장음표시 사용
191쪽
assectionibus, utque modificationibus omnes mentis D, Mus, S hu Danas rerum omnium ideas exposui , 1latui, dc quantum mea patitur tenuitas , intelligere existimor modorum enim vero plena 1unt omnia: rem existentem f teamur . Si haec in rebus materialibus et Cur, amabo, in spiritualibus etiam non admittentur sed rem toties probatam hoc loco missam faciamus. 8I3. Qui vero ejusdem humanae facultatis actus mistant, non facile alii aliis dixerimus . Idearum cinvia hic maxime fruimur , nominum penuria laboramus . Maximae voluntaris humanae aciuum parti nomina hactenus non imposuimus : generalibus voliti num, nolitionum, amoris, odii., paucisque aliis nominibus, non nisi actuum genera significantibus, contenti : quod ad humanum commercium utcumque si ficit , lexica nostra parum hac in parto obruimus. Si
rem ipsam distinctius, &sin illatim tibi ipsi intellige-xe velis; animum tuum inspice, & quaenam ab imi-ma tua in uno eodemque aversionis v. g. Ordine amctuum varietas, atque species eliciantur s non parum aemiraberis . Generatim animadvertimus, humanae ap petentis facultatis actus ex eorum modis, atque caudi sis inter te potissimum discriminari . Sed citrius haec omnia ex statim dicendis intelligentur.
814. Triplex illud bon- fumi rus recensitum , bonestum, utile, Aelectabile, proprium est appetentis, atque volentis animae objectum: nonnist tamen sensu, aut c gitatione perceptum agere in animam potest. Propositio duas habet partes , quarum utramque purum eo potest postulatum , aut ex superioribus manifestum corollarium deduci . Utramque lane com scientia, humani appetitus, atque voluntatis indoles intimo scnsu nota, &instituta huc ove nostrorum a ctuum analysis ad evidentiam usque demonstrat . V rum , & Bonum in rebris quaerimus; una haec est mnium humanarum actionum , cogitationum , & actuum summa, thema atque scopus : eo semper te dimus , id unum quaerimus . Verim quidem mente &sensu , bonum voluntate & appetitione comparamus . Purum honestum volumus , purum delectabile appetimus ε
192쪽
mus, utile utraque ratione quaerimus . Sunt scilicet obiecta, & actiones , quae dc honestae sunt, & delectationem afferunt etiam sentibiletn: haec vero & -- litionis, dc appetitionis obiectum esse possunt. Honestum cum dolestabili multoties in eodem obiecto coniungitur nepissime etiam opponuntur ἡ Quoenodocumque haec accidant, rem enim 1equenti propositione exponemus , honesluth pmpius. ad ubluntatem spectat ;ad appetii uin delectabile, seu sensibile, bonum vero utile ad utrumque. Hoc eso non ita statuo quasi bonum honestum; dc. pura ipsa honestas tuam etiam non habeat,& secum ierat delectationem: delectat enim vero . etiam honestum; sed altioris ordinis . haec honestas exi- it pura cogitatione, & 1pirituali modo agit: contra vero delectabile illud , quod appetitionum magis proprium nuncupamus ι sensibili ratione animam per
gis. Secunda propositionis pars eodem etiam mineo & pari evidentia constat e nostramet appetemtium, & volentium conscientia, animae nostrae actuum analysis rem conficit . Et quidem res penitus ignota idem est atque caussa non praesens . ab anima nostra
penitus absens a Appetere , & velle effectus metitis sunt s atque in mente positi ἔ a caussa autem non praesenti nihil effectus ponitur : quamdiu igitur obie ria menti animaeque non fiant cogitationei aut sensu praesentia ; in volitionem, & appetitionem agere ii queunt ι Ea vero actione penitus deficiente nullus illorum actuum in nobis consequitur. Sed in re alio
quin certa ulterius confirmanda non immorem .
