Georgii Trapezuntii Rhetoricorum libri quinque. Indicem capitum, ac rerum in hoc opere contentarum, in calcem operis reiecimus

231쪽

uls relationis non huiu modi esse ostenditur, ut unum positis πι-ia tis iterum sequatur contraria sunt,quae in eodem genere posita inter seplariimum distini: horum quaedam in diati,quaedam immediata uotantu ediata dicimus, quae huiu modi sunt,ut uno remoto non necessario alterum poα natur:non enim equitur,quod albu non est id esse nigrum. Irante diu fiunt,quam uno remoto, alterum neccssario porinitur. Nam hominem non sanum, aegram esse necesse est,

si frugalitas boni , luxuria malagm , si qui consulto pro iut,pram assici dus est:qui ob isit,a pigendus poena: qui imprudenter nocuit uenia dignus, quoniam qui utilitati uit, nulla laude: r dupliciter prudenter obest puniendum, quoniam imprudenter prodesse non laudandum. In his omnibus, quum unam colaeoditur,caetera negare necesse est. Nam quod album est, nec nigraem, nec rubeum est: erqui stultus est, eum parum sapere necesse est. Immediatis con illabis i uno contrariorum remoto eliquum ponitur. In omnibus autem oppositis considerandi m erit, ni ne opposita, an non: quod ficile, praeterquam in resatiuis consequeris, poterit,ea qui tanquam opposim pro erun αtur,sib Uis conuenientia,hoc est fi linesse demolimV- sparata Di parari dicuntur, quae sub eodem genere posita, i uersis di Prentiis, uel proprijsseparantur: nobis haec ita late pateant, ut genere quoque diuersa distarata dicantur,ut non sub lictere colorem, sub tintiam a quesitu dif-Dre. Ab his ita sumitur argumentum, ut uno quodam posito, caetera omnia remoueantur: quod enim disinus est, id nec homo, nec equus, nec quicquam huiusmodi esse potest: C quiurgentum decem pondo deposuit, sectantundem duri repetere non debet. Dilyaratam, genere, disterentia,

proprio quod oli accidat, deinitione, infinio uel op

232쪽

LIBER TERTIV s. sapo itione causarum, opinione quoque instrei potes atque uti diuersitate horum comprobatur, ita disterentiam, proaprium, dis initionem diuersa esse confirmat. Transura Trasmptis.

ptio te appellamus, quum magis notam ponimus uerbam, ut ex eo minu s quoque notum appareat, ut si draeas ideo

philosophum non inuidere, quoniam nec sapiens. Transiumptio a nominis interpretatione disjert. qttoniam hie nihil exponitur,sed notiore quod dubium est iiij rtur ibi expostio nominis abitur hoc modospiens non inuidet, phiis Iosophus amator sapientiae est, non igitur inuidet philosophus coniugata dicuntur, quae ab eodcinaedum, di obhiista ἀuerso modollectuntur, ut a iustitia luctus,a, dira, quae inter se, cum ipsa luctitia coniugata dicimus: ab his ita fumitur argumentum, Clioniam iustitia uirtus est, idcirco iustum uirtuosium esse necesse est. In conlutatione attendσe

decebit,primos coniugata sunt quae dicuntur,neque enim huiu modi untque per se non insunt. Vnde nec sequitur, quoniam albin hic iniustus fit, idcirco albedinem hunc iniustitiam esse: deinde an ita. sit, quemadmodum illa oratio significat,ex qua uis argumentisivere uidetur. iactus di cis .citur nominis alicuius in lexis in adverbium, ut luctus, iuste malus ut . A cobus iis ducitur ammentum, quemo admodum a coniugatis. Nam quoniam Carthannem deis istruere utile qta circo utiliter de1trui potes Carthago Diuisito est oppositorum fiunctio quae duplex Hi nam aut

per negationem it, aut per partitionem per negationem 'sic, aut utile est nobis bellam regi Perse indicere, aut non, sed non confir indicere,quiescere igitur utile 't. Per par Partiti ititionein sex modis maxime diuisiost, aut cum genus in subiem formia diuiditur, ut animalium quaedam ratione

