Georgii Trapezuntii Rhetoricorum libri quinque. Indicem capitum, ac rerum in hoc opere contentarum, in calcem operis reiecimus

291쪽

LIBER VARTVS a rest popliti, aut Imperatoris iussu uicillim e S uortitudo Fortita est rerum magnaram appetitio, C rci Em humilium contemptio, e laboris com utilitatis ratione prepe fisci eius partes sim quatuor, magnificenita fidentia, patientia,pe s cruritia Magnificentia est rerum mugitaram citra pla animi cogistitione administratis Fidontia st per quam animit in magnis ex honestis rebus m illum infe fiduciae certa cum spe collocauit Patientia est rerum arduarum , de difficilium Ouostilis de utilitatis causa, nes raria e dis tum perpe Sio Perseueruntia est in ratione bene consideruti stibilis C pcrpotria pereunctio. Temperantia est ratio πς P rmia ni in libidinem, atque in alios non rectos vaporus, animi fima ac modorata dom:natis partes eius sent conitentia, Hem tilia, modo Zia. Continentia est, perquam cupiditas confidi gubernatione regitur Clementis est per Dum a i

re in odium concitati, comistite retincntur. Idod

Ilia 1 perquam Idor honestus clarum e si lem comparat ut Iloricat n. Haec quidem fiunt stre uexae perse c- pcimitur, c quibus milio tutius de subtilio: philosophi disputare solent. Qitur si quis hae acutius atque cordiis compa rhendere uelit, adhibebit ad legendos philosophorum eos libros qui de offici cr uirtute scripti sunt, Crucimpuser diligentiam. Nos hic ista tetigimus, quoniam literne intelligcndi quidnii huius il liberativi generis potestas du-tur. Nam si iudiciis rei non parum bar rerum cognitio conducere uiditatur, tamen deliberationi atque dranon-

strationi liae propria est, ut sine his rebus, necta liberatio, nee domon uti quidem dici posse uideatur. Ex his autem . . .

quae de uirtute di fuist, olficium istud oriri uidi tu quod

quam inius virtutis ad unumquens homirum accommoda fatis.

tio uideatur,a virtute qui in nunquuti sciungi queat,nec β

292쪽

αρα G. TRAPEZVN. RHET. est. Ita cnim cumina uirtutes habet, utileque uirtus uti quam ille spicio, neque ossici siue uirtute inueniatur quae quum trifarit, miracii uirtus olivitum, osticium ion omnium est. Nam ea uirtus C decorum, quod cornuinruus con deram si unicuique ec uidum aetatem, siciensium, dignitatemffum acco mirodes, o cium appomitur. Quare patet olf- mole ex aetate sciinrea C d tutate misi cuiusque circunstitit sq; ceteris sicundum virtutesn congruum ac con- Olficiorum ueni ritein uditioncm. Haec officia et Porutoris consideru-FO Wq tiori subiem fuit, timcns tantum ud, an pertinent,su niuin fideliberativo e domo ist utilio mori inu tum a erunt, sufficit paucis, qualia simi breuiter ante oculosio nore. Nullus crgo dubitat alia uirorum, alia miliorum se osti. Viroru minii rogore, Cr ratione culi lata ponere: Mulierem uiris sub ci, crios subsic qui, nec omnia uel le scire quae gubcritationi uirorum subicm sunt. Nuiu a Ster in miris uni ij praetextati mulam saepius inciderimus Heminarum aut , ulla quidem uirginum et pus larum, alia illatronarum officia fulit Haram uiros dii, gere ac obstruare, liboros si qui sunt, libere educare. Vimginum, parenti non contradirere, nec formone uti simis amplo sed irrodestic parco. Nam procax quidGn strino, C loquacitas, quatrinis renuncin deceat, tamen non Dun in viris quam in nudieribus, nec nin in matronis, quam inii ginibus turpis ditati uires rursus,uli puerorum, alia tu senum, alia erum Diu fiunt. Nuni sint oti tuum,c T cura m- verum plerarique truditur. Iuvenes laborom perpeti, inui ribus ob equi, laude accendi uchcincliter docet Deiride inperator qui itan cloaetitiam prouideritior, mugilunimitat ruin intribus conseruabit Milis autem non erit quidem earum

