De coelestibus globis, & motibus contra philosophorum, & astrologorum sententiam pro ueritate Christiana. Iohannes Antonius Delphinus ..

131쪽

De coele globis,

ueatur: necesse est, illud elpe in loco: ergo in concavo

superioris, quiescentis alaclitus ciaeti contigetur. Si quis vero confugiat eo , ut dicat, mobile cadunt, quod'premum est. in loco esse, quatenus centrum, et medium mandi resticit: is certe, quicunq; ille ludem fuerit,defendet. Primum quidem coelum mobile eontinere , atq; locare catera omnia ipsus timuersi corpora : quod minime est in loco esse. At propterea non

habebit pseum a quoquam locari, re contineri quod proprie est esse in ideo haudquaquam enim continens

in eo est, quod continetur sed contentum in continente. dicemus qaidem recte uinum esse in lagena: sed non ita lagenam in uino Si ergo nonum coelum est in

loco, nec sarrό ipsum locatur in alio si porro locatur in alio certe opus est, uisupra illud ipsum aliud sit quoddam coelum perpetuo quiescens. nam se ipsum molieretur, esset eadem ratione ipsum quoq; in loco, ae proinde superius adhuc aliud coelum excogita, re oporteret, atq; ita in infinitum abire: quae infinita quidem abitio naturae ipsi nedum philosophiae ualde repugnat. Deinde si nos reuera, cum peripateticis grauissimis philosophis in oelo ponamus eas , quae sunt in animalibus, postionum disserentias, uidelicet sursum, deorsum, ante, retro, dextrum, π sinistrum, non ne facitius eas comprehendemus, m tuebimur, si coelum suprema quiescere intelligemus nam sine quiescente illo coelo qMomodo circunseruntur globi ademtro, in sinistrum quomodo lina pars ante, una retro

132쪽

& motibus . 6 s

pars, cum fit in ortu, in occassu, in meridie, in media nocte,non est modo dextra,modo sinistra, modo ante, modo retro quomodo igitur in calo punt reipsa, nedum res=ectiι nestri; hae positionum differentiae ; nisi coelum seupremum dicamus perpetuo quiescere ξ Id autem coelum quiescens diuersas, π uarias habere in suis partibus uarjs diuersis influentias, Cr uires constentaneum est: pro quarum tanta diuersitate polos duos in eo coelo conuen. it . signare : cuius pars nobilior ante, ac opposita retro est, quae porro nobiliorem dignitate, ae nobititate consequitur, dextra, opposita uero sinistra est. ae meridionalis polus Arsum,sorealis autem deorsum existit, facιle hoc modo iam uiderit unusquisqs res ectum immobilis coeli, quae mobilium coelorum sint partes dextrae,quae finistrae, quae

ante, quae retro, qua rMsum, qua deorsum: illorum

autem puerilis admodum est fuga, qui restondent, partem eam caeli dextram esse,in qua stella innitur, imo stellam ipsam,nam si res ita se habet, quae rogo

pars erit ante Z quae retro praeterea cum asperunt peripatetici, olim si corium agitari cepisset, eius motus

principium fuisse a dextro in sinistrum, quomodo cepisset magis cireunduci a stella quam ab alia quavis parte nam ut ante dixi, orbibus perinde stellae sunt infixae, atq; in tabulis nodi quandoquide stella pars densior est Hi orbis. adhaec si stella pars dextra est, Aplane eum tota sit omnino stellarum plena, omnibus in partibus dextrum inerit: ubi ergo illius fuerit sinishrum ubi sursum ubi deorsum ubi ante' ubi re-

