장음표시 사용
421쪽
tione med j termini , per quem conclusi
sum: onfriatur , hinc non immerito Aristi totum 1 ere 1 lib. Post. consumpsit, ut e
plicarlat mcthodum , & viam inueniendi meo tum de monil rationis , quod innuit innula primi libri, dum definitionem soleristi ae assignauit, dicens , quod solertia est
, ubtili as inueniendi medium in non pero cto tempore, idest est vis velocitcr penetradi a causa ad effectum,vel ab etsi diu ad causam in paruo tempore, nana omnis dem5- stratio procedit, vel a causa adestectum, vel e contra. Ut igitur tractationem medi i ag- rcdiamur,cum ipso Arist. numerum qu i num debemus praemittere. Quatuor igitur sunt genera quaestionum quamuis in particulari infinitae sint quar-
stiones, sicut scibilia sunt numero infinita an sit res , quid sit res , quia sit res, idest qualis sit res, & propter quid sit res, ut de
homine. Primo quaeritur an sit, an . s. habeat
aliquod esse . Secundo quid sit in ieciali
illud esse,quod habet. Tertio quale lit,id est quam proprietatem habet in se. Qiarto propter quam causam illi conueniat talis proprietas, primae duae quaestiones dicuntur simplices, quia fiunt per propositiones de secundo adiacente; reliquae dicuntur c positae, quia fiunt in propositionibus de tertio adiacente, & verbum es determinatur ad peculiare praedicatum. Suffcientia vera huius quaternar ij assignari poterit, quia de re aliqua,vel quaeritur entitas, vel proprie tas; si prunum, vel qus itur de entitate reila generali, ta in uniuersali, an res existat,
422쪽
Ec habetur prima mirestio, vel ica speciali ,
quaenam sit illa entitas, di habetiar secius .a; si quiritur proprietas , vel aeritur uis haerentia ipsius in subiecto, re habetiar tertia, vel causa talis inhaerentiae, id habemr
quarta quaestio . . Dices Arist. 1.Top. alias assignauit quaestiones. iuxta numerum praedicatorum , . s. generis,definitionis,proprii,& accidentis .crgo quaestiones plures quam quatuor- sumia in omni quaestione quaeritur prsdicatum , &supponitur labie m; ergo si est subiecti semper est prscognitio, nunquam
QNpstio . Res p. duas primas quaeuione S Ibi assignatas contineri in quaestione quid est, nam genus, & definitio pertinent ad qui ditatem rei, reliquas cotineri in tertia clu
stione. Ad 1. agumptum esse versi de aliis questionibus non de prima , in qua quaeritur ipsum esse de re, de isti pr lupponitur folum quid nominis,ut diximu6 cap. I . humius Trach. . R 29 Omnes isti quaestione' inquit Aritz. Teducuntur ad unam, . s. ad maestione medii, eo quia omnis questio est quq stio me dii ,quod probatur , nam omnis quistio est Uropositio dubitabilis, si .n. non diibitareis' mus de aliqua re, non esset inquisitio de illa re,sed euidentia ,& certitusso b at omnis propositio dubitabilis per medium demostratur, oc quandoniectumscimus,quietamur, & cessat omnis inquisitio,quod pater In sensibilibus , nam ideo de ectypsi Lunae ςrimus an sit, & propter quid sit, quia scimus causam, at si euem rupra Luna,
423쪽
ν videremus ipsam inerando Vmbram te H deficereς nec qurreremus de eclypsi aa .st, nec propter quid sit,quia per illud medium .sper ingressum in umbram torrg hsa omnia nobis innotescerem , quapropter omnis qusstio est de medio, Per quod pos-st illa proposito dubitata demonstrari. v erum est tamen, quod solum quarta qu sio explici ted querit medium, ac c terg sstiones saltim implicite . de virtualiter
'urrunt medium, quatenuS Omnes causam
quirunt , per quam possint ostendi. cum igitur omnis quἴstio qusrat causam, per quam tanquam per medium demonst returi scire .n. in rem per causam cognoscere, vi clarius pateat, quenam causa possit in demonstratione pro medio inse iure, aduertendum , quod causa est, a quaxes accipit esse,& qus dat esse roi, est qua- implex, duae intrinseri,dus extrinsecs, in trinseca causa est,qus coni; ituit causatum, tanquam pars in causato in existens, & una est materialis . ex qua aliquid fit tanquatri ex subiecto in se recipiente alteram parto , . s. formam,ut corpus est naatcria hominis , quia in ipso est,& animam recipit I altera causa intrinseca dicitur formalis, S: defini-
uir, quod sit quod quid erat ess) rci, idest
quae ita dat cla e re ut constituat cana actu in certa, ac dcterminata rerum specie , ita se habet anima rationalis ruspeetii hominis; causa extrinseca est,qtlae causat cflectu, sed in illo ia6 manet, de una dicitur cffcies , quae .s. Producit effectum , seu ut ait Arist.