816. Ex probata modo propositione , atque ex su--tiori nostrorum actuum analysi plura consequuturintimo conscientiae testimonio confirmata . Quoniam
plex, aut triplex illiae bonum honesum , dc iucundum duplicem in nobis agendi modum, atque princispium dc plures actuum species efficit : dc in eodem
hepe objecto conveniunt saepe etiam in obiectis o ponuntur sequitur inde Primum: circa unam idemque objectum contrarios saepe actus elicimus, o ad et cendum agimur. Hura sunt, quae sensus quidem tracm alliciunt, in quibus probandis, amplectendis, essi
193쪽
. . . . PARS SECUNDA. Qienὰis, aut expendendis inhonesti aliquid , & natu Tali rationi Oppositum rationis lumen se se explicasu ostendit. Rem sepe in irae aliarumque passionum obiectis experimur et duplici lumine. & ai Arione mem agitur, & obiectaem percipit; setis bili u , rationali
alio . Ex duplici perceptione duplex etiam consequi. tu , diversi tamen ordinis, appotitio et prior quid2m obscurior, saepe tamen Vividior ex mechanismo profluens ad objectum 'ios mechanice traici ; Eum anterim alia cogitationis irradiatio, ut plurimum qnideria clarior, saepe tamen remissior animam ab obje toro trahit Aaque haec illa est molesta aeque, atque .con-
rimia inter rationem , & appetitum, inter mentis idi--ctamen, atque sel suum oblestamenta, ac concupiscentiam lucta, primitivae rei e reliqcliae, dc individuus
humanarum actibnum comes , quein a primo laationis lumine ad sepulcrum ustrie sustinemus.. Rem luculenter probat exposita ana.ysis , probat dc conscietati a rei modum antinis ipsa expotat. Sentientis, ct cogi-uantis duo sunt les nina , duplex perceptiti, atque a istio : primum potiori sui 'parte mechanicum: ex quo mechanismo o, naturalem commercii' leSem , dc praeseri titi status conestionem ansna ad actum eliciendum
veluti tollitur 1: chim superiori alio rimine se se ex plica sis anima a mechanismo illo retrahitur , in odi positum adnititur; lumine potius rationis , quam actione in sensu asit 817. Cum ad talis casum atque circurti stantias d venimus, quod in praesenti statu saepissime accidit, in
'partem sensus sire semper trahimur humani' quin t --en id asserendae statim libritati ossiciata Asserti s ei est 'illud si1pra jam rindicatum principium : virta sensus , di appetitionis unt in ratione activitatis A.
etionis mechanicae , caeteris raritas: vires autem e
gitationis sunt in ratione intensiionis, ct claritatis lilaminis , caeteris paribus. De naturae Oxdine, atque vis ribus tantum loquor ; supernaturalis gratiae Vires, quae ane altioris ordinis existunt, hic non attingo. Secum. do: cum principium illud statuo, Vises tantum volui, itatam
i 'in praeter duo haec aliud est supernatur,e lumen. pura Dei gratia , & altioris ordinia doniam, dg qu.
