장음표시 사용
481쪽
plura iterpositum,ut ii Genesi habetur: praecepit,inquies, Ioseph Aegyptiis , ut acciperent semina , & seminarent, ne forte terra redigeretur in nihilum. Hoc autem testamen-rum, id est illud promissum quod fuerat factum ad Abra ham , dico ego confirmatum a deo. Hunc versiculum vario inodo in suis scripturis distingunt doditares. Quidam enim faciunt perfectam distinctionem, ubi dicitur a deo,quidam vero mediam,quod utruque conuenire potest.Testamentum hic appellat promissionem, quae facta est ad Abraham, quod in semine eius,hoc est in Christo benedicenda essen; omnes gentes. Quomodo istud restamentum vel ista promissio est confirmata Natus est Christus ex virgine Maria de sem Ine Abrahae, praedicauit in seculo miracula fecit, redemit genus humanii sua passione, misit discipulo suos praedicare & baptizare,& coplerum est quod promist Abrahae quando a post. profecti praedicauerunt, ubique
ipso cooperante,in tantum ut in omnem terram sonus eo
rum procederet,&in fines orbis terrae nominis eius Dina 'diuulgaretur,tunc in semine Abrahq id est in Christo benedictae sunt omnes gentes, eo modo quo suprenas diximus,& promissio eius impleta est. Lex qua post quadrίQω- ros cr triginta annos facta est,uel data iis monte Sina,nonfecit irritam , subaudis testamentum, ad evacuandam , vel ad destruendam premisonem Abrahae. Irrita res, est inanis& vacua. Verbi gratia: Sicut solent follicyli esse grani frumenti aut ciceris siue alicuius lesuminis vel seminis. Lex ergo quae data sitis Israel post factam promissionem ad ADrata iis, non fecit vacuum & inane illud testamentum, ut illa promissio euacuaretur. De hoc numero quadringentorum & trigilita annorum, vario modo doctores di putant, & per longas ambages circuitum illum coiugentes ted nos omnia illa succincte perstringentes coinpendioso utamur exitu, computa dies ipsos annos. A vocatione Abrabiae de terra Chaldaeorum usque ad ingressum Iacob in Aegyptum, computantur ducenti quindecimi iterum ab ingressu Iacob in terram Aegypti usque ad exitum filiorum lsrael ex ea, codiputantur ii ii liter anni ducenti quindecim. Qui simul iuncti, complet Eumerum quadringentorum triginta annorum,post quos data est Ie ex quox promissio facta est ad Abraha Diceo du etiam est, quo-
482쪽
CAPUT III. ros modo illud intelligendum sit . quod loquitur ad Araham
deus in Genesi. Scito praenoscens quod peregrinum erit semen tuum in rerra non sua,& affligent eos maleque tractabunt annis quadringentis. Non enim positimus inuenire quomodo per quadringentos annos sint afflicti, malEque tractati. Narrat nanque scriptura quia post mo
te Ioseph surretit rex in Aegypto ,:qui ignorabat Ioseph,& coepit affligere filios Israel. sed sciendum est quia quod
dixit, Peregrinum erit semen tuum in terra non sua, ad omne tempus quadringentorum annorum in referendum, quo Abraham, Isaac, & lacob in terra non sua peregrini & aduenae fuerunt, filiique eorum post eos longo tempore. Quod autem subiungit: Seruituti eossubiicient.
