Georgii Trapezuntii Rhetoricorum libri quinque. Indicem capitum, ac rerum in hoc opere contentarum, in calcem operis reiecimus

331쪽

LIBERQ VARTV s. si sententia solum aut iurissicialon ab olustim solum ut 4

ptiuat ex lintra parte ut relationis criminis olum. Dupli cas vis,cem dicimus,quae duabus aut pluribus constitutionibus,aut costitutionum partibus aut etiam unita duplicui consissit. Huius duplicis tres ponimus partes. Nam aut quaestioncs v ip sectae plures ue afferuntur,aut res quid simplex buccus is re altri tur, liri Hine autem rationum desin ionis constitutiones qxque melliplicantur,quus omnes principalest nullamus, hoc modo Lex de nouis tabulis legem is re capitale sit x eo osse, credulorum quidum tabulas, in quibus desitae sibi pccciniae contincbuntur Gratiit, ara caetcrii in

tantur, deinde in hostes impetu ictoa debitoribus,urbs obsidione liberatur. Is qui primo tabulas combusserat,capitis a cor itur. Hic baccusatore simplex isti tu res, contra k-gem allani aeristes tila dunu tuo ursierunt Rutio descii oris partim a Gipto, at lcgem non tuli: hoc nim es quod uoratur:ρmini a diffinitione,ut aliud priualtim combArere, Gliud legon rescindere: partim a iuridiciali Voluti cet de rem faccre quod lubet partim a concessione per impri

dentiamine cicbum caeteros me incitat tros partistu comps

ration ut miorcin hac ex re utilitatem re pub.consecuta est. Prioris hoc erit excinpli ,Mulier Creius uir cuiam aegritudine I borare uidebuntur,quidam medicus utrisque eundomat tu uictio inn. Vise mortim ob t, mulier conualcstit, cum medicus in uxorem ducit reus fit tam adulterij, quam caedis.Aut quamuis ita fit qMectio unicu, nec rationibus defensoris ni ultiplicetur,tamen π alie accidunt. Acci lcntes cci es

dicimus, quae no ex prima depulsione d nn oris, fita aut ira tionis aut a loci cuiuspiam cpulfione imi cuntur, eas bipam isto dictribuimus, in ucciborius er incidentes. Accesbo .ecesna.

ris nominamus, quae ironia prima depulsione d inforis sed ratio

332쪽

m G. TRAPEZUN. ΗΓ T. arationis cuius iam deprecatione profici cuntur At si quintactorcslcs exbi csbum occidi,tri enim patre meuintio cerat, nonachi nostru ed ab Aegillo aduersarius

Mamcimontan occibiam contendat: haec etsi ab accusatore oriri uideturritamen d ratione constitutionis non es aliena, ut

ovi nic se in primo latius dictum est. Incidens est, quae interdicendum ex alicuius loci uiuet dipulsione nascitur,ut iridi nitrua constitutione, quum ad diffinitionem uentum fit,neget aduersarius diffinitione aequum esse, aut quia legibus ciuitatis non conueniat, e sic ex aliqua legitimaru incidenter disseriatur,aut quia inhonesti, et incidet duoluta iuridicialis laut quia inutilis,Cr erit negotialis. At haec quidem de omnibus stitibus inredigi uolun . Nam simplices Cr duplices caeteras que huiusmodi quas insecundo explanauimus,quamuis addit 'o ι- tionem non purum constrant, tamen quia finguiarum conflitutionum naturaquesum consiliciant, idcirco quam de ipsis constitutionibus diceremG,merito Voluimus. In causa igitur unplici 1 ositio artificiosa dupliciter consideratur, per

partes orationis,pc argumentationes. In duplici tribuis in dis Non enirnsolum his duobus qui dicti sunt, sed mitio etiam mugis per constitutiones earum is partes conficitur. In simplici ergo causa ex arte per partes orationis dimibues,si eum struabis ordinem partium,quem in primo libro exposuimus,ut scilicet fecundum cordium, Narratio,Diuisio, confirmatio, Con utatio,ac postremo conclusio costqua-- an , --Vπ-ὴ otium Mnnunquam duo uel tris Exordia dicen 'dufiunt,quomodo di boncndus lat,breviter aperiendum est. Intueri oportere pulmum an aliquid eorum ideo ',ut quod obstare uidetaer,id occupemus,an omnia recte ipsa ex causa proficiscunturA primum semper cum ita inmeri ciceron fictis seo quod obstanti occupat primo locandum es ut pro

