장음표시 사용
451쪽
ismirati, sic ista luce ceram liquefasi durat. Septima cauta sint sibi inuicem cavse,quod non moisses uiri, niversem ace olendum est de qualibet eausa respectu 1-- cuilini bet causae a, aliquibus respectualiarum
dem iii diuerso genere causaeci sic inter efficientem m- nem: itemque inter materiamin rinam ista causae reci
ocatio cernitur. Octaua inauis omnes sibi sunt inui . . . . om connexae quod intelligendum est in rebus Physicis; ita ut ubicunque reperitur causa marerialis, Ibi quoque ... inuasirinalis, emiens dessetalis reperiantur, 3 sic de sin Vulis dicendum Notia : Contrariorii contrariae Elii, G. - - , diluta quia essendum est de contrariis essectibus in i instari eotam generesubiecti , praeseiram Meautae mutilurimum
di ratio.Quod ut intelligas,nota,materiam tum . Mossitis spectu Armae, cum respectu compositi Physici dici posse Harii. Causan diuersa ratione. Itaque materia dieitur caula re isti se
Urina prioris endris pes es non tim sim
At ea Armas Asteriviis generis etiam: ta' non quoad suum esse, elim exitii materiam, nexissere sed quoad actum informanes: quia tibi, sessis actu informare absque materia quae illas sinu suo exo piat. Eadem materia dicitur causa respectu eampositi. quia naturale compositum ab illa pendet an gam , t ;
452쪽
sortitur Alteiam respect materi alteran respectrcompositi respecto quidem materiar quatenus illam a- informat, actuat, vi perfiet seipsam illi communicandori respictu velo compositi quatenus ipsum consti-
. M. . tuit in esse specifico completo: Vnde compositum di- ci ura Drhina dependere tanquam ab aebiali 3rincipio sui componente. Itaque 'niis quod valde notatulum est , dici potest prineipium elementui natura, causa, duuersa consideratione principium quidem gener fumis Marenus est terminus ad quem tendit generatio et Elementum vero seu principium compositionis quatenus ex ipsa anquam ex parte constat compositum naturaler Natura quatenus est principium insitum mutationis in eodem Denique eausa, quatenus ab ipsa tum materia, xum etiam compositum aliqua ratione dependenx. V o I.
His Veiens optivi definitur ab Aristotele Id unde pri- - , mumiri ieipium motu ut quietis. Cuius desse 'm si is est, e sam, ficientem esse idaini o ali quid ra: aut fit, imulque esse primuin seu Mincipale
principium , non quidem simplex aut insitum, forma; ιςά ut agens integium completum eius mutationis aut 'cessationis a motu , quae continoit in subiecto ut plurimum, se dissito. Ex quibus verbis intelligis hic definiri mei te A. istorulis, u*n essicientem Asicam 'in , Wipale'; rot lem qu temus praesertim transeunter
Est alitem huius causa formalis ratio i psum agere, qui est modus quo se habet agens eum actu operatur non ve nili sit immanens: cium enim est transiens,lunc
'sin in V in ipsis assue in quo tamen inest sor-
453쪽
analiter ipsa causalitas Illud vero notatu dignum est; causam etficientem dici posse tiplici respectu, materiae nempe,formarac compositi. Et quidem reste mi materiae
tenus illam effectiuὸ disponit, ex ipsa aliquid esti-eir: respectu vero binae quatentis eam E potestatim te riae quasi e tenebrisinlucem protollit denique 'uidem uiaxime propnE Mectu comptati, qua nus ipsum generat.
. Quod vero spectat ad praecipuas efficientis cauis spe , ωμά cies , variae traduntur ipsius diuisiones, quarum unt praecipuae Prima in uniuersalem, particubarem: illa dicitur quae vim habet producendi phi res e6lque disi are i causis..eine findiscriminatim concurrendo cum variis causis nisa a. o. particularibus,ri sunt Coelii sidera,cuiusnod1eausa est' iis etiam Deus, cuius nerali concursipenderomius cau- ' sarum creatarum es nentiauior vero quae ad certumen . . . sectuin est determinisa, tignis ad producendum sibi similem ignem,ilia ut plurimum diditur aequivoca,haec vexis univoca. Secunda est in proxiinam Sc remotam Proxima dici a cosyritur,quae proxime cim mediate producit effectum, quod intelligendum est tanquam causa principalisci quomodo
pate generans est eausa fili genitici Remota vero inter quilinac essectum interuenit alia causapti pua,nuus comparatione nepotis geniti. Temain 'incipalem&instrumentalem: illa in mia 3.
