장음표시 사용
361쪽
genere,sic enim no esset iustitiae species opposita speciali sed quod bonu pluribus commune primori per se spectet: Legalis vero, quia ad ipsam pertinet aequas leges coderσω coditas obseruare. Et licet interdum Aristoteles videa tu inmiere iustitia generalem esse eandem cu uniuersa
virtute sic cum omnisi virtutum cumulo hoc tamen non , . . ,
debet sic intelli quod iustitia legalis su omnis virtus, sed quod illam omnis virtus comitetur: vix enim quis lega in itillitiam perfecte potest exercere, nisi aliaria virtutum tibi ullo roboletur, Adde quod obiectum per se ibi. mproprium iustitiae legalis, quod est bonum comun sit si ενδ tiati anu sinis ad quem caeterae virtutes ultimo reseruntur, ita s. cet non sit proprium illarum obice una. Vbi nota obiecta iustitiae legalis non elle bonum quodvis pluribus c5mu- 'e; sed bonum commune totius Reipublicae: Idque prout liaberi potest religiosa quadam obseruantia eorum Omnium qua iure publico lancita sunt Potest enim alia ratione bonum commune procurari, ut cum affectu quodapietatis parentibus iatriae succurrimus. Est autem tu - , .stitia legalis duplex : altera nobi Itot in imagistratibus, o
principe, ac praesertim legislatoribus, quae specialiter no-mothetica dicitur id est aegum conditrix altera Runus praecipua in siibditis,ut in ciuibus,populo plebe l
HAbitu iustitiae specialis distingui ab habitu iustitiae M. . .
generalis, vel ex ipsius obiecto intelligitur quod est 'obisaam ius aequale, cum obiectu iustitiae generalis sit ius legale tum ia ιδι- Vbi perius aequale intelligitur id omne quod iustu est ex ς μω aequalitate quale incommutationibus, ut in venditioni . . bus, emptionibus,S c. reperitur per ius vero legale intel ligitur,id omne quod lege praesertim ciuili cauisi est pro totius Reipublicae bono vi sunt ea quς per leges suptua riasin similes stapuuntur. Et quide de ista speciali iustitia imaxime accipieda est iustiti; definitio in genere tradita, M superius explicata,ncpe,Constans&perpetua voluntas ius suum cuique tribuendi: ubi videntur Iurisconsultilo qui de iure alterius cuiustiue proprio seu priuato.
362쪽
rc TERTIAE PARTI ET HIC .rsi MI od spectat ad 'acies seu partes subiectas lauius spe-ι cialis iustitiae, duae ab Arist. . Eth. c. r. non inmerit OaisI- si tantur, Distributiva nempe&Comara utati uaci quarun Di .. , ria ilia nos ta est ita distribuenis honore,pecuniis , praemiis c muraci noenis inter eos qui in ciuili societate versantur haec vero tota in committationibus, pactis, rebusque contra- si liendis contistit. Illa personarum maxime Iationem ha- libri, Gis et haec rerum Ilia imprimis pertinet ad regem is agi-m,imam. iratus; hqc vero ad omnes. Illa pluribus senui ius tribuit: haec vero via duntaxat vel alteri. Denique illa proportionem seu analogiam geometricam,hς vero arithmeticani
seruat Ratio est,quod in distribuendis rebus habenda sit commutatio tio disnitatis cmeriti cuiusque , ita ut id quod tri- ω . buitur ni maius vel minus pro personae dignitate: at ve- mi, ri in rebus commutandis habenda sit ratio aequalitatis accepti debiti seu redditi: ita ut id quod redditur sit ar- quale secundum proportionem arithmeticam ei quod est acceptum, in quo locum non habet personae meritum vel dignitas. Itaque in distributiva iustitia comparandae fiunt
