Georgii Trapezuntii Rhetoricorum libri quinque. Indicem capitum, ac rerum in hoc opere contentarum, in calcem operis reiecimus

121쪽

ti TRAPEZVN. R II E T. e. afati comparatio ad ampliationem insequitur, ut multo, meo τι ab nus ostendere coneris, quod βcto est, quini N. C. , quod aduersari dicunt, hoc pacto. Maias etiam atque diuinius, sine ciede, sine anguine fine armis, quam praealio ut manu Rempub Iiberare. Quam autem quatuor modis e paratio fieri posit, ad aequale, aut ad mavius accusator ad mitivi aut ad contrarium defin or conas ret, hoc modo, Non est minus persuasione orunm deponere, quam gladio: imo est multu, in sanguine, ἐ-

ne caede in tumuliu libertatem parere,quam cssim pericua omnia redundent, ciuitati exagitatae uix iam desterarem quiete reddere. Item 1 lto minus hoc est quam intemficere, necesse est enim hunc unum timere, quo interfecto securws uiueres Aut etiam in contrarium, si diceret, meae parare polim hoc ac constituere orannidem esse, quod coniectura approbabit, si posset onendere, dehituto anim is , aut pecunius non habenti Scilius persuasum: Int rim timendum esse, ne melius rebus confirmatis Ds nos opprimat: quam rem ficile confirmabimus , si in orat

norum naturum amplificando inuebaimr, ac on d mus, quant cupiditas dominandi sit, ut ex hoc appareatissim, quoniam suis copij desperasset, orannidem depori is suisse, hic o si spicionibus terreri oratorpoterit. Aguravi

pila prout hic Iumitur, est locus, qui per comparationem aut concessenem , aut remotionem, alit relationem rem

purgat,quae ab huiuscemodid feristratibus, quod uno loco solum absoluitur , qui etiam assumptiue diuersas constituit sipecies, possimus tamen plerunque totam assae ti-uam interserere,ac omnibus locis suis,nisi praeditiis ijdena essent,nJwmptionem hanc approbare. Quoniam uero non

s per ab rumpti in iri solet, ne ructra laboremus in

122쪽

LI V Ni V s. ria bis inquirendis, quae rei natura minime praebet, declarandum puto quibus in diffinitionibus inueniatur. Omnis e go dit initio aut petitionem , aut accusationem continet: haec rursulis ultima aut ad personam insistur, aut rem, quampiam immiscet assioni, aut in pura actione consistit. His igitur habitis sciendum nec quaeri petitione agiritur, nec quium accusatio in pura actione consistit, assum , ptionem inueniri,ut in oratoris causa, qui praemium petit, aut eius priuata uasa a templo sustulit. Quin a tem res immiscetur actioni, aut diffinitio ad personam transis Dr risemper inuenietur, hoc modo, Eunuchum in lecto eum uxore inuenit quidam e ut adulterum interficit: hic cum ad personam quaestio trans iratur, quid sit adulater, quὁd non eunuchus: G ampliorelativa cadit, quod dignius erat interfici. Hic etiam dicendium, qu)d quando te ad personam diffinitio transferetiari, totus ordo cominutatur. Nam quium in alijs accusatori ima, defin- sora derelictis: e conuerso his, a derelictis accusator λActis definsor diffinitionem conssiituunt, quamuis C reus eunuchi accusatione se defindit, e accusator eunuchum defindendo, reum condemnandum ostendit. Res ultioniscimini cetur, Eduxit imperator ad praelium castris exercitum cium fir manum cium hostibus instruisset, Mpluuiae impulsus ciam exercitu ad castra filii Accusatur

Rempublicum tradidisse bieeu malijs locis diffinitionis demonstratu fieri quid sit Restillieu tradere, assumptione per concessionem criminis non eius quod est Respublicas tradere, sed eius quod est igere,definsor utetur. In hac ipsa causa etiam comparativa inuenitur assumptio si diret se tempestite codd. commodivi episbe consilium, qu)d ex eo loco unde hostes irruebant, nimbi incidentes,

