Haymonis episcopi Halberstatensis, In diui Pauli epistolas omneis interpretatio, ad vetustissimorum exemplarium fidem quàm diligentissimè recognita

581쪽

nuissent altas ciuibus non credentibus, a Pseudoap talis valuissent seduci, nullo modo tamen a veritate fidelrecesserunt. Hos collaudat Apostolus, scribens eis ab Athenis per Timotheum,&c.

IN EPISTOLOM P mli ad Thessalonice espriore Exegesis.

μe Thessalonicensium salutem, Nomen

suum suomimque ponit in exordio epistolat ob causas in aliis epistolis memoratas. Generaliter omni ecclesiae scribit, quia forsitan tunc temporis non babebant episcopum sibi ordinatum. Licet apud Iudaeos nomen synagogae& Ecclesiae habebatur in usu,sicut legitur in libro Regum quia benedixit Salomon omni eccleu Israel x men Ap stoli maluerunt in suis epistolis ecclesiae nomen inserere quam synagogae , propter interpretationem nominum. Ecclesia namque interpretatur conuocatio, quae non potest fieri nisi ex rationabili creatura: synagoga autem quae interpretatur congregatio, potest consistere ex irrationabili re inanimata, sicut congregatur grex oui uin,& cogregantur lapides: & ut ipses ostenderent gentiles credentes amplius esse rationabiles quam Iudaeos infideles, qui hoc nomine ecclesiae maxime utuntur. Gratias agimus deo a. Iaudes r ferimus illi,semper pro omnibus vobis. Et non solum pro Thessalonicesibus,sed de pro omnibus vobis,qui prae dicationem eorum receperunt. Memores veris fidei vestris. Duo coniungit, opus de fidem , quae perfectum hominem reddunt.Fides nanq; bonis operibus adornata placet deorquae vero sine operibus est, mortua & inanis est. sustinentias ei domini nostri. sustinentia est expectatio. Vnde

die imus in Psalmista. Eteni ui te expectant,id est quite sustinent, non confundentur .sustinentiam spei domini nostri appellat expectationem futurorum Ionorum, quae

582쪽

ser dominum dantur,& expectationem aduentus domini ad iudicium. ire deum, id est cora deo patre: quia in pne 'sentia & conspectu dei patris iudicabit filius mundia Scientes autem subaudis sumus,elemonem vestram qua a deo estis electi ante constitutionem mundi, quia euangelium nostrum non fuit in sermone siue in verbo tantum , stil in virtute σ in Piritu incto,id est in virtute miraculorum, qua per spiritu sanctum operati sumus Cr in plenitudine multa doctrinae& bonorum Operum. Ditis quales fuerimus in vobis , id est humiles fuimus. Propter vos ut vos potuissemus deo Iucrari. fa ει estis imitatores κο iri domini quia qualia sustinuit dominus, & nos a propinquis nostris Iudaeis,talia & vos sustini istis patienter. Excipientes verbum fidei.&doctrinae in tribulatione multa cum gaudia spint sancti quia spiritussanctus qui erat in vobis, faciebat vos gaudere inter tormenta persecutionum ita v achsitis forma δc exemplum fidei & doctrinae omnibus credentilis in O Aaia o Macedonιa duabus prouinciis. vobis enim diffamatus est sermo Dei. Dissamatio maxime pro vituperatione ponitur, & in contrariam partem , sed Apostolus non curans de proprietate verborum , cum debuit dicere, a vobis manifestatus & diuulgatus est sermo dei, dixit diffamatus. Aran est necesse quiscuum loqui vobis subaudis,quia vos estis dei praedicatores effecti. In omni loco subaudis vobis ricino, dcc.

xhortatio nostra d est doctrina nostra non E fuit de errore, id est de mendacio neque de immunditia quia non fuimus luxitrio si neque in dolo, id est fraude, astutia, nec in hypocrisi id est simulatione, Vt vos expoliaremus, ita Aruim*r non qM

hominibus', subaudis malis. Placentes. Ille quaerit hominibus placere, qui adulatur & fauet aliorum peccatis , sed