res cnm personis ex qua comparatione nascitur geometrica proportio. In commutaritia vero, res inter te conata Puran rur,nempe te accepta cum debita seu reddenda aut1,.. opbes resedita: unde nascitur arithinetica, portio Et quidem si , c4θεν huic duplici iustitiae respondet ius duplex ab Aristotele F - - traditum l. s. Et h. c. . alterum quod vocat διανομιητικον, yx rebus distribuendis, alterum qu .d Vocat διορθωτώκον, in contrahendis negotiis positum. Est autem distributiva iustitia duplex: altera remuneratiua,quae honores magii iratus , Malia id geli is beneficia pro cuiusque dignitate 3 meritis distril uit; altera primitiua , quae similiter nocentes,Vt pa estauppliciis allicit. AI 'it 4 φ Quoniana autem iustitia comutatiua tota era commutationuria polita,ulcirco tam varia est e potest qua va- c. --, riae esse possunt conmutationum voluntariarum species.siones inlun Dico voluntariarurn, quia sunt commutationes quaedam, inuoluntariae,quae miniis proprie dici possunt commutationes. Voluntaria commutationes fiant cum res aliqua ex consensu utriusque partis transfertur in alienam personam cum ratione debiti. Dico cum ratione debit si s riim omnino transferatur absque ulla sipe compciationis, Crit aetio libςralitatis,non iustitiae Potest autem aliquid . p raedi-
363쪽
RACT. III. DE VIR TvΥ. IIT LIS. Nypraedicto modo transferri tribus modis generatim , ex quibus existunt varia speci cs commutationum. Prinν um/ealia. ipodo potest res omninh non modo quoad usum, sediti a V vari. quoad dominita transferri acceptaqquali renum ratione, o in unde existunt xvenditiori emptio Secundo modo potestres transferri tantum quoad uim Et luidem iis fias aratis concedatur in rebus quae fructum asterunt , erit vlus iafructus si vero usus concedatur in rcbus quae non fructificant,dicetur mutuum siue commodatum. Da si usus non oratis concedatur in reb is mobilibus dicetur loca tio: in imi nobi bibus vero conductio. Dcmque tertio modo potest aliquid transferri, ita ut nec dominuari , nec usus alteri concedat tir sed tanti ini vel ut res apud ipsum con seruetur, ut ita deposito velit satisfiat obligatio:a , ut ui
pignore&fidei uisione contingit: his adae sinplicet pol licitationem quam non antecessit petitio pro nissionis, stipulationem quae est promissio praecedente ipsius promissionis petitione transadhionem , quae stipulatio quaedam est circa rem litigiosam, seu in qua is praecellit. De
Dique pacta omnia, conuentiones,& contractus innominati,pertinent ad iustitiam commutatiuam. Porro commutationes muoluntariae dicuntur quae luctamina iis arobis inuitis, victim quis inuit domino utituris opera 'ru' vel persona alterius: quod contingit aut occulte aut aperte per vim; inde furta, rapinae, veneficia,clades, contum liae, ad ulteria,raptus,&c.
seu nam seni artes potentiales iustitia. Aas et Io VI. PArtes potentiales seu vixtutes annexae iustitiae sunt pari. a. A hae praecluae; religio,pietas,obseruantia,obedientia, veritas,gratitudo,liberalitas,affabilitas, amicitia, de quibus sigillatim aliquid dicendum est. Religio est virtus , qua quis recte afficitur ad Deum
colendum, venerandum, cuius virtutis obiectum non . . tam est Deus,quam ipsius Dei cultus,licet Deus quatenus
colendus possit aliquo modo dici eiusdem virtutis obie ctum. Vbi nota sanistitatem S religione non nisi ratione Sisa -- distingui quod religio dicatur quatenus homo debitum νει P . - exhibociamulatum in iis quae peculiariter pertinent ad
364쪽
ii TERTIAE ART. ET HIC AE. eultum diuinum,ut in votis, sacrificiis,oblationibus, a Pietas Sanctitas autem quatenus homo nonubium haec , Ied e- tia aliarum o in niue virtutum opera refert ita Deum. et nim ea quae ad Deum coleii luna reseruntur , habebiursaneta.Nota etia r pietatem non raro tum pro religione, suis p a cum pro sanctitate indit criminatim accipi. Cassertim i -
. ...t ligionis actiones nonnullae propriae dicuntur , per quas
homo immediat ordinatur ad Deum, ut sunt adoriti', sacrificium,&c. Nonnullae milius propriae, tuae mediaritibus aliis virtutibus exercentur, quomodo visititi pupillorum4 viduarum a D. Iacobo c. r.ep. cano dicitIl religio munda cimmaculata aput Deum. Porro actiones ιη- religionis propriae stat adhuc duplici generis squaedamtς 'i interiores, ut duae istae, deuotio moratio quaedam vero