, hostes

123쪽

m R A PAE Z V N. R HAE T. hostes iuuarent, suorum prospectum eriperent. Non ignoraro hane causam sine dijinitione, vel per comparationem solam , ut etiam per concestonem agi posse uerita quoniam semper distinitio incidit, ad propositi nostri exemit pum eam truximus. Est autem ficiendum, cum multis contastitutionibus causa agi scire potest, optimum ictu se

omnes occupare, unamq; earum principalem Accre, aliis accessorias: uel si non Ilum iuuarent, omnia quae ab unaquaque earum inveniuntur, in huius loci commoditristem distribuere. Dedi Uitione uero istiusmodi stituum, qui locorum uim ad principalim afferunt onstitutionem, aut ei accedunt, cum de ipsa distositione dicemus, prout res postulabit denodabimus. Veram quoniam tres assum- 'quando pluuia incidere distinitioni ostendimus quomodo incidit

identidem, ut locus remotio, nunc aperiumM. Lex, Tim serti tuo ι dus puniatmad Philippum quum legationem ageret De-m tbenes, timore uocem amissit, ac pene cecidit, rems 1 Stimiditatis quum locis diffinitionis, vis erit, remotione utetur, si dicet, Aeschinem causam huius rei biluisse, qui prope Ibns irridebat. Ad G umptiuum locum sequiturr pulpis, quae hic huiuRodi est, At non cecidisse debebas

propter Aeschinem, quem licebat postea iudicio α demisi nare Ad repulsionem sequetur omnino ab olutio, ut in coniectumali docuimus, per quam hic desis o natura id Ibi licuige ostendet. Qualitas ut hie sumitur, est locus

qui personae rationibus commnem locum adauget. Nam paeut communia locrι uniuersum rei alicuius qualitatem

conssiderat, ita haec qualitus ipsius qui reus est, priuatam distositionem inquirit. Quare ut plurimum communi loco hae qualitas contingi solet, quae si certa persona in tuis dici trahitur, ab omnibus fir quae personis attribuuntur

124쪽

LIBER SEcVNDV s. rastu reopiam dabit: in per ora certa non esset, nee stimen

omnino infiniri ut pater, orator, domnus ferullis, quaecunque adhu personas antecedere , aut con equi solent, diligentius exponemvirquod si omnino infinita persona esset , per coniectura mare praesente, qui'um in praeterito tempore Perit,quis eritis impunitus abierit,aut sipuni tur dicemus: nam is locus per tria tempora diuictus est. praeteritum, instins, consequens, quod so dupliciter proferri solet. Narao quid utilitatis er quid damni expunitione aut impunitate illius consequi poterit aperi mra quam utilieuem uel publicum dicemus, quod omnes

hoc iudicium expectent,ut uideant quid bisequendum finvel priuatam,quod is ipse melioristeastigabitur aut pediniciosior,si dimittetur futurus sitantentio est eum conside rviretis. ramus qua uoluntate id egerit,utsi acrilegω esse nolebas, γνώμη, quare ingressum tempum ess quare inde pecunias absis lillis Depinsor autem si commode fieri potest, aduersariam eriminabitur,ut si dicat,quaem reip. rtis poenas dare sufficiat ille uoluntate acrileg decusat: quod uel ob semium crudelitatem,vel ob priuatus flaticleates fleere dicet: aut per deprecationem deo magis in templo furtiam com

misisse, qu)dmilius latere sterasset. Hi duo ultim herbis

in eonstitutionium solentinueniri, in quibus rei uita quemadmodium in coniecturali adprobationem causenon accipitur,quos ultimum posuimus, quoniam pariam a comm ni loco dilyrreuidentur.Naracteis per lorum communera generaliter omniu huiuscemodi hominu uolutisquaeritur. et praeterita uita eo ueratur, et metus prospicitur, sis per hos omnia eas priuatim querutur.Vnde quamuis hie eos a comuni loco separauisis,ut larior praeceptisfieret:

