Georgii Trapezuntii Rhetoricorum libri quinque. Indicem capitum, ac rerum in hoc opere contentarum, in calcem operis reiecimus

191쪽

aut in numero partium rationibus etiam adhibendis quin isqvepartitam putare,ut dilucidior praeceptio fui, quoniam placet non propositionis solini, sed etiam rationum praeiscepta dare, de ratiocinatione tanquam quinquepartita Io- quamur. Hoc er in collectione sicimus, cuius conclusio

quum diligenter infriar er omnia colligit, ex numerum parti simplici conclumnis,quae bipartita est, non excedit. Perfitifima ergo ratiocinatio his quinque absoluia tur, proposivione, ratione, propositionis V ptione, assumptionis ratione , C complexione Propositio est per

quam breuiter is locus exponitur,ex quo omnis uis emanat ratiocinationis Ratio est causa quae demonstrat uerum

esse id quod proposuimus uno vel pluribris argumen tis. Assumptio est oratio per qua id quod ex propositione dostendendum pertinci, assumitur Assumptionis ratio est per quam id quod albumptum est confirmaturi complexio est per quam id quod conficitur ex omni a mentatione breuiter exponitur. Haec propositio e complexio a superioribia diiberunt,quoniam in collectione id ipsum quod proponitur in conci lione in riui ,hic autem concludimus id ilia ex propositione de assumptione sirud On PL. oc modo,omnes qui causam habent ad suscipiendam scinus,si citreor a maleficio non abhorret, libenter maleficium fuscipere solent: At Vbses interficiendi Aidei causam habuit, nec ab eius uita homicidigri alienum est vidisses ergo Macis interficiendi maleficium f-psit. Nam hic non ut in collectione propositionem sed quod ex propositione , ac assumptionesequi uidebatur,

concludistis. Verum ut Iulius ratiocinationis uis appareaea omnibus suis partibus Voluatam, Omnes homines,

dictas

192쪽

LIBER TERTIVI. dices,quoris uiri per consuetudineina scelere non abboriret, odio sic mouentur, ut uehementer exoptent posse suas iniimicitias quouis explere Scinore. Num eiu modi homines, qui manus semper iniusto sanguine cruentus habere consueti unt,quum non possint a uitio animi recedere, non

solum quum ita accidit, ut aut commodum confiequanirer, aut incommodum maleficio ulterit , mouentur ad cinus,

verum etiam ipsi causas quount, quibus socio iniurias manus stirunt. Etenim si boni uiri caueridum putant, ut ne causum quidean krbeunt, qua praetermittere osticium im-guine gaudent,non mirum est inter ciendi hominι eausas quaerere. Praeterea si Militioniiunquam metu ac inimicitijs

rem uia, qua semper uixerunt, depulsi sunt, quis non

credit homines prureos commodo suo moueri, ut constrauis

re consuetudinem suam ueunt illisibi uirtutem biistim utilitate decepti contemnunt hi officium quod nunquam struaverunt, quum utilitatem ex celere se adipisti posse intelligunt,tunc obseruabunt uidelicet ignoratis udices. quandis uis irae sit,quid inimicitiae posint, quid odium pariat. Non die his beluas sed er odio moueri ut alieri noceant, mindico mulios apientifimos uiros odio ac ira motos,obtemperare ibi non potuisse: praeterire melius est, quot lictos, quot regna, quot gentes considiae odio iaceant. Quare iudicessi etiam bonos iiiimicitiis corrumpi uidetis hiomois

di homines , qui per consuetudinem abesse a maleficio non

possunt, odio motos obtruncare inimicum uolus e dubit tusAt Vidisses deerrimis inimicith capitalis ab Aiae di ἰidebat Scitis enim omnes, scitis, iecopus est ut ustius rem uobis aperium, quein hic in illi ditimum gesta fit,post iniquistam illain contentionem armoru. Scitis timidum