maleque tractabunt annis quadringentis , ad extremam partein & ad ultimum quadringentorum annorum est roferendum,in quo illi afficti sunt a morte loseph,vsque ad. egressionem illorum de Aegyptiaca seruitute. 'Nam si exime haereditas, tam non expromisitone, hoc est, Si per legem data esset Abrahae haereditas terrae rcprotristionis, quam possidet in si iis suis , vel haereditas totius mundi , quam possidet in Christo, qui de semine eius natus est, iam non esset repromissio illa datio, sed lex. Haereditatem totius mundi Abraham in Christo postidet. Abrahae autem non per legem donauit deus haereditatem totius m di,s d per repromissionem datum est semen, quod est Chrssius in quo benedicuntur omnes gentes. Quid igitur lex Beatus Au-
sustinus exponens hanc epistolam ad Galatas prim limita distinxit: Quid igitur 3 Sed posea Telegens ea qua
dictauerat, correxit tuum errorem in libro retractationum, atque ita distingui praecepit: Quid igitur lex3id est,
ut quid venit lex Z aut quid pro fuit Z vel, quare data est. si Abrahae haereditas per repromissionem data est 3 Adbare sibi respondit ipse Apostolus, inquiens: Propter transgressones p sita esii, quoad cpιe vcmret semen , id est Christus. Cui Christo vel semini, promiserat, inibaudis 'uddin,pso benedicendae essent omnes gentes. Transgredi, est ultra ire de praeuaricari. ideo ergo data est lex post repromissioriem , ut homines compesceret & prohiberet a peccatis, qui proni orant ad transgredienda praecepta omnipotentis dei & naturale lege. Statim enim ut egressus
483쪽
est populus de ergastulo Aegyliorum, antequam transiret
mare murmurauit, rursumque transito mari murmurauit,
atquedum peruenissent ad montem Sina,postquam acceperunt decem prςcepta,caput bouis que adorabant Aegyptij coluerunt,3c inclinati sunt ante illud. Pro talibus ergo & huiusmodi transgressionibus data est lex, ut prohiberct talia, leo minante mortem illis,ordinata per angelos,hoc
est disposita & descripta atque dictata est ipsa lex per an gelum. Peri subiectam siquidem creaturam loquebatur deus ad Moysen ,hoc est per angelum, sicut Stephanus in acti. Apostolorum dicit Iudaeis, Hic est Moyses qui fuit in
ecclesiae solitudine cum angelo. qui locutus est ei in monte Sina. In manu mediatoris, id est, in potestate verbi dei, hoc est filius det,qui postea assumendo carnem,nobis me diator factus est. Nisi enim hominem assumerct, media- . tor nobis alio modo esse non posset. sed assumendo caronem nostrae fragilitatis, nobis factus est mediator, assistens nunc vultui dei pro nobis, & per illum nostras praeces dirigimus ad deum patrem. Quidam voluerunt interpretari in hoc loco mediatorem Moysen, propter hoc quod ipse dixit: Ego sequester de mediator fui inter deum& vos in tempore illo. sed melius est, secundum B. Augu. ut modo superiori intelligamus reseretes ad illu Chrinum, cuius , dispositione ipsa lex data est per angelorum ministerium Sicut potestateeiuspraedicta sunt oracula prophetarum,qui dicebant, verbum domini quod factum est ad lohel, aut Isaia, ita eius dispositione con scripta est Iec Mediator autem unim, si baudis patris .non potest essed inter duas, aut inter plures ,rvi ipse sit medius. Dein autem unus e L Hoc ideo addidit apostolus ne quis putaret Chri- sum ab unitate diuinae naturae penitus esse diuisum , quia mediatoris suscepit officium. Licet enim ipse nobis mediator sit per humanitatem,tamen non est abruptus a natura paternitatis diuinae. sed ipse qui est verus deus & verus homo in una natura, seinper ipse manet aequalis patri in natura & potestate diuinitatis. Lex ergo aduersus
promissa deiZid est, Dunquid ergo lex contraria est promi sioni omnipotentis dei, quae facta est ad Abrabam de Christo, quod in semine eius ben icenda essent omnes gentestiasta Non fiat istud ut aliquis credat legem contrariam
484쪽
trarIam esse huic promissioni, ut illam euacuaret. Si enim data estst lex quae posset 'iu care, id est, iustificare. Anima
