장음표시 사용
361쪽
In lib. VI. Phys Arist. Cap. II
eog m puncto spatii, perplura instantia
temporis mouetraliquod mobile ibidem diutius in eodem semper sistens pucto esi moueatu Uiluribus instantibus permanerernam fic simul est et verum mobile quiescere,& moueri, in illo uno εe eodem extilens puncto. Quare ne se est, omniano admittatur illa commensurabilitas spatii. loci, di motus,ab Aristotele posita.
Ad quinta.Facile refellitiir illa solutio, qua negatur illud axioma, continuum ini duas partes a uales posse diuidi, cit M theniaticini Euclides , &alij simpliciter, o absolute demonstrent, diuidi posse omnem finitam lineam,vel quantitatem e5tinuam in duas partes aequales: idq; demostrent per se simpliciter, & in uniuersum: nullam quidem excipiendo, quae vel e
paribus,vel ex imparibus partibus constet. In numeris vero non sic concedunt, in duas omnes numerus medietates posse diuidi,sed ibium numeros pares: quam rium, & imparium distinctionem in continua quantatate non faciunt: sed de quacunque in genere, in duas ut diximus) medietates diuidi poste demonstrant. De his ergo diibiis, quae in hac dissicili materia contingunt,& de tota hac indivisibilium,& partium continui compositione, dicta sint satis.
De dubiis quibodam circa textum
Arist. Vtrum omne, quod mouctu
tardius, velocius moturi po1 sit, caec. Quae I. II.
Roposita est questio pro quibusdam alijs dubiis , quae
Est ergo primum ar metum contra textum secundum . ubi dicitur continuum non componi ex his , quae s cundum se tota se tangunt. Mixtum comis ponitur ex elementis , quae corpora sunt: S tamen elenienta secundum se tota in ipso se onsunt: Nam quaeliber pars mixti , mixta est Ec in ipsa quatuor elementa inueniuntur, ergo totum potest secundum
se totum tangere. t Secundum est contra textum qua muta dicitur. eius in rationis eo revirus, motum, magnitudinem quoad diui An Videtur hoe salsum, illa enim tria di runt genere,ergo impossibile est eandem
habere rationem. Tettium est contra textum septimum,
ubi dieitur: Non esse simul seri motuus,
mutatum esse.Videtur salsum. Nam C. luminatio motus est,& tamen simul sin illuminatio,& illuminatum esse. Est enim illuminatio instantanea. In d ulterius, de i. eo elatione, quae verus est motus,dici-
tur tibiae sens quod tota conpetatio sit si
muliergo fimul, ni congelii , dcco gelarum. Quartum est contra eundem textum. ε
i dicitur, In indivisibili non fieri mo
Contra est argumentum.Signetur in magnitudine aliquod indivisibile, ut punctu,& moueatur mobile per illud spatium:t deoEs partes mobilis transeuut per illud indiuiti bile, ergo per indivisibile est moriis. t Quintum est contra rex. I s. circa γε est titulus quaestionis: ubi dicitur. Omne smobile tardius,& uelocius moueri. Vide
tur salsim. Primo de coelo, mouetur enim velociter, ita ut nec velocius, nee tardius moueri possit, ni motus ille necessati stiVlterius, virtus motiua elei nemorii est determinata; erso etiam motus, ut non possit elle velocio aut tardior. Sextum est contra tex. I 8. ubi dicitur. σQuod si tempus infinitum est extremis, etiam magnitudo erit. Videtur hoe non ita esse, in tempus secundum Aristotelε sit infinitum a parte ante,& erit infinitum a parte poli, Acramen spatium , circa qs fit motus coeli, quod temporis et eaus snitum est,i md in magnitudine circulari finiri non prohibet motum,ic tempus se H infinita. Ad hae e singula oportet re sidere. Ad tr primum Iandv. q. . dicit, quod elementa S Lia mixto non iunguntur, nee miscentur secundum suas quantitates, sed secundum suas sormas sibilantiales. Imaginatur enim,quod fiunt partes di nerse cicerB- . . i. rum elementorum , & quantitates sin-
ularum nou penetrantur, sed qua tualium occupat locum , tamen mixtio inhoe eli, quod unumquodque elementora inducit, & producit in alio suam sorma, ut pars ignis producit in parte aquae sor
362쪽
et a producit in igne imam aquae. similiter terra,& aer inducunt suas formas in aliis, & recipiunt ab aliis ipfbrum sommas: unde in qualibet quantitate elementi inueniuntur quatuor formae elementorum,& haec est mixtio. Haee sententia non mihi placet: putat enim elementa manere in mixto sim sitas sarmas substantiales,& quod lubitalia recipit magis,& minus,& quod in eadem materia multae simul esse formae potiunt substantiales, quae improbanda sunt, cum de mixtione alias disputatio fiet.