333쪽

O BAE R AE V ARTVS a P .praeficiendo in Verrem,pro Sexto Roscio. in oram ex causui aqua de agitur proficiscunturis primo ponendum est,quo magis moueri auditores ad id fusspicamur,quod

per exordium acquirere desiderar .Habet autem si perfici eaeteris ut dicitur paribus,exordiora loci confiderantur inui rem uim prirno res,Cr rei id per quod stenditur fictum iam esse ferme Auitutus,quod petunus,quod a confectione appella inmus,deinde id quod ab exuperatione in primo nonandus. mus post rem,quod a causa inuenitur, locum o ἶid t. Tertio

ea quae a personis inueniuntur convnodiora furit,eTeorum

cuncti,quae a perfora nostra cupiretur praecedunt,deinde q ab auditorsim,tertio quae ab aduersariorum,postremo qme ab his personis inueniuntur, quas extra iudiciu esse diximus. Intelligendum tamen tum id quod a personu auditorum dicitur,

plurimum ualere, . . Hicii timus non minorem nos huc

ex re,quam ipsos,C eos quisibi chari sunt contumeliam creatumitat incurrisse: Lee consideratio ad electioncin quoque, si unicum proponere uelis,plurimum ualet saepe etiam accidit,ut uno in exordio plura proponenda sunt,inratiora-bus pluribus comprobania,quod quum accidit, aut quae prae ponenda mi omnia sinita prostrantur,deinde prout respostulare uidetur, uel ordine rationes sub cienti, uel posterioris primo, quod Cicero pro Murco Marcello Scit: aut primum partem primo expediemus sit tectis rationibus, inde ad aliis fieri ueniemus, quod pro Cn. Planco cominplexus est, ubi etiam a ratione incoepit, ac proposivione di

malium lioque Giecit rationem, quod non in exordiis

solum, uer etiam in argumentationibus, π omnino libruque Actitat, quum uel quae probantur infirmiora niden tu ideos indique uallanda sunt, uel copia rerum ora

tor abundat. Exordi finis huit modi esse debetini Acilis

334쪽

G. TRAPEZVN. RET. ab eo ad narrat mi transutis esse videatur. Num in camsa maxime taplici post exordium artis praeceptio narrationmnsolet col locare, ni diuisio eius locum praeoccupet. aramavom et , Etenim duactio narration semper consioquitur,niser oua-ὐ- - 'si dores exigit ut alio diuidunius ordine qram membra diuisio- ius in agendo sumus disso ituri tunc enim maxime meratione diuidere necessiesit, aut praetermittenda diuisito est si mugis ex re nostra id *turam uidetur, aut ante narrationem conmodo collocanda,deinde quadam cum praeparatione narrabimus hoc enim pacto narratione tutor positi ficile postra potorimus d quouta monbro incipere. Nam quum namcrumias si quidum aut nasumae aut temporis ordo subappurcat, eius pri turbatiosi sibitost, Cr desiit comprehcnditur,ta doceptionis ac caui titionis utrocem scit fusticionem. Quare nihil mugι oratori danderogare foliis cum uero post turratiorem, modo linlim, infirmanias clade inerum non obseruato diuisionis ordine consimu-nias, idcirco minus dista lutionis apparct confisio, qu)d unumquodque solum prosti tur, C ordinis illa compuru-tio atquere cctus, quum unum post alterum praenunciatur, maria interpositione narrationis omnino cecitat. Quare nobis placa si di stributionis ordinem construando propter virguntias cause obstruatur lion fumu, post exordium diuisioncm , tertio clade loco narrationci po--sboc; nere, uti mo ibones in oratione mala legationis confrcit. cicero uero pro praefici do Pompcio, quum genus bolli quadripartito exponcrct, ultimam,qub lacletida sibi esset Lux iacula eo duris,nc cum ordine ut ceteras proposivi quoniam eum tanquum lichemmtiorem pruno acturus erat,quuIudiuidaulo primum non exposivit,quoniam diarratione ut caetcrae ron ni batur effluere. Quas obresburam, urtia