133쪽

De coelest. globis,

trοῖ Denis obsecro quid in causa est , cur in diuersiserientalibus,moccidentalibus regionibus etiam sita eodem paralelo ab utros aequaliter distantibus uarii sint mores hominum animalia uaria uariae plantaequarii lapides π rerum aliarum 'ecies uariae ἰχwid inquam est cause clir aliquae sint partes habitabiles terrae, aliquae uero minime habitalis 'cur planetae maiorem quemadmodum ferunt astrologi habeant in m existentes in oriente, quam cum supra horiden

tem elluanturΘ nunquid ea rerum tanta uarietas po

test oriri ex uariis mobilium coelorum , stellarum kectibus ' At unaquaeq; stella, ei m eirca medium mundi reuoluatur quotidie, omnes circismquaq; iacentc1 quotidie afficit ae qualiter. Satius igitur est, hane sub eodem paralello tantam, tam constantem us-rietatem in ali quoil calum quiescens reducere: cuius diuersae partes diuersas habeant uires, quibus diuer mode agant partes illae in mundum sum in eriorem, ac praesertim in regienes perpediculariter Abiacentes. Hec illud coelum est, in quo simul cum beatis an elis nos perprivo asso fuemur: hce illud, quod sacri, doctι homines,lit Beda,Strabiis,m Basilius, EmpyrrAm, hoc est igneum, uocant, non propicr ealorem, quo ipsum formaliter caleat,sd propter silendarem: qzemadmodum milite primum exlum diximus

appellari aqueum , christallinum haudquid mpropter bu crrin sed propter clarit stem, π persti-icuitatem ac etiam propter soliditate firmitudinem sis sui ctri alta 1 Meyumpta o denominatio, qliau

134쪽

u uero sylendidissimum, lucidis iam illud

eoetu est, huc tamem lumen suum haudquaqua effundita, quippe cum eiusmodιst, uel raritatis, uel densitatιs, ut lumen ipsum combibat, m. do quoda perofectissimo, gulari comprehendat illud , in

f se cotiuent,rnJ Aati, mirificas virtutes sinas in mundum uniuersum tu optimo maximo Deo uolete, siue reliqui orbes circunferantur, siue quiescant, ueluti post teneralem hominum resurrectionem quiescent quando mortale hoc induet immortalitatem, eoro ruptibile bee induet incorruptionem. Moniam uero nos duos coeles, qui sensu pertingi nequeAnt, fecMndum christianim ueri atem; non sine rationibus naturalibus,ponendos affirmavimus , ne erus miretur, huiusmodi etiam nonstellatos coelos tum antiqui astra

nomi, tum recentiores edocuerunt , quamuis alteriΗs

eurusdam rationis esse illos dixerint quos Theophraserpus anastros, hoc est in stellatos voeabat: nee necesse profecto est ornatum stellarum 'perioribus coclis conuenire. Cortorum enim perfinio non insteitis, at in mole, magnitudines, ct ui potius constistit, quam in stellarum multitudine , cum ut monstratum ess mirificae set in tuentiae supra octauum coelum necesssest uanam ese hominum astri logiam diuinatricem , quippe cum, ut Bonatus ait Aihil pupra octaua si bae. vam collocatu pertineat ad astrologos. I am puto mihi pratam uiam esse ad ea omnia facillime commonstranda secundum ueritatem ; quae stectata fuerunt mnibus alatibus incredibili cum admiratione clarifi 2 smorin

135쪽

De coelest. globis,

morum hominum circa βdera, et stellas. quaeq; nulli sapientes huius mundi potuerunt adhuc monstrare ad plenum, quia toto uidelicet errabant coelo , ex omnino exorbitabunt a uia recta, π ab itinere infallibitis, ueraes sapientiae. Nos igitur, quae uisuntur, σapparent circa 'dera,pariter π eorum causas, quoad eius feri po)est breviter explicemus a primis quiαdem,m' unιuersalissimis exordium facientes: deinde paulatim descendetes ad cuius : coeli,aut quorumq;βderum apparentias; π φιas nimirum clarilli mi, doctissimi uiri astronomi ,σ philosophi diligenter obseruauerunt, has recitabimus, er praecipue hae in re Hieronmum Fracastorium doctissimum, ' eruditissimum uirum propemodum sequemur, in aperiendis quidem, re manifestandιs astrorum apparentiis: nam hoe ipse in negocio ille quam utιbspimam operam nauauιt: mox talium apparentiarum ex uera

sententia, quam nos protulimus, causas facι ι me, breuissime , Cr clutam maxime feri potest persticue,

ut uel sine instrumentis, ex mathematicis demonstrationibus a pueris aecipiantur,cἴmonstrabιmus,et aperiemus. De apparentqs empo rei coeli, atq; primi mobilis, nihιl interest dicere: nullae punt. n. duorum ιllorum erbium apparentia: quandoquidem siunt absq; β-deribus, crstellis. 2 '