qua aliquid primum mouet, ut Deus dicis
424쪽
tur causa efficiens omnium , altera est finaistis,in cuius gratici aliquid fit, sic sanitas di. eitur causa fi alta deambulationis . 3o Eη quolibet istorum senerum potest sumi medium pro demonstratione, & mais xime ex genere causae formalis, nam in demonstratione potissin a medium est defini. tio subiecti , quod fusius declarabimus in disp. solum hic aduertendum,quod illa cauissa debet pro medio in sei uire, quae tela pore
non antecedit cffectum,aliter ex causa non
inferritur ncccssariis c cctus , cum pollit esse s ne illo,licet ab effectu possin us arguere causam , ut diximus c. praeced. Insupernot.illam causam debere poni pro medio, quae in quaesito quaeritur, non vero quae est ex vi qua siti nota,ut si quis quaereret,quam
re pullantur campanar, Ii responderemuS , quia trahuntui,vel mouentur, non satisfacimus quaesto . nam ille non 'uaerit causam mouentem,& essici entem,l ed finalem, quia v. g.aliquis Sacerdos est celebraturus .
Deduci tui tandem ex ista doctAna; quod cum idem essectus possit habere plures causas, poterit per plura media, & plures de monstrationes ostendi ; & quia multae res
mutuo se generant, etsi non eadem numero illi in specie seqv tur posse admitti demonfl rationes aliquas circularcs,in quibus semper a causa ad effectum prccedatur , V. g. ex terra madefacta fit vapor, ex vapore nubes,ex nube pluvia,ex pluuia iter unoerrae madefactio, unde valet inferre est terrae madefactio, ergo est pluuia, a causa ad effectum, di deinde est pluvia , exllo terrae
425쪽
De medio demonII rationis. 387madi factio, etiain a causa ad effectum.ougdemonstrationes quamuis non sint potissimae propter no nece inriam connexionem caulae cum effectu,non sunt tam cia vitiosae,
nequc in illis committitur proprie circulus , quia non reditur ad Lia numero,sed adide specie, unde no sequitur ideoino simul pilus, & posterius respectu eiusdem . Quoniam vero medium in demonstratione est definitio,ira Lit Arist. in a. Post.de definitione,docetqHe modum eam venadi,&coustruendi; sed quia de hoc fuse agimus infra disp. i .q. hic alia non asiimus ad secundum Poster. spectatia, haec enim omnia ibi ex professo trademus.