Apostoli non hoc faciebant alicui, sed publice increpabant Neque in occasione auaritiae praedicauimus ut propter

cupiditatem praedicaremus vobis tanquam si nutrix foueat filior suos, subaudis non alienos, ita diligimus vos, Solent mulieres luxuriosae diubes & incontinentes committere filios suos aliis mulieribis ad nutriendum, quae licet pabulum eis ministrent, tamen non eo assectu diligunt

583쪽

illos ut propclos,sed ut mercedem temporalem accipiant. Pseudo ergo Apostoli non affectu materno diligebat eos, sed ut lucra temporalia ab eis acciperet. Apostolus autem Paulus sociique eius non ut nutrix aliena diligebant illos sed ut mater unicum filium fouet affectu materno,ita ipse

diligebat eos, quia ipse primus genuit eos in fide Christi.

Memores estis fratrer laboris nostri Cr fatigationis. Laborabat Apostolus in praedicatione & opere manuum eo modo quo saepe diximus. Et quare laborauit ipse Vt non esset otiosus. Omnis otiosus in desideriis est, & ut ipse praua desideria vitare posset, labori manuum insistebat Cum accepi seis verbum auditus dei , accepistis illud, non ve vesium hominum. Verbum praedicationis quod Apost

ius praedicabat, a deo audierat: & sic perceperunt illud Thessalonicenses oluasi ab ipso Christo audirent per praesentiam quia eadem pugi estis a contribulibus ve bis quae ipsi ἀ Iudaeis. Contribules dicuntur qui ex una tribu sunt. Crescente igitur in fide domini Iudaea , persecutionem susinebant credentes ab incredulis : Rubenitae a Rubenitis, Gadditae a Gadditis . similiter ex omnibus tribubus: ita& Thessalonicenses credentes a non credentibus sitis contribulibus, id est suis ciuibus & vicinis persequebantur. ut impleant stibaudis ipsi liadaei, peccata sua. Expleto tempore quadragesimi anni, quod dominus dedit Iudaeis ad poenitentiam post possionem suam, illis nolentibus credere completa sunt peccata eorum de qua completione dixit eis Dominus: Implete mensuram patrum vestroruin: Quando autem Apost.ista loquebatur,adhuc stabat Hierusalem & templum: ideoq; necduerat co-pleta peccata eoru , quq copleta sunt aduenietibus Romanis. Vnde etia sequitur Peruenit enim ira dei. i. vindicta dei

super illos usique infinem. Vindictam dei appellat aduentum Romanorum quando perditi sunt fame, pestilentia; gladio,captiuitate. Quae vindicta manebit super illos usque in finem seculi, quia temper erunt captiui. Vel si dixerimus, praeuenit siue anteuenit illos ira dei,sicut quidam codices habet erit sensus: Pra ruenit eos vindicta dei in hoc seculo, quae permanebit usq; in sine. Quae idcirco dicitur praeuenire 1llos, quia vindicta futuri iudicii, in qua aeternaliter damnabuntur, praeuenit ista teporalis, deblati a vobis ore.

584쪽

Id est sermone collocutione familiari in 'ectu, i statia corporis, sed non corde id est affectu dilect

i di lectioniS.

Lacuit nobis sola subaudis mihi & sit e vel . Ρ Silvano manere Athenis , Cr m fimus ad vos Timotheum. Ipsi enim scitis quod in hocpositi sumus, subaudis a deo, ut perseeutiones & tribulationes istius seculi patienter sufferamus, quatenus per ista temporalia perueniamus ad gaudia aeterna.

Ogamus vos G obsecramus in domino Iesu Postquam laudauit Apostolus Thessalonicenses de perseuerantia fidei quam

tenuerunt, non recipientes falsos Apostolos, coepit eos exhortari ut semper in melius proficerent, bonisque operibus idem exornarent, inquiens: Rogamus & obsecramus. Hanc habet Apostolus consuetudinem , ut verba sua duplicet ac triplicet unum sensum habentia , ut In hoc loco.