233쪽

α3α PAE Z V N. R HAE T. quin totum in partes quibus constituitur , separatur, ut domus in tectam parietes, Pndamenta:aut quam uox una in diuersas gnificationes descendit,ut cum re, ut das,uia terrestre animal, aut piscis. Item si quod subqcitur, in ea quae sibi accidunt partiaris, Vt,homo aut unus, alit aeger: A quod accidit, diuersis subiectis accommodas, ut quod anum est, aut homo est, aut rationis expers,uel albam in Iuri, nivem c caetera hutomodi. Si quod accidit, in alia quoque accidentia partiare, ut quae una sunt, aut calida, aut rigida fiunt:ex his ergo omnibus sic argumentum Acimus, ut uel uno diuisionis membro confirmato, reliqui remoueatur. Nam si necesse est animal aut ratione participare,aut ea priuari, hoc autem rationis particeps est, hoe necessario ratione minime priuatur: uel lino mciso remoto, reliquum instratur. Num si rationis particeps non est,

ratione priuari necesse est Athoequidem smili quodammodo in omnibus feri olet,quae bipartito diuidimus quod si tripartito ut etiam pluribus membris quicquam diuidetiremm,quam linam aliquid ponitur,caetera negare non ve

rebimur uno remoto, reliqua cum disiunctione instrei, cesse esse:quorum etiam si alterum improbabis, caetera staquentur,quod fieri licet, quousque id quod affirmare voluisnim, vi orationis instratur. Id etiam ne nossi giat per pretium est, qu)d in his omnibM, quandocunque aliquid

infirmare uolaemia, aut palam id si ara, ac ideo aren gandam dicimus, negationisq; rationem explanamus,

quum ostenditum id ab eo equis conceditur, quod itidem aduersurijs sicut er nobis nequaquam uerisimile uideri solet quare non esse dubium uolumus , id quoque ex quo quodetiam aduersariis negatur illatum est, fictum omniano uideri oportere aut eo concub, ficto in irri quod e-

234쪽

L I V s. assquitur asseueramus.Uerum quoniam ad circunstintia bos omnes locos reduci nemini dubium est, nunclinium ei cuni tintiarum vim breuiter aperiemus,ad quam unusquisque horum circunstratiam restratur, aut in qua fundetur exponemus,qua ex re id quos poterimus clarἡ intelligere, principalifiniues circunstintiarum personum Crrem.

Num reliques has duas consequi, huc praeceptione aperiet r. circunstantiae igitur unifex,personu,res, ausu,to O Humi cus empius,modiss,quibam nonnulli addui, quJus auxili s, quam circunstantiam niateriam appellare licet Persona est, quae ad aliquam rem eonfirmandum aut infirmandam capitur bonumsconditio. Asonu in unaquas causa dupla est,num aut ea in reuersutur,qua de agitur, aut omarino extra est. Primam rursus quadripartito partimur, in accusatoris scilicet ei, iudicis, de tectium personam Exatra rem omnino se dicimus, quorum autoritate, aut iudicato, aut sententia iudices commoueantur, ut maiores, aut

alifab ijs iudices, qui rem praebentem audiunt, aut i, qui ad unt iudicio,πomnes qui iudiciu in hoc expeclant,uis

quantur, aut laudaturi, uituperaturi vesint. Haec caemiis icturistis snt, circunstantiam a persona in decem partes dictribui rem per mus,' omen, naturam,ut lium ortunam, habitiam, dilectio,

nem,studia acta, actus, orationes, quibus additur etiam eonsilium. Nomen est, quod cuique tanquam proprium, vomen. quo appelletur, vocabulin attribuitur, ut cuto sapiens, Aristides iustus, Metellus Numidicusatiuius generis est,Crquod non unisolum homni, uerumetiam ciuitati, e toti prouinciae attribuitur, ut uersutia C perfidia carthagi iniensibus,et omnino Asticanis liuitas e inconstantia Grae icis superbia Gallis. Item scientia GraecA, C praecipue A Itbeniensib militaris gloria Romanis. Natura hic dicimus, Matur