Alij dleunt seri dii ii sionem usq; ad minima tantum elementorum, & ita non se tangunt suun dum totum , quia illa minima stant extensa. Alii aiunt esse irreguliarem mixtionem, ut eum aqua in uino insutiditur,& nec siese tangunt fila tota. Verum nos, quia elementa formaliter in mixto remanere non admittimus, facilius res iidemus. Dico igitur ad argumentum,quod cum elementa ad mixtum coueniunt suas formas substantiales amittunt,& pariter quatitatem, & omnium ipsorum una fit materia, in quam forma mixti inducitur, de quantitas de nouo producta, ut enim sormae elementorum non manent, ita nec ipsorum dimentiones. Et ut noua mixti sorma substantialis educitur ex potentia materiae ita etiam noua mixti qualitas. Hi ne patet solutio, quod non eil ibi contactus elementorum secundum se tota, cum ipsorum dimensiones non maneant, sed una omnium fiat materia. Ad secundum respondeo,quod cum dicitur,unam esse rationem illorum trium , non oportet intelligere de unitate specifica, aut genetica, sed de unitate consequentiae,ut dicit Iandia. q. s. ita ut ualeat,si una
diuisibile elf, ct etiam alius. Sed melius est dicere, quod sit identi.
tas proportionalis. Nempe,quod sic se habet tempus ad suas partes , ut motus ad suas, S magnitudo ad sitas: ut si unum noeet indiuitibilibus componitur, nee altera
vel similiter de identitate simulta is :Nam dum unum diuidimu . etiam fit alterius diuisio,ut postea Ariis ostendit. Ad remum dico, quod At illot loquitur de motu, qui si a contrario in contrari,i,
qui successivus est,non autem de eo , qui non fit a contrario in contrarium, & mutatio dicitur: haec enim est inflatanea, & simul sunt mutatio, d mutatum est .
Sed adhue rellat dubium de congela tione.Dico autem quod motus duas het parte . Quasdam a id biecto, quod mouetur:dum enim humo mouetur,paries ipsius pariter mouentur:& has partes simul habet,& quantum ad has totus simul est,ta de his loquitur Aristoteles, cum sermonem facit de congelatione,nempe , quod cogelatur,tini ut quo ad omnes suas partes congelatum Alias habet partes a spatio, dc forma, quae acquirit,& hq successivae, ut, & quantum ad has totum motum e se ii niui est inito ili bile , lire conges alio tota simul sic est, sed paulatim fit, dein praesenti hoc pacto loquituri puta, non elle simul
motum, bc mutatum esse:non enim totus
motus simul est. Ad quartum dico, quod dupliciter possumus inruinari , motum fieri locale iu- per indivisibile. Vno modo per se,idest , quod sit spatium, in quo si motus, dc sic est impoliabile, cum in eo signari no possint teriminus a quo,& terminus ad que,& isto modo procedit Aristoteles, quod nullus motus sit pra indivisibile fieri pos
sit. Altero modo per accidens, quatenus est coniunctum, cum continuo, in quo fit motus per se,& sic id per indivisibile motus est, non tamen sirper ipsum per se, sed cum continuo sumptum. Ad quintum non est idem responden di modus. Auerr eodem comm . citat duas sententias. Alteram Alexan.& Eudemi dicentium, motum coeli poste esse velociorem , & tardiorem,pro voluntate Angeli mouentis. Hoc non recipit Averro. quia cum ille motus sit necessarius, non potest procedere a voluntate libera. Alteram citat aliorum qui dicunt, motum csti polleelse velociorem, aut ta diorem, si in alios ibiecto sumatur. Nec hoc recipit Auerta quia motus unius non po:eu accipi in subiecto altero. Tandem ipse dicit, quod motus dupliciter consideratur: Vno modo secundum se, altero modo, in huius, vel illius mobilis est. Si secundum se consideretur, ut inotus est,n5 est ita volox, aut tardus 1 quin clocior aut tardior esse possit, ta sie ab
363쪽
In lib. VI. Physi. Aristi Cap. IIL
Aristotconsideratur. Ut autem huius , vel illius est, limitariis et t. vi probat argumetu & est exeptu ipsius de qualitate. Haec enim pote ii secundum se considerari: ερ se elux diuisio in infinit uiri procedit: at, Vt quantitas rei naturalis eis,determ maraeli, ut nec maior, nec minor esse possit. Haec sententia non mihi omnino placet, propter duo. Al:ertim est, quod putat accidentiam secundum se,non habere determinatu gradum, nee quoad maximo, nec quo ad minimum: quod est valde incertum. Alterum est,quod considerare niorum secundum se,non est speculatio merephysicae Physicus enim de accidete, ut corpori naturali inest,tractae r loquitur ergo Aristotele, hic de motu corporum naturalium,ut corporum ei LRespondent aliqui,quod, cum dicitur, quod tractat de motu secundum se , non oportet intelligere, quod considetet motum abstractum,sed quod tractet de ino tu corporum, non tamen horum, vel illorum, sed abstrahendo a corporibus pam- eularibus. Ista defensio nulla est. Nam tune non iposset esse motus in infinitum velocior, aut tardior: no enim in uniuersali aliquid est,quod non reperiatur in aliivio singulari:at motus omnes naturales determinati sunt: est enim maxime velox motus
primi eueli. Ob id dico ad Aristotelem, quod sensus est,quod omne mobile tardius, de velocius mouetur,id est,in quocunque genere motus datur tardior,& velocior, non tamen quod in particulari omni motu veloci,aut tardo ta talor,& velocior esse possit,& se soluiturat umentum.Illa et Alexendri,& Eudemi istutio vera quide est, cum vela intelligentia coelum mouens si Angelus,& agens liberum, quam si qui ad mente Arist.esse discerint, hos interpretes eius sequendo, profecto maxime inde a Iumentu pro libertate Dei seclidu Arist. estumi posset , quandoquidem secundithoe intelligentia pro eius voluntate coetu . tardius,& velocius mouere posset. Ad sextum dini potest primo, quod lo quatur de motu simplici,qualis est rectus aut circulatis quantum ad primam circulationem: nam cum plures circulationes cumulantiu , iam quodammodo motus ille eompositus, & geminatus est. Moms autem simplex , si infinitus fuerit s-ndi, extrema, spatium etiam erit insinitum secundu extrema:& ita potest intelligi Aristo Vel di i potest, quod circulus dici potest infinitus, cum careat actu extremis, ut dictum est in libro tertio.