ficis

335쪽

mo tradlaturit crat, partem ratione propossit coluuit impcritos,pronum uer,principalemque paricin concludens ordine quo egit, his verbis nudicrat: Quare uidete num dubia tundum uobis fit,omnis ludio ad id bellum incumbere ii quo gloria nominis uestiri ulus sociorum uectigalia xima tam tunae plurimorum cummiwm republica dc finduntur.Verumqμμmino expositioncin sed artem scribamus,haec latius μὰ noporterct diximus ne quis aut sine caeci l fingere nos preces c putaret,aut in causa institium nonullorum focatos nos esse arbitraretur,ta ignorunti plurimstrum uel ex hoc loco perspc di atq; cste la, carici a diligetius qui orations Cis ronis legunt, uesint inquirore. In diuidendo igitur, ut breuis rquod entimus exponatur,aut naturae, hoc est,consequentiumqxandam reruint,aut temporis ordincinconstraabin si pars quaedam occultius tangitur id erit uel quod nurrutioncinnon in consequitur quae lium commotionis cassucsse pol hucine orationis grauitas diu isnam, illitudine demittatur,σquontufi confimatio ex utras parte uassanda est, firmiores partes prim is multimas diuid do quos oramus,nisi aut ordo rerum C te::rporum,dat naturae iniis causae aliter popularct,quae commutatione percipiatur, aliquid interpon mus,ut in Aeschinciri Demosthenes, quamuis etia postumius

breui ratione assuta simustiliora; rcinlit placet age re. Quar confirmatiora

campartem confirmationcm ponimus. ure post diuisiones istoi sequetur,nisi eclysi crit unicqua ad inhis causae confirmutioncmd scendamus, aliquidua obiecit solucre aut quod obestire uidetur occupare, uulsi in compsitis,quoniam non

336쪽

ριε G. TRAPEZVN. RHET. quain quidem confirmusionem principalis confinitationis praeparatiotim appetare licet. Vt pro Planco Cicero quin coniectura principaliter causa fit, Heler, ita enim ex re sua erat de iure populi primum d ceptatum esset, post expositioncm miro quodam, ac pene diuino, Cr ingenio arte difficilem sibi de lubricam in linto usu, tantas d-mcitia defensionem contra Laterensim confingit. Quare moleste sibi accidisse confimiat, quod in ea causa homi num ipsoruam uidebatur Scienda esse quaedam contentio Ginde ait caecum se e praecipitem iam confiteri si iam in hane

tam molestum contentionem descenderit. Itaque dicit,discedam ab eu contentione ad quam tu me uocas,e ueniam ad illam,ad quam me cursa ipsa deducit. Quid tu,seunem digni .

ditis iudicem putas se populum Ita quae ad iuridicialem diuertere uoluisset, huius fui diuersori culpam in adures rium mirabiliter reqcit: hoc ipsi pacto diuinus orator di positionem ex causa miro quodam modo distribuit,e difficilem simul atque molestum contentionem dignitatis antequam folueret, ita debilitauit,ut sibi iam Scillima pro difficili,an utiq; pro lubrica fieret. Ita ille tibique omnia non distonis solum, ed exorditur, narrat, proponit, confirmat,ol scit soluit obiem, res cst spum in aduersarium ubit Crde indit,ut eo quod culpae dat uduersarin gloriari uideatur,egreditur e causa, reuertitur, liquo in loco commor tur, omnia quae inuenerit, quae tot tantas furit, ut quod eum Licat, eum ipsum orationis copium, ipsum eloquentiam, eum quoque ipsum Scultatem dicendi, atque Litu- ciceronis ni rum latrat, omnia inquum, quae inuenerit quae uel praepa