virtutum expers stan uxone obseruabit magnum quandum

293쪽

LIBER VARTU LM explendis imper stoliditatesnam quoniam de Uicth dignitatum loquimur,qui non uidet aliud esse quo adsienaeo- rem, aliud quod ad tribuimn labis,aliud quod ad con ulmit, aliud quod ad praetorcin pertoicus aliud legati, aliud tribuni militum, luci magistri equitum, aliud imperatoris exemcitus, Crisius proconsulis, aut consulis, aut Elatoris ostiarium origi non intelligit Sod corror omnium aliqua legia bus, aliqua confiuctudine, aliqua equo Cr bono confirinantur Suniit alia,quae purentiam ad liberos sunt, aut libero rura ad parentcs. Item ad ilics,a cnus, pπegrinos eos pauperta, lanat os nos cs aut contra diuites,potentes, ilices Itomistin poti me, aut fine potestite, quae omnia si quonad nodum dicuntur simpliciter fcri deberetit, non estic paruae cognitiorus uidere in in squaq; equid coimuentat: tunc automstium adeo intersi per itcntur,ut nun-quiiij mestibilia sint sed loco,icmpore, horror, aut illorum praesentia iniurio nimis, atque uari, Et inuenti lur,

uero tura quid miradumsit, difficile uidcivir, quum ita ac sdit, ut opponi quaedam inter se uideantur, ut sifilius fragia stratus populi Ju. Dubinuam enim Au sta multu, quod iurio fictam patris adsilium, aut fili ad patrem id cmporis 1

quorum mitti non dubitant, quoniam filius mugit trulus populist, ex cambulandi, exsedcndi, C saluta id rationem com nutatam abstrere Notinxia tet non sola in id fieri oporte ire asseuerunt, quum liquid quod ad publicum actionisi a Lministratiorumque pertineat, agitur: domi a tn: en in his quae ad privit potincnt, patri prCponemr. Nos quoniam huius rei mentionem sicimas, accidere pose consondimus, ut nunc primum, nunc poslrcinam, nunc neutrum recte fieri

294쪽

1lit. Nam nugistratus dignitas nominiquum tradis est, ut non solam foris, sed etiam domi dichtorein, aut confulam populi Ro.rcele patri proposueris . pulcriis: me. toriculi tum aenae, sini,honoribus,tum sapicnitiis c-rit a mnore magistratu filio antoponetur, ac nostra quia demscntcntia super ea re talis si Hoa αm ergo magnum habere iciorum cognitioncin C quid con uetudine uaciut, quid etiain lege sancitum sit, in deliberationibus fame n cesse di. Nonnunquam enim in deliberando qua itur, quod

an a s fieri potes genei tui, quorum potestas de re opolim' crundisi, dat qui modus, quod Gripus, quis locus, quae causa huius dcubcrationis esse soleat, quae omnia ex medio officiorum oriri onte, qui circunctant f implicitas est, praeclari simum est. In deliberationibus nutem non casorum, quae propici se expetuntur, sed a etiam, quae propter se uitanda sugundesque sunt, plurimum posse necesse

Num quemadmodum his quae expetuntur hortari consuetiimus, it his rebus, quas propici se figiendus arbitramet, potis serum dissuadcre non dabit M. Fugicnda gi. tae propterse dicimus tam ci, quae uirtuti croficio ubdelitur opposita, quam ea quae quum finitum fre ac propinqua vidcantur, absunt tale tet en longi)ἰime, in quibus etiam ' fieri error pla anque solat iras:ici virtutis imagine capti strantur in uitia ponitus, qxum credant nae-Puquam recedere ab os cio. Num uirtuti quid 'ppo lasmunisectu unt, ut ignauia fortitudini, ini illitii, Etitiae, m- temperantia modenis It titia prudentiae, C per ullis ho- ironi partes oppostum inuenire, non disycile o inlae a ton es mitinia uidcnties, tamen procul a tant, eas re inter vitia rectistaenumeruntur, ut ex plo ostendanus, huius generis sunt, considentita coiitrarium es disti titia, audacia

295쪽

quae nonnunquam nec certo qui iem nomine appclluntur.

