장음표시 사용
131쪽
inotum, te spus su mutuo resp5dere. Q iicquid sit de absoluta veritam nota Deo,
proculdubio horum sententiae aduersantur principijs Arist.a quibus se non rec emprofitentur. od ostendo; quoniam Aristotelis in primo de Anima, absolute iudi eat absurdum, Animam posse mouςri, alioquin poster ad libitum ingredi in corpora,
egredi,& nieare per varia corporamon insiderat Aristotelas a quo motus habeat, ut
sit contimius, sed absolutε an ineorporea moueri possint. Cum itaque id quod sequitur ex sentetitia Aristotelis sit absurdit,& id similiter sequatur posita opimone Σcoti, &D. Thom.inserentana est, eorum opinionem pugnare cum opinione Aristotelis.Praeterea Aristoteles in sexto inivsicorum, 86.ait,indiuisibilia soli im ex acciden- aestio,. ei moueri posse; at ex homm sententig ea per se, & non ex accidenti tantii m mouentur. Insii per, inint.89.ostendituri odiuisibile non posse moueri, quia mobileprisis ratis 3. transit locum se minorem quam aequalem, indivisib9e non valet transire locu se mi norem;quare primo transibit qualem,quod si conceditur, tunc interuallu per quod mouetur,ex indivisibilibus. nstabit, ius oppositum inquit Philosophus se demostrasse.Ηaec ratio absolutὸ ostendit indivisibile moueri no posse. Praeterea,euerteretur progressus,& sententia Aristotelis in 8.Physicorum absolute ostendentis, nil se mouere posse,& primum se movens c5stare necessarib ex duobus: at ex horum se tentia primum se mouetas poterit esse simplex,ac etiam primum mouens ito necessario erit immobile Praeterea aduersus Scotum ita argumetor. Si Aristoteles id solium ostenderet,quod motus indivisibili uni imo est continuus ratione mobilis igitur ina Ie absolutE colligeret, indivisibilia selum moueri posse ex accidenti. Praeterea, ralso formata in col. .&supra relata, abiblvie ostendit inditiisbile no moueri, alioquin interuallum ex indivisibilibus constaret. Praetcrea,non quaerit Philo*phus in sexto Physicorum per quid motus si colimus,sed absolute an in diuisibile moueatur,qua si stim
re si Aristoteles id solqm ostenderet,quod illum ostedete putat Scotus, Conclusio , nec instituto, nee ostes sioni Aristotelis resp5deret.Insuper,erraret Philosophus a secundum quid, ad sim fici siesset enim idem,as si dice si motus indivisibilium noest contici ius ob mobile,igitur indiuisibilia non mouxntur Praetere alia quoquetione aduers tur Aristoteli,nam Aristoteles in quinto Metaphysicae. 8. in secundλde Generat interi a. motum ait continuum ratione mobilis:at si uera esset senxetia Scoti, Sristotelsi nec integram, nec MLessariam causam continuationis motus ass-gnasset.Similiter senteolia D.Thoasidetur inim ea Aristotelis pugnare: nam primo ,multiplicat sne necessitate, immisinultiplicat tempora,cum tame Aristoteles in quarto Physicorum , a semast ussio posse esse plus v .Praeterea si motus,& tempus ex indipis brubiisson si uentine Nn pusillud esset tempus, nec motus ille esset motusAladuco consequentiam,quoniam ues senti tinua, uel ne: s sunt continua,nitur falsiiua st quod costent ex indivisibilibus,non .n. ex eis consurgit continuum; s ito si hcootinua, alle Motus no erit nistus, quoniam mot Is est actus impςrsectus et actus aut impersectiis tendens ad persetaonem, non est sne continuo. Similiter Uinta est mensura inops,& consenuitionis rem in mora est cotimium aliquod,qua.. . re etiam Umpus debet esse eotinuum. P. terra semper ςςmpus est men sura alicuius primi motii qui sit cosimilis,& stemus,at huiusmodi motus , cuius hoc e cogitatu tempus sit mensiira,cuius sit, nec constat,nec assignarς potest,ut consideranti reddis
aiir notum Praetere Aristoteles in col. 88. argumentat; r a dest nictione consequemtis,hunc in modum.Si indivisibile moueretur, daretur tempus 3c motus ςOstituta ex indivisibilibus; cosequens est absiardum, quare & antecedens. Econtrario D.Τh m. arguit a positioneant cedentis, dicendo, sed indiuisibile mouetur, igitur Se tempus, de movis eius o. ingivisibilibus constant . Ex quo patet aperto,illum pugnare cum Aristotele . Ad inrantiam Scotide sphaera revoluta, uel ducta stipra Pla, num, Q de anteriore sit perficie Cubi, Heo, ea moueri ut dixit Aristoteles i solisn
accidenti ad morum Urporis, ac vi pertinet ad ea, continenter diui intur mut
132쪽
De eis. ω perpess. operant. per naturam.
.ta,non at tem mouentur,at si per se molierentii si darentiar mutara sine an laetaenis mutatione . t
De motu Anima, ex sententia Ari telis. Cap. XII.