Quod enim est rogare in hoc loco , hoe est & obsecraret & quod dixit in domino Iesu, tale est ac si diceret. per dominum Iesum. Tale quid inuenitur in epistola ad Hebraeos, Locutus est nobis in filio, id est, per filium, ut quemadmodum accepi sis a nobis audiendo & intelligendo ame&Silvano, quomodo oporteat vos ambulare, id est viuere ,& curiam huius vitae in bonis operibus perducere placere deo fidem quam habetis, bonis operious exo nando sicut Cr ambulatis vivitis & conuersamini modo. ut abundetis magu scilicet ut magis ac magis crestatis in fide & bonis operibus. Ille enim placet deo, qui fidem rectam quam habet, executione virtutum decorat. Et ille bene abundat,qui crescente aetate fidei in se studet etiam abundare in sanctis operibus, de in studio virtutum. Scitis autem quaepraecepta dederim vobis per dominum Iesum, id est in domino Iesu per me loquente. Quae fuerunt illa praecepta quae dedit eis 3 Praecepta fidei fuerunt, & conuersationis Christianae, in quibus exhortatus est eos seruire deo vluo & vero,& expectare filiu eius de caelis ad iudiciti, quem suscitauit deus pater.lesum dico , qui eripuit nos per passione suam de per gratia suam ab ira ventura. Haec etsi enim

585쪽

CAPUT II. asyxoluntas sei, fansi Patis vestra, id est bare est voluntas dei,

ut sanctificetis vos eo modo,quo sequentia manifestat .videlicet ut abstineatis vos a fornicatione. Fornicatio isto Ioco tripliciter potest intelligi: Fornicari est per culturam id lorum a deo recedere , & idola pro deo vero colere. De qua sornicatione dicit Psalmista Perdes omnes qui fornicantur abs te. Et illud: Fornicatus est Israel cum gentibus, id est idola coluit. Et est alio modo fornicatio quado homo amorem terrenarum rerum,filioru videlicet,possessionem diuitiarum, praeponit amori omnipotentis dei, & recedit a deo per talia,qui vir animae est. Tertio est fornicatio corporalis,qua quis coit cu meretricibus, vel quocunq; modo libidinem suain explet ut siciat unusquisque vestrusam xvi,id est corpus suum & corpus uxoris suae psidere insan- E catione id est in castitate, cr honore tunc honorat quisq; corpus suum,& corpus uxoris suae, vado abstinet a coitur quia corpus castu servado, eius oratio eastior de acceptior

est deo,no inpasone desideri, Passio desiderii est quado h

mo velut equus & mulus,qui sunt sine intellectu, praeceps fertur ad libidine nec frenat ardore libidinis , respectu &timore omnipotetis deis tutes quae ignorat deum Gen tes quae ignorat deu, fornicatrices sunt. & nimiii libidini dedita utpote non habetes cognitione dei,sicut sunt Mauri,Vuandali,& maxime Sarraceniantantum ut plurimi illorum sexaginta de eo amplius uxores habeant.& est sensus. Cauete Ne obseruate ne nimium & immoderate libidini seruientes,efficiamini similes gentibus,qui deum castitatis amatorem noxa . Sc cum eis damnemini,& multo amplius, quia seruus qui scit voluntatem domini sui, de non facit vapulabit multis: & melius est via veritatis non cognoscere, quam postea retrorsum abire. Et ne quiιμ- pergrediam neq; circumuemat in ne tro fratre uum. Beatus Apostolus sociique eius, praedicauant atque suadebat suis . auditoribus, diebus fessis & diebus ieiuniorum abstinere ex consensu ab omni coitu, quod de multi faciebant obedientes praeceptis ta monitionibus eius. Et ne forsitan aliquis poli deuotam continentia instigante diabolo prouo- earetur ad coitum illis diebus quibus habebat deuotione, ait Apostolus: Et nequss vestrum sepergrediatur neq; circunueniat in negotio isto coitus,id est ne aliqua circuuen-