Olycij autem propinqua putamus uitia , quaecunque albqua circunctantia non recte fim videntur, ut si potin

rem alicuiris rei cuidam honum esse concedernnus, eo a tem modo, alit cinpore, aut loco, aut causa non debuisse

Dore conisiuisus altare quam aliquid huius accidit, ut sol officio rem ficti absolute negonus, uel alicuius potestari subicctim non esse, usicutione: qutuni ex liquesci ci stantia infirmamus, ob illentia ut dum arbitra rix ram quoniam res expctendas tripartito diuidimis, hon tu scilices , utile ciconiunctum, bonciliam que in rectum et laudabile, ac de recto quantum ad nn pretinci laudictum est, consequens est ut de laudabili breuiter disseramus. Laudabile . quod conficit honestum aer praesentem Z Lbile. Cr consequentem commemorationem, id ex ollici Cristriste nascitur iniare ab officio crisii lxtere quidem non separatur, in diccndo aut idcirco siparari solet, quoniam non solum uirtus hominibus, uerumctium laus perbe expotituri, qua ratione nonnunquam recto praetem Jo a sola laudis potitione cohortamur quin ostendamx quam δε- mi , qua in gloriam conbecuturi sumus. Ilcm quam instamiam fugisnus, quum ignominiam euiluimus, si hoc scerinius quod di esse, dat partibus boni si comprobabiatur, quum ab omnibus laudari uirtutem dicemus a st moribus, aut consuetudine omnium,aut spientioribus hominibus, cx his maxime, qui hara m rerum periti ἰimi habentur, aut

cutibiis nostris foc sc laudabile uisum irio loridenuos, qua

296쪽

G. TRAPEZVN. RHETomnia non tenui, scd graui Cr ampla oratione prosequemur. sed de honesto sitis dictin est, nunc de utili breuiter dicu-mus,quod partim bonorum praesintium conseruatione,ac ab Ictitu coinparatione, partu incommodorum in Entium proprii utione ac futurorum inhibitione diffinimus: hunc usi- sint In quae in ciuilibusq:: eritur causis tonan corpori attribulinus. Nam res sertunae omnos ad commodum ire coi poris expetistius: A ciuiduis quidem quini corpus ea con serere arbitramur fine quibus,c ciuitas qui scin 1l, ut agri, portus, pecunia,clasti,Mutae, mittes,focij quae quamuis ira, se habitant ut nonnulla tiam horum ad construandum ciuisti rem necesserti non uideantur, tamen quoniam nullum est, quod aut huic utit illi curitati,cccssarium non fit, idcirco eo pus eiustatis constituere huiusmodi onmia dicenda sunt hilara inediterranea quidci tanquaan extraneas res quasdam .s ita non neceJario constituatur, sed amplificctu ac eram Vreetia tu ,solum claste, Criauita cccsse s l. rectiarum autem praeclari Sinita nostris cirrporibus ciuitas, militii,classe, paratu non nutius connuuitur,sum pecunia nablores, forijs corroboretur Mec iam diximus, quoniam perutile mino,

cessarium oratori putamus si recte consulare patris studet,

ut iugete consideret,quibus ciuitat. corpus tanquam ad ubiwndum necis ut ijs mcmbris contineatur,quibus coadiuuetur, quibus exornetur. Plurimum elim intere, ad discndam, ad compus ne ciuitatis pertinere ostendus rem qua de agitur, an

ad uinplitudinem c dignitatem solam. Ac ni inm qiam adsilutem,necessuri : securvium quum ad ornatum pertit ut,

usus pnssetur. Hi ira considerati si quis agros,portus,s cuniM, C quae buri modi, quum ampla dicit coiisicienda, is

quotuum purenuom civitura confici cristat , uiriplitudinci si id cum incolumitates tam conseruariduli dicit. Quare

