Georgii Trapezuntii Rhetoricorum libri quinque. Indicem capitum, ac rerum in hoc opere contentarum, in calcem operis reiecimus

301쪽

LIBER Q UARTV s. sorest Verum honesto sine qua nec inuere quidnn homo dicendus est 1nmani necessitudinis obtinet. Incolumistus thoni lutem maxime nec seria est usius C commoditas tertium locum nece situdinis ac leuit imum sub ortu test. Haec quum intorse comparandusint,commoditatem Gnquum incolumitati aut hono lati,aperte anteponenda esse Accinuetquod

si causa hoc postulat, conroditate a usium incolumitate appellabimis iis ita esse rationibus, quod sine huiusmodi comodo incolumitas,uut difficile,aut nullo modo con eruari po st,comprobabimus: dcinde incolumitaton comparubuirus honestiti. Neque citis ita clare conten scirim incolum, d tutelam

uitae honestati praest endum N ilus enim id aequo accipiet animo sed quod nihil hori tum nit,quod salutem non pariat: uirtutibus uti non posse,qui suas rationes iii tuto non cost carit ipsos etiam deos inlisios his esse, qui sibi pericula,nec sitaeon ulto asciscunt. Quare incolumitalcin praeponen- diu quis nitiquum sine honestite sit honestatem suae incolumitate,nomne solum re nihil esse,hoc pacto comparationesuscici, qui tutam rationem honestae rei proponet: qui contrariam partem dcf ndit, primosi ex re dici potest non esse honestum huiusmodi it non separetur ab incolumitatos Guile ratione ,autoritate exemplo dc monit, abit: uelis hoc melius uiderentur auditores suscepturi,eum tute uiuere,qui bo-n die uiuit, seuerabit,non qui in prae cntia incolumis sinc eum qui turpiter uiuit, incolumnia se non posse, cr his vi poriculis uersuri, ut uel stipsum ac umbrum iram cratimescit.Orare non horustat bicolumitatis incolumitatem honestati conitin lame*edicet. Undesine honestate in columitatem nomine solum se,deinde uel dolorem si is n- ineatur, uel mortem si ea formidetur, dedecore C insemia

leuiorem esse, considerare quae sit turpitudo conbecur: ru:M

302쪽

G. RAPEZVN. RHET. non immortesilaum,neque aeternam incolumitatem consequi,

nec esse exploratum iri uitato penicillo,millum in illud p riculis uenturos hirti te uel sim ad morion proci ci se praeclarim ortitudini fortunum quoque adiumento esse solere. Sed comparatio qs idem incolamistitis cum bonestate hoestre modo ieri potest. Saepe aureme ipsum homst intersie,sentire nonnunquam si j Hi comparandum cst,quod fit si aresae partes cliborationis,aut honesta aut utiles videntur. Hi ergo in causis primo drimus operum,ne bula modi reses, credatur, ut utraque deliberationis trahonesti aut Atilis, sed haec honcsti,ita in pis: haec utilis,m inutilis rideatur: primum ex iuridiciali absoluta osten innus, quod

tisq; innitatur: laudia contra alterum conis turis asseque - - , quare nat iret, loco, impore, persona,causa hoc utile , illud inutile, per contentionIn o lendore poterimus. Deinde fi cx causa fieri uidetur, per obfi lentium utruam oue utile aut honestum confitcbimur, G hoc tam in hon

stius aut utilius Ube contcndemus: idq; eisdem de causis,c exi fidon locis comprobubinatis. Praeterca in comparatione utilitatis,quum locorum, temporum , personarumque contentio sit,ut quum pollum ne, an pax ex ratione nostra fieri possit conlucramus, non circunstantius follim confrrendus ambitramur , uerum ellam caetera, quae alit circui tint La tributinis F, alit eas conficquEntur. Noli enim soluetra cuia cus commodior, cui mi us aptius , quis mcliore causa titur conliiderandum si scintilitum etiarn illi crus,volantas,industria exercitatio,audacia,Obedicimia,fides inrper ut ram. Praeter haec ire omnia, cicntia Prtuna rius, ilitor tis , utri sque ci statis pecunia, arma, cqui, naucs, nautaenumransque ponti ς patientis,simi litor quaenam gensa ductor