Ro motu incorporeorum consideranda currit opinio Platonis, S perpendendum,ancti mea Aristotelis conciliari possit qua derritres sunt interpretum Scopi. Nonnulli nituntur cos conciliare,ut Simplicius, Cardinalis Bessarion,&hlij.Nonnulli negligunt cocordiam, getuentur Platonem,negligendo Aristotelem,ut multi Academicorii, Ze cum eis Macrobius. Ego existimo illos non idem sentire & Arist. magis Physcε magisque propriε loqui. Plato Deum considerauit tanqnam Centrii,
ex quo cinaetii ducerentur.Mentem siue non participatam,sive participatam, dixit esse immobilem Circulum: dixit Circulum,quia pendet ex Centro, ac in id conuerti
tundixit immobile,quia indiuiduε per Ideas operatur, & intelligit absque ulla elu;
varietate: selum dicitur moueri,quatenus ex se excitatur ab esse ad agere. Et succedit Anima rationalis , quae dici tur circulus ex se mobilis, cui quarto succedunt eorpora mota ab alio. Anima per rationes diuidue operatur,ex una alteram inserendo, & ex una in alteram progrediendo,easque connectendo & secernendo, &ob id rationali dicitur.Ex Platonis Sententia ut recte etiam cosiderauit Simplicius in tertio Physig Rc corsi coni. 8.) quatuor considerantur gradus motus. Nam primo cosideratur motus inordinatus materis,qus per potentiam excitatur ad generationem, de quo Plato in Timaeo mentione facit. Alter est motus Meritis,quae ex se excita tur abesse ad agere. Τertius est motus actionum Animae per rationes. Postremus est motus corporum ab VerHm Anima.Primi duo no sunt verὸ motus,ideis praetermittuntur. Verus autem motus dicitur dupIex,unus primus,& est motus Animae, cui respodet primum tempus, quod est terminus aeternitatis, in quod desinit aeternitas. Alter est motus seciminis mi etsi secundum tempus resp5det,nempe corporum. Motus Animae est multipleκ , de quo
νω, . loquens Plato decimo de Legibusiniquit, Vniuersa ergo quae in Coelti sinit, quae in
Terra,& qtiar in Mari,suis motibus anima ducit,quorum nomina sunt uelle,eAsidera, re,curare ,e8siiliare,recth & non recth opinari,laetarhdolere,audere, meniere Misse, stripliciti diligere,& eaetera. Simplicius hos motus G siderans, dixit Platonem solis iterbis ab Mistotele dissentire. Plato enim latius sumpsit motum, Areos ni in patrit motus, quos Arist. non motus, sed principia motus nuncuparet, ideo in sexto Physicor: eot. 3 2.n it, moneri antinam,cum sit individua, quia n6co reo mouenir motu, TM-β sed vult, intelIigit, iudiealirarem platur, quod firmat auctoritare Theophrasti qui
in primo naturalisi, dixit Appetitit,ardoremque Animi &eupidinem,eorporeos esse motus,& ex corpore ducere ortum iudicia a item, & specillationes. n5 transeuntis alterum,sed in ipsa Anima sunt aditis, fit persectiones. Idipsum cofirmat auctoritate Stratonas Lainpsaceni,discipuli Theophtasti, qui dixit Anima actiones esse m tus.Plato itaque latius, Arist. pressius usus est nomine motus: immo Arist reles quique nonnumquam actiones Animae mincupauit motus, & Phantasiam dofiniens,di. xit esse motum a Sense semim; 3c dum qineritur, an motui animae coperat Definitio motu tradita ab Aristotele in tertio Physicoraim Resp5det Simplicius in s. Physici ψ .c mire motui animae Definitionem motus ah Aristotele primo tradi tam, quδη si actus estis,quod est potestatemon aIteram,qubd sit aerus mobilis. In sexto autem Physicorum 3 2.ait, poterit etiam assignata deicriptio motus competere motib. Aniis m aut cunctis,aut pluribus includentibus aliquid potetis.Rationi AristoteIis. qirods aliquid se mouere idem effet actu,& potetia. Respodet Simplicius in ollatio Physicorum, inquiens, renera simplex no erit se ipso mobiles at anima pra dita est va-
133쪽
rils rationibus quirum nonnitIlaeciim sint achi, mouent alias, quaestini potestate, siculem homo in initentione, discens,& docens esse dicitur. Haec Simplicius.Alij no soliciti de concordia,& adhaerentes Platoni,nituntur opinionem eius a callimniss PGripatetieoriim vendicare. Ideo inquit Macrobius in seci indo de Somnio Scipionis; Macrobe Censet Aristoteles se probare nil se movere,at non probat. Insuper,asserit Aristot las dari ultimu in motu quod mouetur,& aliud non mouet,quod non est verum,nul 'tum.ri.corpus moueri potest secundum locum,quod non ε loco repellat aliud. Addit festi/;dum Anima se mouet,ea est actio sine passione,ut Sol Lucer,calet ignis. Cui simile piosert Marsilius in Conuiuio Plat. inquiens, Anima se mouet no transitiuε, sed absoluth,ut dum dicimus Deus stat, Sol per se luce nam teporalis discursio ex seipsa competit Animae,3ce. Proelii dubio de nonnullis ad molli Animae attinentibus, Sementia Plato,& Aristoteles non dissentiunt: at dicere,quod absolutε consentiant, ut censet in Simplicius,est conspicuus error. Consentiunt proseita de his Sex. Primo,quia ambo assentnt in mouentibus, & mobilibus non dari progressiim in infinitum, sed ve- τniendum esse ad primum,ut dietur a Platiin i o.de Legibus,& ostenditur ab Aristo
tele in octauo Physieorum.Secundo,ambo consentiunt, primo non mouente, caelo, tos motores mouere non posse, ordinatoriim enim, secundum essentiam, posterius no operatur sine priora.Tertio ambo inquiunt mouere se,esse proprium uiuetium,