exteriores, nempe adoratio, sacrificium, votum,iuramentum,adiuratio,laus. Devotio est alius vi luntatis paratae
ad praestanda ea quae ad Dei cultum es gloriana spectant. oratio est petitio decentium a Deo. Adoratio est ova non ερε mi solum mente , sed etiam externa corporis significatione Deo reuerentiam exhibemus. Sacrificiun late sumptum: quod varias species continet, est oblatio rei aliciliu 'Externa Deo religiose fael a qua nbs ipsius imperio subdi os est e pronte inaur. Vntum, est deliberata promissib 'deaia liquo bono Deo facta. Iuramentum est assumptib diuini nominis ad alicuius rei confirmationem religiose factis. Alli utatio est inuo eatibilius, nominis, qua quempiam deprecando aut compellendo ad aliquid faciendum aut non faciendum inducimus, Laus,est assumptio diuini nominis in vocali eantu in hi sunt praecipui actus religionis,quae est prima virtus ah nexa iustitiae. Sequitur Pietas, per quam fans aine iunctis patriaeque offletiim, cultum exhibemus , quam alij charitatς ὁ marunt,pbellateri una Vietatem
Obseruantia est per quain iis ilia dignitate aliqua tre-
eelthhi' honorem cultumq; 'desdrimus, quombdo obser- obuo is hantiam exhibentus viris diis,frobis. personiit pu-'. blicam serentibus. oberulis est,qua voluntas prompta. - . di facilis redditur ad superibtis ricepta implenda. Veri- f as' est qua quis verbis fasiicialem demonstrat qualiso Gaiati in se est. Gratitudo est virtus qua iis qui de nobis bene-
365쪽
TRAc T. III. DE VIRTVTIB ες Vi τυ s. rix ineriti siuit gratias non solum habemus 3c agimus, sed etiam eam possumus,reserinius. Liber litas licitur, qua 7-
quis dispensa peculii in ea quae pecviiij aestimant in IV. bόno. sus sibi,suisqueae aliis Ami ilitas est qua quis incommuni hominum consiletudine mediocriter si uti de . . , cet se habet,studetque qualitum potest omnibus benigne
obsequi. Amicitia virtus est,qua aliqui mutuam apertam s. o misisque beneuolentiam h. ibent,& se ita uicem bonis affici vo-Iunt. Ex quo intellii rere est discrimen inter affabilitatem&amicitiam,quod haec inter notos duntaxat, illa vero in
ter quositis etiam ignotos cernatur. Deinde quod haec in aGA maximε, illa veto in sermone, vitae consiletudine marivi posita esse videatur Sedassiae partibus iusti- thesatis QVAssis VII. CVmiustitia eum ius aera ur iustitiae actus sit ius ipsem reddere , laeuo hic postulatu de iure noluit rita
hil disseramus veram quia amma est legis de iuris consensio,vi unum absq; altero non possit intelligi,pr sertim eum lex sit iuris regula , immo ut ipsi iuris constitutio, idcirco prius de lege dicendum est, de qua tria explican- da sint,nempe quid sit,quotuplex,& quomodo obliget. Quod igitur pectat ad primum. Lexin genere Opti l . N it definitur, Rationis ordinatio homini quid agendum 'e uia. quidue non agendum sit, ostendens, in conamune bonum'ati viis titi
instituta. Cuius definitionis tres sint partes explieandae: πιώμμPrimo igitur dieitur lexi rationis ordinatio ut intelli- ga lesem esse opus rationi, seu intelligentiae, cum enim
proprium sit rationis impetisti, si iatem lex rem rati praeripiendi atque probioendi, quod ad imperitam perti 'neta risi e viteatur necesse est. Se ino additur homini quid modum sit quidue non agendum ostendens quibus: Hibis imprimitur ipsius legis munus , quod est 'iubere bona,vetare mala,simulque tria,quae ad istud niu ris. nus neressaria sunt subindicantur, nempe legis ipsius ae .sim cum quitas, authoritas,in promulgatio, aequitas quidem in m. tantum ad rationem legis pertinet, ut nisi aequa sit, non et Triclo Auctoritas etiam necessaria est , ut aliquar 'r'