136쪽

& motibus, cy

De planetarum, inerrantiumq; stillarum

apparentiis generatim.

phi alias etrantes quidem stellas , non errantes alias , dum motus uarios tum in planctis, rum in stellιs inerrantibus exactissime o eruaue runt: idq; non in longitudinem solum, uerum etiam in latitudinem: eas enim uiderunt agi nunc ad septentrionem , nunc ad meridiem accessu, recessu quodam, uel quasi, ut aiunt illi,) titubatione iac trepι datione : uiderunt eas inquam cireunduet omnes quotidie ab ortu per meridiem in occasum, tum con tra diuersis curriculis temporum ex occasu in ortum, ET quomodo publimiores essent, eo uelocius in occa-fim procedere, tardius in orientem: quo uero essent inferiores eo perius in occidetem uolui,at citius in erientem, ut quia luna citatiore motu eo uertitur in oriens tem, quam Mercurius, Venus, o Sol, propterea fit, ut quotιdιano motu redeat serius in occasium : ita de Sole res ectu Martis, de Marte res 'ectu loliis,de Ioue rel=ectu Saturni de Saturi. o demq; r. ectu Aptanes dicendum est. Praeterea stellarum , quae sunt in in plane, aliis oriuntur, e iccidunt cmnes: aliis Mero aliquae ori untur, O occidunt: aliis quaepiam seunt

perpetuo supra ori ni alijs quaedam infra; er aliis porre tardius etiam sub eodem meridiano ,

alijs uelocius tum occidunt, tum oriuntur : alijs

i a frigidiora,

137쪽

De coelest. globis,

si idiora, eatidiora eveniunt alsis, tum tempora, tum loca an 'per aliquando sunt directi planetae, aliquando, retrogradi, aliquIdo stationarsi. Adhaee

modo seunt altiores π remotiores a terra , modo no-.

bis propinqlitores. Diximus generatim de planetarum, et inerrantium stellarum apparent ijs; nunc steriatim de fingulis tractabimus a firmamenti βderibus ιncipientes. 'De stellarum, quae in firmamento l . - sunt aprearenti j s.

tas , caeteras cmnes quidem stellas in ectauo coelo esse: quae praeter motum , qui est earum in longitudinem, sine ab oriente in occidentcm,sine econtrario : aguntur etiam tum uersius merιdiem tum

Mersius septentrionem,ut media pleiadum, quam T hio mecaris aetate sua decimare ab aerii noctiali testificatus est gradibus quatuordecim mιnlitis trigιnta, sptentrionem uersus postea circiter annos.ccntum qilinquaginta cn H pparcus floreret,declinabat grad bus quιndecim, minutis triginta: eadem post ab Hypparco annis bre ducentis,.sexaginta, cum hiberetur Pictimaeus in honore, cu in scholis Ur m 'rum principem l ctim teneret fixdecim gradibM, minutis quindecim declin but. Illa denis gradi. bus es inter quin f, uiginti declinat hoe tempore ab aequinoctiati. quoniam vero stella haec certis laben . tibus

138쪽

tibus annis in atio, er alio stu latitudinis constem est omnino superioribus sicuus, eadem ratione asserendum est, relι qua omniabdera, cum sntfxa in Apune, moueri sicudum latitudinem: interim autem chmin longitudine moveantvir siue supra orirantem qVotidie is Aeniant, instas abscondantur, fue perpetuo appareant, siue perpetuo quidem occultentur : propα ter motum illum in latitudinem , haudquaquam in longitudine circulos deseribunt;fd stiras, cum enim assidu e polos uerseus agantur ; non possunt ab eodem puncto in idem re Hre. Thimocaris etiam μο tempore stieam stellam ante autumnale aequinoctium habere situm in octauo gradu, qui uigesimussicundus gradus est Virginis , obseruauit. Hγpparcus uero ante idem aequinoctiale petram eandem in gradu μιο , qui uigesimus quartus gradus est v irgirnis tempestaute sua diligenter annotauit. Mox eandem uirit Ptoritimaeus in vigesimo sexto grodu, ac minuto trigesmo Virginis : quam nos deniq; in gradu Libra circiter decimontimo nunc eernimus. Ex his manifestum est, qηemadmodum planetae aguntur in longitudinem oblique , ut modo sint meridicvales, mcdostptentrionales ta ferri etiam stellas inerrantes. P orre dcerissimi viri obseruauerunt sellas easdem certis, ac definitis curriculis temporum in pnncipiis A rietis, erLibrae sieare aequinoctiale; in quibus quidem sol ip sim quos 'at,ac tantum ab aequinoctiali ; quamvis multo strius, declinare, quantum sol declinat , hoc est, tςt gradibus, per quot sane tropici ab im aequi