quod dieitur a Platone in Phaedro, ab Aristotele autem in secundo de C lo. Quarto, ambo aiunt primum ex mobilibus mouere se, & se mouens esse principium interea, quae mouentur. Quinto, consentiunt, quia ambo inquiunt Animam non ita moueri, ut mouentur corpora, Demam, ambo dicunt non moueri Animam ex Ioco ad locum,nisi iuncti sicui corpori, ex Aristotele hoc patet, ex Platone similiter: quia semper constituit Animam alicui uehiculo iunctam. At cum de his conse tian dissentiunt deinde.Primδ,quia Arist. inquit: primum se mouens esse Corpus Q,isu με uiuens, Plato ait, primum se mouens esse Animam.Secundδ dissentiunt, quia consi- de quibus derando motus Animae per Metaphoram dictos , ion eode modo illis se movet ani dissentiat. ma ex sententia Arist. iit ex sententia Platonis. Ratio uarietatis est,quia PIato ani- 'mae tribuit rationes, Ideis respondentes, ob qtias cum nobitaim iuncta per externa Ubiecta suerit excitata,magis ex se ualet sentire,& intelligere,qua ex sentεtia Arist. qui rationes eis non esse insitas existimauit. Hinc in primo de anima e 1 .inquit, non animam sentire,uel intelligere, sed hominem per animam: ob eandem rationem,ex sententia Platonis anima iuncta uehiculo aereo,uel aethereo, ualet sentire quod eff-cere non ualet,ex sententia Arist. putantis pro obeundis huiusmodi muneribus ne eessaria asse instrumenta propria. rtio differunt in explicado modo, quo anima sit principium ueri motus animalium.Nam ex sententia Platonis anima ob rationum disti lictione ualet magis ex se ad motum excitari,& mox sine corporeis instrumetis mouere corpora,quam Oc sententia Arist. Hinc Plato Animas uehiculis iunctis, ad libitum moueri existimat,quamuis ei non competant instrumenta corporea,quod ta-rnen non ualet escere ex sententia Arist.qui pro motu animantium necessaria iuditat instrumenta,ut patet ex tertio de anima necnon ex lib.de motu Animalit . ata si arx m.
th dissentiundi quia Arist.putat Deum proximὸ mouere Coelum, & esse proximum principiti motus eius, iit declaraui in libro,de Cetorsi motoribus: Plato nec Deum , nec Mentem proxime mouere censuit,sed Animam in Nrtio gradu posita, ob distinctionem rationum.Qu into dissentiu quia Plato putat Animas ex se excitari ad motum in orbem,& ex se in orbem mouere, & ideo iunctas stelli eas mouere in orbem, ut etiam Elementa corpore quae iudicauit praedita Animarmouere autem mortalia motu progressivo,& recto ob oppositas propensiones corporum. At ex sententia Aia rimanimae nullius respondet motus proprius,& ideo ualet quouis motu movere coriapus. Ex his elicio prim6,errare Simplicium, & eos qui Arist. cum Platone de omni--ρει, bus cosmtire assirmant,nam ex distinctis Principijs,& med ijs,uaria effeci, prodc sita elicitar I. Insuper
134쪽
λ De effeci.&perpess. operant. per naturam
et Insuper mi iura recte ait Simplicius, Definitionem unam motus eopetere motui antimae,non alteram,cum illae dus Definitiones reciprocen tur,& solii distinguatur,qu 3 tenus una est per terminos magis Metapitysicos, altera per magis Physicos. Tettio DpertE Simplicius aduersatur Arist. dicenti motum ab eo Desinitum soluin copetere' quatuor I ridicam mitis,quae seni copos ta ex actu,& potentia,cum ipse Definition εtransferat ad animam,& eius motum,nam sentire,& intelligere ad ea quatuor Pridi camenta non pertinent..iartis ab Arist. recedit, dum os edens quomodo anima ex se moueatur,ait, id ei competere ob uarias rationes animae insitas,cum Arist. eas notribuat animae, sed asserat eam csse penitus potestate. In seper si ea distinctio rationaesset satis, male Arist. in 8. Phys colligisset pro eo stituendo motu esse necessarium, ut primum se mouens ex duobus essentia distinistis cosset, nam dicere esse unum dii- Ratio nis plici ratione pridi tum,ac ita uniuersa doctrina Arist. in octauo Physeuerteretur. Pret
ximi m terea, cum Plato dicat anima se mouere,& ex eo in i o. de Legib.colligat esse immortalem, qi iero, vel se mouere competit soli animς Hominis uesetiam illis iiimentorii,& feraruλ Si soli animae Hominis,lunccstera animalia no se mouerelli,nec eorum anima esset principium motus, nam inquit Plato in phsdro,animam propterea mouere aliud,quia primo se mouet, lecundus cnim motus pedet ex primo. Si autem etiam
caeterae animae se mouent,etiam anims murium, ranarum omni immortales. Haec
instantia maximi est roboris,& plurim si turbauit varios Academicos, adeo ut in va- Ditisitur rias uterint sententias,quas ut alibi a me relatas,&reiectas, nunc missas facio. Ea i βψ tis tiam qilaea Macrobio obijciuntur Arist. leuissi ita sunt: naqubd Arist.ost eliderit nil μμ h ' Sino uere paret ex 8. Phy qtio in loco etiam patefeci,qilomodo detur ultimum m uens in corporibus, m datur ultimum in Ordine ostentiali: Insuper, datur ultimi ina ob coiadensationem & reciprocationem corporum mutantium locum,& sibi mutuo. Iocum concedentium. Demum, id quod addunt, asserere animam ex se moueri, esse idem ac dicore Iblem ex se lucere,ex se calere ignem, & Deum stare, naimmε ucrum puto: Nam dum dicimus Solem ex se lucere, indicamus affectionem Soli competentem,non includentem actionem,& passionem; at dicere anima mouere se, indicamus actioncm cum passione iunictam,& est idem ac dicere,Sole illustrare se, ignem secalefacere,quod nemo diccret; nam si daretur motor moues sine mobili, daretur uirilia irelatorum sine alter Similiter,dum dicimus Deum ex se stare,indicamus Deum no utasio. esse aptum molieri,non autem ei tribuimus actioncm sne patiente, ve I contra.Collia eamus itaquc ex sentcntia Arist.nil sine corporeum siue incorporeum,in se agere,d
se niouere actione di stincta ab essentia.