oratoris iudicio disiunctim n diu coniectinc hi quam

125쪽

minen una cum communi loco in agendi causis comodimposse absolui. Locus communis una caem qualitate inarentione, ut dixis , ab accusatore maxime tra labitur: De insor per omnistrationem indignationis partibus utetur,qub quam rem confiteatur,in maius tamen periculi accusatoris iniquitas ipsae trahere conetur m admodum autem plures coniecturae modi olentinueniri,in

quibus non sicilis argumentorum inuentio est nisi quis eos cognoueri sic distinitionum qui plures modos esse cori siet, ut scilius quae incidunt inueniamus, Crdilbonamin, Umitimis breuiter eos tangemvi. Diffinitiorum aliae Simplices, ut illa oratori spetitio,er eunuchi quasi adulteri eaedes: aliae Duplices,ques quinque modis comprehendimus, pronominatione, codictione, personarum duplicatione, incidente, , ,.8,it,isi, diti j illisitio'ibi T. Pronominans est,quam a remn men nomini opponitur, ut sacrilegu es, Crdabis poenas capite:immo Asr, o duo quadrupliam. Hanc ita tracta mus, ut de eonis tali duplici dicebamus, dupliciter lora

eos omneis occupantes. Expositio accusatores hoc modo,

con ustritemplum, ut aliquid surripere ingressu es,argentaem inde Iubstulisti sacrilegiarm commysti Delm-

ris expositiis huiusmodi est, Templum introiui, imaginem nullam tetigi, rem sacrum nullum uiolaui, priuati cuiusdam urgentum substuli, fretum commisi sinum enim est, inici ab his, quaesisti sunt sacrilegium autem non est, erat inicia derelictis. Diffinitio accusatoris, quum opposiem appellauimus, acrilegium a fiditis diffiniet, erper ratiocinationem nihil di irre hoc ab illo, ut diximum ostendet, furtum deinde a non fictis diffiniet: uerbi gratia ,si diceret firtam esse, priuatam domin ingrest, inde priua

126쪽

L DB EAE LEAE V Ni V ris priuauit aut quaincunque Hirre pecuniam Desin orimultum diffinea Ulis quae derelim sunt. comprobabit. Haec autem non ut dicta sunt delponentur, sed ad commodum causae distribuentur in alijs similiter dupliciter

utendis. In pronominanti notand- est, quum utrunque fieri debeat, rem quam admittis a factis, quam renuis a derelictis, tibi diffiniendum. Item pronominationem ita fieri posse, ut qui pronominat meritum adducat ut in hoc exemplo, Quam L. Saturninus legem frumentariam feris ret , si alma caepione, qui per id temptu quaestor urbarinus erat, doctitantam largitionem aerarium pati non

poJe, decreuit si eam legem irret, aduersi rempublicum

videri eum Acere Saturninvi nihilominia fine coepit eum concionantem Cepio impetu cum bonis uiris Scio deturisbat, accersitur ias maiest dicit se non modo non dimitanuisse, sed construasse Accusator ergo, tollere suffragia

populi,emmagist atra consilium, quivi ex resin ciuitatiuamplitudo constit, id quod intendit, esse dicet contra conis seruationem esse, populo potestitem deliberandi reddere, eorum potentiae obniti,qui populi autoritatem diminuunt. At defensior, qui aerarium conseruauit, qui libidini mul vin restiti eum amplitudinem ciuitatis conseruasse disi inabit. Verum pecunias publicus cuiups erogare, aerari spoliare, senatia uoluntati non obtemperare, hoe .seriis es vitatem detrimento afficere, hoc maiestitem diminuere, hoc bonos omnes evertere. Non in nescius, quamuis nos ad propositum traxitum, alio etiam stitu hane causam

agi posse. Nam e per se relatio eriminis suscipi potester iuridiciali absolutae coniungi caeter illud in primis memoriae commendandum in huiusmodi pronomination distinitionem a Mis eius qui aut accusationi, ij titioni