Necesse est autem, sc ipsum nunc. Tex. XXIIII.
quam diuisiones magnia ..tudinis & temporis osten
tractare aggreditur: ae pri- mo probat, motum in tem- pore esse, hoc enim ad.ipsius, diuisionem ' 'conducit.
In hoc vero textu .pponit ipsum Nuc, esse indivisibile, ut probet in ipso non esse motum, sed in temporeDicit ergo: Nunc, quod secundum interminii sest,sc non secundum aliud,est indivisibile,&est in tE- α 'pore utroque,quod terminat, puta praeterito.& suturo, finis quidem praeteriti, vutra quod nihil illius praeteriti eli; initium suturi, ante quod nihil illius suturi est,est enim Vtriusque terminus. Notandum autem, quod aliquid potest 2 s. Duo terminare dupliciter, sicut rangere ad ri bus modis quate, & inadaequate. Id tangit inadaequa mis Hire,quod non secundum se totum tangit , quid urim secundum aliquid sei, sicut unus digi mi o. tus tangit lignum inadaequate , quia non fili se torum, sed secundum ultimum sit. Illud autem vitiuium; quod secundum se totum tangit, eum indivisibilis superfietes sit, adaequale tangit. Ita similiter de te mino: Aliquis est in adaquatus, qui non sin se totum terminat, alius adaequatus,& hie indivisibilis est. Et hoc est, quod dicit. Nunc, quod uecundum se terminat, esse indivisibile, ut enim dictum est in libro quarto: Nunc,etiam vocatur, tempus proximum nunc praesenti; sed id non si eundum se terminat, sed secundum sua
parte b id tale non est indivisibile.
364쪽
Hoc autem si demonstretur. Simul autem nec per se etit., Tex. XXV. Tex. XXVII. M AM; A D-en inditii sibi
facere, si probetur, unurisia, u- esse, S idem Nune, v secundum Dariis, i; se terminat ut sim tempus. Si .n probaturrui aris' num, S idem quod secundum sum iridis S praeteritum terminatur, tune indi uisibile esse constabit.
Necesse est igitur ide esse ipsum
nunc. Tex. XXVI.;u D Robat, tale Nune unii ,3c idε esse. 2 --. 1. 1 Argumentum est. Si non est unum
Moi q. Nuire, quod finis praeteriti,& infinituri , is se :uri sit,erunt duo, unum unius . alterum p et risi alterius.Tunc, cum duo Nune sint indiuiris,mH. sibilia & immediata esse non possint, non erunt absque medio, erit igitur medium tempus. Nam quod mediu est intersites alicuius continui,est uni vocum, & rationis eiusdem eum eo, ius fines sitiit, ut in, ter fines lineae mediat linea. inter fines eorporis mediat corpus, ita hiter fines temporis, qui sunt Nunc, mediat tempus. I sic, si mediat tempus cum non sit praeteritum , nec suturum, inter quae est,erit Nunc, & P sens copulans utrunq; erit finis praeteriti,& principium futuri. Vlterius, Illud tepus est diuisibile. Omne enim tempus in praeteritum,& sutura
diuiditur. Si igitur illud Nunc est in prs te to,cum iit ipsius finis, iam ali quid sutun erit in praeterito. similiter est n suturo, cum iit eius principium,ergo a liquid prstetiti erit in futuro. nam in tali termino , cum diuisibilis sit, vinanque reperitur,& secundum utrianque terminabit: quod est impossibile. Non ergo sunt duo nunc, sed
ide, si enim duo sunt, terimnus erit diuis REprobat adhue terminsi talem non esse tempus intermediu,& diuisibile. Quia non est et terminus per se, sed secundum aliquid sui, puta,secundum unam partem unius, secundum alteram alterius. Hoc autem salsum est, et, alicuius finiti non sit terminus per se,& adi quat'
quod si terminus est perte , indivisibilis est. Non enim dividitur id,m per se termi
nus est. Adducit aliam rationem ad idem pro . .. i
bandum,quod non sit media diuisibile. Nam eum diuisibilis alia sit pars praeterita,alia sutura, sequitur, quod n6 erit idem praestas,& Nunc unquam , quia tempus multipliciter diuiditur, S in illis partibus alia nune inueniuntur continuatiua, que recedunt, & alia adueniunt. Vel melius potest sic exponi. Nue una& idem est in tota sua duratione, si igitur ex praeterito,& futuro constat .non est idε in tota sua duratione, cum proeritum n5 sit futurum. Antecedens est per se notum. Nunc .n. vocamus, ur totum est,& ide durationis praesens. Non igitur duo sint termini, sed unus.