193쪽

i G. 'RAPEZVN. RHETmdum hunc bomnem, qui nihil unquam virtute animi, omnia staude peragat, fortityimum hominem, acerrimum hostem, inimicitiarum persecutorem iniuria lucolitaem uehementer extimuistie intelligent enim, nisi rutam ei eriis pere be incolumem nonsiturum. Consueuerat si munifille

non poterat, quouis modo aduersarios aggredi,cui resinae digna mors Palamedis testimonio est: quem,quoniam prudentia omnes superare uidebatur, non ignoratis,qua proditione, quibus insidijs, inuidia motiu occiderit. Atqui ex illo nullum periculum metuebat, Aiacis metu conficiebuistur. Ille quietus erat, acerbus Aiax inimicus, hae in re

odium,inuidia, ira,meim,simul concurrerant,in Palamedem inuidia solum mouebatur, Quare iudices , si omnes huiusmodi homines,uel parua de causa maleficia suscipere solent,hic autem odio,atq metu acerbo Aiacis percutisus erat, nolite ipsium audire iudices, si dicere ausus erit, nunquam se Aiacem interficere uoluisse. Haec ergo pref eli bima ratiocinatio est, quae quinque partibus conjicitur, ut exemplo patuit caeterum C quadripartita inuenitur, quae propositionis aut albae tionis ratio praeter mittitur Tripartiti etiamst, quum stim propositio, quam

assa mptio, rationis non indigent. Bipartitam etiam tam hanc quainsuperiorem posse fieri, nonnulli contendunt, nisi diceres,Haec mulier cum uiro cocubuit, peperit crum. Sunt qui ex una etiam parte con tire argumentatione existimant,utsi dicas,IIaec mulier, quae peperit,cum viro concubuit Quorum ratio a inritos reprehensa est, nos uerbi controuersia utrosque uexari arbitramur. Num qui argumentationem argu menti expolitionem putat, is pro iis et uidebit unius partis detinentationein inueniri non posse: nigero argumentatioclem pro argumento accia

194쪽

LIBER TERTIVI. ipit,is etiam unius partis argumentationes multus inuenia at necesse est Argumentum enim nos, M arcum Tullium secuti, inuentum appellamus, quod cum una propositione de breui simu uerbis contineri possit E xpolitio argu mentationis, ut uim sum persticere posimus, Iutius extenditatur nam banc propositionem mulier quae peperit,cum uiam concubuit, argumentaem hoc est, inuentum appellamus, quod postea ratiocinatione tripartiti expoliri potest, hoc modo. Quaecus licr peperit,cu uiro concubuit:haec peperit haec ergo cium uiro cocubuit Scire allic oportet,hcc inuenta in orationibus nonnunquam praeclari ἰimorum oratorum non expolim inueniri Namsi id quod a loco inuenitur, isti necessarium ac clarium est, ut neque rationis,

nec expolitionis indigeat, id soluam suscit dicere,quod inuentum est,maxime si longis argu mentationibus auditores defit uti unt. Quod Scile in ciuili etiam quiestione fieri

posse unico exemplo monstremus, Aut metuamus Numantinos femper huic infictis imos urbi dum incolumes sunt, aut urbem eorum diruamus oportet Athonium metiem,

dura posts,non fugere stultityinitum est ergo si stulti es

se uelimus,urbem eorum diruamus oportetMoc totam quoniam per se claruis est, maiorem etiam habebit uehemenistium si aut ad breuiores reducitur,dut adsimplice conclusionem hoc modo, Si metuere hostes turpifimum esse putat iis, insisti fima huic ciuitati Naamantinorrem urbs funditus diruenda est Aut inuentum solitae sine argumentationis expolitione prostrtur, hoc pacto Nae: runtia insisti lima nobis urbi 2nditus diruenda est. Praeterea nemincm ignorarare uolumus, omnes quas superius en orauimus urgumentationes uiolatione semper exempta, collectionem inogredi posse: Ac rursus caeteras omnes, ac ipsum collectio-,