194쪽
tst .m allicientes, trahentes aut rotrahentes intelligo; Naturalem animae virtutem, quae allicientibus, δc trahentibus viribus resistere potest, non definio. Praeterea etiam mechanica sensuum, atque appetitionum actio cum spirituali cogitantis , dc volentis animae lumine comparari non potest: adeo haec inter se distant, diversi adeo ordinis existunt ,.ut nullam secum mutuo proportionem habeant. 818. II. Ex hac dixersorum hominum, virium, dc inclinationum oppositione, dc proportione saepissime in hominibus fit, ut sensus sea appetitio rationem , ratio appetitionem offuscet, & obruat : sensiti multoties ducamur,. quin rationis usus , dc lumen clarum &liberum relinquatur. Ex adverso etiam rationis claritas ita nos aliquando obducit, .uta sensus omnes, atque appetitiones non animadvertamus, neque sen 1amus . Prin tim in vehementi passionum humanarum t
multu, hoc est, vehementi obiectorum in nos actione . cu)uscua, sue generis illae passiones sint , ut plurimum accidit: secundum naturalis extasis dici potest species, magis vel minus clara, intensa, remilla, aut obscura infiniti enim hujusce abstractionis, & veluti elevationis mentis possunt este gradus intra naturae ordinem: supernaturales enim extates hic ego non intelligo, ne- quo in qua tionem voco . EO passionum tumultu citra rationis usum, & regulas agimus, & ducimur. Atque eiusmodi actus ii sunt, quos primo primos cummuni usu nuncupamus: quos 1 cilicet in passionum tumultu rationem obruente anima nostra, quasi abortivos partus producit, sentientis potius mechanismi , quam cogitantis animae opus . di 9. III. Cum unum idemque obiectum dc appetiti ne , & voluntate prosequimur, aesumque utroque illo. modo elicimus; tum vero actus intensio duplici ex son te emanans, longe masas augetur . I a hominem , quem sapientiae , dc scientiarum amor vehementer alliciat: quidnam vero est , si virtutem excipias , eo argumento honestius ὸ Quonam animi ardore in libros& appetitione, dc ratione allicientes non incumbit Is vero castis est , quo ad aggressum opus conficiendum.
In iis scilicet actibus eogiliat etiam an a, ab alio tamen intensiori lumine obscuratur.
195쪽
omnes nervos intendit anima: in rem , & scopum utroque lumine collineamus, & duplici ratione flectimur. Actus igitur intensio in hoc casu ex triplici sente pendet, augetur aut minuitur, mechanica actio nis intensione, sensibilis perceptionis animae, re lablimioris etiam illius luminis claritate , qua animus ra- 'tione flectitur. Eiusdem rationis non sunt diversa haec nostrorum actuum principia, Vires, atque momenta ;neque eorum efficaciae satis inter se te comparari pose sunt. ,
gw. Bonu-, cm malum ita sunt buma Narem omnia, appetitionum atque voluntatis objectum , ut neque bonum in ratione boni aυersari, neque malum in ratione mali amare , μι prosequi humana voluminias pos t. . Propositio purum esse potest praecedentis doctrinae corollarium e eam tamen propolitionis nomine deduximus. propterea quod ita communis ierat usus, &no nulla in contrarium opponantur aliquam dissicultatis speciem reserentia ia Assertam.propositionem primo evincit intima aeque, atque clara uniuscujusque no-1iriura conscientia. Tua et Velle, & caeteros volum talis actus diligenter expende: non obiectum tantummodo in se se spectatum, 1ed objecti circumstantias ,
atque relationes, ultimam tui amoris, aut odii rationem, & moriυum, ut dicitur, scrupulosa analysi ex mina r hoc unum semper facto periculo deprehendes , inte semper, amando, bonum quaerere, odio malu
temper prosequi. Quis enim vero est qui malum purum sine ulla omnino ratione boni desiderare, bonum vero purum. absque mixtura mali aversari se posse iactitet Αt , quae nostra hominum est praesentis status . conditio, mala saepe amamus, bona passim aversamur, aut malis postserimus. Id tamen in rem praesentem non facit: Miud scilicet est rem aliunde malam, aliua
vero malum, ut malum est, amare. Primum est hu-: manarum rerum.,. pr lentisque status conditio: nullum
est physicum malum, quod etiam non siit aliuua ratio ne bonum: physica , dc humana Omuia molesti, utilis, ct iucundi quamdam in sese migi. e.n continent :' re M vit. Metaph. T. I. P. II. Kk IM
196쪽
4lativa hac omnia existunt, quod est in quibusdam circumsantiis molestum . inutile, turpe, mutata eorum
facie ud alios fines utile; iucundum, necessarium fit:
vicissim liare omnia mutantur.