297쪽

vitio huius partes sunt, custodia regionis, maenia partim, classcs,nautae,indues, foc ,arimi, equi,impcrutores tiri, cunia, C quae ea consequ:uitur, ut est earum camin, quae 4,Aruntur crin eruntur dilictis obstruatio, redituum amplificatae,impensurum inlinutio,c quae musmodi dum baee omnia nec gurio ad coiictituendam,s construandum ciuitat requiruntur. Potcntia si non ad se construunda mirmi solum , scd ea tiam, quae aliorum fiunt oblitiaenda, idonea rerum Sculias Potentiae partes sunt hae,quas C incolum talis distinus dum illis amplum quoddam Cr excellcns ac minus necessarium se additum intelligatur,ut per ea non fo-lum ad defiesciuium iniurium,ucrum tiarn usinistretidam ciuitas multum ualeat. Sed de utilisse nunc satis. Quare miluconlurictam tum ex utilitate, tum ex honesto confiderem: s.' οὐκ is Huias coruuncti partes portunus lincitetir,uinplitudiutin,' 'cmcitiam bellum,puccinalegislationem. ID stiirtu si ali Dignisas. cuius honosti,cultu/onore,G uerecundis,digna autoritata. Amplitudo est potentia aut maiestatis, aut aliquarum eo. mplitudo purum inagna abundantia. Anacitia est mutua beneuoia meitia. lentis,quae con cnsu, ac pari uoluntate conjicitur Bellum ais . est aut ad expellendum praesciitcni ucis turum metum,aut ad uinplificalidum inperium ciuitatum contcntio. Pax est pax.

coepti bellifoedere dcpositio. Legislati c. alicuius rei ex agi Luis. sententia totius populi' positio.Ad hunc tutioncm legis tanquam irrcinbra tarn abrogationein quam correctionern a cxpositionem legum adi conus Abrogatio σι ni,quum di meaei cinius Moncsse struandam legem,quoniam inutilis. iub

ncstu, aut utrunque correctio legis, si alicuius rei in Gisinis. lege additio uel dina natio. Expositio si ob sigrae GH .a et iis. I viterpre

298쪽

as G. TRAPEZVM RHETinterpretiatio. At loci q: Ucm, quibus omnis suasio aut di suasio scri foliat, fere omnes expositi sunt. De his relar

ex his,accorum contrarijs cnimis deliberatio fit. His igitur omnia, ut diximus,ncgotialis constitutioru locis accommodanda funt,c quam utilia r honesta, tam tacccssa-ὰ ressana riser scilia demon trunda sunt. Ncccssario fieri dici muscillaecunque ulit natura fui, aut cu*jicri ncccsbe si . Isum oriri Olcinasque occidore, mori homin , uri Lm mu natura fui ncccs a furit Vrbm quampiam in hostium peruenire potestiton simplicitc nccesse non est, sed cou. Nam ii stat accidit, ut aluitque hostii copi' circundanda sit, ncque auxilium aliunde possit expcdlare,

neque ciues roram abundantia, praeterea uel mianu,uel na

tura loci muniti sint, nec quid sit, quod hones in iam vere possit, urbem in hostium pol tit 4cnire ncccsse .l: ciues dulci ab huiusmodi stri itute tam uri adhuc ut fu ga, Vt inorί , aut cestione honesta C liberii που, bore,fumptu, molestia, qu breui limo impore confici poti . Laborem uero,sumptum, molcstimo longinquin nucius ciet oris, non sanpliciter,sic comparatione rei, qua de agitur confulcrare minus. Nam qui nullus aut parum Iabor iudciet ilici, si ci praeclarae grusia fuscipitur, is maximus iure exictimabitur,et si parua quadam

quod sui magno labore, Amptu, molcnia, longinquit si&ὼ res cmpori colisci non potcst. Impossibile sit; tiliter de quod ncccsse si, uti natura sui feri non potdlint qui cere coelum, moi risu um lapidcs, tot mi ignem: aut casusi,qu*m alicui quae superius numerauimus urbi accide