quandiu non peccat,vivit deo: cum vero criminibus seimplicat, moritur. Lex illa Mosaica non poterat hominem ab hac morte suscitare, quia ostendebat peccata, non ramen tollebat. Impossibile quidem erat sanguine hirc . rum auferri peccata. Quod si posset vivificare homi nem , Scianuas aperire regni, vere ex lege est iustitia, hoe est putaretur esse exclusa promissio. Si enim lex posset nos mundare & iustificare , quid esset necesse Christum venire 3 Sed quia illa hoc non valuit,ideo aduentus Christi nobis necessarius fuit. Sed concludit scripturae legis, omnia enera hominum & omnes Iudaeos sub peccato,id est ostendit quod nullus esset qui illam posset implere. Dicebat enim lex : Non occides, non adulterabis,non facies hoe vel illud: quia si seceris , morte animae morieris. Praedicebat ista cauenda sed si committerentur, non tollebat I& dum aliquis illa perpetrabat, ostendebat lex illum esse Deccatorem. Si ergo ostendebat peccata , & non tollebat, nunquid erat author sceleris & culpar peceantium Minime. Verbi gratia, sic erat ipsa lex,sicut quidam rex. vel quaelibet maiestas terrena, quae statuit & proponit Ie gein & edictum, ut si quis hoc vel illud fecerit aut in carcere detur, aut capite truncetur. Transgreditur aliquis edistum illud,& ponitur in carcerem,nunquid rex authri
est suae eulpa:ὶ Quoasi inde liberatur, gratis & piet' est
regis. Et lex ostendebat peccata & pro libebat,non tam&tollebat. Utpromissio ex de Iesu Christi, quae facta est id
Abraham,daretur credent biu, ut in nomine eius benedice-irentur omnes gentes,& in fide ipsius iustificarentur,esses que gratia & indulgetia illius, ut quos lex no poterat saluare ipse redimeret: & qui per legis opera no eramus digni statuam, tu itineationem per eius fidε obtineremus. 3 e
Voto tempore heres paruulαι est.secunduineonsuetudinem humanet legis loquitur hie apostolus.solent enim patres morituri filios tuos paruulos quos haeredes relinquun t,eo mittere sub
tutoribus & a floribus usq; ad illud tepus, quo ipsi possunt res proprias regere, hoc est secundu legem Romana usq;
485쪽
ad vicesimum quintum annum. Ipsi etiam turores eum t5
silio scabinorum in generali malo debent eligi Quandiu autem sub illorum tutela est paruulus nihil distat a se, o, licet dominus seruorum & filius regis aut comitis siue alicuius principis,sit quia sicut seruus flagellatur affligitur & ille pleronque etiam a seruo.Tutores sunt defensores reru,
causidici&aduocati .Quod autem dicitur hic actoribus, quidam doctores dicunt, melius esse aut horibus iso in loco , quia author it se est tutor siue aduocatus, actor vero est patronus , nutritor, qui more paterno nutrit illum &ad tutorcm pertinet defendere S disponere res pueri, victumque & xenimentum ministrare: ad authorem vero disciplina & honestas morum & conuersationis. Similiter Iudaei quandiu fuerant paruuli sensu sub tutoribus actoribusque fuerunt usquequo Venit disposituan.tempus adeo patre quando misit eis filium suum:tutores vero illorufuerunt reges & principes, ut David & Zorobabel, quia defendebant haereditatem: actores vero sacerdotes dc prophetae, qui eos erudiebant, secundum legem S cogebant etiam ἱ dei cultura non recedere,si aliquis adorare vellet idola. Ita σ nos cum essemm parvuli ab elemcntu mundι eramus seruientcs. Elementa dicuntur quasi eleuamenta , eo
quod ex illis omnia corporalia & visibilia eleuata sunt. Quod vero dicitur,llic sub elementis mundi eramus ser- mentes, quantum ad Iudaeos pertinet, dupliciter post intellisti ad primum intellectum elementa vocantur lex & prophetae quia sicut elementa initium & fundamentum iunt omnium corporalium,ita lex & prophetia initium ec sundamentum sunt omnium diuinorum eloquiorum. Sic etiain epi. ad Heb.elementa appellat legem: sub lege vero doprophetia erant seruientes. Aliter: sub elementis etiam seruiebant, quia sub observatione selis & lunae degebant, celebrantes neomenias aliasque festiuitates.Notandu autem quia non dixit,elementis seruiebamus,sed sub eleme- tis eramus dest, sub obseruatione legis & prophetiae, vel