f. rat, uel subito quacti inexpellatus inrumpit,sic diltponit,

si eloquitur, ut uel nullae rationes quare ita dii latina, guberium, praeparata, erupti, colitrum, prodiadi,

deprcssa

337쪽

eum dictionem immutare uolueris, uolsincquam aliterquam ille constriferit non dico dist ncre aut omnino dicere sed cogitare solum confiitueris,lam uesi totam orationis, e

tiam, puli tudinem ex oculis uolare vidcbis. Sed de Luribus eius, ncestum quidem sitis dicore possem quum nihil aliud nisi tm praeclarum oratorem Ludare mihi propo dum esset quare nunc quidean ca uel vllutus praetereo,orationisssilum ad in unum dicendi gcnus ipsumq; sermonem tinitatis,imum praeceptis accoinmodatam mutilo. Haec igitur praepuratio confirmationis,de qua locuti su)nrM,C Iongior Cr breuior nobis erit, ut restae ba expetere uidebitur quae siqui-dm non in eadem si confiitutione,siue parte corinitationis, in qua ipsa uersuta causa, praeparatio ut diximus erit: Sindutnn tu dom fit confiitutionis, hoc est, si ex loco, uel locis eiusanstitus confluat,non praeparatio, sita inius causae coim firmatio, absque dubio dicenda est. In ipsa ucro confirmatio-1ie huiusmodi argumcirationam feriem struare oportebit,frini ἰonus argumcntationes in primiser in postronis pamtibus collocure.NGnstitim re narrata expeti unimus auditoris,ex qua re causa poterit confirmari, quapropter continuo firmam aliquam argumentationem in ii cmus. Et quoniam quod nupcrrane si tam si ficile memoria clinetur, titile si, quam dicere desinus, reconiciu aliquam relinquere in anunt auditoram bene firmam argumentationem Mediocres,e neque inutiles ad dicendum, neque cccssarias adprobandum,quae cum cae cris coniundiae probabiliores uiri, interponi in modio Cr collocari oportet. σνm quoniarn argumentati quoque multis partibus constit, si manis flumes ex tertio, quae num argumentationi partium ill 'ofilio

338쪽

su,tamen nunc etiam latius ac dilucidius, Cristione certio ponatur: rationes omnes, earumque consimilationes Crix-

possitiones non ci; dem sunt roboris oportet igitur uidere, quae probant, C quae magis demonstrativa fiunt.Magis probare nunc ea dictam,quill res certius coarguitur, ut, uerbi gratia sint quae a circunstitit sinueniuntur rationes emon-καιαγνο strativa Latine dici posse puditumus quae nos πανηγυροι et

νω. sininamus,cui modi uti omnia,quae magis amplificare qua probare uidentur, uisunt loci ret in ut i, Chli quid a

commuiribus locis inscrponetur. Confirmationum imo lociniugi probant , qtim amplificent unde e priorem in amgumctatione locum confirmationes qxEn cnth:rumata consecutae fuist,quamuis citam ideo proponantur,quotitur, rex a conrodutione ac collatione quadam circun Entiarum ad imas commeritationes elyxcre soleant. Quare oporici id primum potiora, quo tanquaru radice rami confiequentia oriuntum. Ita sit,ut Cr naturie rei pureamus, Crucinitam ex arte dispo-

'iori monstrucinus, quod in caeterisseri in Ebus feri solet. At hoc quitim scilicet ut quae probant demonstratiuis praeponantur,non in partibus argumcntationis solum edictionis ac integras urgumentationcs, natura ipse duce colu . natur.Num oriries ubique ea quibus causa probatur prius diem ea quae amplificunt in postremi cor cruat.Quare oporaici in con rationis quoqxe partibus, id si, integritata: mentalicitibus mi seriein construuro,ac rursus,ut in orati ne, quae sciam causam complactantur utque inpli cant iupossitimis locamus sic vi qua libo argamcntatione, si quae locum ipsum ampliticant, in argumentationis attribucinus, quod trian insccundo,quor in tertio apparuit.Numer in tertio expositionem ad conclusionein argisciitatioris p uirinis,