De materia tum remota , tum proxima
si Dost tractatum de sillogismo demondi stritiuo, de sillogismo topico occurrit sermo, sicut. n. demonstratio est ceteris nobilior, quia scientiam generat, quae opinioneo errore est praestantior, ita sillogismus topicus debet elencho , falsi grapho praeferri,quia opinio, quae effectus est topici,longe superat errorem , qui ab elencho generatur ; Sillogismus topicus est , quσπα probabilibus collii itur, idest i ex prouisis
non necessarijs, ted probabi libus infert co-
426쪽
clusionem etiam probabilem, undeno sci tiam, quae est cognitio certa,& euidens,sed epinionem parit, quae est ad hassio intellectus alicui propositioni cum formidine de oppositomon requiritur aute,quod utraq, praemissa sit probabilis,sed sussicit una,quia conclusio seu uitur semper debiliorem partem, sicut aci inferendam conclusione falsam, satis est una praenaissarum falsa. Pro. habilis propositio est, quae videtur vera,vel omnibus hominibus , tam rudibus , quam sapientibus,vel plurimis, vel sapientibus so- lum,& his, vel omnibus, vel maiori parti, , vel prpstantioribus: lis c autem apparentiaveritatis non se tenet ex parte rei, quasi detur aliqua propositio , quae in se nec
veritatem n abeat, nec falsitatem, hOC .n.
mplicat , cum veritas, S falsitas contradictorie opponantur, sed propenit ex parte intelliinis,eo quia veritas, vel falsitas illius propositionis non ita evidenter percipitur: ab intellectit, quapropter uri intellectui propositio illa propter ali Quas rationes ap-varet vera. alteri vcro ex alijs capitibus a
paret falsa; hinc pol esse,'aliqua pi opos-etio it in se necessaria, sed quia intellectus
non euidenter percipi t illam necessaria co-- rexionem , ignorans causas illius necessitatis, sed tantum ex verisintili quadam, tu apparenti ratione mouetur ad assentiendum
1lli, non habebit scientiam de illa pro poss- tioneaed opinionem, nec dicctur illa pro. positio necessaria, sed probabilis . Ex quibus patet, quomodo syllogismus topicus a
427쪽
enim ex Dropost onibus veris, certis, &euidentibus procedit, iste ex propositionibus in se falsis , quae verae apparent non sapientibus , neq cum aliquo fundamento veritatis; at wpicus procedit ex probabilibus apparentibus veris ipsis sapientibus propter fundamentum aliquod , & consi iamilem rationem veritatis 3 dicitur iste syllogismus dialecticus, na dialectica, quamuis totam logicam fi Enificet, peculiariter tamen huic parti ascribitur , eo quia hac parte instructi de rebus omuibus probabi- Iibus, & incertis copiosam disputationem instituere possismus: dicitur etiam topicus, nam rapos apud graecos significat ide,quod locus apud latinos , & haec pars logicalis loco Somnes tradit, a quibus media desumimus ad probandas probabiles propositiones ,
Materia huius sellogismi, sicut & aliorii,
duplex est, remota,& proxima I remota Sut termini, proxima propctsitiones, do utraq3 agit Arist. I Iop. hanc ait esse problema dialecticum,& propositionem dialecticam; il- Iam ait esse praedicata topica , non quod propositiones dialecticae ex solis praedicatis conficiantur, constant . n. ex subiecto
copula, & praedicato , sed de praedicatis
tantum mentionem fecit, quia ex diuersitate pridicatorum sumitur problematum diuersitas, ut infra; prius igitur de materia remota, deinde de propinqua agemus.' 3 a Praedicata topica quatuor assignatur ab Arist. i.Top.c. . Definitio,seu termin Ggςnns, proprium, ec accidens. Definitio eli - - - oratio
428쪽
sso Pars II. Inst. Trant. C. I.