366쪽
et Ieges conflere, sed ejus qui potestatem liabeah item ape Vel multa tuainis, vel personae publicae, quae luit Ita tu
dinis curam gerit. mnique nece ignita est proniuigatio seu sussiciens declaratio ejusdem ordinationis , liravi non obligat , nec proinde rationem legis sibi pronidVendicat Tertio dicitur ad com nune bonum ii, stituis ut sciat finem institutae legis esse bonum societatis hu
sicuti Quo spe 'at ad ecfindum 'ex vi inersimi Iare sumpta duxta Diuum Thomam,r. 1 quaestio. 't. biparti odiuidi potest in legem aeternam , S legem participatam, Divis Lex vero participata iuxta eundem tripartito diuiditur in naturalem,humanam,sidiuinam Ratio prioris diuisionis in aeternam,&participatam, ex eo vetitur, quod cum
2 si , sit regula& mensura, dupliciter potest elle in aliquo
iis, i. ' Vno Q l sicut in regulante, mensurant , alio modo sicut in regulato mensurato. Est igitur in diuina mente ranquam in regulante lex qua Deus ipse totum uoc uni , uertiam, ac praesertim ritionales creaturas gubernat ac dirisit : Et quia diuina ratio nihil concipit ex teria pore, lςx iis sempiterna esse debuit, siquasi ab omni aeterni - tve diuino verbo edicta, in libro vitae aeternet sempitΗ-nis charaeteribus descripta. Cumque omnia quaeaturnae prouidentia subduntur, a lege illa aeterna regulentur ac mensiarentur hinc fiς,yt omnia liqua ratione leνid -x ri sim participent. Sed inter caetera creatura rationalis modo quo leuia excellentiori diuinae provissentiae subja- ςt unde oensis alia lex qua homines ad finem tu naturalem , siae superi 3aturalem diriguntur, atticipatio L ηρ- quaedam est legis aeternae. st. autem lex participata tri-pi , nempe natura iis, humana,& diuinaci quarumsuspri 'res dirigunt hominem in ordine ad finem naturalem, positem vero in ordine ad finem supernaturalem. Sui Vt autem 1ntelligas qui differant inter se lex natu - ο - - humana , sciendum est quod quemadmodum eorum - .. princinpiorum , vae pertinent ad veritatis contemplationem, quaeque theoretica diei possunt, alia su hiseneralissimari lumine naturali notissima, alia, o minus genexalta, minus nota , quae ex generalissimis, theoreticae rationis deducuntur cita eorum principiorum' et
367쪽
est ea dici polliunt, alia sunt notissimi generaliὶsmah -ibus lekinaturalii est posita salia ςr mi; sy uitia, gqnerali , quae ex illis generalissimis vi rationis practicae aedecuntur,in quibushumati lex est posua. EXM telligere est eges humanas no p ea uersarii a turae lacri'tis, licet plerunq; ipsae inte distenti iit , depublicae utilitatis caua liuerdum immutari possiit Ἀμ- flecti,ctim lex naturalis eade apud Oualies semper αZist x Caetcrum lex huinandi elidia plec alia saeculam, quam svectat ius gentium I ciuile alia Ecclesiastica, ad os p. quam spectat ius canonicvin. Lex tacularis,' Uae Iulgo .S a13 ciuilis appellatur,ea est quae a potestate saeculari est insti- ruta, timirum: imperat, ii, vel alio principe, vel etiam areoublica hias istrati aut aliquicommunitate: Ecclesiastica vero qu, ab Melasiastica Restate institu-ες te
mo hominibus eis reuelata, ut per eam adsitaem naturalem homnes dirigerenturi estque ea duplerc,'lt Iaiferus,altera noua. Illa a Deo per Moysen Israelitico populo : haec vero per Christum omni Has hominibus est. Q. ad salutem promulgata. Porro utraque continet quaedam um g -
ρο ecepta quae dic tur se iure naturali, quia licet a Deo et I :
. Tertia dissicultas erat de obligatione legum. Tenen-3 difficultat dum igitur est legem aeternam non obligare nisi uate M ' μnus per legem participatam innoteicit Deinde te ema naturalem diuinam,quae aicitur de iure naturali, Ooli Misis a..