195쪽

xρ TRAPEZVN. R HAE T. iis in ratiocinationem adhiberi, quod Scile feri posse quis non uideri sat enim propositio ratiocinationis, aut assumptio infimia est, poterit optime quodam ullo modo

argumentationis, aut collectione confirmari, quod in superiore nos exemplo ideo secimus,ut naturam hanc ratio cinationis OStenderemus. Ilae uerb argumentationes, nec

seipsas nec ratiocinationem aut collectioncm suscipiunt. Nam in illis nulla hoc modo afrtur ratio: In his uero quum rutiones alleruntur, nonnunquam ipse ratio aliqua conficitur argumentatiora quod ut autoritate fiammi ordistoris confirmemus,exemplis eius utemur,quae non ab ordistionibu3 umemus, sed ab adcin buc Scultatis praeceptio-etoricavet . no,quam Rhetorica ueterem uulgo appellamus. Nam et si plurima huiusmodi in orationibus inueniuntur, timen aut quia breuius dicuntur, quam clare ars intelligi posit, aut quia non ita ordine perficiuntur, uel ad criundam artem, velut uehementiora sint quae dicuntur, vel ut uarietate

delectent consi ora sunt, atque ideo intellectu difficilio- , t ra. Atque hoc ficiamus,ne sui putet nostro arbitruta haec fustra interposuisse, uerum recte intelligat, nos in hunc librum nonnulla a praeceptionibus ipsius oratoris, nonis nulla a Graecis transtuli be: multa etiam Ciceronis orationes legendo nos inuenisse, neque aliquid hic positum esse, . quod usu rivi comprobari non posit Ver A exempla in omnibus non posuimus, uel quia longum esset, Crinos alijs occupationibus impediti amus, uel quia caeterorum

quoque ad inueniendum ingenia incitare uol mus. Nuncque ad propositum reuertanu r. Oviuquepartita igitur raticis Miocisa clautione, in hunc modin utitur, Omnes leges, iudices, ad commodum reipublicae restrre oportet ,σeus ex utili-ine communi, non ex scriptione,quae in literis est literpretari.

196쪽

LIBER TERTIVS. ρFEri. Haec propositio est cui subiungit rationem a laude maiorum, item a persona, hoc modo , Ea enim uirtute sapientia nostri mesores filerunt ut uligibus scribendusibit ibi aliud nili salutem,er utilitatem reipublicae proponerent: neque enim ipsi quod obesset cribere uolebant, oes scripsisyelit, quum ejet intellectum, repudiatum iri intelligebat . Nemo enim leges aegum causa salua esse nullsed reipublicae, quod ex legibus omnes rempublicam

optime putant administrari cava obre igitur leges strittari oportet,ad ea causam scriptx omnia interpretari conuenit, hoc est,quoniam Reipublicae seruimus,ex Reipublicae commodo, atque utilitate interpretemur confirmatio deinde

rationis in hunc modum persimilitudinctu capta sequitur: tam ut ex medicina nihil oportet putare proficisci, nisi quod ad corporum utilitatem)lpectet quoniam eius causa est in litudii,sica legibus nihil conuolit arbitrari, nisi quod

Reipubconducat pro scisci,quoniam eius causa sunt comae paratae. Ergo in hoc quoque iudicio definite literas ligis per crutari, legem e aequum ex utilitate Reipub. conius derute. Hicium quadripartita collectio conclusa est, quae loris ἰiss quis eam praeceptionem sequitur urgugmentitionis,quam idem ipse cicero adserennium edidit,quinquepartita posset uideri. nos aliam rutionem secuti,quadripartitam arbitramur, de qua ratione ponerius dic us. Nunc assumptione huius ratiocinationis, et reliqua prosi quainur. Quid enim magis utile fuit Thebanis, quam Laiscedaemonios opprimis Quid mugis Epaminundum Thebanorum Imperatorem, quam uicitoriae Thebanorum consulere decuit Q nid hac tanti Thebanorum gloria tam claro, atque exoptato trophaeo clarius habere conuenit