303쪽

LIBER M VARTV s. notriauctor bellicossior inuioris uirina eo utilium uim non sietu lam reputet ut ultera ignaua,timida,quae uerbis fotum se Ubera et in aduersis rebus omnino concidat, in secundis tum e corrumpatur. Ita robus corporis cum extornis

Ela contentione, pc domonstration quid utile, aut quid utilius Scio uidictumis quae omnia ita discinas,ut simul qκο-que quid nobis ictu acile quid istis difficile dui difficilius, quia neccssirium, impo sibilo I fit, si opis erit, appareat.

Esdrin cnim rebus corporis cum extemistaec quoque com Utilitate eius

probantur plus: id quoque breuiter hie eo union ussuri I Ups P puto, t dou utilitatem siae eorum opposita quadripartito, T ' 'ut in reuitilo diximus 1 c lare oportere hoc pacto, Si hoc scimus , cis qua priores cst bifimia ituetur,ta quae iii

posterum consequeretur euitabitur aut lenit tur, aut quam tabcinus laudem construabimus er miorem acq ircinus: Item ex parte co:mnodi de incon odi: βι hoc icimus,aut norisconus, praefonti comnoda continc bonus, Crudipi- ρει inuiora, cti quid incon vadi est ab cietur ut dis nuci , se ita uli 0nnnodi ' furum erat,non adcrit aut in nus aderitaediuin nihil esse puto,quod educ liberatione pomtinc et cuius j ille Criudicos non aperuinci: s,quoritra miri iiegad maxime in ciuili deliberatione incinoria tenelldum, ut maior orationis uis eo cocte latum,quod magis obstat,iit uerbi gratia scitum ago; tum dicistam quibus ad bellam opus es acriter o fideraueris,quod urnas,militibas,classe, I)nperatoribus nautis,siquid horum Scile haberi posti non iudω-

tur,quomodo comparari queat, etiodabis. II quoriiurn haec pecuni' appararitur, carum quoque copiam, inde acqniret: ,

nisi in promptu sit, declarabis, id que ordi te hicndi si qua de fici late pecuniarum dubitatio subesse uideatur. QR re resolutionis atque coiiipositionis Irre modo cuncti nobis

304쪽

3ο TRAPEZVN. RI ET . nobis utrinque excogitabuntur, Crix comparatione i omest nostri strentur hostium deprimentur, aut si re aliquabo te antecessunt,uel pluribus uel potioribus nos superiores ostendemus. Verum haec de deliberatione sufficiunt e qua longiorem ferinon contexuimus quoniam nullus satis doctrinam hanc explicasse, aut Graece, aut Latine nobis visus est. Nam omnis quos ego legi, uix de hoc genere principium praecipiendis cerunt,er in stati)n attulerunt, sive quod, difficilem ratifunt,sive quod usu rerum potius qua an praeceptis confici putauerunt. Nos non ab reo cisse arbitror qu)d quantum oratoris interest,explicare. vatis M. Nunc de demon lautiuo dicemus, si prim id c monvcrimis, caeter in deliberationibus, nimiliter ac in iudiciali recrescri solere Argumentationis enim modi, pr positioncs,rationes, confirmationes solutiones, eodem modo etiam hic ire dcbere nullus dubitat perorationes istiliter, aut per numerationem,aut per conquc lionem aut pcr amplificationem conficiuntur. Numeriti litus, uirtusDuK,am plificunda nonnuquaur,cum horum gratia aliquid sciendum, exhortamur c calamitas,emmisieri praeterita sarra,c sequctis,ante oculos per comm erationem ponenda est,qua

eran cre ab iis in is, ad quicquam boni fuscipiendum

DLmonstrativum est , quod attribuitur in Micuius certae person e Ludcin uel uituperatiotu incum amplificati ne Erus partes fuit Laus er Vituperatio. Laus est oratio amplificativa rerum bovirum,quas certae inesse personae di mirupe iis c . vituperatio est oratio umpi caussu rerum ma