Tex. XXVIII. Concludit, cum ista non possunt in
I iae competere,puta,quod sit ut is vini misibile, et non sit per se terminus, illudnao r non sit totu simul, & ide. Revera, unu . m.
est & idcm l utriusque temporis est ter 2 bu minus, quod unii est,ct indivisibile erit. RAliter enim sequentur praedicta in- conuenientia, erit enim ditii sibile, di non secundum se terminus,& piaeteritum in futuro ae futu
in praeterito e it. Nec est idem i
nunc unquam , quκ- iam reproba- ta sint.
365쪽
In lib. V. plays Arist. Cap. III.
Quod igitur sit aliquid in tepore
PRiora verba textus conclusio sunt precedenti .m, post quae conclusione intentam ponit , nempe: Nullus motus est in nunc indiuili bili, sed in tempore. Probat. Si enim motus in instati sit, nunc de motus velox , ct tardus in initati iteri posset. Demusis: air sipatium A B. per hoc moueatur iam mobile velocius in instanti N. ii in initanti velocius traiisit A b. eigo tardum in eodem inlianti transibit minus spatiu , ut dicium eii. sit At C. iterum h c transit tardum in in fanti, ergo velox in ii inori transibi: idem, Se sic iis .ians . & nunqcrit
diuisibilla: auod ea e non potest .
At uero neque quiescere . Tex. XXX.
AL: eram collituit couclusione. Quies
etiam in tempore fit, non autem in initanti. Hanc tripliciter probat. Primo: id quiescit, P n5 mouetur, quando moueri poterat, & modo,& loco, quo poterat Ec aptum erat, ut diximus saperi' sed in initanti no est quicquam aptum moue xi ut prob tum fuit: erso nec quiescere.
An plius si idem nunc. Tex. XXXI.
Spcundo probat idem,& sipponit duo.
Vnum est, quod idem sit nae cotinuatiuum temporis utriusque, se preteriti& suturi. ut iam probatum est Alierit, aedati alicuius temporis aliquid in tota me,dietate praeter ita moneatur, de in tota altera quiescat. Ex h)s sequitur quod in f, S quies fiunt simul. Patri: Motus eii in to. xi m dierate prirna, ergo etiam in nuc coxinuatione illi medietatis, ei enim terminus intriissem; ipsius. vlterius fruies e ilia tota altera medietate, ergo erat in illo nunc, cum sit futuri et ii terminus intrinsecuς, ergo in uno nui: est nul aliquid uetat,& mouetur: si quies in inllati est et, in intianti esset & motus, elici autem mat in nune, si quies esset in nune utriusque
enim ratio cit eadem . Con: ra hanc rationem Arist. dubitatur Nam non videtur valere , quod quies, &motus simul essent in uno nunc, sed quod 'illud unum liue esset finis extrinsecus tum motus, ut dicatur, in tali nunc non est motus, sed immediate ante hoc fuit, sie enim definitur motus . similiter esse ultimum non esse quietis, puta,nunc non est quies sed immediate post hoc erit. Ad hoc respondetur quod si motus ini astanti poset esse, tunc, e vera,non Per ultimum non esse incipei et, sed per primae sie: simul & quies Unde cum illud instans praeteriti sit psius preteriti, in quo toto motus est, qui in itissanti fieri pose supponitur,esse utique in illo instanti: similiter & qu es, & sic simul essent . Sed profecto adhuc non satisfacit hoe Nam quamuis in inlianti fieret motus, &quies, ad hirc simul essensi probatur, quia
cum in cotinuo tepore sit immediata mutatio unius ad alterum , t cet sit initantanea, non potest unicum inllans elle uti iusque intrinsecum. Et declaro, & confirmo hoc euideteri Demus, quod generatio,& corruptio sit, statuis sint in instarit: quod verum est. )demus modo, quod in media prima hora materia sit sub Lima ignis, S in tota alia media Lub forma aquae, per corruption Eunius & alterius generationem. l utic ar- sumetor, istae mutationes in in sati sunt, te inlota media prima ignis eis, ergo. etiam in vitinia nunc, in tota iterum media altera aqua est, rigo& in illo nunc,erso simul aqua, ct ignis. Clarum et , quod Aristoteles n5 admittet casum, sed drcet, postquam datum est, quod in tota inedia hora sit aliqua sarma
non oportet dare, quod tu tota altera continua tu altera: nam insans illud est intii lacu unius, extrinsecum alterius, est enim pii num iron esse ignis, primu esse aquae. Ita dicam de motu, εἰ quiete, quamuis admittantur esse in instanci non ob id erunt simul, imo esse primum non esse motus ,
& primum es e quietis, nee sua petitio eliadmittenda, ob i d existimo, argumentum hoc est probabae, non autem demonstraiiuum
366쪽
Amplius autem quiescere quidem .
probat idem ex definitione 1 quiescemis. Id enim quiescit; quod
ita se habet, sicut prius, quod . n. mouetur,in continua est variaticine. At quod
ruiescit, in uariationem habet, ut siemO-o se habeat,ut prius:at in nunc non est prius,cum sit indivisibile , ergo non est quies in selo nue, quod ergo mouetur,& quod quiescit, in tempore mouertar,& in temi ore quiescit.