-ο - , ne alia agere promulgatione praeterem
368쪽
gatari deinde initi repta non der ala pex contiari ΤΟ - consuetudinem,nec inuincibiliter ignorata Leue ea di
uina praesertim euangelica, quae est de iure post tuo, vin primum innotescit oblisat:&sbia iiivincibilis ianoran- tia excussit ab ipsius obseruatione. Caeterum licet nati ' ratis, diuina frequenter obligent aia mortales, lmen semper humana vero tunc obligat ad mortale cum
talis est intentio legissatoris Minoi x; inde cum res, quae iuberiar, et vexatiuost a iiiii --
maeo Νώ- metum:tertio quotuplex sit ius propriEdiebam. Quod igitur spectat ad primum, nomen iuris est valde V guuln nrim Lim enim valde improprie accipitur pro ubi ius dici solet, ut elim dicitur aliquis in ius trahi Secundo pro potestate seu authoritate aliqua , ut tum Dominus dicitur habere iris in seruos Tinio pro lagum ' omnium coaceruatione o quomodo iam nomen accipi '
quod redditur,tus appellamus: formaliter verbpromusel. tiuti e pla' i reperitur in rebus Lactionibus rustis, pti l sertimque in rerum commutatione 3c distributione, quae, que etiam in rebus dandis, aeeipiendis vel distribuendis ab aequo iudice ponitur , aut quopiam homine iusto ser- iritu , Momodo in istis loquendi formuli, surpatur,
eam diei urariis ius sinistri uti in inlate in
369쪽
In coiris itatibne:uiae sit Disti, ut contingit iii achici nibys qui lauri irae ira m vel supplicium ex lege debetur. Vbi per meritum intelligimus id omne pro quo aliquid iure eX. Situr iter debitiun vero id omne quod pro merito tribui debet. Ex quo intelligis itis idem est realirer a: '
cum debito,quatenus debitum eis aequale merito. Vt autem intelligas quomodo verum sit quod diciturdus ex lege Sc facto nata secundum est nobi inum' a ... . sum actum iustitiae, qui Lyrsona pustica, nempe iudice
cxercetur, comparari eos e demonstrari syllogismo in quo lex tenet lotam maiorisIropositionis, factum vero anilioris, senique hi onclunonis, vepaist
Quod spectat ad tertiam dissicultatem.Cum unicuique D DFι -- legibus unum correspondeati est enim lex iuris consti πη- tutiuαὶ Jhinc fit ut ius eodem ferme modo diuidi loleat, quo lex ipsa ' Est autem tradita a iurisperitis haee tum diuisio inpubii in Se priuatum. Illudd;citur quod ad statum totius respusticae, spe que malem lio vexis ad lingulorum villatasan iust
t 4 aut Magistratuur dictis, aut responsis prudentium . ' μ' scriptum ero,qubdia anta cessisri y see 'iuetudine firmatum est . sinetiam aptissima iuris diuisio in naturale, positi iam vult illud dicitur quod est a latura,*- sisque m
370쪽
miis a RTrAE ART. ET HIC AE. presina positiri est, nec nisi voce,aut scripto promulgatum nominibus innotescit: Estque istud duplex nempe diud . I lim,&diu manum: Illud a Deo immediate,hoc ab hinibus costitutum. Rursum diuinia est,uel vhtus,vel notquod veteri vel nouo testamento continetur.Humanum verb, aut ciuile est, quod a potestate seculari aut canoni . eum, quod a potestate ecclesiastica positum est.
QV o 1. Fortitudo S dignitatis laturae ordine temperantia praecedit Quanto enim praestantius est honesta aggredi,quam turpia refugere, & quantii maioris est animi: fortiter dolore lustinerίquam a voluptate abstinere,ianto fortitudo temperantiae praestat sicut bonum malo natura prius est,sic prius est bonu velle aggredi quod est fortudinis,quam a malo recedere,quod est temperantiae; neque enim a malo defieistimus misi alicuius boni gratia: quamuis fuga niali prosecutionem boni ordine executionis antecedat,non tamen ordine intentionis . . Vt autem intelligas in quo posita sit vis cratio sorti tudinis Notadum est sortitudinem dupliciter accipi; primo quidum pro omni animi firmitate quae in euiusibet Virtutis actione reperit tir, quomodo non est virtus a caeteris distincta , sed potius conditio ad omnem virtutem Iequisita: Altero modo accipitur fortitudo prout signIficati. specialem quanda in animi firmitatem in suscipiendis pe-
riculis laboribtisque perserendis quomodo est specialis
plicster accipi primo quidemino vitiis extremis quae media consistit fortitudo a lier modo pro passioni- Aratur νi bus appetitus irascibilis, quomodo accipiuntur in supra-
citria alis id dicta definitione. Notandum est praeterea virtutem circa Iiquid versati tribus modis, uno tanquam circa aliquid