Diluuntur rationes quibus ostendebatserpos Eqt,idisse ager c mouere. Cap. XI IL
Ecursis caeteris, superest modo ut rationes aduersas diIuamus.Instaba-tiir prim quia momenta sine distinctione motoris,& mobilis dicunttir mouere se. Hac de re verba feci in quest. de motu graui uin,& l
uium munc breuibiis dico, instantia esse leuem, quia in Elementis reperum tiir duo distincta principia,qus sunt Origines agendi,& patiendi di hoc indicauit Aucr. inqiriens 'sormam ut forma mouere,& esse principi si agen-
'stoti di,ut vero est in materia moueri,qiuia materia est origo passionis. At instabit aliquis, quia Elementum mouetur, ut est mobile,est mobile ut subieetu motu est subiectum ut est actu est a mi per forma,quare Brina per se pati dii K& subiicitur moriri. Respondeo,mobile temis primo,& pcr s emoueri,quat is est potestate,qus oritur ex materia:& quam iiis Sutaeimum motus debeat esse a non tamen actis est origo passionis,sed aliquid ex accidenti motum, & necessario requisitum, ut subiectum sit actu ἐ
135쪽
Erat inmitti a sinuida de actionibus immanεtibus.Respondeo,actionem immanenia multari ritirparidsipliciro uel pro eadem cum essentia, ut separata se ii telligere dicum ur,de qua no est dubitatio, cum sit sine distinctione, & passione, vel pro distincta abissentia agentis, de qua loquens dico, non ob id dici in manentem,quia noexpescat principia agendi, patiendi distinctii,sed Qtum quia in alienum sibiectu non trasit, mee opus remanet efforum , sed ipsa not actio finis est pendens exagente,pro esse,&-d latione,i t hoc patet pm ediendo per anta opera,qus actionis nomine d
inthiatur vehiti saltare, eaner sunt actiones immanentes, cum tamen earum principia cientia, di pati εtia sint disti iii it similiter, uita dicitiirim manens quatenus in .sus enis seruatur, Anun an me insequitur,cum talae Miltia principium uitae,5 cora mactu ita
γς reeipiens eant siti idistincta. At erat instantiade actu uidendi melligendi,i magi . mandi ,similiter ratiocinandi qlio aliquis in se scientiam parit. De liis multa dicu tur od D. .&asseelicet in qui inquiunt,Anima vi fornicitam specie obiecti producered ieiu ex se aute mill recipereur,eotus in primo SentMist. tertia,qu st. F. si liut tuLabe Perdis inctionethlin dinalis ruit utis, rei est tm in prscedentibus.Lud. ccas eas putat actionein peridete ex obiecto; passioinem pertinere ad potentiam, uel aeticu Saationem ab intelleeru agente produci passionem recipi in possibili De his non est hic di sputadi locus,mpterea Mei thos dico,duplicem posse fieri comparationem Unam interobiectum,& facultatem cogntis late secundum quam obiectum mo sis cultas ricro mouetur NAlterum 4 atqrfacuhalcm&actum iii dicandι obiectum, &tunc facultas: it iudicando, abiectum uero iudicat,ir: qubd si huiusinodi iudie una manet in iudicante, id accidit,quia actus obiecti,& facultatis est unus & idem, ut diiciturn 2.de Anima,&qilia iudicium respicit obieetiam, quod tendit in iacultatem , ima id eis ex accidenti solum sicultas in se agit, quatenus iudicat obieehim inmtiens animam, absolutὰ tamen iudicium ex parte iudicantis solii in exposcit 'send mentum action is.His accedit,quia an ima nil recipit ut subiectu, nisi concurrat Mai. teria, ideδ M ei horia exposcit congruens temperamentum, ades ut multas sit origo iudicandi, mans uero ut Subiectum se compositum: si autem facultas aliqua,& prpsertim Mens se iudicat,id facit ex accidenti,per eius opera , &iudicando alia, ut eli, citur ex tertio de Anima. Ad id de inuentione, perquam ratio parit scientiam in se. Respondeo, semper seratari distinetionem obiecti, & factiItatis ut duorum principiorum actionis, & passionis. Insuper,duna ratiocinamur ex imo, inserimus aliud, de Mens est actu ratione principii, potentia vero ratione Conclusionis. Erat tertia dubitatio de Anti peristas,de qua inquit Hippocrates in libro de Natura scelus; hyeme per pli tutas condensari partes externas Terrae,& ob prohibitam transpiratione, internas calefieri, ut patet de fimo . At ea ratio uidetur leti is r quoniam etiam ubi . externae partes pluti ijs non densentiat,at stib domibus,& locis coopertis id ipsum accidit. Preterea de trisceribus Terrae,& fimo non ividetur par rati quia in fimo inest Putredo,quae non reperitur in antris & cauitatibus Tere . Dicebat Epicurus, ex rei tione Lucretis,
Frigore eum premiturporro metis Terra, tauque. Eteocrescit, is scilicetis coeundo. Exprimat in Piras si quem gerat ipsa eatorem σe.
At si id esset,lunc reliqua partes terrae remanerent frigidiores,cinus oppositum sensu constat. Insuperaddebat,
Frigidior νωγὸ in puteis astatefit humor, Arescit, quis Trara calore simine si qua Forae v ms habet, proper dimittit in auras cte.