235쪽

α3 N. R IME . quae ficit ut aliquid Aciendum,aut non sciendum pertior persona uideatur,qua ex re maiorem fidem orationi uccquirimus. Ilaec partim diuino, partim mortali in genere uerae satur Diuino,ut quae augurijs, extis,ominibus, prodigijs, oraculis de dictis diuinitus exponuntur, ut si diceressapienti)fimam Iisisse Socratem, ita enim Apollinis oraculo

comprobatum est. Mortaliam autem genus pars in homi-mm,pars in behidram naturam n meratur hanc vltimam partem hic inutilam dicimus, non enim ut a persona,sed ut similitudine a genere beniarum arguimusvi ominam genus in sexum nationem,patrium, cognationem, aetatem, lignitatems distribuimus exum, ut uir, mulier: Nationem,ut Graecus, barbarus Putrium, ut Atheniens:s,Ro- manus cognationem, hoc est, quibus maioribus, quibus consanguineis,ut omelius,uel nobilis,uel ignobilis Aeqtum,ut puer, iuuenis,natu grandior enex:dignitatem uero in corporis ut animi commoda uel incommoda a nata radata diuidimus, ut ualens imbecillis, longus breuis fr-mosus deformis,uclo tardus acuim hebetior, cinc ob'

liuiosus,prudens stultusimidi audax, quae huiusmodi sunt in haec omnia nobis insita non industria comparata sint. Nam ea quidem non in natura,sed in habitu ponimus. mctis Victus est uitae, qua quilis aut uiuit, aut uixit dele latio. Victum in educationem,uctum e mores partimur. In edu- eatione consideramus,apud quos,quo more,cuius arbitratui educatus fit, quos habuit artis quam profitetur magi tiros, quos lacndi praeceptores: In usu,quo in negocio, quaestu,

quo artificio sit occupatus,qmmodo rem Smiliarem admi nistret,qua consuetudine dymestica si in moribus,quo umia diu,quibus amisis delectetur: Iuxuriosus ne si an si ugiar

236쪽

LI asshamanarum mutatio, in qua quirimus, seruias ne fit an mi π,pecuniosus an tenuis, exul abdicatus, an contra privatus,an cum potettite: eris clim potestite,iurene an iniuria,queses liberos habeat si de non uiuo quaeritur,quali morte allectus sit,ue ut uno uerbo omnia comprebedum, filix,clarus,an econtra sit.Habitus est ex industria compa Nabis rasti corporis aut animi firma,et absoluta in aliqua re peris fictio,ut uelocitas,robur,memoria, ingenium , non natura data sed studio, er indust iu comparata, ut ars quaepiam aut cientia,aut commoditas quicquam aciendi.Agrctio si sata animi aut corporis ex tempore aliqua de causa comvrut tio ut uultus latus,tristis,cupliatus,metus,titubatio,inconastius locutio,incessus modo citas odo tardus.Numis omnia quum consequantur, aut hora contraria, ut in libro secundo diximus,signa esse olant quare aliquidβctum,aut non ict ficile credimus. Studium est animi ηὐidad et u stas. hemens ad aliquam rem applicata magna cum uoluptate

occupatis,ut philosophis,geometriae, literarum. Item melidicus,orator,grammaticus: It studio us equorum, armo-τura,canam,ta huiusmodi Fum uero casulier orationes

tribus extemporibitis considerabimus, quid meri quidβ-bi ceciderit, quid dixerit, quid sciat,quid dicat, quid sibi accidat,quid icturus sit,quidsibi casurum fit, qua fluctu iras oratione. In quibus etiam notandium puto a quae a praeterito tempore trahuntur, confirmationi maxime acae

commodari. Num ab eo quod sibi accidit,stcgbe aut non β-eilbere si bicaniar:quae uero a*turo,conclusioni aptiora esse,quid enim accidet, quid Adiet,quid dicet,aut inereus, aut etiam ciues, socii omnes per conquestion , aut amplificationem, plerunque pro irre praecipui orato