127쪽

rhetoris: ordinem locis, Cr tractitionem naturae rerum idonem accommodare, id vero grauis oratoris putandum collinis. est colligens est cum resis pronominat, accusator autem dicarea σίλ- tam hiam quor illius criminis reis esse domat, hoc in λωψιν ὀνο- do, Lex, si reipublicae iniurium afferas, occiditor Lex, Idmν . Qisi uirginem uitiauerit, praebeat dotem. Quidum cum

in legationem proficisceretur,Imperatori filiam commen, re durit amiserator uitiauit, pater reuersus, iniuriae publicae imperatorem accusat, quod filiam legati uitiasset, ipse dotem destri. Is diffitutionis modM uehementer pro mutanti misi est, qui ut illa locos dupliciter occupat: dii ret autem quod ibi ex negatione unim alterum pontis tur,ut sacrilegus es,non Ar,e τὸ conversio, i. su non sacrilegus: bienis utrunques inrui accusator comprehendat,nihil sibi quod aget relinquetur,ut uitiasse uirginem eonfiteor, reipub iniuriam attuli e nego. Immo Cr uim ginem uitiasti icet accusatoriet rempublicum linisti, quia legatissium ere Persiones duplicans est. quin una res ad duas personas robrtur, hoe modo, Lex, Primus regis

filiivi regnum habeat: Dario mortuo Nerxes cum fratre:iter disceptit,hiad similiter primus filius esset, Nerxes quod

primum regi Dario nutus er usimiliter duplicantis locistra latur Huic duplicationi personarum pronominantent si quin ex merito pronominetur recusatio fiat posse

nonnunquam subje mani istum est,hoc modo, Persu sit

orator oranno: eum exeuntem ex arce quam liberant

dimisit, quidam ut tγrannis occidit, ambo petunt praeomum orator onominat homicidium hoe esse, non oratinicidium. In duplicantc personas acriter considerandum

est, s unistis e ulteri principiis accommodatur: aut si utrun

128쪽

n trunqueunt teris Ateri,ut in superiore regni contenatione Asteriam uero alteri, hoc modo: Lex,Sacerdoti successione habeatur fortis uir cui praemium ex lege debetabatur,petj cuiusdam sacerdotium, et habuit: post moratem eius de sacerdotio fili contendunt haec consi ratio ad intentionem legislatoris explicandum adhibenda nolabis uidetur. Incidens di,qussim ut in coniecturali inter agendum euusam alia incidit diffinitio persim, hoc modo: Lex, Si quis in consilio acta homini nescio cui dixerit, cum pite poena solvit. Quidum insomnij quae acta eo die a senatoribus essent, uidere uises est. Senatori cuidam sibi amico quae uidit narrat, deinde interrogat si ita se habent ut uidi annuit ire,er quasi dixisset accusatur. Ila quam quaeratur an annuere fit ea dicere, quae in consilio citis iit, constitutio diffinitiva est, eiusque ad comparatio anem procedit: deinde alia perfecta incidit diffiniti quid sit nescius quae similiter per omnes loco usque ad comparationem confirmatur. Reliquis Iocis postea sit lutranque amplectemur. Illud bene nocitulum uelim, qubdin incidentia derelidus accusator, Adtis definsor disti,

nitionem rimabitur commutata enim quaestione, ille deae fin oris, hic accusatoris officio utitur. Duae dissinitiones Masunt,quis duo nomina ad unicam personamiti res ruturi non pronominet, hoc pacto, Vir nuradus, ena mundo natus beat sacerdotium. Quidam putrem adulterum interficit,et repellitura petitione sacerdoti sic, ut in prqnomitianti unum negatum,alterum insistur sed quum accusator utrunque neget, ficor utrunq; confirmat. Quare non ut ibi, locu Ioco aut ratione rationi opponemus Versi quia quaestiones di luctae sunt,nec una Urmat ultera,priario per omnes locos quid sit uir mundus explanabimus, in quo