8ar. Malum in ratione mali a voluntate amari , idem plane esset, atque animam attractione ipsa retrahi . rem sui approtatione reprobari: quod ex se ini possibile amaret . sed secunda haec ratio clarsor adhuc exsequenti argumento evadet. 3. Voluntatem p namus , quam bonum purum alliciat 1 nihil meli in ejusmodi hono appareat. Si in hac rerum constitutione, quae quaestIonis casus exissis, bonum illud aversari posset voluntas; effectus esset cuius nulla esset ratio sufficiens; dum interim alius , ad quem ratio sumclans existit, omnino deesset; quaenam scilicet est , amabo , aversi lis ratio suiliciens λ neque enim ista voluntas, disti nulla adest ratio movens, actum elicere potest:& in casu praestenti 1bla adest voluntas , & ratio ad amorem alliciens: da ergo rationcm sussicientem odii. 822. Contra propositionem, de qua nullum potest esse dubium, sequentia nullius momenti Opponuntur '. Anima humana , ut statim adstruetur, est libera ad bonum, de malum amandum vel non amandum: liber autem ad malum e. E. esse nequit; qui malum amare nin potest. a. E duobus inaequalibus bonis potest anima sibi eligere minus, majus autem minori oppositi relinquere pat minus bonum relatum ad majus est malum, maxime si illius sit impedimentum. 3. Qui ex
malitia peccat, malum cognitum, ut malam, amplectitur, & bono opposito praesert: hoe enimcaput est quo a peccante ex ignorantia distinguitur. a. Id communiter admittisus , dc statuimus omnes , auqmas seὼ
licet ueternis aerumnis damnatas se de in nihilum redigi desiderare; quid vero est rei cuiuslibet in nihilum edactio, nisi purum malum λ C. Da enim vero manam , aut bonum purum, vel illud sola mente concipias: vel in rebus etiam statuas: humana voluntas in praesenti providentia ad horam illud amandum, aut non amandum, ad malum illud odio habendum . aut non habendum libera existit: purum autem bonure,
non amare, purum item malum odio non habere , utrumquc est purum malum.
8α3. Resp: Ad prim-st Nullus hominum litae in ad bonum sub ratione honi, seu ut bonum est, odio
197쪽
habrii Jum; neque ad malum rub ratione nrili amoro
olequendum : tum enim Vero amor, aut odium esset
sine ratione sufficienti amoris, aut odit data. πη- cumque mihi proseras , admixtam illa inum habent aliquam rationem boni . Nullum in rebus eth purum
malum physicum: peccatum etiam morale, quod purum est malum secundum honestatis rationem , .ejusmodi sane non est, si utile & iucundum spectemus. Eatenus ergo mala amamus, & ad amandum liberi existimus , quatenus ipla etiam sunt alio ex capite bonae . ad purum malum amandum, quod neque re, neque eximitiatione appareat bonum i nulla est , aut esse potest in homine libertas. Al jecti adum: E duobus bonis minus quandoque a voluntate ι seu homine eligi admittimus; cum id tamen agimus , minus bonum ut absolute bonum prosequimur : in eo casu, quem fusolii rius contra optimi stas expendimus , vera, ct a 1bluta rei bonitas amoris nostri ratio susticiens existit:
electio vero tota a libertate pendet. Uno verbo , minus bonum prosequendo, verum bonum prosequimur: fac ut illud tandem in purtim malum converteretur turn vero aniarii atque eligi amplius a voluntate non
pollet: quam igitur habet cum majori bono oppositi nem ι impedimentum, & quodcumque in se se habeat
malum, aridore non prosequimur:. 824. Ad tertium : Malum amare cognitum, ut malum , & amare malum, quia malum in se existit, duo esse inter se penitus diversa, in dubium nemo vertet.