.cripto idclicet legis omissoscriptorissententium confiden a rare

197쪽

rare debebat atqui hoc quidcin constiterandum satis est, malam esse legem nisi reipullicae causa scriptam: hoc tois turni assumptionis ratio, nam ipsam assum ptioncm, qui est

ut etiam in conclusione ratiocinationis uidetur hic autem utilis reipublicae fuit tanquam uel ex praecedentibus, uel ex assumptionis ratione, uel ex re ipsa clarum praetermi tendum putauit Cocludit deinceps hunc tripartit im in a semptione collectionem summum igitur amentium putabat se, quod scriptum erat Reipublicae causa salutis, id non ud reipublicae alutem interpretari Quod si leges omnes ad utilitatem Reipublicae referri conuenit, hic autem saluti Reipublicae pro uit, profecto eodem non potest icto e communibus fortunis consuluisse ει legibin non obtemperasse. I .ec qi conclusim totius ratiocinationis uerum ut haec eadem altero quoque ciceronis exemplo Videretur quadripartitam etia eius ratiocinationem ponemus, Iudices qui ex lege iurati iudicatu AegibMobtemperare deis

betis.Haec propositio est,quae quoniam clara est, ne indiget rationis, sumptioni coniunm esst obtemperare auistem non potestis legibus, nisi id quod scriptum est in lege sequamini.Haec agaemptio ratione a secto sis toris capta confirmatur,Quod enim certius legis scriptor testimonium uoluntatis suae relinquere potuit, quam quod ipse magna eum curae diligentia scripsit Expolitio, Quodsii literae

non extarent,magnopereius requireremus,ut ex his sciriaptoris uoluntas cognosceretur:neque tram: Epaminunda

permiteremus, est extra iudiciam quidem esset, ut is nobis sententiam legis interpretaretus,nedum nunc istum patiatriar, quium praest lex sit, non ex eo quod apertifime scriptum est, sed ex eo quod suae causae conuenit, scriptoris uoluntatem interpretari conclusio ratiocinationis,

198쪽

LIBER TERTIV s. provisi uos iudices legibus obtemperare debetis,et id fiscere non potestisinis id quod scriptum est in lege sequumni, quid dubitetu, quin ictum contra legem ficisse iudicetiss

DE DIVISIONE.

Voniam breuiter de argumenditione dictum est,

nunc ut clarius fons inuentionis appareat , rem omnium in hac ficultaue difficilimum breuiter tangemus. Nam eum penitus explanare posse non ausim dicere: quais re principia quidem eius,e quasi radices exponemus,caetera ingenio ac exercitationi eorum qui haec Iegent imittemus. Num habitis principijs Scile reliqua inueniri possunt Est autem nunc agendum ea de re,quam Graeci Aliod διαίρεσιρεσκν, hoc est, diuisionem appellant sua quidem in re quam omnem uim oratoris se dicant, tetmen eius pro pri separatim nunquam leguntur. Nam omnes quos qui adem ego uidi huc de re,qua γη de locis constitutionum hoc est,ut Graece loquamur,dei balais tractat,pauca inter po uerunt, quod σnos necessario stlimus,ut eorum locorum uim aperiremus verum nunc separatim ac breuiter unde propositiones utiones, confirmationess rationi , ac expolitιones inueniantur, aperire propositum est,q res etiam causam ostendit cur nos id quod nonnulli conis firmationem rationis dixerunt,rationi coniunximus:quam illi expolitionem uocauerunt, confirmationem rationis nos: Cr quod expositionicoriundium illi putaueriint, nos expolitionem nominamus neque enim ad dicendum puram pertinet, π multo claritis, ac dilucidius rem totam hoc modo intelligi posse manili tum est: nunc ad rem uenia Diaresolmm, inestos,hoc est, distribution: praecepta in duas T par