vi sui proauestem ni haec vero quae nonnisi in Viri et ix te alterius operatur 4e enim ignis principaliter. Glor
ver instrumentalem 'ignem generat. Quarta in producentem duntaxat,conseruant dunta cantaxat, ac producentem Leonuersantem senui. rimaist a mηεμε
qua pendet effectias in fieri, non in conuersari, ut est ii mo respectu alterius hominis senili Secundia quale de esistus in conseruari divitisat, non in seri, ut est aer respectu hominis ii lueem editi.Τertia a quapendet
estostus in fieritates, e5s uaruo est sesteisinu lucis sela in suo ordine, renere totum effectum produeit,ut T 'V
454쪽
aut pluribus eluciem generis, de ordinis concurrit ad eundem effectum producendum,quod ut plurimum con- ingit, ruta sola non posset ipsum producere,vesctim pluri equi trahunt currum , tune unusquisque ex alius . QV ε 3 o IV.
- . u. mille pluribus causis aluersi generis , t ab --
-- 'μ ciente smul Lfinali: Itemque a pluribus eiusdem gene--- ris sed cliuersi ordinis ellientialiter sub ordi iratis, ut cum , homo a Deo, Si lis is homine esse istiue producitur Ve- rum lensus quaestionis est , an plures causae totales eius V dem generis& ordinis ossint simul concurrere ad prO, creandum eundent, aero emum , ita ut ille esse , ab unaquaque illarum totaliter producaturiverbi gratia; sponatur tuba inter duos ignes media in ut ignescat; quaestio est an ignis ille excita tus in stupa produGxtura duata, iliis ignibus tanquam arauobus catast in ita ut ille igitis totaliter ab uno,de idem ianis numero
totaliter ab altero igne proelucaturci an vero tanquam duobus causis partialibus quae nam causam totalem il- θ' lius effectus constituant, ita ut neutra disiunctim sumpta possς eundem numero effectum producere. Cuius diffi-
abar, . . Fne, an videlieet i m mimero effectus esii ab uno a--- Dis pente productius est, potuisset etiam ab alio produc .i ''f' nitramur a tem id fieri non solle naturaliter, quia non re potest serio turriliter, t actio,nius agentis possit His eadem numero eum actione alterius agentis quare nec earum actionum idem numero terminus naturaliter esse potest situr posito , respondemus ad propositam, dissicultatem, fieri non posse,ut plures simul sint eiusdem generis Mordinis causae totales eiusdem effectus seque , retur enim eundemn aeroem in D in istisca
455쪽
re negandum est ignem illum in stupa produci a dirobus ignibus posse aiuluam a causis imalibus Adde quod stu is temper citius a duobus ignibus quam ab alterutro il-orum comburitui Idemque sentiendum de lumine pro-.
ducto in subiecto diaphano a duobus corporibus lucidis,pr setiun bulliinen istud mulio copiosius dii 'bus' i ni ab alterutro illorum produca- , ut pater ex
PR reipuae sunt M. Prima,posita causa efficiente' nitur rectus quod intelligendum est de causa efficiente quat-- stata causa ncunda; ctiis eo dehlior est iu uir morior a causa producente , auis iam conseruante,contra vero eo sertior quὁ est,icinior reotia Caula Eeiens sertius agit in materiam propinquamquam in remotam positis tamen aequalibus conditioni bus alioqui continget aliquando causam fortius agere in anateriam longius distantem: qud fit ut Sol prope terram multo copiosiorem calorem excitet quam in summo ae . re sibi vicinior . Quarta,Causa efficiens a r per conta- ,
ctum quid j, vel per contactum suppositi ita ut subi , tuum ipsismwntingat in quo operaturo vel 'r conta istius lita ut saltem vim stam per medium intericiarum Mirari, ue sibiem propaget, talibi sitis explici hitur. Quinta,Causa Meiens producit sibi sinuo
quod intelligendum est maxime ge causa quae dicitur v- .niuoca quae est eiusdeni cum suo effectu, licet etiam possit accommodari causae aequivocae, quae licet non producat sibi simile secvngum formam, producit tamen sibi si 'imile secundum virtutem, eo quod causae aequivocae eminenter x virtualiter eontinent sormas iliorum essectuti
Praeterea intelligendum est istud axioma de eatas perse proximis , non vero de causis per acein desiliri
456쪽
propriὸ eausam; unumquodque enim per se pendet ab eo cuius gratia fit. Id alitem quo aliquid per se pendex
verein proprie est causa. Cumque causa emciens quae ire ratione causibilim materiam cum formam antecedit,non nisi alicui is finis alia operetur , necesse est,t finis cre
re ' es causas origine saltem no ψ- quatenus . . nem, , - ἐκ exei tire ipsum age ad operanduit, riquc qiain sinis agetitissimo otii est is quem si operati is scopum proponit line fit ri tum sit sinis
. operantis operationis,sive genera quia operis,uiloneratio reipsa est opus ipsiun iii fieri, hinc fit ut finis idem sit generantis, generationis, M rei iesius inferi. Et lieet proprius effectus cause finalis , - sit ipsi agentis operatio spectanda tamen est finis causiε-