res soliti sun di filiam est aliquid siciendi aut non Scien e sta

237쪽

,is TRAPEZVN. R HAE T. di excogitata ratio,quod nos non person fed cause attriabuimus. Nam si consilium dicimus uim qua ficile quis, quam aliquid persticere potest, id aut ad habitum, aut ad

naturum pertinebit: Sin verbion eam vim, sed rationem quae iam naturae aut habitus ut excogitati sit, Sciendum nobis su ut nonficiendam rem esse ostendit huiu modi ratioer ausae attribuitur, era re non a persona certe oritur. Quare nobis non esse personis videtur attribuendum contasilium:nam quod habitus,aut naturae efectus est illis attribuituriquod ad causam pertinet, id personis attribuere su- peruacaneum est.Res est totius negoci certosigno conflata breuis complexio,quam bipartito diuidimws,in rem ipsam, quae in crimen d inur,ut hominis occisio, et in signum ex quo res in iudicitiem aflertur nisi occisum hominem in deis serto sepelires, ac ideo accusatus esses, hoc est signum, in quo quum de coniectura lidiceremus,ea quae ab initio unt, findari dicebamus.Hocsigno omnia quae susticionem aliquam, tanquam signa conflare possunt ab initio usis ad iis

nem diligenter inuestigata continenturia unius principata tis loci uis, quem ab initio ad finem vocamus, a Prunt. Haere et causam continent omnem,non enim solum in conteacturalis in omni constitutione inuenisti nece be est.Verum in coniecturali,quam a rebuε roces La signis oriuntur, abal sillius constitutionis locis haec separauimus non quod

di quos loci in js, quae ab initio sunt non filiaentur, ueari in uoniam per se omnia,ut atrocior Vlpicio fiat,ab iniatio usque ad finem,ante oculos poni necesse est, non sine ratione ab alijs disiunxi us,quae seorsum do alijs tractata m-

ueniuntur: In caeteris uerb constitutionibus ea non separaanimus , quoniam in nulla parte orationis inueniri poJunt

omnia per se ante oculosposita, ni i in conclusione per

238쪽

LIBER TERTIUS. 3 en eration . Inueniri uero etiarn in ipsis quis non ut is rit nam ea causa, quae bis curet, nec consistere quidem unquam potest. Etenim si oranno persuasistitγranidem deponere, ac praemiam petas legibus interfidiori eo titutum, quo in diffinitiostitus sit, Expositio, primus accusatoris

Iocvisecundum narrationem ea quae ab initiosunt, exponit hoc modo Ingressus ad Frannum sum, eam ut orannidem deponeret, non sine magno periculo meo exhortari

coepi,per uasi,orannidem ille deposuit, ciuitas pristin stitis liberritis recepit Mibi ergo praemium legibus ijs

uiris qui orannidem deponunt constitutis, iure debetur: hanc expositionem, non ut hic, sed cum amplificatione disgemus , quum uenabimur ech quae irem tintias consequuntur:ijs enim in circunstiniijs, quae rem con equuntur,

nitidis βndarie quae ab initio sunt,mani ictum est. Diffinitio uero,qui locus donsoris primus est, ab his quae dorelicta sunt,ex comprehensione hae τῶν ἀπαρχῆ , ut in secundo diximM,inuenitur: opposim uerbaefinitio ex ipsa comprehensore luit,ratiocinatio utraque di*nitiones in unum colligit. Quare quoniam multis ha locis comprehensio absoluitiar, es seorsum tra latur, non ut in coniecturalias alijs eam separari, uerum alijs, suum distribue ure intelligimws: in negociali etiam ipsa res quae deliberationem mouet si ab initio usque ad finem consideratur,com prehensio est. Nam quum dicimus, pacato orbe O hiulanus petit Augusta voeari, ipsa orbis pacatio, bella, abores, suscepta uulnera altaq; huiu modi quibus pax parties ab initio usque ad Dem dicuntur. Uerum unius loci uim huius habere non possunt,quae tamen, ut dixium, in conclusone adhibenda est, ut aperte videatur, an illa res feri potueritas illo homine,ida causa illo tempore,ido modo, in illo lo