DIuisionem motus indagaturus, primo mobile diuisibile esse,pbathae
mutatur, partemnabet Iub termino a quo, partem sub termino ad quem:ergo omne quod mutatur, est diuisibile, Antecedens ibat. Quia cum mobile est to iam in termino a o, uel totum in termino ad quem quiescit
G non morietur. cum igitur mou tu partam est in viro. partim in alio dicere enim
quod in neutro est, est in possibile. At quis dubitarer, cum aliquid Roma mouetur Neapolim non est partim Romae, Parti ni mea poli.
Rei pondet se Lo loqui de ultimi, terminis, sed de proximis motu, illius, putace his, in quibus fit primum mutatio: ut cum proxime mouetur in A, ex is, rartim ea in A, partim in B , sicut quod mouetur ex albo,pm proximo ter, mino habetnaediu ,
Puta sustum: non tamen opus est',
quod si simul in terminis pii nis, S re. motis , sed in proximis
Circa intelligentiam Tex. 3 2. erisi. omne mutabile sit diuisibile. Et an mutatio esse possi in non tepore. uuaes. IIII.
Dii scultas autem in hoe e5sistit,ut no dotatat Auer. Aristoteles enim facit lac cargu Oli iiii mentum . Omne; quod partim est in te cpira mniino a quo,partim 4n termino ad quem, ri est diuisibile. Omne mutabile partim est in termino a quo, paltim intermino ad quem,e: go Omne mutabile est diuisibile. Peto, An in conclusione loquatur de omni mutabili secundum generationem , &de mutabili in tempore,& in non tempore, uel non .Si non de omni loquatur, tueest demonstratio particularis, nam praedicatum diuisibile conuenit omnibus mutabilibus,nam quae in non tempore mutantur etiam diuisibilia sunt, ut patet de aere,qui in non tempore illunainatur.Si . militer materia, in qua generatio fit, diuisibili, est Si autem de mutabili omni sermo fiat,isic incidimus in aliud peius,minor enim est salsa, nam quod in instanti mutatur,no est partim sub termino a quo,partim sub termino ad quem. Cito hanc diis cultatem, Auermes, in Ibieitur
huius loci digressione citat tres sentetias vi. os e. ta eas impugnat, tandem suam ponit lugetiam mihi taon probatur,ut possea ostedam. Prima est Alexa n. lui nullam existi inat esse mutationem in non tepore, sed omnes esse in tempore,aliquas tamen in rempore ita breui,ut lateat,ob id apud ipsum clarum est, Aristotelem loqui de omni mutabili. Hanc reiicit Auer. dupliciter. Primo, quia est contra Aristotelem,quem magnum,& famosum magistrum uocat. Ait Eoteles enim i .Physic tex. a I. contra
367쪽
In lib. VI. phys AHst. Cap. Iz
Parmen.dicit, mutationes aliquas esse in nstanti. Secundo : quia est contra rati neni illuminatio enim generatio, corruptio,& aliae sunt mutationes, quae sunt minuanti . . sentα Altera sententia est Themissi admittit V s. enim Themist. esse mutationes aliquas in no tempore,similiter admittit, omne nautabile, siue in tempore,siue in no tempore esse diu sibile, tame dicit, quod Atilio telis demonstatio procedit de mutabili in tempore, eo quod mutabile in no tempore per se notum est,esse diuisibile,nam ex definitione id notum sit. Id enim est in non tempore mutabile, quod totum &ipsius partes simul motae sunt, unde patet ipsem habere partes. Aureme, reiicit istam sententiam duplis ester. Primo, quiano est per se notu mutabile in non tempore habere partes , &esse diuisibile , imo magis.videtur ipsi mei te indivisibile, iram ut se habet mutabile in tempore ad mutationem in tepore, ita se habet mutabile in non tempore ad
mutationem in no tempore, sed mutatio
in tempore colligit ipsis in mutabile esse diu iubile,ergo mutatio in no tepore,quae indivisibilis est, videbitur magis colligere,ipsum mutabile esse indivisibile , non ergo per se notum est, indivisibile essio .
Secundo, quia tune Aristo. demostratio nulla esset. daret enim non causam pro causi, puta habere partem in termino a quo,& partem in termino ad quem,& ob id diuis,ile esse, constat et autem no esse . id causam, nam mutabile in no tempore
diuisibile est,& non habet partem in teret Sesti ἔα id quem. tipia . . Tertia semetia est Auem pace,iste enim et . a dis duplicem distinguit mobilis diuisionem .plex mobi Vnam, secundum quam diuisibile est sis o LMi is cui duim , quam uocit di. uisionem secundum ultima; Alteram, se-
cudum quam diuiditur in formas c5trarias,quas ex motu habet, quod enim mouetur participat determino a quo, & determino ad quem, dum mouetur.
