia obiecta , si hi es illae, Jc reconditissimae Veritates, inter quas&puram humanam mentem debita proportio desideratur. Eiusmodi supernaturales ideae, dc plusquam hu-
170쪽
manum lumen paucis in hoc rerum statu a Deo ma misessatum futurae selicitatis pars existet . q. Plurima tandcm sunt ad quae intelligendum finitae humanae mentis lumen , energia , atque, facultas extendi non possunt, nullaque omnino est inter animae nostrae vires , atque illorum Ob ectorum persectionem propor tio . Huiusi di sunt omnes divinae perseetioncs: infinitatem illae secum deserunt ; nullamque proinde ha-bhnt humanae mentes ad illa intelligendum proportioncm ; infinito, atque insuperabili intervallo ab infinitate distamus . Qualecumque humanis mentibus lumen accedat ; Deus divinaque omnia nostrum intelligendi lumen infinite superant . Patet igitur , qua ratione quaestionem illam circa humanae mentis obieetiun prinpolitam solvamus . Pauca haec tantummoὰο addo. I.
De humano 1olum intellectu impraesentiarum loquimur. a. Omne quidem ens est intelligibile; sed illud tantum intelligibile humanae mentis obiectum exb1iit , quod cum finito nostro intellectu proportionem habeat . 3. Μens praeterea intelligibile ita habet pro obiecto, ut verum semper quaerat, in verum tendat, verum sit entis cogitantis, intellectus obiectum. 773. Atque haec sunt , quae ego pro reconditissima hac metaphysicae quae8ione explicanda post diuturum meditationem verosimiliora , dc in medium asserenda existimavi . Tam a sensuum , quam ab innatarum idearum systemate recedo ; si in vero earum opinio num sensu res accipiatur. Dum meam ego hanc sen tentiam eXpendo, enucleo, statuo; me ipsum intelli eo , rem assero, quae & idea concipitur, 3c analogia ab cxillentibus affectibus deducta probatur , dc cum
naturalia, tum revelata circa humanam mentem dogmata explicat, & naturali cogitandi loquendique hominum sensui obvia se se offert. Haec cmnia in idearum origine a sensibus adstruenda , in ideis innatissabiliencus non observari , post longam frontis iri ctionem , dc doctas unguium rasiones edoceberis.