i 4 noctiali

139쪽

De coelest. globis,

noctiali distant. ac tantus profecto est accessus, crrecessus, uel trepidatio titubatio stellarum: quem accessum m recessum, cum sol quotannis persciat; ipsum tamen odera inerrantia non conficiunt nisi circiter septem millibus annorum . eundem quid tramitem seruantes, quι per eclipticam indιcatur. Nam

eadem est siolis, Aplanes uia. Quod a claris misphilosophis, et astronomis duplici uia deprehensum, Cr obseruatum est. prιmum quia stellae , quae Iunt a

principio Arietis ad finem usq; Geminorum, ab ae quinoctiali scream uerseus, discedunt: quae vere a principio cancri ad finem usq; Vι inιs aequinoctialem uersus absunt quae porro a principio Librae ad finem iisq; Sagittar' ab de quinoctιalιleruntur in ausirtim. Pepremo quae a principio capricorni, ad n m uss

P ιβι um, aequinoctιalem uersus mouentur. Dcinde no

tatum est eas omnino stellas, quae Astarent ab ecliptica certo alι quo interuallo, eodem semper interuallo,

Cr statio in eadem prorsus distantia fuisse, ut exemplι gratia. Thimocares uidit suo tempore sticam stellum per duos graducub ecliptica distantem . ac semialι ter Impparcus: itidem Ptolemaeus: er posteric res , ut Anatenius, ut Alphonsius rex, ut alij complures. I ta nunc etiam stellam eandem per duos gradus ab ecliptica distare constitiunt astronomi quare cum nunquam mutetur ab ecliptica ea stellarum distantia, persuasum habeamus undem esse tramilcm Solis,

cr A planes ipsus quidem A planes medium eiuculum a propriis videlicet petis aequidistantem pu- culdubio

140쪽

euldubio siubalternum esse cum S olis rivulo medio , hoe est eum ecliptica . Quod uero pertinet ad motum fixarum stellarum, ut ab occidente in Orientem peragitur, obstruauit Ptolemaeun, unamquamq; stellam ferri suo tempo- re uno gradu in centum annis : ut uniuersum illum motum, eamq; totam reuolutionem absolui statio triginta sex millium annorum necessest. Deinde Alba - temus post annos circiter septingentos nouem ,σ quadraginta uidit stellas octaui eoeli gradum unu erim.

tem versus non in centum annis, quemadmodum tradiderat ptolemaeus in gradu sexto mιnutos uig mo, hane Albatenius in eiusdem Scorpii decιmo septimo gradu, et minuto quinquagesimo notauit. Illa igitur stella duos gradus, ae triginta minuta in septingentis nouem, quadraginta tireiter annis conste-cit. tantum enim te pus a Ptolemaeo usq; ad Albates

muni fluxit, persticuu igitur fuit stellas multo plus

in centum annis peregisse, quam unum gradum. Id

nostra quoq, tempestate constieuum, σ exploratismum habemus . quam enim sticam stellam in sexto , et vigesimo gradu, minutoq; trigesimo uirginis olimstectauit Ptolemaeus: hane in decimo septimo gradu, minutoq; trigesimo ipsius Librae nunc uident astrono mi. Quare circiter unum uiginti gradus ea stella peregit in mille quadringentis, et paulo pluribus his

annis, qui a Ptolemaei temporibus ad aetatem nostram praeterierunt. constat igitur ex his,motu A planes diomem, ime qualem esse: ac modo uelocιε-