Hoc etiam non satisfacit: quia nulla facta mutatione densi, & rari partium Terrae continentium aquam,si:niliter aqua redditur frigidior. Praeterea, aestiuo tempore plus aquae gignitur in uisceribus Terrae, quam hybemo, quod non accideret, Pars Tertia. Κ si tunc
136쪽
. , De & pC Uess. Operant. per naturam.
si tunc vapores in aerem prodirent.Galenus in testio de Simplic. Μedicanumtorum
s acultatibiis,c. 8. videtur dicere quatra pilleo rima hyberno tempore ii is pini ubi Hdcri,quam revir.i c se tepidam ob aerein,de nostri eorporis conititutionem; siti ius propterea inficiatu hy rilo wmpore aliquatitulum esse calidiosem, quam ii , ut pcrperam nonnulli ei tribuunt, ed Iumptitat tunc videri calidioren , quam sie,
alioquin aduersaretur rationi,experientiae, H ippocrati, Se Aristoteli,cuius sontemsse subscribit in I.Aph. in expos.. Aph. I 3. Venti s hieme, dcvere natura calidi lutusent, Λ c. quo etiam loci inquit id accidero, quoniam ut ait Aris .calor intextura puxstigii sanabieus tendit ad centrum,de unituriae stat uerbad simila erit. Dicamus it que, tu anti peristati pro caloris,liel frigor.s aceretione,multa coaspirare. Primo, 1 mile interiitim nectitiircum cxterno simili,derelinquendo intrinsecus con Nati subecundo, id contrarium a contrarati scaretum inmanet sincernis, magis iunctitasn , ac ita potesatilis operatur,de intensuri apparet: Hre sunt potior Sopriticipaliora; Coeiduouit mox δc alia,nam aestate raterni meatus caloreambientis aperiuruli de interiis calor ob id fac1lὰ evaporat, ueliit 1 tra hyberno tempore o Mirirum pineatus, lor ob prohibiram traiiu pirationem crcicit. Praetere & quarth, as diti onunqllain ab exterito Calore confinii,& cX trahi humorem internum,cnii 3:ediit oneminio asinaptionem sequitur interni caloris consumptio interitum ainfimatoris 1 equitilr figus. Quintis his accedir,quod ab ambiente contrario reperci alitin tur action sintra
xij inclitii, ac ita quodam modo ne ninamur, 3: potetiores redduntum pro itastructio. ne contra ris secum permixti,adco ut semper primo, per se contrari ma agat in coatrarium,quam adtior in sequi trir quaeda persectio agcntis ex accidenti, ut patet per ea,quae conspirate diaei. At dicet aliquis ad hi ic non uidetur soluta dubitatio quia nil agit vhra propriu eradu, quomodo itaque per antiperistasim contrariu ilicii ilum redditur gradu intensius p Respondeo, frequenter non reddi intensius, seluidor quat nus primo erat cum contrario iuramm,non quidem per uerain imixtione in , sed per iuxta positionem,& conpositionem, mox remanet ab eo seiunctu. Q,1d si acc=dat, etiam reddi intensius secundum gradum, id fit ex accidenti,quatenus destructionem ius sequitur constitutio alterius. Instabat irr quarto loco permotum Anim Angelorum, Sc Ato morim . De Atomis Aristotcles absolute negat,&dari,& posse motae. ri,ut patet ex primo de Gener. Sc luteritu. De alijs inulta dicunt Theologi Scholastici: At cx opinione Aris .dico, ut nata esse in loco , hon mutant loci in nisi per latio. nem,ita non nata esse in loco,&i atas alti mox accidenti alicubi esse,suae ullo motu& transmutatione alicubi csse, vel non clib. Sic Aristot. in secundo de Aninia, septuagesim de lumi: e loquens,air esse,& non esse in medio perspicuo, sine eius latione,& solum per praesentiam, Scabsentiam corporis lucidi; Hoc ni odo Mens dicitur extrinsecus accedere, tit etiam aperta senestra dicimus lunam extrinsecus ingrcili. St.