199쪽

G. P V N. R HAE T. partes dividimus, prima est, qua inquirimus fi quae proopria unicuique locorum principalium in uni, quam in praebentiarum relinquimus, uel quia longior est, uel quia

principalibus locis coniuncti est, dc multae eius partes in secundo libro breuiter tactae sunt: altera, qua rationis,Zm Δῖοςti confirmationis, expolitionisq; locos octendimus. Locos omnes in duas partes distribuimus, num ullas principales, alios secundarios appellavimus. Principales uocamus constitutionum, earumis partium locos, quos in secundo libro exposuimus, quos propostulonum sedes esse diximus, uel unde ad propos m ausum conveniens trahitur proposivio, ut verbi causa , in coniecturali petitionem impium uotiuitatem, potestitem secMndarios, argumentois rum sedes dispiniuimus, ut unde ad inuentam propositionem conveniens trahitx argdimentum, hoc est, a quibus rationes, confirmationes, expolitionesq; inueniuntur. hoc pacto dii tributis, omnis propositio alicuius argv-mentationis a principalibus locis inuenitur, ut in combcturali definio a petitione tefissim proponet, hoc modo, Testibus hunerm comprobare debes, vel onerulus quis hoc uidit, ubi vidit, quando uidit: non enimina sed Imres ab unoquoque principalium locorum propositiones fluunt. Item econtrario, non sunt omnis rei praebendi i fles, phιrima enim aguntur occulte: uel sic, Loco tentum

argumenta tibi e signa praebeo, quae ficile corrumpi

non poterunt. Item in negocialia lege, cui etiam con u tudinem subiunxim G, Non oportet aliquid innovari contra leges, C instituta maiorum. Item econtrario, oportet

innovari tempore belli: similiter in alijs propositionem a ioco principali semper fluere necesse est. Qua in re illud

etiamsciendum, qu)ψ nos aliquid proponimus implicia

terr

200쪽

LIBER TERTIV g. ρ' ter, a loco inuentam propositionem ad nollam utilitatem dicemus Onodsi propositum ab uduersarijs solueremus, tam bis quatuor quod proponimus exornandum est, pr positione, sublatione, opposita propositione, solutione,cudine opposimm sublationem appellare licet. Haec nos 'ortio

ὰνγυποφοραμ vocamus. Propositio est sublationis poni,

eicitio sublatio est ipsa aduersari propositio. Opposita propositio est solutionis pollicitatio. Solutio est sublatio-m oppositum hoc pacto, sed dicturum eum audiui, haec propositio est, quam sublatio sequitur, non oportere ali quid innovare, quod tamen soluere haud dissicile est, hic fest opposita proposui , quam solutio subsequitur, hoc

pacto, num tempore belli aliquid innovare oportere quis non uiderit Mane solutionem postea sicuti quum nos simpliciter proponimus, secundarijs locis confirmabimus. Hac quadripartitὸ exornat solutione Cicero in orati ne illa pulcherrima utitur, quam in defindetus Archia

Poeta composuit, Qua re quiliam quid illi ipsi summi viri, quorum uirtutes litoris proditae fiunt, hoc propositionem esse uides Est enim pollicitatio sublationis, quam se instri, Istune doctrina, quam tu e s laudibus, eruditi surrunt huic sublationi oppositim propositionem subdidit hoc modo, Disticile est hoc de omnibus confirmare, sed tamen est certum quod restondeam. Deinde solutio

sequitur, quam longiorem edidit, ut partes tu; perfectius complecteretur. Ego inultos homines excellenti animo io uirtute filisse , , fine doctrina naturae ipsius abiis

tu prope diuino per se apto Cr moderatos,C graues exintitisse fiteor, etiam illud adiungo c. Id quoque scienis dlim est, ciceronem hic, quod saepe sicere olet, si lutionino ratio