Aemylii Ferretti ... Libellus singularis De mora et Legis vnicae de eo quod interest codice interpretatio

61쪽

dendi quemadmodum inchoetur mora nam ut perficiatur apud iudicem examinandum est & quis sit effectus morae, tam a parte creditoris,quam a parte debitoris. set Haec visa diceda sunt de priore genere morae hoc est de mora,quae nascitur ex obligationibus dandi,& tradendi nunc vero agendum est de mora obligationum iaciendi. Haec quidem mora separatam a superiore caustin habet, ut patet ex constitutione,& ex effectu: nam clim merum

factum praestandum est, neque insula peti potest,neque seuchas ullus est, neque usu lxae, neque periculum ullum interitus: res

enim quae non extat, quae formam a consummatione accipit,l. si is qui quadringen

ta,ad l.Alc. neque aestimari, neque fructus ferre,neque interire potest, vulg.Lna et si sub conditione,de iniust. rupi. l. decem, de' verb.obliga.glo.in s. ad dis luendum, ex verb. accusari,de despo.impub. Constitutio item alia est superior enim aut tota prodit illico aut inchoatur ex perlana,aut lex re, ea scilicet quae est priuilegiaria.

62쪽

Haec autem quae habet obligationem faciendi a die nascitur,si dies dicta sit αs Dii ixes,si quis cau.aut etiam si dicta nost dies, a tempore, quo natura res perfici potuit,l. si insulam,l. continuus, j.qui insulam, de verbo. obliga. t Huius non vi s balterius,multiplex effectus est, sed ide semper,unusque,ac simplicissimus,tantilin 1cilicet,quatum interest eius, cui promissum erat opus. Hoc est quod dicimus,in faciendi obligationibus iuccedere obligationem ad id quod interest .si quis ab alto,insi.de re iudit stipulationes non diuidutur, veri. Celsus, de verb. obliga.l. cum stipulatus sim mihi,in s.cum l.proxima, eo.tit. . Ex his ergo intelligitis in uniuerium, quomodo constituatur mora,& quis esk-ctus eius sit. Superest nunc ut videamus,quemadmodum emedetur mora, siue purgetur, siue extinguat: hoc est qu admodum res ituatur obligatio in eunde lacu,Vbi erat,quando mora inchoata fuit:

quod nihil est aliud, quam moram circun

63쪽

progredi voletibus, facillimus, nisi talor,

patebit aditus. Agamus aut prius de mora debitoris. Haec mora quasda germa nas habet,quae simul cu ea nascunt,eς Vero sint actiones puta in surto c5dictio edicatio,& actio furti. Actio serti nuqua emetitur ne praestatione quide rei, quoniam poenς persecutione continet,l.si pignore, 9 cum furti, de surt non enim punitur Hr, quia absit res domino cum agit,

sed quia aliquado abisit maleficio furis,l.

inter omnes,Ver competit,eo.tit. de sere.

Condictio aute est,per quam petuntur essectus morae .si condicatur, de condict. furti Quaobrem quae extingunt condictione,pariter extinguent moram,& eius effectus per condictionem aut petitos,aut, petendos. Constat aute condictionem tolli oblatione,l.in re sertiua,de codi.Hrt.

ibi: Si quidem obtulit fur, sine dubio nulla erit condictio. Idem potest liquatio, &delegatio .parui, eo .litide condict. Hrt. Oblationem aute fieri oportet no Blam res,quae petit,sed omniu, quae in com

64쪽

D E M o R A. 6s dictione ventut,per cuius interitu condiactionis mora extinguitur, ut dictum est. aobre clim temper condicatur,d

nec omnia Bluta suerint,l. huiusmodi, j. aedes,de legad .l.etia,de solutinis omnibus oblatis puta fructibus, & causas, manente codictione mora no dicitur esse emetata. Ide est in mora quae fit,i illud, de peric.& commo.rei vend. ibi: sane hoc casu mi hi nocere debet no enim noceret empto ri, si no emendaret vitium debitoris,squidece,de solui.ibi: Etenim non est aequum: nam si oblatio potens est ad transferenda mora in creditore, & eu obliganta ad es sectus morae,d.l.s mora,s .matr.d.I.illud, non potest hoc operari,quin mora diluat debitoris. Oblatio aute tandita feri potest,quandiu res integra est,t.mancipioru, de o deg. ita tamen ut res contestatione blitis non egrediatur,qui terminus emendationis morae est,t.ciam sine,l.si penu,quan. dies leg. d. l. j. depen.leg. Potest sane feri oblatio omnis causae post litem contestatam,insti.de per .dc temp.act.Vnde il-

65쪽

qud est, ut omnia iudicia sint absolutoria hoc est,ut ait Paraphrastes, ut iudex semper debeat liberare reum,qui bonam side. agnostatCid quod veru est, etiam poli litis contestatione, & post sententia,l. fideius sor euictionis,de do mat& meti excep.sia tempora posteriora contestationi, ad moram no pertinent, sed ad osscium iudicis.1ue Mora vero factora merom,veluti facie dat insular,terminum habet emendationis usq; ad iudicium acceptum,i.s insulam e verbo. liga.cum enim faciendu sit, & id quod no extat peti no possit, offerri quo que eadem ratione no poterin nihil enim

est quod offerat,nisi opere persecto, quando non offertur,sed praestatur. Quia autem incertiora hec facta sunt erita ma-aores nostri prudentissimi emendationem produxerunt usque ad litis contestatione. Intelligendum autem est, litis contestationem id pati, de eodem iudicio,quo p titur quod faciendum fuit: puta,domus est facienda,praeterhi tempus aediscandi, agitur ad id quod interest: si fabricatus suerit