mili modo & raraone inquit Aristoteles, in primo de Coelo; III. N II a. multae se, d non esse sine ortu, interitu . Tetigit in parte hanc solutionem Simplicius, in sexto Physicorum trigesimo secundo, inquiens, halid tamen Anima dicitur cise in corpore, ii eluti in loco, Seuase, sed habitudine quadam, quare ut separetiir, non eget alio corpore, quod secundum locum moueatur, sat enim est ineptitudo corporis ad non recipiendum splendorem Animae,& hoc est Animam separari, Alc. Erat quinta dubitatio de Phantasia,& Monte se cognosi entibus, &de facultatibus Animae, quarum una naoliet alteram . Haec dubitatio per dicta in praecedentibiis est soluta,nam cognitio est duplex. Una per essentiam,qualis est ea Dei,quae expers
est dissimilitii dinis , & passionisi Altera est cima qii adam passione,3cob id sena per adest disti lictio per se cognoscibilis,& cognita, Mens,& Phantasia ex accidenti se cognoscunt noscetido alia, una facultas mouet aliam ob varietatem instrumentorum,& quatenus una est sormata specie obiecti , altera includit potentiam ad illam . Addebatur sexto, Aristotelem con trahere suam sentcntiam ad motorem uni vocum, Hac
137쪽
Mae de re multa dixi in 8.Physicorum exponens conti nunc breuibus dicos
mediistum,contradistinctilina motore dicto per Metaphoram: si seqitimur Simpli-eium, intelligere debemus et noto rena per te, contradistinetum a motore ex accidenti isi sequimur expositionem meam, debemus ex eis uerbis Hicere sequi ea absittaa,de quocumque dixerimus quod moueat se,& agat in se:nain si idem est serens, S: latu, serens seretur: si idein calefacicns,& caletaehim,calcfacies calefiens idem est doces,& addiscens docens docebitur,& ideo inquit Aristoteles,viriuerse sequi ea absurda,
de qilibuscumque dixerimus,quod moueant se,& ita per inotorem unitlocum den tat motorem motum eodem motu, indicando sentcntiam silam esse uniuersalem. Re De aqua
manet diluenda dubitatio de aqlia seruente, refrigerante seipsam,de qua multa dicu- ferumte. tur ab alijs,quae non refero,sed breuibus dico.Ad restigerandam aqua multa conspirare,Prim aqua struens non est simplex, sed compos ta ex partibus igneis,& aqucis inuicem agentibus & pugnantibus. Secundo pro eo conducit ambiens,non ita calidum.Tertiis conducit humor aqueus,eti issu igneum calorem extinguens,ues sal temsccum terreum,desunt,ut in serro struete, hoc denotauit Aristoteles in prima parte Probi. a.inquiens,potum extinguere calorem febris,tit enim ignem hunc uisui m nisestum,ita & delitescentem illis naturae humor extinguit. inarto etiam conducit, quia calor in aliena materia eget conseruante,& nisi servetii marcescit,egeten inacotinuo restatirant eius autem interitum sequitur frigus . Demii ad id conspirat propensio aqueae naturae ad frigus sibi proprium. Haec Φ ita in ordinem rediguntur. Aqua feruens refrigerati iliuel per causam priliantem,& haec est ignei vaporis cxli latio,vel per causam producentem,quae uel est externa,vel interna, si externa,est anibiens; si interna, uel id iacit ex accidenti,& est humor aqueus, conspirante conditione caloris egente in aliena materia conseritante,cuius interitu necessario sequitur frigus, vel id facie per se,& est varietas,& dissimilitudo partium aquae sementis,cu propensione aquae per suam naturam ad frigus,quod est accidens proprium eius: ex horum conspiratione consargit causa tota & persecta.
Um apparierit idem in sc silao distinctione agentis & patientis posse , perpendendu est, an saltem possit agerc in arma cd: c
mileZPhilosophus in primo de Ortii,& interitu id negauit, inquies, si
simile ageret in simile, etia ageret in se, tamen quia exaduerso non-- - . nulla se offerunt,quae sententiam hanc reddunt obscuram, ideo cosideranda de Gplicanda proponitur. Pro notitia autem difficultatis considerandii primo est,aliquid posse dicissimile,uel ex parte materiae, uel sermae; si formς,uel genere ' uel specie: si specie,vel eum distinctione graduum,vel sine. Non est dubitatio de consimili biis matella,nec genere,ita enim etiam contraria c5similia sunt, quae per sic inuicem Mimi:neque etiam de consimilibus specie, n distinctione graduum, ut i Pidum,ῶ calidum, nam remissum obtinet locum alterius contratij, ideo patitur ab intens b, dubi ratio itaque est de consimilibus specie, & gradu, nuna inuicem agere possint λ Accipiendum secundo, dissicultatem debere intelligi de agentibus, & Da- De νοβιtientibus per se,non ex accidenti; regulae enim dantur de his , quae per se sitiit. Addo tertio, res propriε dici similes per Qualitates, ut enim pcr essentiam res diculit iresdem, uel diueris; per Quantitatem aequales, uel inaequalcs; ita per Qualitatem similes, uel dissimiles. Late tamen similiti ido ad alia quoque extenditur: dubitatio praesertiinerit de simili per Qualitates, cumuliatioris tamcn doruinae gratia Pars Tertia. K a ctiam Diuitiam by Gocrate
138쪽
De effect.&perpessi. opera L perneturam.
etiam M'Cereris aliquid dieau . Ea quae prae1crtini confidcrars 1 ε hane redinstit oli bis di stura, haee sunt. Prinio Arist. in s. Phys. 78. supponit corpuς quo fuerit inanis,co diit stri t. Operari,& in primo de Celo,eo operari vehementitis,ut otiam in primo Morere.' rum: ex quo clicitur partes coii miles se minito perficere,& propter a iἰa uicem agdire. Veluti etiam tres candelae splendidius mediiii illustrant', quamuis sint consimilesi, quam una sbia,& secunda magis illu1trat medium,a prima illes tratu,si i ilirer de per se utari Aristotcles in prima parte Probi. 1 maiorem flamam ad Teritum 'rapem minorem,quare flama agit in flammam. Tertio formatur haec ratiowificie potest agere vltra proprium gradum; igitur potest agere in :imile G seqviitio paren, quia cum produxerit tibi si iniic in gradu, agens pro ulteriore gradu, ager in simili. Aisiimptu in ollenditur, tum quia livberno tempore a frigore aeris non summo con gelatui dilua,& fit glacies, quae cisi excelsus stigoris, aestitio tempore ab ambiente aere mediae regionis, non stinam h frigido, fit grando: tum in Iuper quia saeph inspici anus flammam exiguam,& debilem,ingentem & potentissimuni ignem parere.Quarc -t m. th asierim tur exempla varia, id ipsum paetefaciontia, nam lapis coris malem lypidem pei cutiendo fiangit, Glad: us hchctat Gladiuin e iasin il , oculus agit in Melitum, dum mutuo se vident,simile fcritat sinite & eoi pus densius eodem gradu calidum, p,o pote qtὲla vehementius L Peratur,agit in rarium simile itaque agit in simile. Ηκ aduersi, di ad resa. xit Philosephus. si simile ageret insin,ile, idem ageret in se, cui iis opposit si est ostensima. Inui per in primo Phys. 3. ait, omne agens agere in cointrarium O .r me patiens patia contrario, si in primo de ortu inquit, de litui tibiis nulla est ratio curvi up tius quam aliud fleboat csse asciis; Cofirmatu&qiua praesente sine desinit inobalc moueti,prs sente similitudmc praesens est finis,'iare timc desinit motiori finis age iatis est reddere patiens sibi simile. Prs terea,Omne agens agit ut est actu, pariri r ut potentia; at similia qnatenus sin ilia,cons militer sunt actu,no antein imum aetti alte. ruin potentia est. Dennim, omne agens iii id agit,quod ei tepugnat; si nile non rept gnat,sed consentatremn est sinitIi,quardinid non agit
Restitio ae ficultattis , a si simile agas in simile. Cap. XU.