586쪽

lione violentia inferat aliquis patri suo, leti votum seruare,prouocado eum ad coitum, sed ex consensu ab omni coitu abstineat,sicut deuoueriit,quia melius est novouere,

quam votu non implere, Cu enim omni tepore oratio muda placeat deo. tile est acceptior & gratiosior apud deum, quado mudo corde & corpore funditur,diebus scilicet ieiunioru . Vnde dominus ait per propheta: Egrediatur sus de cubili suo,& sponsa de thalamo suo. Sposum & sp sam in hoc loco coiugatos debem' intelligere. Dicit enim beatus Hieronymus, quia frustra assumitur poenitentia in voce & habitu, nisi etia abstineatur a delectatione carnis dc coitus. Potest & de omni negotio & mercimonio intel- Iigi ut nemo debeat fraudet facere fratri,neq; cirςunuenire illum quoniam vindex est dominis debit omnibM. Non si lude fornicatione & publica turpitudine, sed etiam de tra

gressione omnis boni propositi verbi gratia , sicut de illis

qui faciunt votu. ut ex consensu abstineant a coitu tepore ieiunii,& postmodum no adimpIent promissum.Sιcut praediximia vobis subaudis praesentes te' irati humus ita erit dominus vindex de omnibus. Non enim vocavit nos deus,

ad fidem suain S gratiam , & ad patriam callestem in i munditiam. Vt immunditiae serviamus ,sed in sanctificationem, ut sancte vivamus, sancti simus, imitantes eum qui dixit: Sancti estote, quia ego sanctus sum. Immunditiae nomine intelligitur omnis incontinentia dc impudicitia, re quocunque modo aliquis semetipsum polluat. sanctificatio aute ista constat in orationibus,in ieiuniis an eleemosynis,in hospitalitate, in charitate, caeterisque virtutibus Beatus Apostolus more sanctorum patru volebat sanctificare Thesialonice ses. sicut Iegimus o Moyses legislator daturus legem, sanctificauit populum,id est monuit vesancte viventes & mundi manentes, digni essent audire voce domini,& percipere eius praecepta, dicens. Sanctificamini,lauate vestimeta vestra, abstinete ab uxoribus vestri . Si ergo deus illos vocavit in sanctificationem . quato magis nos, quos redemit sanguine suo,& mudauit per baptiunt gratia, in sanctificationem vocavit, quatenus digne possimus accedere ad sacramentum corporis de sanguinis

eius 3 similiter Beatus Iob mittebat per singulos dies ad filios suos, qui sorsita vetorati extra domum eius diabitabat.

587쪽

1 & sanctiscabat eos id est monebat eos sancte vivere, quatenus illorii sacrificia de vota accepta essent Sanauel quoq; cum venisset ungere David in regem, vocavit Isai & filios eius ad sacrificium.&sanctificauit eos. i. monuit ut tales se privararen i, quatenus digni essent tanto honore, quorum frater a deo in regnum erat electus. Sic quotidie nos sanctificant Apostoli & sancti doctores, suis dictis admonedo Vt sancto vivamus,quatenus digni simus non solu Christiani vocari, sed & flij dei, de ut deus omnipotens dignetur in nobis habitare. Itaque qui haec subaudis verba, sternit. despicit,& contemnit, non hominem spernit , id est, non me despicit, sed deum cuius verba recito, Sc qui loquitur per os

meum. Nommus ignorare vos de dormientibus, ut non contri

stemini, cui cir caetera Pi spem non babent. Philosophi de getiles infideles non credentes resurrectionem , multos ex

hoc decipiebant, negantes resurrectionem , & faciebant contristari & dolere de morte propinquorum. Et non si tum infideles, sed etiam multi fidelium apud Macedones& Thessalonicenses contristabantur de morte parentum,

non credentes eos resurrecturos. Pagani ergo & infideles merito contristabantur de morte suorum, quia per momtem temporalem perueniebant ad vitam aeternam. At vero credentes & fideles immerito contristabantur super re cessu fidelita, quia per mortem temporale perueniebant ad vitam aeternam. Quapropter volens eos λ post. certificare de resurrectione, de con Iolari super morte propinquorum, ait. Nolo vos ignorantes reddere de dormietibus,quia r surrecturi sunt,ut no contristemini super morte eo ,sicut infideles qui non habent spem resurgendi.Si enim credimus Pod Iesias mortuus est cr resurrerat, ita er deus Pater eos qui dormierunt per Iesum,adducetcum eo. Miram rem ait Apost. Christum qui iam vivit,&resurgens 1 mortuis iam nomoritur,dicit fuisse mortuum, & electos mortuos appellat dormientes. Christum ergo appellat mortuum, ut dum audimus de scimus illum fuisse mortuit & resurrexisse,nos quoque speremus resurrecturos per virtutem diuinitatis eius. Electos vocat dormientes , quoniam nemo hominum tam facile potest socium suum excitare a somno, quam facile omnes suscitabuntur a somno mortis. Quod aute dicit, quia deus pater eos qui dormieriat per Iesum, adducet cum eo,