sub temporum obseruatione cursuim S aetatem lunae attendentes. Nam sol& luna clementa sunt:gentiles autem seram elementis seruientes. Vbi venit plenitudo temporis, id est,praefinitum tempus a deo patressiniente quinta aeta-tate , & inchoante sexta. misit dea filium mmfactum eae. muliere,
486쪽
2o muliere ,id es ex semine mulieris opere spiritussanta creatum. Quidam volunt dicere natum, sed melius factum ex muliere, propter haereticos,qui dicunt,ut ingressus est virginem,statim exiit. factumsita lege. Factus est sub lege, quia octauo die circuncisus est: quadragesimo die sunt pro eo legalia munera oblata.& hoc ideo,ut demonstraret legem esse sanctam .iastam, Sc bonam:vel ut eos redimeret qui sub lege erant, id est,qui subiecti erant legi, peccatores non valentes per eam mundari. ut adoptionem, id est,electionem filiorum, subaudis det,quam perdidimus in Adam,r ciperemus. Quoniam autem estis FGj dei adoptiui non naturales, misit deus piritum situ fui. Spiritustinctus communis est patris 3c fili j: dc quando mittitur a patre, mittitur dc a filio. clamautem, id est, clamare nos facietem, abba pater, subaudis,miserere mei. Abba, Hebraeum est & syrum , pater,Grae in de Latinum. Itaque qui habet spiritum Chrisi, non et Eseruus, subaudis peccati, sed filius subaudis dei. QMd si filiis, subaudis dei, re haeres, subaudis vitae aeternae. id est,non suo merito sed gratia dei, per quem est redeptus. Estote sicut ego, quia'ego, subaudis sui sicut vos. Erat Galatae infideles 3c peccatores alienati a deo,ut fuit quondam Sc Apostolus, quando persequebatur ecclesiam Dei: sed iam Dei gratia fidelis erat de iustificatus. Estote vos perfecti in fide sicut dc ego sum modo: Sc nolite desperare de venia,quia dc ego quondam fui infidelis δc peccator, sicut vos estis modo, dc eo amplius. Obsecro vos fratres, subaudis patienter me audiatis, nihil me GDis, subaudis qua-do primum vobis euangelium praedicaui,& sicut tunc me nihil laesistis, de patienter audistis: ita dc nunc nolite me laed 're, sed cum patientia audite quod dicturus sum. TUB-monium enim perhibeo vobiae , quiasiferi potuisset sine vestro dispendio oculos vestros eruissetis σ dedissetis mihi, id est,si fieri potuisset ut oculis corporis possem maiora de deo cognoscere dc arcana mysteriorum eius lumine corporis amplius penetrare oculos vestros eruissetis 3e dedissetis mihi, tanta charitate erga me fruentes eratis, de in tantum desiderabitis audire verbum dei per me. Filioli mei quos iterum parturio , donec formitur Chri hes in vosu. Parturire est pa
rere velle B. Aposto. iam pepererat Galatas in fide pee Euangelium,sicut ipse dixit: Per Euangelium ego vos g
487쪽
ui sed illi recesserunt a fide, & secuti sunt pseudoapostolos, dolensque Apostolus de eorum miseria , dc volens eos reuocare ad fide Christi, parturiebat illos,id est, parere volebat iterii verbo 3c exeplo.unde & dicit, Filioli mei, quos iterum parere volo mea pr dicatione in fide Chritatieut iamdudum Vos parturitu, quando ad fidem vos adduxi,donec formetur fides Christi in vobis.Tunc enim Christu, in nobis sormatus est,quando a nobis ita creditur,sicut debet credi. Scriptum est enim, quoηiam inraham duos filios babuit. Non sine causa Apost. ad memoriam reduxit factum Abrabar. Iudaei naque in hoc maxime gloriabatur,quia fili Abrahae erant secundum carnetvnsiecit dominus dixisset eis in euage. Si vos filius liliarauerit,vere liberi eritis, respoderunt illi: Nossiij Abrahae sumus, & nemini seruiuimus unquam ergo Apost. voles Galatas Glicitos reddere,ne potuissent seduci a Iudaeis,qui circundisionem docebant o seruare,&sacrificia legalia offerre, dicentes, Non potestis
saluari per passionem Christi,nec per baptismum,nisi circunci d amin i, dc legalia: sacrificia offeratis osten dit eis quomodo Abraham non per obseruationem lesis meruit lystificari,& amicus dei appellari,sed propter fidem syncerissima,operationeque probatisma. sed quide ancilla, id est,IG mael,qui de Agar presidum carnem natus est, id est, secti dum