Existimat aut E Arist. no loqui de priori diuisione, quia postea probat non esse mobile indivisibile, sed de posteriori , Achoc in tribus speciebus motus, quae excotrario in cotrarium sui. Tune sensiis in i, ne mobile,dum mouetur participat.
le est in formas,ut quod dealbanir pares habet albedinis,partem nigredinis, de siein aliis,sive ipsim mobile sit in se diuisibile, siue indivisibile: de hoc enim modo noest sermo. Hane sententiam dicit Auer.esse meliorem aliis, eo quod nullum inconuenies ex praedictis in ea sequirur, atque satetur se mulio tempore in ipsa fisse. Sed modo reiicit, eo quo diuisio secundum sormas accidentalis est subiecto:de praedicato intem accidentali non fit demonstratio . Sed ista ratio Averrois est debilissima, na diuisio secundum formas accidit quanto,ut quantum est: at ut mobile est , non
ipsi accidit, sed valde de per se est, & ne
cessaria. Potior ratio est S. Th. quia talis expositio non conuenit literae Aristotelis,ubi dicitur, quod mutatur,habere parte in uno termino, partem in altero, ubi de diuisione quantitatiua mcbilis sermo est. Tadem Auremes fiam ponit sententiam quartam, qua latuisse omnes expositores dicit. Notat tamen prina o aliqua. Primum est, quod mutatio est duplex, Altera per se, altera non per se. Mutatio per se est,quae ex quiete tendit in quietem,ut cum aliquid ex albo mutatur in nigrum , ex quiete enim albi tendit i quiete nigri Similiter reliqui motus, qui ex contrario in contrarium tendunt. Mutatio vero noper se est, quae ex motu tendit in quiete edo haec nimirum est,quae non est sola nisi coniuncta motui alicui tanquam ipsus terminus,ut generatio substantiae, quae sequitur alterationem, illuminatio, quae sequitur motum localem illuminantis, de huiusmodi aliae,quae mutationes tantum, non motus dicunturiae ob id appellantur mutationes non per inquas non sint,nisi aliis iunct. e. Notat secundo, quod mutatio non peris, duplex est. Altera, quae habet alaetum speciei terminu a mutatione per se, ut generatio, quae alterationi iugitur, sib illa in Libstantiani, haec in qualitatem terminatur. Similiter illuminatio, quae est cum motu locali. Altera est, quae terminum habet eundum , ut cum moni ex nigro in album, est mutatio ex non albo in au
368쪽
. Norat tertio,quod mutationes non per se sunt in instanti, quia sunt in termino praecedentis motus , qui terminus est instans, reliquae in tempore sunt.
His suppositis , dicit , quod conclusio
Aristotelis est vera in uniuersumi sed disterenter . Nam de mutatione rvin per se est vera, sed per accidens , quod est dicere; linutaturno perse,est diuisibile, non propter id, sed quia illud tale mutatur limul mutatione per se, aqua diuitibilitas proueniti ne mutatione vero per se, est vera per se, quod enim mutatione per se mutabile est,divisibile est, & quia quod est per
accidens, omittitur m demonstratione,
id Arist. demonstratio in mutabilibus per sest, per ipsa enim veritatem habet etiain mutabilibus non per se. Ista sententia non mihi placet. N , vel 3oquitur de diuisione secunda sormam. Et hoc non,esset enim incidere in sententiam Auempa. impugnata ab ipso in hoc, vel loquitur de diuisibilitate sec dum vutima, vel quantitatem subiecti, & tunc mi. nor non est propositio per se, sed per aecidens. Na alterabile, ut alterabile no lictunam partem in termino a quo, & altera D termino ad quem,eam in una sola pam te po ssit alteratio persecta seri,nec quod
alteratur,opus est,ut sit quantum.
Quod si dicas cum quibusdam, quod id quod altera ur, non habet patem in
'frao, partem in altero termino, ut alteratur, nisi quia quod alterabile est , mobile localiter est,te 3, localiter mouet, id het.