rent

299쪽

- inpossit diceris ciuitatem euadere. Haec stilum tuor,quae tam honestit quain utilitati adiuncti dicianus, fine horricrissime dehortoris, diligenter confideranda sunt,Crea quidcm,qllae natura fui aut fieri non posuist,aut tu cessario flant,quum in discndi rutiolum incidunt,nihil erit quodisti ta dicamiis. Nulla enim ratioti huiusmodi laturum lenire postlimus. At inultis sit horrumr, imposibile non ha-

is nodi sed dii Pila, disticile nolle esse ficiacinus, ut a

superiore excinplo,si pennatiere ac diletidore urbem cen Hau m illa inti citius, aut a cotiditione loci,aut ab oscitia

hostiam, aut a callidit ite ciconsilio noctro, quibus rem si vi posse, quamuis difficile confirmabunus: deitide quin iam animos ureditorum eo quod possint et udore exu italιmma s,qGod difficile diccbainus, sicile appellabimus. Isque Mes ex re ipsa, quia cito,quia bie inagna molemacri

bore, si hoc aut hoc sciemus, uel ex compuratione conmprobabimus nullos Lbores nullari Olcctiuirr,nihil essetaviter ara, tim difficile, tam periculosum, quod pro liberta in te lacuridum uideri non Lbcut Econtra uero βι dchorri

bimur mile difficile disticile impossibile appctabimus. QSod, nisi ollinc partes me diligenter occupabinius, nc,ojrcino sic eas colligemus, ut uel uito spiritu oculis

auditoram subqciuntur, nuiuiuam commode cor equcrnua'. Qva; e quonad raedum ci qui hortatur icium aliquidsus icir,

quoiciis fieri posse chmile fieri pose Mimct,itici qui

dehortatur iiihil per si solum id icit,ut aut impo ubilcm aut rem necessarium cori finiret,iis 1 inpliciter res hau in i effici. Vnde mici, quod qui casu cccssariam us imp Isilem rem dicit,nsi asseuerantc omnia conglutinet πιμι uno aspectu cinum omnia colligat, nihil sciet: qui contradicit ei,

300쪽

Do G. TRAPEZVN. RHET. si cit ut aut loco aut tempore,arit p.r ora quadam,con ius, cautione,mendacio, pollicitatione,pactione aliqua, rem -- lem po sibilons oneiciat. Praetcrea scire oportet non exi a resolum, ta etiam ex adiunctioiae plerunque huiusmodi nece, studines con siderarisolere quod cum accidit, aut in adiunctionem tota cuus transfertur, aut ex utraque a te,s cs quoque orationem paritar, quam exhortationes, tum dehortationes conquirendae sunt. Verum in ex plo

perceptum proposito sutu iam ' praeceptum est, quomodo ex ipse re diunctio. suademus, ut tu seudimus. Ex Adiunctione ut Ioepacto, Necesse est ut deditione hostibus te trudis, nisi ι- me lis perire. Num cum roncinum silicri potesttifes diuerta, qu)d non necessest ut tetrudus Poteris enim te fortiterium csindere, aut consilio superare hostem,

erct quid huius dici potis ad ipsam adiunctiones uenies quainii feri potcst,primo negabri, uel quod parcius distributa frumcnta diutius posvit sufficere quod alia ium iu-uchi possunt: cinde honestius esse dices si certam exf-

me conitirct exitium,in libertate fortiter mori,quam in eruitute ignauiter sinu Crisistrabiliter uiuere.Verum qu mm honestum utile deliberalia generis se dixi muntilitatisq; partes duas esse putaui, litium quae incolumitas, alterum quae cum ad uim atque opes lycelet,ufum nomina-mias, consideraridum cs cuinas istorum adhaereat diu eum isare ne, utii diceres, nccesse es hoe laetamus honeste uolareus uiuere an incolumnii rocmodo, cesse est si incolumes 1 e uolumus arnia praeparemusrunis σmodicui,hoc pacto,neccsse est isne incommodo uiarum vixere,ea exportare,quibus abutamus .ea inachore,quibia gemus.Omnibus igitur adiuri lco inhaerere nequaquam negarii

est.