588쪽

tione violentia inferat aliquis patri suo, leti votum seruare, prouocado eum ad coitum, sed ex consensu ab omni coitu abstineat,sicut deuouerul,quia melius est no vovere, quam votu non implere, Cu enim omni tepore oratio inuda placeat deo tuc est acceptior & gratiosior apud deum, quado mudo corde dc corpore funditur,diebus scilicet ieiuniorii. Vnde dominus ait per propheta: Egrediatur spo- sux de cubili suo,& sponsa de thalamo suo. Spossim & sposam in hoc loco coiugatos debem' intelligere. Dicit enim beatus Hieronymus, quia frustra assumitur poenitentia in voce & habitu, nisi etia absti neatur a delectatione carnis& coitus. Potest & de omni negotio & mercimonio intel- Iigi ut nemo debeat fraudet facere fratri,neq; circunuenire illum quoniam vindex ess dominis debis omnibus. Non solude fornicatione & publica turpitudine, sed etiam de traf-

gressione omnis boni propositi verbi gratia , sicut de illis

qui faciunt votu. ut ex consensu abstineant a coitu tepore ieiunii,& postmodum no adimpIent promissusn.Sicut praediximia vobu subaudis praesentes cr testicati humiu ita erit dominus vindex de omnibus. Non enim vocavit nos dein,

ad fidem suam S gratiam , & ad partiam caelestem in i munditiam. Vt immunditiae serinamus , sedis sanctificationem, ut sancte vivamus, sancti simus , imitantes eum qui dixit: Sancti estote, quia ego sanctus suin. Immunditiae nomine intelligitur omnis incontinentia & impudicitia, re quocunque modo aliquis semetipsum polluat. Sanctificatio aute ista constat in orationibus, in ieiuniis in eleemosynis,in hospitalitate, in charitate, caeterisque virtuti- . bus Beatus A postolus more sanctorum patru volebat sanctificare Thesialonice ses. sicut Iegimus o Moyses legi sator daturus legem sanctificauit populum,id est monuit vesancte viventes & mundi manentes, digni essent audire voce domini,& percipere eius praecepta, dicens. Sanctificamini lauate vestimeta vestra, abstincte ab uxoribus vestris. Si ergo deus illos vocavit in sanctificationem . quato magis nos, quos redetnit sanguine suo,& mudauit per baptismi gratia,in sanctificationem vocavit, qu atenus digne possimus accedere ad sacramentum corporis & sanguinis

eius similiter Beatus Iob mittebat per singulos dies ad filios suos, qui forsita vetorati extra domum eius habitabat.

589쪽

1 & sanctiqeabat eos id est monebat eos sanctὸ vivere, quatenus illorii sacrificia & vota accepta essent, Samuel quoq; cum venisset ungere David in regem, vocavit Isai & filios eius ad lacrificium, & sanctificauit eos.i. monuit ut tales se praepararent, quatenus digni essent tanto honore, quorum frater a deo in regnum erat electus. Sic quotidie nos sanctificant Apostoli & sancti doctores, suis dictis admonedon sanctu vivamus,quatenus digni simus non solu Christiani vocari,sed & fiiij dei, & ut deus omnipotens dignetur in nobis habitare. Itaque qui haec subaudis verba, sternit. despicit,& contemnit, non bominem spernit, id est, non me despicit, sed deum cuius verba recito, & qui loquitur per os

meum. Nommus ignorare vos de dormientibus, ut non contristemini, cui m caeteri qui spem non babent. Philosophi & getiles infideles non credentes resurrectionem , multos ex