Primus amat malum cognitum, quin malitia ι aut eius dognitio ad amorem moveat, aut amandi ratio existat: amat bonum , in quo tamen malitiam aliunde clare animadvertit qua ad amandum non move
tur e illud enim amare pergeret, immo & ardentius amaret, si ab illo malitia omnis abesset. Ad secutidum amorem pura malitia flecteret; illaque una ratio: sufficiens amandi esset, quasdeficiente, omnis etiam deficeret amor. Primum illud est peccare ex malitia: secundum vero purum malum amare. Ille igitur peccat ex malitia, qui malum, quod aliunde malum esse cognoscit , ut rem sibi gratam amplectitur. 821. Ad IV. Animae aeternis tormentis damnatae in nihilum redigi, ut tantorum malorum lenimen, non ut puram deuructionem , purum malum desiderant: est dicere, ab aeterrus illis tormentis lenimen quacumque -- xk , ra-
198쪽
ratione obtineatur, im bonum desiderabile t illa una est in infelicissimo illo statu votorum summa. Illud
animabuse ro natur levamen, quin in nihilum redigi opus sit; nanc sane levaminis rarionem alteri longe, praeserrent: in illa ergo sui destructione bonum tantummodo amaot , purum malum non prosequuntur. V. Quod ultimo loco opponitur, in primum fere recidit. Si bonum omni ex parte, atque ratione purum in rebus ponas, aut uente concipias ;quamcumque in te libortatem adstruas, illud aversarimumquam potest humana voluntas: essetium enim sine ratione suificienti, contra humanae mentis indolem inis ima nobis constientia notam elicitum admittere; hin manum animum, ipsamet attractione retrahi , haec ,
inquam, illa sunt, quae & in casu illo existerent , &c videnti humanae rationi opponuntur. In adducta igitur hypothes circa purum illud bonum sola contradietionis libertas ta amandum, vel non amandum es trilia. vero alia ad amandum, vel odio habendum ne concipi quidem ea in hypothesi posset. Quin immo prima ctiam illa libertas eatenus tantum exl l iore posiet, quateuus Boni natura, & repraesentationis modus permitterenti Bonum enim infinitum, & vivissima , atque clarissima boni cognitio libertatem tollere possunt. Sod de his fusius modo disteremus. si17. xst tamen Deus , inquis , purissimum, immo &infinitum bonum, cuiuicumque admixtionis mali per
naturam suam incapax : qui tamen peccat, contra Dei, ant humanas etiam leges agendo, Deum ipsum odio habet, a Deo in creaturam convertitur, illam-
tue Deo ipsi praesert: aliquid ne mali sibi in Deornente concipit animus peccans Si Deum ergo summo honum esse non inficiatur, ab ilio tamen avertitur ;bonum odio habet. Respondeo. Actuum peccantis hominis analysis, atque diit Inctio rem totam explicabit,& argumentum solvet. Triplex iam distinximus bonum iovistum, delectabile, uuis: triplex item Opposi rum malum. Triplex illud bonum in uno e 4emque obieEto non semper insimul conveniunt: in rebus finitis bona picrumquc stat malis admixta: quod sensum magnopere celestat, rationi 1aepillime Opponitur : quod in iese est maxime honestum di rationi contentaneumilsensui saepe, & concupiscentiae displicet, & inter in- Ω mcda computatur. Ex hac triplietis illius boni 1ω
199쪽
sit diversa oblecta distributione, inaequalitate, relatione, dc humanae voluntatis, & appetitus indole sit, iit duobus obiectis diversa boni t bili , specie praeditis ,