239쪽

'Plsis induet ed diuiditur in impasionem et ratiocinationemam pusio est temerarius impetus animi ad aliquid Sciendum sine excogitatione,utis nimia cupiditas, violentia timorier omnino omnis perturbatio animi,quae rem consilio, σrtatis viis excogitatione uidere non init. Ratiocinatio est quae commodorum 1 e,aut incommodorum ritatione ad rem quampiam hortaturAed commodi er incommodi diligentem ere ideratam rationem in tres partes distribuimiis: nam aut adipistendi ut retinendi,aut augendi commodi cmecontra,dut euitandi,aut resciendi, aut diminuendi incommodieausa ficisse dicimus Ratiocinationem praeterea omnem in principalem,e accesssoriam diuidimus. Principalis est,ut, uerbi causa,si magnum hac ex recon equeretur pecuniam, cui accedit,quod se amicis etiam gratificari credidit quod si nulla causa extra rem uideretur, aut ipsam, causami dicemus iiiJe,aut qualitatem personae consuerare oporte

ulierumst editionis quenquam accusares, meum sediti . soli semper i isse stelidas. Quae omnia defensor aut omnino iri esse negabit,aut dimitivet,aut ijs causam prohibitia bibitis viam opponet , de qua nune dicemus. Prohibitio est causa quae non siciendi rationem ostendit hanc prohibiturum eduis . sam,q*am ' μηλντις αιτιορ appellamus,per ea quae superius dicti sunt mebra dilbibui licet num et quia contis modi nonnihil aut confiequebamur aut retineburnus uvi das gebamus,et qui incommodi aliquid aut vitabamminui, liciebamus,aut diminuebamus non Diendi causam habuis

diconus Tempus est quod ad rem aliquam sciendunt

uel non Sciendum perse, uel iam opportunitate consi ratur. Id diuidimus insis 4cium c occasionem variara

240쪽

e pars imporis cin qua aliquid transigi poserensi is

ratur,ut hora dies, mensis, annus hic poterit considerari, quid tarde,quid cito, aut quid tardita quid citius fieri soleat. Item quando gestum sit , adeone antiquitur, ut in fibularum iam naturum concesserit, ut quae de Hercule dicuntur aut ut res vera videatur, quamuis ab aetatis noestrae memoria remota sit, aut memoria hominiam retine

tur , aut in praesentia oculis cernatur in quo id diligenter quaerendum esst, potuerit ne magnitudo negoci , aut multitudo rerum in eo transigi tempore occasio est tem occasio. poris ad aliquid sciendum, uel non ficiendurm idonea ficultas, quam tripartito diuidimus, in naturalem statu etam, accidentem Naturalis est, quae accidit omnibἰΗ,eodem fere tempore,ut meridies, nox concubia,mellis, vindena calor, stigus. Statuta est quam consilio certo aliquo in tempore celebrari quicquam ordinatum sit: hune in publicum priuatam partimur. Publica est, quam uniuersa ciuitas celebrat, utrici fistus, ludi bellum, pax, concio. Privati est,quae uni soli celebratur, ut nuptiae,*nus: somnus,conuiuium . Accidens est, quae usi aliquo euenit, hanc rursi in publicam e priuatam distribuimus publicum, ut pestilentiam,obsidionem:priuatam,ut inre,alicuius inopiam Sciendam autem quod commoditu, quae addita tempori occasione parit,partim a tepore,partim a reliquis etia circunstini s fluere coctueuit. Tempus rur*s in tria diuidi, mini dubium est,praeteritum,instins,frtur .Locus Irad Zocus. aliquid peragendu comoda ut incommoda spatij postis.

Omnis Iocus aut naturalis est,ut mare,capus, mons uvias: aut artificialis ut ciuitas, domus Naturale bipartito paratimur nquitidiitem er qualitatem: quantitatem,lit angu pM,amplus,magnu paruul:qualitarent,vidccIiuisArduus