Haec respontionibli valet, nam etiam si id admittatur, iam alterabile non per se babet partem in uno,partem in altero termino,& ita non est minor de per se, sicut nec conclusio de mutabili mutatione noper se, sicut ergo exclusit ipse Averro
mutationem non per se, ita debuit eadem causa excludere alterationen imo it augmentationem , quamuis sint mutationes per se. Hoc argumentum validissimum puto contra Auertoem, adeo ut dis puli ipsus sateantur,non constare sensum Aue
rois in hoc. Relinquatur isitur haee expostio , di recipiamus illa uia notabilia, ut
Quin a sentetia est S. Tho. in γε senti. vult. s.Th.quod hic sat sermo de diuisio. V Manutativa mobilis,dicit tame, quod veru habet ista demonstratio in omni mutabili, etiam secundi im genera ioneia . Quod mutatur enim, est parti in intermino a quo,partim in termino ad quem,& de motu locali notum est, at de generatione sub illantiali,& alteratione in digredeclaratione. Dicit ergo Doctor sanctuς. Quod mittatur in generatione substanti celi partim sub termino a quo, puta sub priuatione,partim idb termino ad quem,no quidem sorina, sed siti, aliquo sormae. puta sub ipsius dispositione,nam cum De
De alteratione vero dicit,r id,quod alteratur, quamuis totum alteretur, tamen una pars alterata alteram alterat, ut una
medietas aliam, & una extrinsem alium intrinsecam,quia non omnes partes aequaliter ab agente ad moto primum altera
tur sic alterabile diuisibile est. Ista sententia est S. Th. quae licet sit inelior caeteris, tamen mihi non plene solarit, primo, luti cum ipsefateatur hic agide diuisione secudum partes mobilis, quomodo verum habet, quod dicis de generatione , iam enim recurrit ad paries secundum sorinas cum Auempace. Praeterea,quod dicit de alteratione, no x habet ellicaciam, quia per accidens est, Ppars alterata alteram alte. et: illa enim saltem partis alteratio est vera alteratio, de tamen non sit secundum diuersas paries, suarum una sit in termino a Mo , altera
in termino ad quem. Iand.q.3.arguit etiam tam S. Tho. dc 3 probar,quod nec freundum formarum diuisionem locum habeat hoc in generatione , quia cum materia est sub priuatione,& sub dispositione sormae, prosecto non est sib parte st,rmae,dispositio enis alterius est generis. Praetere quia stat G t,ad quas nurulus est dispositionis motus praecedens, Ut patet in lumine, non enim disponitur aer ad ipsis ni reeipiendum. . Ob haec ipitur in lata varietate opiniolium mihi videtur , Aristot rationem eta de mobili localiter,de quo hactenus locutus est , quia talis motus communis est omnibus naturalibus, reliqui enim particulares sunt,atque in alios libros dimi tuntur, c tune procedit de diuisione quantitativa mobilis de hoc enim videntur
369쪽
In lib. VI. Physii. Arist. Cap. III s.
loqui verba textus: aliter enim expositio Auemra erat optima: quod si Atilioteles loquitur,sc concludit uniuersaliter de omni mutabili, id est, quia in omni mutabili, veritatem habet, sed non per se, sed quate
nus quae alteramur,& augentur, motum
localem praesupponuntiad quem est necessalia nubilis diuisio. rc te moueat exemplum Aristotclis de sulco, in quo videtur constinari s
Nam exemplum s lum est ad explica.dum,quod sit primum, de pro imum , ad quod peruenitur in motu : tale enim in quocunque motu repetitur. Nec argumentum Averro. in principio quicquam valet. Nam quamuis diuisibile aliis iniit mobilibus , id tamen est mediare,& Per mobilc . Ocaliter: S: iuxta hoc dici pinest procedere per causam rationem Arist nain cauia .l mobile localiter diui. sibile sit, ut mobile est,ea est, quia pare in uno, partem in alio termino habet: de necessitate tamen,& veritate huius postea latius dicetur,cum examinauerimus , an indiuili bile ni oueri possit.
motibus partium, hine enim est manis stum, diuisibilem ipsem esse in motus partium , quia, unumquodque resoluitur in ea,ex quibus componitur. Argumentum igitur primum est. sumamus totum,quod mouetur A, C.quod si mouetiit,ipsius dux medietates movebuntur duabus partibus motus, quatum una non si alia, tune si partes mobilis m uentur partibus motus distinctis,ergo totum mobile toto integro motu ex vir que parte constante. Vis argumenti est. Ita se habent partes motus ad totum, ut partes mobilis ad ipsum mobile: sed partes mobilis sent tota simul iunctae, ergo de partes motus simuν totus motus . Vlterius. Sicut partes mobilis ad partes motus, & totum mobile ad totum motum : est igitur motus totus totius mobilis copositiis ex partibus motus paritu mobilis, & ita est diuisibili, in
tales partes. Consideranda litera. Na per A,C, n, tat totum mobile: per A, B, unam ipsius medietatem; per C, B, alteram. Item per D, F, notat motum compositum ex motibus paritum: per D, E, motum prioris medietatis mobilis per E. p,motum alterius medietatis eiusdem mobilis. V οι. motui riseiditur
Motus autem est diuisibilis. Tex. XXXIII. Amplius autem si omnis quidem Tex. XXXIIII
Mntur mi Iuisionem motus tractar, ip- displicia ra i su atque dupliciter diuisii Vestri tu bile esse dicit et Uno mo nisibilii do, ad diuisionem motuum ad diu '. partium subiecti : Altero subi ct i modo,ad diuisionem temporis. Diuiditur
addi is motus alicuius totius, in motus par nisionem illiu, totius mobilis. Hoc autem probat ex eo , quod motus totius magnitudinis mobilis non est alius quam in tusconstans ex partium motibus,sic enim diuidetur in tales partes : at quod motus totius constet ex motibus partium,tripli citer probat. ta vero, quod haec argumenta non Aristοι. pro dant primo motum esse diuisibilem, quod aliqui expostores putarunt sed motus totius mobilis sit coniunctus ex
Secundo, idem probat deducendo ad
inconueniens.Si motus ille copositus ex parti is, non est totius magnitu- edinis mobilis, une vel erit parsa, vel alterius mobilis. No partiti,quia singulae parte, singulis partibus illius mouentur, non toto ipsis. Vide autem quod loquitur de partibus per se,& non si mul silmptis, hae enim sunt totum. Nec talis motus potest esse alterius mobilis, quia si totius ille motus esset alterius mobilis, partes etiam es sent parsum alterius mobilis, cuius. n.t tus est motus , & partes motus sint, sed i. partes illius motus non sunt alterius,cum sint ipsius A. C, nec pluriu mobilium est mus motus, ergo nec toriis motus erit alierius mobilis. Ergo Oportet dicere, T mo tus comitatus ex motibus partia magnitudinis
370쪽
indinis mobilis alicuiu fit ipsusmettius mobilis:& ita motus totius diuiditur, in motus partium illius totius mobilis.