invisitarido amplificativo loco,iuxta finem si nisi cuiusque

cause

339쪽

LIBER a. VARTVS. 33 cause Alocavim. Hoc nim pacto quam oratio ab his quae probant, quae contractior qYadam oratione prostrantur ad domorini utillulascendat, recore, augeris vi adit nec berit. I id etiam in fecundo non sine ratione actam inueriles, locos scilicet, qui ad personas si tinent, priores esse. Nam vcsse e posse prius in coniectura, quam comprehensio, aut absoluti , caeteras quae a re fluunt, ab ol ta f/nt Eum porsona plim naturae lege, cintccc ALVerum qui ea disetributione semper aut crebro utitur, quae ipsa enumerati 1ie locorstra aut principuliani aut arxtimentationis, ut insecundo stertio patuit, crartificii spicionem steri auditoritas, d rem hxias facultatis, tam arte quam usu cinn, noci Edit. Quare is non magis orator aut loquens, quam insens rudis appellandire si Cnidigitur inquira scium aut quor varietatori 1positionis locoram das Docile οἷ in singulis eunt aperire, sed breuiter qIi attendct, praeceptioncm s no strum obfici liabit, a nurius erit in L ponendo, si bicionon artific fugici, ratione omnia disto- ML Oporici igitur primam naturarier uim locorum tam priricipalium , quam corum quos sicc mdarios taxncupaui- vilis, sic praemeditatione, usiu, exercitatione': e tenere, ut positis causa sicile quid a quocunque loco inueniri posuperstictis. Dcinde naturaeis ira causae principales locos accommodare: quod erit, si diligenter con fiderabis , quis eo- rara locorum in ca tax a firmior, quis infirmior sit. Non enim in oratu ius institus causa jdon loci irmiores, atque infirmiores sunt. Nam quum c qualitate uniu=llitasque ie-goij non parua uis ad locos luci nccesse si ut uarietate negos , locorum quoque uis uarictur, quosit, ut non idons pcr,st pro qualitate nego j, modo hi loci, modo il- si frmiorci atque infirmiores sint quam illerentium t

340쪽

G. TRAPEZVN. RHETcorum quom persipexeris iligenter clium confiderabis, quis eortim in eadem causa praecedat, qui sequutu praecedere uerb cum locum dicimus, cuius conclusio sequentis loci propositionem iam inducit Cr incitat. sequi eos putamus,quorum propositioncsa praecedentium conchisione desiderari uidentur. Hoc igitae pacto quum quinam in causa firmiores fuit intellexeris, , firmioribus cum qui Acile praecedere omnibus possit, primum eum qui omnes consiqui posse uidetur, ultimum collocabis: ita sitim scrip rcinis nora erunt, quod debere ferisuperius diximus, e praecedentium atque sequetium locorum a principio usque ad incin tibi ratio conseruata erit. Hoc enim ipsum in inest ictitani, crudis, clii rei natura putitur, omnium infirmi imum in medio aliorum praecis locabis. Similiter in argumentatione Scies. Nam si propositio ruitis rationibus, Cr ratio confirmationibus, ac con firmatio expositionibus comprobari exornaris possit,cum rationem primo locabis, ex qua confirmum ex ataq; alia subsequi uideatur. Hoc enim pacto tam confirmatio qum argumcntatio caeter es orationis partes nam hoc per totam Orationem construunduam crastinus latura ipsius cause disponentur. Quare etiam lucet vi exordiosi, uerbi gratia, multis Hocis beneuolentium capturus fis anteponere,

sine cuius quod sicquitur conditione quadam fui equi uideatur: aut ita di ponere , ut quod aic otia nostra, uerbi

gratia, inuenitur, ratione comprobetur, ea quae ab alio loco profluat quam remis uolueris etiam oculιSuidere, quamuis cicerotiis orationem tibi propone. Non enim dubito nullam

inueniri posse,quae hac distributione composita non sit quamuis singulare illud Ciceronis ingenium, etiam eas: si per se sola consuerares,nullum inter se habere ordinem uiderentur,

ita comungit, hiscopulat in f, ut quod primam dixerit,