quorum unum 1ensus delectet , rationi tisin non probetur, aliud vero maxime honestum , 1Oribas Ramen incommodum, atqu2 molestuna opponatur, primam secundo praeponamus; itaque delectabita bonum amemus, & amplectamur, ut ab honesto non quod honestum est , 1ed quia delectationis jucunditate nos brivaret, recedamus. Atque hic sane est hominis i gem transgredientis casus . Liber animus inter honesti sesimam Dei Optimi Μaximi legem a sensu retrahentem , & iucundum sensus oblectamentum legi opposi tum liber vertaturr eum sensuum illecebris, & passi num torrenti cedit & retrahentem legem non curat , vitium quidem, ut iucundum, amplectitur; a Deo ta men , non ut bonus est, sed ut sensuum oblectationes
prohibentii atque incommodo amrtitur. Id vero Boni , ut bonum est, odium dici nonapotest sed transmissa summi boni Aonesti ratione , quam neque ignorat , neque transmittere debuisset , totum se ab injueunda iubentis Dei voluntate ad vetitam sensuum oblectationem convertit' . 828. Quare purum Dei odium non modo in peccan te homine nou agnosco, sed ne possibile quidem esse
pronuntio. Illa ; quam modo dixi, humanorum peccantis hominis actuum scries, atque ratio existit. Nullum hic apparet Numinis , ut bonum est, Odium, neque mali sub ea mali ratione amor. Praeterea purum cuiuscumque boni odium , quo scilicet bonum ut bonum aversaremur, quin bonum aliquod insimul prose queremur, non modo ex allatis hucusque rationibus impossibile existimo; sed ulterius addo, humanam vinluntatem in odio numquam iistere . Actum quemcum que humana anima eliciat, in finem suum tondit: cogitantis animae , sicut δε eaeterarum rerum. finis est
persectio, se se semper perficere propria inάole adnititur: perfectio autem bomini: quidquid igitur cogi tantes & volentes agamus , in bonum temper tracu mus, in malo evitando numquam sistimus . Quod si malum aliquando tantummodo vitare nobismetipsis vis demur et nihilominus si ultimam actionem quaeras ,
commodi tandem aliquid, utilis. , aut honesti ea toactione quaerere, semper comperies. '
200쪽
8as. Ad id tandem, quod quinto loco examinandum. nobis proposuimus, humanarum voluntatis a tionum modum descendimus, Necessario no, ut ab alliis nam turalibus caussis , ab humana etiam voluntate humanieliciuntur actus; an potius humana voluntas ad amam dum , odio habendum caeterosque actus eliciendum libertate fruitur λ De libertate a coactione non est quod
litem moveamus, aut disputando immoremur: nullus
scilicet est, qui eam in nobis liber tem non agnoscat: innumeros enim quotidie a nobis elici actus, aut imperari actiones genio nostro, atque voluntatis indoli plane conformes , communis omnium hominum sensus, ct conscientia docet. Neque hanc in nobis libertatis sieciem negant relati superius libertatis hostes: hanc unam ii admittunt , '& cum fatali necessitate compo
83o. Quaeri id potius posse videxetur, potestne. hinmanae voluntati ea inferri violentia , ut actus ab illa eliciti, coacti omnino existanti Sed omissis quaestion ibus de possibili, haec tamquam certa statui possunt .
I. omnis actus voluntarius est etiam a coactione is,her: .duoque haec voluntarium. , liberum a coactione
idem plane significant. a. omnis actus elicitus a vinluntate est voluntarius, & consequenter etiam liber a coactione. 3. In Qιbus votantatis secundum diversos gradus ratio voluntarii decrescere potest: eodemque modo coacti ratio augetur: locum id in omnibus iisetctibus babet, quos ex. metu Micimus r in rei tamen fundo & voluntarii, dc liberi a coactione eliciuntur
31. Mens humana, seu homines sunt ca in libreae libretato illa indisserenitae superius definita. In gravissimi momenti quaestione subilienda, quae
humanarum Omnium rerum cum praeientis tum futuri satus svndamentum est, Omnem verborum ambimita tem penitus sublatam velim. Nullam hic quaestionem de nomine agitemus Libros enim evolvenaci, ut di- xl , in rlures incidimus, quorum aac in , I, Lxatis