humanae consuetudinis usum, Dicit B. Augustinus quia cosuetudo humanae naturae est,ut senex,iunctus iuuenculae in coitu filios procreet: econtra senex & vetula copulati,naturale est ut desistat parere: Si vero iuuenis cum veterana
mixtus fuerit, dicit etiam illos posset propagare filios,licet illud rarissime in usu habeatur. Secudum hunc modu Sc naturalem consuetudinem quam primo diximus,ut senex iu-ctus iuuenculae possit iuuencula generare, dicit Apostolus Ismaele natum esse. Qui aute de libera, id est,Isaac de Sara. per repromissione, subaudis dei natus est, quae facta est ad Abraham,non secundu consuetudine humana Sed quislio oritur in isto loco,quare Apost. Isaac solumodo per repromissionem dicat natu esse, cam legamus etiam de Ismae- ile promissionem facta esse. Na legimus in lib. Ge.quia cuna esset Agar in deserto sur, apparuit ei angelus domini inquies: Agar ancilla Sara: unde venis,aut quo vadis 3 inde res rodi a facie sam dominae meae ego fugio. Cui anges' re
488쪽
spondit reuertere,inquit, & humiliare sub manu illius. Et rursum. Multiplicas,inquit,multiplicabo semen tuum. Ecee paries situ & vocabis nomen eius Ismael. Hic erit fer' ho
rno. Manus eius contra Omnes, & manus omni u cotra eu
Ad hoc dicendum est,quia quando ista promissio faeta est,
Ismael ia erat conceptus. Promissio vero quae de Isaac facta est, antequam conciperetur data-Abrahae, sicut ex verbis angeli possumus probare dicentis ad Abraha: Secu- dii hoc lepus venia,& erit Sarae filius.Vnde apparet Isaac. non secundum natura humanae consuetudinis esse natum, sed per repromissione ex togaeuo patre & vetula matre, M quod maius est sterili, deo operante natus est quae per allegoria siunt dicta, id est,qui superius dicta sunt de Agar& Sara, De Ismael quoq; &Isaac spiritualiter sui dicta,& spiritali indiget expositione. Hae habet cosuetudine B. Paulus,ri spiritale intelligentia allegoria appellet. Allegoria autem proprie ad gramaticos pertinet. Est enim tropus quo aliud significatur qua dicitur quae hic dicta sunt,allegoricae intelligenda sunt,ut sequentia manifestant. Haec inquit futduo testamenta, id est,illa quae supra memorata sunt signiῆ-cant duo testamenta. Na quantum ad sensum pertinet literae Agar & Sara duae mulieres fuerunt. & Ismael,& Isaac duo nomines.Quantum autem ad spiritalem intellectum attinet Agar ancilla quae fissu genuit in seruitute, significat Iegem quae genuit & habuit Iudaicum populit sub ieruix - . tis iugo. in quo ergo fuit Iudaicus populus t eruus3 In Eoeutique, quia cogebatur seruire legi,circuncilione seruare, Iegalia: sacrificia offerre,& caetera in umerabilia custodire. quae impune non poterant transgredi Mon solum aute cocporali vindictae transgressor subiacebat,sed etiam maledi ctioni subiiiciebatur,quae& ipsa lege,continebatur.Male- Deut.1 Adictus omnis, inquit,qui non permauserit in his omnibus. Et dum huiuscemodi niadatis stringebatur,quodairimodo seruus erat. Sara aute libera,quae siliu liberum genuit, significat gratia noui testamentiquae genuit populum Christianum liberatum in baptismate, non solum ab originalibus & actualibus peccatis, sed etia ab omni seruitio legis, qui hireditate Christi,hoc est patria Christi haereditabit. Habuit aute & Abraha duos alios filios de Caethura,quanx
Hebraei Agar dicunt esse led tamen illi no fuerut digni ad
489쪽
haereditatem paternam ad mitti.Similiter in sancta ecclesia sum multi qui renascuntur in baptismate,&qui filii videntur esse Abrahae ,sed quia opera non habent Abrahae,
sequendo varios errores,diue sique schismata,& variis criminibus se implicunt , se implicant, no merebuntur cupielectis haereditate patriae caelestis frui. De istis talibus dicit
Ioan .evang. De nobis exierunt , sed non erant ex nobis. haec inquit. sunt duo testamenta. Testa inctum dicitur a testatoribus.Testamen tu vero vetus habuit testatores, angelos &Moysen,alto'; prophetas.Testamen tu aute nouum