I * ipirital qua uisibilia agitiit in Se sim, altera maioriata,
corparva. Deutra lite loquar: & quia actio materiata etiam usu
patur dii pliciter,riel pro sola alteration vel pro qua uis inoliniN Ggodest: istriis verba faciens, tres profero Cisti ziso s. Prima est. Sitinii te agete in similo,cst uera de actione spiritali. Altera est,eadem regula uerior adhuc est decimia Mactioncmatcriata.Tdrti:r, vcrinima est de alteratio ne,de qua etiam loquitur Arist. in capitillo, dc action dc perpessione. d pertinet ad primana,multi insciamur regia iam ueram de actioire spiritali, ut patet de ociato similem, Je se uidente. At conspicue decipim turma Aristotcles in a. de Anima, 7 I. de Visu,&alijs Seiasibus,ta prostri, inquiens sisto iiiiim colorsi debere esse siue colo re, sonorii in sine ibno,de ira decstcris. Ita superin 3.de Anima, conr. . arido profert de Mente potestate,recepti Ira intelligibilia. Idea re cid Averr. inquit, regii am c: lieram de omni reception ac perpereione cum spiritali, rima materiata. Secirnda Collusio erat, regulam csseueriorem de actione materiata. Ratio st: quia in ea reperitis uerior contrarietas,uersor actio,& passio, de uerior op 3 si sica amis,& potentiae, rei uera contrarietas non seri ictur sine maioria. Diccbatur tertio, uetissimam b de alteratione, de qua etiam praesertim Philosophus rcgulam profert. Et rinio est t
139쪽
uia uerisImra contrarietas in priinis inanitatissitis consderat , itinerambiis ad Sensum radius,& ius etiam sunt Origines propciarum alterai mina, V pcτimitati muto, ut patet ex secundo lib.de ortu,& interita.At pro dubitationinia resolii tolle di istic Duo e-βcurrunt consideranda. Unum est,an agens operat reddere patiens tibi simile in et, de aura.di uel potius in aetione,uel in utri'ue Alterum est,ciu densius,& naaius uelicinori 'tilis operetur, quamuis non sit intensius secundum gradum 8 De prima di inestate Marsilius,& multi Latinorum, itidicant institutum agentis esse reddere patio, S libi jub, nsimile in actione.Ratio est, quia agens ita expetit reddere patietis simile, ut agit, sed 'agit actione quare in ea expetit id reddere simile. Confirmant, quia unumquodque agens valet roddere patiens sibi simile in gradu; quam cum agena maius, di denui operetur uehementius, valebit producere simit etiam in actione,& propterea, dum. reddiderit similein gradii adhuc in illud aget, si fuerit rarius,ut reddat illud sibi simile inamon ac ita simile in gradu in simile operabitur. Hanc se. itcntiam altero alie nam puto,pro quo ostendendo, sappono duo corpora in gradu summe calida, quo- .riim unum sit densius & maius,alterum r artus, & minus: densius operabitur uehementius, neque ob id aget in rarius quia nullum caloris gradum in eo producere valet. Praeterea agens id per naturam cssiccrc expetit, quod in .eius facultate positum est,ex eoque pendere valet: l cautem id solis in est, quod pertinet ad gradum, non quod pertinet ad aetionem auctam per densi ratem, uel extensionem,quae pendet ex alio.Praeterea,generatio ducit ad actum primum,qui est forma, non ad actum si is dum,qui est actio prodiens mox ex forma. Praeterea,vis maioris actionis vaIet producere simile in gradu,quod sit vehementioris actionis,ut palea ita censa comburens litagna & generans earbones maioris actionis,quod non facerct,si expeteret producere
simile in actione,immo dum erit shmile in actione, adlauc aget in illud, producendo ulteriorem gradum sorin*. Quod demum confirmariir; quia vis agentis est ips met sorina,quae ita agi t,ut est, esse autem eius in gradii est positum, quare iis expolit producere. Quaerebatur secundo, cur corpus densius, & maius , supposita paria cum eiuρ' latc graduum, uel inentius operetur Respondeu, id ex eo ei lenire, quia ubi plus densiώAO materiae adest, plus etiam reperitur sormae, nam se babentur plua indiuidi iiii cta ; quae potenti iis operantur, quam unum. Insuper, id quod estdensius, operatur vehementius, qui virtus consimilis, & coniunctior, Λ ab oppositos magis seiuncta potentii lis operatu; . Sed quaeritur, cum omnis forma valeat producere simile in Dabirati, gradu in quo erit posita, S collocata, eritne ea inaior actio, quae donsori, & maiori solistis. competit Resppiam,em in qliatuor csse positam. Primo quatenus citius consimile in gradu producit. Secundo,quia diuti sis operatur, quatenus magis aduersis cor rumpentibus repugnat. Tertio, quia operatur in distantius. Qugrib, qtita sempernaret simile in gradu producere,quod non ita semper ualci efficere corpus rarius, &minus. Colligaimis itaque, efficiens non operati ultra Quin gradum, & sol sim --
petere reddere patiens fisi simile ingradu.