305쪽

uirtutum aliquam, uer t. estit montes,hortos,lures,la res, bolles,equos uuitlinratione, aut laude dignos putamus: quae omnia, quam de his dicitur, personarum tene re

locum urbitramur: ei don enim locis fere in horum utque in per murum Gnon stratione utendum est. Quare ut haec comnodius transfigere pol unus huius quoque gericris quo per omnes puric suas absoluta mentio sit, praecepta br Miser exponenda vidciitur. Nam quamuis raro invita hoc genu separatim cinportus nostris accidere posse sorte uiactatum, ut in iudicialibus mdclicitatiuis causis saepe magnae purita rius uersenturi Etenim ita se habere tria haec gen a Triam GA saepe confiderariimus, ut unum in altero sepi lime inuenia cono utiar, ac nisi ulterum ulteri imitur, non obbe graui atque ficunda, ut reque oratoria oratione d utilium deliberationis puries in iudiciati, tim occupare noces est, quum acriter quicquam peccatorum puniendam hortamur, ne illius rei, quasi autoritate iudicam sumpta licentia, omnes in eiusmodi βAera ruunt. Quae enim vicommoda eucria laccusasor,contraq; d orn or quid commodi ex ub olutione,qui deliberationis loci unc, diligenter e confidcrunt et expori s. Quid enim ui eodem iudiciali, non ne magna dcmonstrationis pars conficitur, quum ostenditur quum utilis uitae hominum sit,uut contra is cuius de re agitur, uerit, liturus ues C causa, quae plurianum in conio luris uulet, nonne nisi mori lautione uitae probetur, partita conficit Idem in cisu tiombas,

306쪽

m TRAPEZVN. RHET.tionibus, alijsq; coiictitutionis partibus solo se fui uetur Au dictili uerb genus duobus in reli quis inueniri, cui dubium Anquam uit vim quam iuridicialι constitutio eius gerimis propria uideatur tu caeteris in pereribus traditique re a risolet, ut si iam Pieridum ne sit qiiicquram destibores,iure ne fori possit confideres, nullic quoque si iure aut iniuria

vituperandam ne laudandum quenquam contendorcs, atque id ipsium dononn L2m genus quaru in plurcs deliberalionis locos, tu nn maxiane in exhortiationes bossi uut pacis quum vires hostium nostris uiribus compar ur, ita incidit, ut huiusnodi contentio ne fieri quidniri liquo pullo pili tuli demonstrationis locis utaris. Clius Arcis quis uno in gelu requilin plurianum xulare des tiarat, i. oportit ut in omnisus Euloret Orioniam ergo nominus est industrie in hoc quoq; goecre cast, confiderandum pultanus, ut diligcnter ac brevitc haec tium pars a bluatur,per urtiam orationis ordi-

rastes ratio nem, documenta exponi debeo intelligo. Partes orationis

ny emo si orionstrativae,ita ut in alijs ex iste litamus, Exordia sem- 'ai. suis sim prisscipi mira latur. Num is ex consuetudia neci fidat ut in nonnullis Uenctis cilitibus feri uidi,ut necessesit aliquem laudare, qualmis minime probus videatur, talmon bone es tia capta ex hoc ipso quod officio nostro fiat,

C quod bonam cosiaetudincin scrzandam putamus,ssiae prObos meliores,iinprobo bonos sepe reddere confiuexit ad resiquis orauionis partes ueniemu3, 'Libus mox dicetiar. Pri ι-cipuam ergo ut aio Dd, uuidb ius de quo dicitur, aut ab eoram qui diunt per folium id resus ipsis Imitar. A 1io- ,.st apis stra personas laudatums,aut ob icio Scere uel quod clusa ne- μα princiPM csitudinis interci das, uel quod in eo loco, honore, dignitat ri simus, in quasti veruiu soli per uti inodi munus fusic peritu . EIoc caram tam scicadam arbitramur Asiam