hoc decipiebant, negantes resurrectionem , & faciebant contristari & dolere de morte propinquorum. Et non solum infideles , sed etiam multi fidelium apud Macedones& Thessalonicenses contristabantur de morte parentum, non credentes eos resurrecturos. Pagani ergo & infideles merito contristabantur de morte suorum, quia per mostem temporalem peruenicbant ad vitam aeternam. At vero credentes & fideles immerito contristabantur super rocessu fidelita, quia per mortem temporale perueniebant ad vitam aeternam. Quapropter volens eos Apost. certificare

de resurrectione, & con Iolari super morte propinquorum, ait. Nolo vos ignorantes reddere de dormietibus,quia r surrecturi sunt,ut no contristemini super morte eoru,sicut infideles qui non habent spem resurgendi. Si enim credimus quod Iesus mortuus est resurrerat, ita Cr deus Pater eos qui dormierunt per Iesum adducet cum eo. Miram rem ait Apost. Christum qui iam vivit,&resurgens a mortuis iam nomoritur,dicit fuisse mortuum,& electos mortuos appellat dormientes. Christum ergo appellat mortuum, ut dum audimus & scimus illum fuisse mortuit & resurrexisse,nos quoque speremus resurrecturos per virtutem diuinitatis eius. Electos vocat dormientes, quoniam nemo hominum tam facile potest socium suum excitare a sonino,quam facile omnes suscitabuntur a somno mortis. Quod aute dicit, quia deus pater eos qui dormieriit per Iesum, adducet cum eo,

590쪽

id est cum Iesu ad iudicium,tale est ac si diceret. Qui. dormierunt in Iesu olli nempe venient cum Christo in gloria

adiudicium,qui mortui sunt ante eius aduentum,& postea in fide passionis eius,& qui signo crucis sunt muniti,atque sacramento corporis & sanguinis eius die mortis muniti, eredentes suam salutem ibi contineri. Dicit beatus Augustinus merito pro illis post mortem offerri saerificium deo, ct corpus domini consecrari, qui positi in secuto,depotissime illud perceperunt, Hoc enim vias iucimus in verbo domini id est in sensu domini , quia deus omnipotens loquitur per os nostrum , quia nos qui uiuimus, qui residui sumus in ariuentu domini, non praeueniemus eos qui dormierunt. in Christo,

modo supra dicto. Sic videntur haec verba Apostoli sonare , quod Apostolus suo tempore demonstrauerit diem m-dicii venturum , Vnde & Thessalonicenses legentes hanc epistola,putauerunt tempore Apostoli die iudicii ventum. Quapropter alloquitur δc exhorI xur eo m secunda epistola inquiens, Nolite terreri per epistola quasi iust ex dies domini. Considerandu est ergo quod ex persona electoruloquitur, qui vivi in corpore inueniendi lunt in aduetu domini, qui residui diculur esse patriarcharu, prophetaru ,apostolorum,omniumq; sanctoru qui eos praecesserui per spacia temporia,& praecedunt modo,atq; praecedet usq; ad dieiudicij,ad requie animaru quia post illos relicti erunt. Tavelox ergo erit & celerrima resurrectio mortuoru electorum, ut illi qui in corpore vivi inuenti fuerint Sc super terram, non possint praeuenire eos, eundo obuiam domino in aera,qui in Iuluere terrae iacebant, quoniam ipse dominus

Iesus in iussu, id est in iussione dei patris descendet de caelo

in voce archangesi a in tubis dei descendet de coelo, m mortui qui in Chri=ο sint,mortui eo modo quo supra diximus resti gentprimi, Idcirco dicit,iniussis,quia iubente & disponente deo patre,veniet filius ad iudicium. Per unum archangelum debemus iuxta Augustinum)intelligere omnes virtutes angelicas,quia angeli personabunt vocibus eo veniente . Per tubam aute intelligitur uno modo magna vox angelorum &sonus, de quibus Marcus ait,Mittet filius hominis angelos suos cum tuba & voce magna. Quod per xubam intelligatur vox angeloria, ostendit Psalmista loque,

de domini ascensione: Ascendit deus in iubilatione,& do-