Diluuntur rationes, quibus Uendebatur iis agere in
Xplicata veritate, supersunt diluendae aduersae rationes, quarum pri-inacra quia pines consimiles 'iunctae reddunt totum potentius. Re Solutio sponde non ob id casuauicem agere, sed iunctas. naasis una cospita pris a r agendia in aliti de seruanduiti se,veluti plures homines, ad alia πι με quid ericiendu conspirantes, quamuistinuicein iasta ag*πt, men id vesciuessicere, quod singuli scorsu non valent. Aucrebatur instantia de cadetis con- ιἀῶ γλPars Tertia. Ic 3 similibus
140쪽
De est & perpesis operant. per naturam.
similibus recensr. De clinbus similiter dico, quod non inuleem agunt, M ore, eonspirant ad illis strandum medium,quod non propterea reddunt secundum gradum illi Orius,quam sit lux singillariin, leorsum, & prodistinctiore solutione dico primo h men in medio habere esse spiritale, ut in lib. de Uisu patefeei,adeo ut in miato nil aliud si nisi representatio corporis lucidi. Addo secundis lumina variarii candelarum in medio non secus fetuari distincta,ae etia seruentiir actiones uari mim visibili ν, nec lumen unius agete in lumen alterius,& ideo in medio tunc reperiuntur pIires hamin Sc minus tenebratum, non autem lumen unum agere in alinde ea autem luesina sertiari in medio distincta, iudicant & umbrae variae, & directio radiorum in Hea varia,& repissematio uariorum lucidorum,& similia. Propterea cum D.Thomaron sentio, putante lumen in medio habere esse materiatum, reddi unum.Ηmc Aristoteles in secundo de anima dixit, lismen esse praesentiam lucidi, quia est actus perspicui,repraesentans corpus lucidiim,n6 s ecus ae actio iii sibilium. Et si quis instat quia plura accideritia, solo numero differentia,in eodem subiecto esse nequelmi. Respondeo,id esse uerum de aceidentibus materiatis,non de spiritalibus. Ratio disserentiqest i quia spiritalia noti uerε simi accidentia in Subiecto, sed repraesentationes alterius per medium, de idebdistilictionem habent ab illis quorum sunt te resentatio,& actio: Instabatur insuper, qilia simile trahit ad se simile,ut flamma flamma, tinnio multi medicorum aiunt medicamenta trahere humores ,ratisne similitudinis: similiter inspicimus Plantam,dictam Valeriana, trahere alteram similem, sibi loco proximam. De flamma dico,ttiato testi flammam trahere ad se humorem minoris in illumque ager non autem in hammam,ni si ex accidenti ex similitudine solum id habet, ut inuicem facillimε connectantur,ut aqua cum aqua, flamma cum flamma,at no ob id inuicem agi mi,ob eandem quoque rationem aqua per huntida loca lacilius fiuit, quam per arida,simile cum siniti facilὸ nectitur, quia cunm per naturam expeti intsii conseritationem smile autem coli seruatur smili,qilia plura similia timeta,potentius eorrumpenti resistunt a De Valeriana, Palmadactilo, & similibus Plantis, quarum una adhaeret alteri uel ab altera perihuratur,tiise perficitur. Respondeo,id oriri ex uarietate maris, uec tam inae,& ulmiti eanthi una enim ueluti mas habet facilitatem, di temperamentsi distitu im ab eo alterius,& uisa est apta perficere, altera perasci: ea que est apta perficere emittit spiri tus quosdani; 1 quibus cum altera perficia
1ia convertuntlir ad Solem,adeo quod si una agit in alteram, id ori si ducit ex dimini-litudine actiis,& similitudine potentiar; nonnumquam aute id accidit ut dixi quia
fimile sintili seruatur,ideo cum eo nectitur,& contraris pro facultate vitat. Quoin do medicamenta tr1hant humores,a medicis ekplicati ir,qu1dere loquirur Arist. in prima particula Prob. o. Ac t . nec ait fieri ratione silui litudinis, solli inquit calida purgare per sit pera,aquea per urina,Terrea per insera;& id fieri restione,&contrari tate primarum Qualitatu, uel liqitefaciei itituri,vel seniore excreinenta turbatulum
vel status excitantium,Sc ita secum diicciuilina ea,quae permutarunt, conducenae s cultate ex philtrice tituentis,per natura aduersa expellentis ,adeo ut mutua actio semper prodeat eo dissimiIiindine. Alfferebatiir alia instantia, quia agens valet ultra gradum operari. stespondeo desse falsima;ostendebatur,quia ab aere glacies & grando frigidiora gignuntur,cii glacies sit execimis frigoris. Dico primo, nil prohibere qxi in hiberno tempore aer ambiens sit summε frigidus, quamliis enim glacies sit excessus frigoras,non Oh id uire uersio,nnis excessu s oris Est gloteles irries reter excessiim frigoris alia requirim tun Addo seclidδ, frigus a crix ambi rerisncii esse causam cogelationis integra,nam pro aqua congelanda iussertim dilo con spirare debent, i amitis, altem in ex parte patientis:ex parto patienti nemphaquae, requiritur optirano
sit,sed mixta cum haliti si quibusdam sicci & terreis,quod nobis patriacit aqua,inquam glacies dissoluitur,qiiae eras ,& terita quodamodo est: ea parte agetis requia