ri non

307쪽

LIBER VARTV s. 3or non bene fugere possumus, quin uel improbum Luctum,

quo in casu etiam ista non erunt alienu, nos ideo fu cepisse laborem, litipera n ira non paruum utilitatran uniuersae ciuitaui confirmus, sene nos pres e, laude improbos bos, bonos meliores fieri: hic rimen si is quoque audiret, de quo dicimus, ne eum offendamus addere possimus, certo scire nos hane probatum virum ita excitari laridibus, ut ex probo ctiorem 'turum non dubitemus aut a studio Scere firmabimus, quod huiusmodi uirtutis nt,ssu laudantur. ut ex lates ipsorum appareat qualis, ter quoque animi fit, e stimul nobi cum citeri ad similcm uirtutem acceri Luitur si uiti vim, aut in rito ficere qu)d itati adlati sumus, aut ludis qΗod utilei firmis esse ab omni bus unicam malitiam utque nequitium con sci uc quod 'placcho tendi quid nobis dili liceat, aut officio, quod in eo loco ronore dignitates simus, ut hoc nobis uel necesse i-ciendum sit. Ab eius person de quo dicimus, si laudabi. persi mus iccinus illius assi posse uerbis con equi neminem quo

nion huiusmodi sint, ut omitum lusi lutorim eloqllentiant dicite anteire posset, omnes illiu uirtutes praedicare oportere, uix aliquid eo dignim ab omnibus dici posse. Si uituperasitum, panc. comni utatis eod ire modo dicenvis. Num quoniam ι- uituperationi opposita est,si pareca Ladationis

verba in contrariam uertes, uituperationcia nimirum conficies. Ab auditorum personu, sit apud eos laudabimus' rihominem cognouerint, dicemus nos monendi causa paucudicturos. Sin essent ignari, ut talem uirum v lint comno fore petemus, quoniam in eodem uirtutis ludi sunt, qui audiant, atque ille quem laudaturi anuli Praetcrea ste- rure nos scite bis huius se in probaturos , qui ad Lec

s otii parati sunt, qui quum sua studia praeclaris iuris pla- α cuisse

308쪽

3os G. TRAPEZVN. RHET. erige uideant, Macriores ad complectenduin huiusmodi ut tuton ilicientur contraria erit uituperatio, quoniam noue rint, pauca de malitia, nequitias eius disturos. Quod si ignorarent, petorrus ut cognoscere uelint uti singularem in litium uitare possint. Praeterea stiperare nos illius uitam ipsos uehcinenter improbaturos,quoniam di similos fuit. Ab re--ν-- pri a ui sis, incertuam se quid pothsimum ex tanta imittitudi-ς γη ne rerum, qua optime gelit, laudare dcbcumus, vercri nequam multas dixerimus, plura praetereamus,nullum esse ora tionesn,quae illius ictis non uincatur. Et si quem ex eloquortia laudaturi fumus, in hac excellentia rerum, inius opus esse oratione dicemus,et quae huiusmodi sunt, quibus contraria fumuntur in vituperatiotie. Principio isti tramio, ICarratio. Narratio non erit ulti, quae nec lyrio con equatum, fessi quid inciderit quo aliquod fictum eius, de quo loquimur nobis narrandum sit, cum laude ac uituperatione ampla prout res posit ut narrabimus. Sed narratio sicut nunquam fer incidit, quum eum laudamum, cuius sim nota sint, Crsola amplificatione indictit, ichmper inuenitur, qvlim quid feceris ignotium fit, quae non uno in loco tota ut in alijs generisus cogitur scd pulsis ut quicque amplificandum est, breviter narratur, quod cr in ut luccidere posse propter nas-titudine errum no ex reo soli ,ut dictam est,uerumctium ex L accusatore, Cicero in Vcrrem e statur. Diuisione utemur conanode si naturum eius,ci quum laudamus, diligentor 'quibus confii Et confiderabimus. Non enim oportet ut plurimi putant,quoniam omnis domonstratio,aut ex rebus quas externus appcdant, aut ex his, qua corpori aut unimo attribuunt in has partes femin orationem dictribucre Numerffiidium auditoribus pareret si saepiusfieret, C ignorantiae vitium non euitarct si quis rei naturam non relinque