oratio explicans essentiam rei , & dicitur
terminus, nam sicut terminus agroru,qui
quid pertinet ad agros,in se ci a Mit,ita definitio continet, quicquid est de quid ditate
definiti, de qua dc finitione ea inrofessio ag mus infra disp. i. q. . G cnus est, quod de
pluribus differentibus specie in quid praedicatur : Proprium est . quod non indicat rei cssint iam . soli autem inest , & conue sim p dicatur; Accidens est. lnec est d finitio,nec genus, c proprium, sed potest inesse, &non inesse rei, ex quo loco supsit Porph. di finitiones praedicabilium Ex quibus definitionibus colligitur; vi
uium asseruisse hic n. g. & 9. praedicatum accidentis omnia illa sub se comprehendere , quaς de subiecto quaeruntur in probi male , ab 'i eo quod explicite quaeratur modus, si .1. conueniant subiecto tanquam genus, vel definitio, aut proprium , v. g. si
quis quaereret, an animal conueniat homuni tanquam genus, tunc animal continetur
sub praedicato generis, sed si absolute qum
reret, an homo sit animal ; ait Ruuius, animal tunc contineri sub praedicato accidentis. Hoc autem est falsum, quia praedicatum accidentis secundum Arist. potest non inesse, animal autem, definitio .. & propriu nequeunt non inesse;quapropter quamuis aliquando explicite no quaeratur modus pi ε-gicati, implicite in qupritur, & sic animal sep ei lub praedicato generis cotinebitur. Sufficientia horum praedicatorum tangitur ab Arist. cit. nam omne praedicatum vel
429쪽
De materia syllog. Topici. 391
convcnit subiecto conuertibiliter, vel in- conuertibiliter I si primum , aut es nitaliter, & sic est definitio, aut accidentaliter,dc sic est proprium, si secundum, aut essenti liter, & sic est genus, aut accidcntaliter, &sic est accidens. Dices, tot sunt praedicata, quot praedicabilia, se habent enim ut actu S. & potentia, praedicab le est, quod potest prs dicari. praedicatum , quod actu praedicatur , sed praedicabilia sunt quinque. s. genus, se
cies, differentia, 'oprium, & acciden S, ergo, &c. Tum quia transcendentia , Nindiuiduum non continentur sub istis praedicatis. & tamen possunt de aliquo praedicari. Resp.Tat. hic , & cum eo fere omnes R Centiores, praedicatum in communi dissem re a praedicabili, ut actum N potentiam,at praedicatum topicum habere vltra hoc, quod de aliquo praedicetur, modum illum praedicandi conuersim , vel non conuersim, quapropter si differentia specifica consideratur in ordine ad speciem,&generica in ordine ad genus, non erit praedicatum distinctum a definitione, quia utraq; praedicatur conuertibiliter,& e sienti aliter, si vero comparantur ad inferiora, reducuntur
ad genus, ad quod reducitur etiam species,& transcendentia, quia ista omnia praedi-
' cantur essentialiter non conuertibiliter: &quamuis definitio non assignetur a Porph.
inter praedicabilia , hoc ell, quia solum de
incomplexis omnino in ordine ad cathegorias mentionem fecit, in qui b. d. finitio non
430쪽
3 9 et Pars II. Inst. Tram I .c. v
ctis in ordine ad problemata topica 3 Sed plenius adhuc satisfaciedum est huic dubio infra disp. . q. ue; no inficiamur tamen ,quin myiae possint subdiuisiones fieri, & sic multia plicari praedicata lassiignando differentiam,fc speclas, i,praedicata distincta Indiuiduutandem potius natum est subijci, qua praedicari, de traste entibus non sunt specialia probi ex Sco. d. 8 q 3.S.
33 Problema dialecticum est quaestio de
utraque parte c tradiction is, vel contrarietatis, ut an homo sit animal, an non , an
terra sit frigida,vel calida; propositio dialoctuamst interrogatio de una tantum parte, quaestionis. ut an terra sit frigida , unde
problema, & propositio dialectica d fferist
sicut pars, & totum . nam problema explicite utramque parten quaerit , propositio alteram explicite,altera implicite; & diuidi possunt primo iuxta diuisionem praedicatorum, ut aliud sit problema definitionis, in quo definitio quaeratur de definito,aliud si problema generis,&c. Secundo diuidu-tur iuxta diuersitatem materiarum, quae inscientiis pertractantur, ut aliud sit probi ma morale, aliud speculativum,aliud physicum,aliud metaphysicum, &c. Tertio diuidi possunt ex parte illorum,qui illis assi liuntur,nam aliud est,quod est sque incertutum vulgaribus , tum sapientibus quoad
tramque parte , quia nulla ratio urget pro aliqua illarum,ut an numerus stellarum sit par,vel impar ἱ aliud, in quo vulgare Opl-nantur contra sapientes, ut sit ne Sol maior