αἱ ' lixas praecipu respectu ipsius senerantis siue operantis istu Melantis , quae posita est innietapho ita seu impro- ἡ pria quad- motione,qua res qui finis dicitur,ex sui de siderio exulam illam n men adoperandum allicita sis intelligas, aduerte motionemeta
iam propriam,quae fit m veram digererit ut cum ignis aquam calenest:aliam impropriami tranc Ialitiam , cuiusmodi est ea qua mouere dieitur id quod sui amorem iniiciendo allicit,trahitque ad selet quidem prioris generis motio efficienti, posterioris vero generis fini tribuitur, nullique cauarum generi etaeterquam fini
erit neque adhue respectu cuiusque agentis creati, ouitum respectu eius in quo emisseendi appoen diveris inest caetera enim quae cognitii assiciuntur periras evitat nee in duri Wininus diriguntur asia causa, inque nitio se taesorptae
-- L,ἐι- Sunt autem finium variae diuisiones , ex quibus his Q sint praecipuae Prima, in finem cuius, finem cui Finis euius est id euius Minendi gratia fit aliquid . ut valet do,quam ut assequamur medicamentiun sumimus Finis
457쪽
ΤRA, T. II. DE CAvsis rdo medicamentis procuratur. Secunda in finem gener ritionis sinent rei genitae: ille ein forina quae permerationem inducitur a generante intenditur:me ver3 estir suures genuae M 'Pra operatio nam unumquodam est, cineretq rectra est in finem operationi praeexiue rem, men subsequentem. Ille aicitur in quem tendit . agens,non ut ipsam effieiat,sed ut 1in assequatur, vel ut ei coniungi aut assimilari possit , quo modo Deu in intellectualis praesertim creaturae finem ess sicimus hic ve-
ctivum kintelligibile,quodetpHtest competere an δεμ ηεtequam vere existat in rerum natura , quale eis habet sanitas uiniente Hroti vel medici,antequam recuperata sitialterum veru reale in rebus ipsis nemine cogitante: qirale esse habet sanitas in corpore nominis conualescentis solet igitur a philosophis dubitari secundum quod 'nam esse finis cistiset. Cui dubitatibni Vt satisfiat,notan- si . Mun est in qualibet eausa tria eonsiderari posse, nempe 'id quod per se, simpliciter causat, ratio formalis cau- fandi,keonditio sine qua eausare non potest:Vt in eate- fictione,id quod ealeficit est ignis,ratio formalis calefa ciendi est ealor , eonditio siue qua non calefaceret, est mutuus Uentisi patientise tactus.Η 4rosito tripliso conclutane dubit tioni propositae satisfaciamus.
Prima conclusio. In caesa finali id quod absoluin de vi simplicite causae , est rexqviedenominatur finis;verbia mixta, quod mouea aegrotulit adstinendam in sinitas ipsa. I
Secunda conelusio Ratio formalis secundis quam LX mi sini siquae dicitur finis,eausat mouεtque,est esse reale iplius, non vero esse obiectivum;sicque dicendum est finem esse
458쪽
PRIMAE PARTI PHYsICAE secundiim esse obiectiumn& intelligibile. Probatur,quia
finis est causa secunduin id, quod cum obtinetur deriderium satiat curnique non obtinetur, frustrari agens dicitur Atiis non competit siti secundus esse quod habet in mente sic enim appetitum non explet,sed aifuit:. Ergo ei conuenit seciuidum esse reale , ut experientia satis patet:&certe illud obiectivi in non expetitur , nec procuratur ab agente ut conliat. Porio diligenter notandum est per illud essct reale secundum quod finis vere causat, non esse intelligendum elle reale actu, sed esse reale pollibiles, aut certe quod tanquam possibile repraesentatur agenti: nam secundum illud esse, potest fixiis metaphorico motu mo
ostiam Neque obest realitati linius cauta, bd imotio in qua ----. eonsistit causalit' finis,non sit vera propria,sed trans. lautiaac impropria noti desinit enim propterea esstaliquid verum, reale. Sicut semira quae dicitur improprid it translatili homo , non desiliit propterea esse aliquid
Inis dicitur iniri mis causa causi' quia nempe est 'inia omni nitio quaestionis eo arae prae monuiui .secund Finis est nobilior iis quae sint ad Mnem per ea autem quae sunt ad finem intelliguntur ma- xime opera qua ipsius finis gratia exercentur Tertio Id frustra est quod finem suum non assequitur. Quart5:Finis cognitus desideri uiri tui excitat. Qtunto: Media suam ha bent a fine necelsitatena , vel contingentiam bonitatem
vel malitiani, Sem: Fi ais appetitur sinc modo,ar ero' media certa ratione adfinem.Septimc :Imi r salem , me- dia debet eis quaedam pro mo ictauo:Finis est yriam intininione,&vltimus in ea re latione: qu roprietas est intelligenda maxime de fine actioinsun sim eii te,Et haec de causis per se tum generatim cum speciatim. uinceps ioni ibi dic ndum est de ausis Pel accidens.