habuit unum verilii mii dominu Iesum Christum, & Apo. quorum ministerio per quadrifidum orbem est diuulgatuvnum subaudis testamentum datum est in monte Sina generam subaudis Iudaicam plebem in seruitute quae ε gar hoc est quae significatur per Agar. Lex per doctores synagogae generabat populum in seruitutem sibi. Sina enim mons ess in L subia prouinca qui coniunctus est ei quae nunc est Hierusarem hoc est conterminus terrae repromissionis, in
qua est Hierusalem σ ipsa Hierusalem seruiuit cum filiis suis, id est,facerdoti & doctoribus qui in Hierusalem maxime habitabant cum subiectis tuis omnipotenti deo subseruitute legali,Arabia prouincia est multas gentes & regiones in se continens. Ammonitas videlicet Moabitas Philistaeos,Idumaeos & alias quam plures. In qua prouincia est Sina mons, tantae magnitudinis & longitudinis, ut conterminus sit terrae repromissionis,sicut sunt, verbi gratia montes qui cingunt Italia,&diuidunt ab aliis regnis. Momnia quae superius premisit apostolus, ideo texuit ut ad hoc perueniret quod modo dicit de Sina monte,qui est vicinus terrae iudaeorum, ut ostenderet iudaeo, non soluit ,
per legem quam acceperunt seruos esse led etiam ex vicinitate locorum & quia mons illis adli rebat,in quo legem seruitutis acceperunt. Illa aurem quae fusum est Hier ale. Hierusalem quae interpretatur visio pacis,significat sancta
ecclesiam deum mente videntem, quae constat ex angelis& hominibus,quet partim iam regnat cum Christo, partim utem adhuc peregrinatur a deo in terris.Sed de illa quae iam cu Christo regnat in angelis & hominib' iustis, partim in corpore partim in anima,non est dubium quin surium sit in caelesti beatitudine. De ista aute quae adhuc peregrina lux
490쪽
egrinatur In terris quaerendum est quomodo sursum sit.
Sursum dicitur esse, quia licet corpore inhabitet terram, mente tamen inhabitat extum dicens cum Aposto.nostra aute conuersatio in caelis est,& semper caelestia opera agit,
id est illa per qu* ad caeleste regnum possit pertingere.
Quae eria bene mater nostra dicitur,quia Apostoli & mar- tyres sanctiq: praedicatores,qui nos praecesserunt, ipsi nos genuerunt in fide Christi sua doctrina,& suis scriptis atq; exemplis. De qua generatione dicit Aposto. Corinthiis: Per euange. ego vos genui. Scriptum est enim. Laetare steritu quae non paris,ic. Hoc testimonium in Isaia nobilis,lmo prophetarum habetur. Quod dupliciter potest intelligi. Dicit ergo ecclesiae de gentibus quae diu & longo tempore sterilis mansit a bono opere, di deo filios non genu rat, hoc est a destructione turris Babel, quae nucest Babylon usque ad aduentuin domini ibi enim diuisum est labiux Vniuersae terrae,& tantummodo dei eognitio in sola domo Hebraeorum mansit.Dicatur ergo. Laetare, id est gaude Seexulta oecclesia de gentibus, quae antea sterilis eras, de quae deo filios non pariebas. Erumpe in gaudium, Cr clamaprae nimia iucunditate,quae non pariebas, quia plures sit, deo accepti tibi erunt: quam synagogae, quae quondam habuit deum omnipotentem verum protectorem sui,vel quae modo gloriatur, Se putat se habere verum deum, cum illum amissum habeat postquani dixit, non habemus regem nisi Caesarim. Dicamus de altius iuxta beatum Rugust num e referentes ista ad ecclesiam , quae iam regnat cuni Christo in caelis,quae sterilis appellatur,non a bono operet de laude creatoris sui, sed earnali propagatione; propter peccatum enim venit mors, quae nihil aliud est niti dissolutio eIementorum, & propter mortem venit successio filiorum. In praesenti siquid e vita necesse est ut procreentur filii carnales: qui patribus mortuis vel morituris succedent in haereditate: in illa aute in beatitudine ubi nemo moritur, non est nectae ut fiat successio filiorum per propaga tionem carnis. Quapropter appellatur sterilis:& dicitur ei congaudendo voce prophetica. Laetare echlesia sterilis I carnali procreatione, quae non paris filios carnales cum dolore & nimia anxietate , quia plures filij desertae quodam gentilitatis venient tibi, qtiam ex synagoga quae