66쪽

proniissor tempore litis contestatae, em data mora est. Sed si iudicium de alia re instituendum esset,aliud esset dicendum. Vnde est ut magni viri maiores nostri, in casu obligationis iudicio sisti, per dies,& arbitrium iudicum mora emendari Voluerint,non per litis contestatione nam si expectanda esset litis contestatio de promissione sistendi, praeiudicium seret iudi cio principali, & esset res nimis onerosa litigatoribus, contra l. j.eo.titu. si quis caui. Ex his itaque concluditur omne cuiusque modi mora emendari posse. Pedi s6petuu tamen creditur no esse multis modis insigniores numerabimus, & qui controuersiae aliquid habere positant, aut qui sint certissimi. Primus caret omni scrupulo quando enim debitor pacto tuo noluit posse emedari moram,exclusus intelligit ab huiusinodi beneficio legis: de quo

text. est in l.sancimus, .sin autem, C. de fideius ex illis verbis: Nisi pacti tenor recla mauerit na cum omnibus liceat sibi prς- iudicare pacto,legibus,aut priuila lio. on

67쪽

repugnante, i. pacta quae contra,C. de pactis .c. si diligenti,de for.compet.recte sibi promissor adimet emendandae morae s cultate,l. si quis in c5stribendo,C.de pac. l. vlt. eo. Secundo credit non posse emendati mora, ubi ex conuentione poena debetur,& dies certa adiecta est ita cre 'diderunt nostrates, vestratibus dissen - tientibus. Nituntur exl .magnam,C. de coni.& com.stipula ex l.Celliis, de arbitri

ex l.qui Romae, j. Callimachus, de verb. oblig. ubi Ang. & ex alijs praeterea legibus, ex quibus colligitur, poenam deberi praeterito die omnimodo: ita accipienduest quod dicitur ab Imperatore in l.ῆ. C. de iure emphy. Dixi vobis supra poenam non esse effectum morat, sed quoddaextrinsecum pendens aut a lege,aut a conuentione,quod emendationem no habet, quia extrinsecum est: emendatio enim solius morae est,t. Thais, β.intra,de sdeico. liberti. si ita quis, j.Seia,de verb.oblig. nactim actio extrinsecum a mora sit,non poterit die praeterito aut non nasci, aut na-

68쪽

sci:dies enim adiectus propter aliud, potetissime operatur,l.cum no eo die,C.quan. prouo.no est nec. c. de causis,de ossi.de-leg. l. peremptorias,C.senten.rest.n5 potase,nisi fortasse prostratur a lege,ut in l. vlti.in sim,ut omnes iud tam ciuil.quam crimina. C. Ergo cum poena extrinsecumst,& ex conuentionς, aut ex lege debeatur, potent isiimo quan uad eam operabi tur dies. Hisc est ut text. in C, potuit iloc dixerit non simpli iter diem ipterpellare, sed addidit in hoc casu. Madent ta. men nostri ratione, qua sibi valde ylῖςex quia quando creditori inquiunt tantum: sibi cauit die, qui pinna, fibministrat lex ex squitate purgatiuitem; sed ubi utrunq;

additum est, tanquam mi bene c&ultum sit ex se non interponit. Haec neq; sunt in lege,neq; ex lege, itaq; veluti syrmata,&kphis mala re cienda sunt. Suma Ve', roratio huius sententiae est in colansu no

69쪽

similis est auctoritas tertiae Ociei dicunt

enim, iuramentum tollere emendatione, propter i.si quis maior,C.de transact.quae lex nihil illos adiuuat: neque enim ibi agitur de mora, aut de emendatione morae.. Quinimo ide vult & emendatio, & iurametu, ut praecise stilicet prcstet id quod aemissum est.' Quarta species est legis rate, j.qui puocauit, de pac. V nde gene- iter nostri sum ut,mors emedatione fieri Q posse in pacto instituto ad confirmata,vel exsquanda re iudicata. Ea lex neq; de mora,neq; de emedatioe agit, sed illud statuit quid sequendu iudici appellationis sit, qn quis imisit se re iudicata factum: neq; apparet ratio cur aliud d1cedu sit in ca specie 1ingulariter. Item destruitur haec limitatio a limitatione secunda: eratem ibi redies, & poena. Quinta seec o cies cst, lutione iacta mora no posse enis dari,i qui ob re,de codict.inde. Ea quoque lex no agit neq; de inora,neq; de emε datione. Limitatione aute nihil verius, sed nihil etia insulsius: nam com solutione tib-

70쪽

si blata sit obligatio,insi quib.mo toti obl. haec est ineptia, quςrere an corrigi possit quod sublatu este Sexta species si est quando executio facta est a lege, puta. electione facta alternatius obligationis,l.. si is cui,de leg.ij. Cctexu quo ad electio ne,petitio nulla ibi est: igitur nulla mora.

Similis est causa septimae speciei,qua- fetdo poena morae est iuris,aut facultatis antea moroso cisetctis, trastativa in alium

veluti legato serus ab haerede Titio,puta, que Seius elegerit: Seio no eligente intra annu, tran5fertur eligedi ius in legatariu, l.vit. . sed & si quis,Gcona.deleg. ide est. in I j. .quibus, lusuccess. edict. Sed si v ra lant praeced&ia , haec limitatio vera es.se no. potest, vel saltem est superstua: fit enim executio a lege. Sed haec'alia huiusmodi cunctationis suἱὶt, non autem morae nostrae: alioqui & Hus,& vsusfructus, & habitatio non utendo amittuntur certis modis, quae tame nemo unquam in hanc classem vocavit, nemo dixit ad moram pertiuere. Qiaminio dominiu tepo-

. . . .