459쪽
bus,liquido satis constat. Experimurenim multae ra uenire per accidens,hoc est, praeter omnem eausanim si ' uenaturalium, siue liberarum intentionem: hiis Velia'
fortuito concursu plurium Quilarum eontini, ut Vele accidentario desestu cauta natur illi; et faedo iubis uindensis. limitur,vrpostea patebit. Causa auteni per accitin in genere tribus modi, i tur:primo quae non nisi priuatiuὸ,hoc est,pet sui abs ri denὰo potest diei causa tenebratum secundὁ, quaelicis
dit causis per se, seu quae accidentariis otiiuueta est causa Vera&propria cuiuspiamUAM, GA--Σ esse causa per accidens sanitatis, quueontinest me
inae iis,qui est qui .an per se alicuius effectu on tam testuduuspiam coniunctum est respectu ua
secuin acciditi gulam a tecto decidesem offendere caput alicuius hominis transieuntis, grauΙtas seu pondus naturale istius lapidis est eausa per se istius descensus causa ver&perdens laesionis adiunctae Et quidem hoe postremo ab praesertiintum casus eum fortuna dicuntur in T
460쪽
tuna causae per accidens , ac proinde in js tantum lese' - praeter intentionem agentis contingunt. Casus quidem in rebus naturalibus,tortuna vero iniri ualibus.Vt eniminis.lii quae unima contingunt an natu a preteter intentio
nemagenti, nee negari j,sie in actionibus humanis ple qi eueniunt praetex opinioni ii ammis liberi qumni illa di untiu esse a caui,haec ero a sertum Dicitius rem tum catis uni sirtuna propri in us laesam quae
raris accidunta Verum chim aliquid duobus modis posse α. νη raro contingeres, una rationc solius temporis, quomodo - - raro contingit eclypsis altera ratione causae,nempe quod raro contingat quippiam oriri ex tali causi rivomo raro contingit thesaurum inuenixi ab eo qui bdit terra ii,
hoc posteriori modo intelligendum est quod dicimus .e.
quae sent a casu, fortuna raro contingere
accidens in i j quae praeter intentionem a entis e - niunt, idque raro Fortuna vero causa per accidens in iis quae fiunt ex deliberatione praeter agentis intentionem, μυ- idque raro. Vbi obiter notanduna est circa optionem in istorum vocabulorum, casum aliquando generaliter ac 'cipi pro ea omni causa per accidens, ex qua aliquid raro praeter inteptionei' geniis, c0ntiligit, uue sit naturalis, ue libera: quomodo sortuna dici potest casus. Noxai duin etiam si casum&futumii in intinxtim pro
sed etiam pro assectibus ipsis per ecidens nonnunq4anx cipi 'u niui magis prophie nominibus eo retice:
prisnature ut cum dicitur aliquid casuale,aliquid sertu tui : tunc enim intelligitur aliquis effectus a casu vel e. v. - fortuna. Vt supradicla definitio utriusque causaepe ac-- cidens fiat notior,exempla subiiciam. Exemplum casus M' est ijeyucadens e tecto,transeuntis caput laedat Te
M aen m naturali pondere de eis , iopte nutu petie. institorem locuis. Iam veris accidit ut decidendo tram . semitis caput offendat,sicque tegula cadens vellapsus te eo, dicitur causa per accidens lassionis istius atriae . ipsa est effecissis peraecidens tegulae decidentis seu ἀ-
, fectus a casu Contingit enim praeter naturaleari intem tionem lapidis , idque adhue raro accidit. Exemplum Drtunae, est si quis D liens terram, ut aedificandae do.