309쪽

derauit, ea reducit in paucis, ima quaedam genera, quibus in Gisione utitu sc hoc in genere fi poeta, verbi gratia, uel orator laudandus est,cndu es opora, ut intelligamus quibus rebus poeta eximius aut eloquenti)fimus orator ad tantamβ-Getatem pro ictum sit, quae omnia ad quam pauciora maxime possum: reducemus, deinde unumquodque etiam eorum in plura diuiditur ocis suis distirluemus. Sic enim eloquentis mugine ciccro, cuius purin clari simus legimus ori

tiones, inulta diuina huius artis ornumenta nobis afluunt, Exemplum ἔquum scribimus, ea solam nodimus, quae occurrunt si in 'ς φη σφω

quum inemoratione pro Pompeio praeliciendo mea parte, si, pcit,in qua summa impcrutoris Ludc diligenter per ecutus est, ubi etsi laudatio in Pom propter confulationem adhibiti sit, diuisio tamen non aliena ab ea distril utione si quaessumna imperator laudare uellet, non ut prae ceretur, sed ut clari ferri adbibolida luisset: quid ergo dicit Ego enim ic exinimo, insummo imperatore quatuor has resin- esse oportere, scientiam ci militaris, uirilitem, autoritatem, felicitatem. Oportet igitursi Ciceronem imitari vclis, tu eris partcs breuiter ac absolute diuidere, quae totam rem comple diuntur, utque constituunt, dcinde singulas partes loco suo in minora discindere,s ita sciendiam uidebitur, aut etiam omnia non dillincte sed paulo confisus agere, si hoc commodius fierit quod ine in eadem oratione Actitauit.Num quam ni his dicat esse uirtutes imperatorius, nullasque numeret,

cons in post eas insequitur , quam ad distin lam diuisionem

pertineat. Qim quare sciat, aut in coinmcntari, eius perueniati in orationis, aut quum de summa grauitate oratoris Q u 3 mus,

310쪽

3io TRAPEZVN. RHET.mus, tilius dicetur. Ninc quoniam de confirmutione σιω-βtatione huius yncris dicendum cst quae partes orationis linq ubcne posse tra lari uidcntur, nisi quis constitutiona cause nouerit, habeat ne constitutionciu cinon iratio, in gentrς ς' di Icrcndum fit. Mugni enim interesst, quum causa proponi- ηψηfθμ - ' fur, solae, aene constitutio quaerenda,quae totam caasiam con' si fisint, quam principalem nominamus, an in diccndoso cmergat, atque crvmpat, qxam incidentem dicimis qua in re, di ili atque obscura uererer equidon, quod sentio aperire, illi uidercin nucto pudore nestos in medium a bene quae opinantur, etsi non folim Ssa, uera metium inutilia m-mium ad dicendum ex tint. Dicunt enim dirnon trutiliam

causent, non minus quaan deliberativum,uel etiam uuiiciat , o bis quis colli litutioncssu cipcre quem errorem tam magnum adrandam eonfu dicendum incommodum, tunc iure reprehendisse arbitrabi- -η muriquum eas rationes,quibus niti uidetur, con ut Timus, quod ut scilius fiat, rationes coriam prius breuiter exporremus. Priano igitur ciceronis,Cvintillani,Victorii Martiariss cuiusdam autoritate rutam dicunt esse quod sentiunt, deinde nullum ut uisaccasum censent esse dicendum, quae

constitutione aliqua non contirlcatur Oliare caecos nosip

nisus csse V erunt si demonstrationcm IT causam esse con semus,er nulla confiitutione complecti: hoc enim, natura ipsius rei nullo pactio fieri posse stirmant. Idcm'cirim uJerunt esse, honxn sine ratione, C causam sine stitu seu niri posse. Tcrtio, icti aiunt controuersiam in omnia rempori aribui. Nam quid ictum sit potest qαcri, hoe modo, Occiderit ne Aiacem Vl bcs c quid sit, hoc pacto, bono ne animo sint erga reii ablicam Fregellant: e quid siturumsit, hoc modo,si Carthaginem reliquerimis incolu- m, nunquid si incommodam ad cn lib. perventur L.