Amplius autem si est quidem istius. Tex. XXXV.
ν i 'Ertium ponit argumrimam,ro pro Ars I bat idem,puta, motum coniuncta
ex motibus partium mobilis esse totius ipsius mobilis: ante probauit esse ipsius mobilis,quia non poterat esse est mis mobilis, mo probat esse et ipsius t tius, quia alius motus,pter illu no potesse illius mobilis. Est igitur argumetu.Si motus conpositus ex partibus,puta,D,p, non est illius totius mobilis, erit aliquis alius, detur ille,& sit,H, L tunc ab illo oportet abscindere duas partes aequales illis duo. bus motibus,quae erunt partium mobilis. Nisi enim auferentur, tune partes mobilis haberent duos motus singulae,mum positum iam, alteru ab illo , qui modo datur. Ablatis igitur partibus a motu H,l. ρο- io, vel stipereii aliquid ex illo motu, vel prorsus est aqualis partibus ablatis, vel minorisi sit aequalis panibus ablatis, erit aequalis etiam motui illi coposito, de quo est argumentum. Quod si illi aequalis est, profecto ille ei it motus totius mobilis, quia duo aequites motus unius speciei nolunt in unα Si vero excedit, iste excessus nullius erit,nam non totius mobilis, cum sit mitio on partium , quia habet ia seu
motum non altei ius subiecti, quia non esset motus continuus. Quod si minor sit, quam partes simul silmptae, tune excessus partium nullius erit est ergo motus aequa lis partibus ablatis. Adueite itaque vim argumenti totam hanc esse. Si motus compositus ex motubus paritum non esset motus totius, sed - alius motus , ex meisce, quod non esset aequalis ipsi toti: Sed quicunque alius motus sonatur, erit necessario a qualis iiii motui composito, non maior, nec minoris debet ese totius mobilis, eigo praeter motum compositum ex partibus no oportet ponere motum alium tolluc mobilis. Vnde concludit, hanc diuissonem motus esis,& nece carium esse, ips- fore qum
Alia autem est ndum tempus Tex. XXXVI.
Alteram constituit diuisionem motus, qui in siccessione consistit, de hanc habet secundum tempori, se diuisonem, se probat. Quia totus motus
in toto tempore ei minor motus in tem . sepore minore: igitur motus ad diuisionem temporis diuiditur, ipsius enim partibua μεμ scommensaratur,oc correspondet, ut Patet.
Quoniam autem omne , quod mouetur. Tex. XXXVI L
Diuisionem motus,mobilis,& temporis etia in alijs, quae in motu sent, motus ms reperiri docet. Et constituit quin . , O ripura, Motus, tempus, Moueti, idest imporis, motus in concreto. Mobile,In quo int mo ct imm- tu, idest terminus ad quem Haec, inquit, omnia proportionaliter diuidi eodem mo eandem, do docti in hoc. quod diuisio unius correspondeat diuisioni alterius. nilou s. Quamuis diuisionis ro non omnibua ominiast taeni. Nam suantitates,ad quas est one pauimentatio, per se diuisibiles sim: qua ,
litates vero,ad quas alteratio est,per acci ι ι non dens diuiduntur ad quantitatis diuisione. sis Incipit autem ossi)dere. quod tempuri in omni-& motus se in diuisione cos uantur.Primum de motu, quod sequatur tEpus sic. Mqius ea tus motus est in toto tempore, in par te temporis pars motus, in dimidia dimi diuisiones dia, in tertia alia tertia, & sic eos uenieri se se ergo ad temporis diuisionem motus diuiditur, Econuers. etiam totum tempus est
mensura totius motus , pars vero tempo
ris partis motu ,ergo tempus pariter diuiditur ad diuisionem motu
rodem autem modo, tu ipsummoueri. Tex. XXXVIII. O it modo et, moueri Et diuidia
tur motus diuisione sie. Moueri, Moseu tota est secundo totuin mi, si, in diuidiori ueli minus secundum minorem motum, ni ius iccundum maiorem.Tunc multum ZE est.