129쪽

maxime patrem interficisset ndum Ube non posses Reis inundum se dicet, quodsecundum leges interficisset, qua

diffinitione perorata, ad alteram venient, quid fit natis esse inundo, quod non ab adultero defin or nata mar nundo se dicet, quoniam pater eo tempore quo natiui e fuerat,adulier non crat. Non ignoro banc secundum quaestionem etiam per umbiguum posse absolui, sed tamen quum hic egitima diffinitione proficiscatur, quaeritur enim primo, quid fit nutum esse a mundo, deinde decedit utrum legislatoris sentetitia esset, ea quam accusator aut ea quum defensior interpretatur, duas diffinitiones hie clienemini dubium est. DE ABSOLUTA IV-

Vnc quoniam absoluta complures diffinitionis locos

subcipere uidetur,ut acilior praeceptio tui, antequam de negotiali dicamus, de absoluta prius quomodo nobis . ruffindiuidetur, dicendum est. Absiolari igitur his locis absolui solet,expositioire,partibus iuris, persona, diffinitatione atiocinatione, intentione legislatoris, ampliatiotio, comparatione,absolutione repulsione, assumptione, alta ter repulsione, in initione, qualitate, Crintentione: hi Dcifer omnes inuenirisolent, quum causa huiusmodi est. t magnum ex ea damnum, praestrita publica , secutura esse uideatur quum autem uilis,ta priuata est, plerunque partibus iuris solum absoluitur, ut in hoc exemplo, Mimus quidam Actium poetam nomine appellauit,ille iniurium

agit quoniam causa priuata est, nec calamitas qua dum metum insecuta est, partibus iuris solum gificile poterit. Vis Expositio eodem modo hic crin distinitione trumtur.

130쪽

LIBER SECUNDVS. α' Partes iuris, M. Tullium fecuti se esse putamus, natu Partes laris , legem,con uetudinem, iudicatssim, aequa et bonum, et pactam Naturaeim est, quod nobis non opinio, sed quaedum innata uis instruit, quod in sex partes rursus diis vidimus, religionem, pietatem, gratiam, uindicationem, obstruantium, ueritatem. Religio est uis insita, quae deotarum metu, Ciceremon s hominem ducit Pietas est ii patriam,aut in parentes, aut alios sanguine coniunctos os reiura Gratia est olficiorum, bonoris, amicitiarum inmoria, Crremuneratio Vindicatio est, quae vim cr contuis melium findendo aut ulci cendo propulsat, et perquam peccata punimus. Obseruantia est,per quam aetate,aut apientia uel aliqua dignitate antecedentes veneramur.Veritus est,que nos monet, ut sim pro fictis, infeci pro in Elis dicamus. Lege ius est,quod aut populi, aut Impera toris iussu sancitum est consuetudine ius est,cuod ne eis ge propter uetustitem aeque ac si legitimum it, usinitume, laudicatum est sentcntia, quaesimili de re tam est. Iudia

eati pleruns inter sie Auersa inueniuntur, etenim eadem de re potest aliud alius iudicare quod quam euenerit, iudicem cum iudice, tempus cum tempore, numerum curam ero iudiciorum constremus. Aequumer bonum est, quod sine lege ac consuetudine ab omnibus comprobatur. Pactum est, quod aliqui inter si pepigerunt. Verum ut scilius caetera exponamus, exemplum quoque proponaratur, Pictor naufragium diligenter in dulis depinxit, α-bulas apud porti imposuit naufragi periculo moti aliaruciuitatam mercatores,non nauigabutit. Respub. quae maxi

me rebus aduentiiij iuuabatur,summis incommodi a rom est, expositio accusatoris mani sti est.Breuiter enim

exponit quid pictor cerit, quid Actum eius consecutura sit.