장음표시 사용
571쪽
asperre oportet, siue missione sanguinis, sue purgatione, seu per vomittam euacuallone, seu inulta frictione, aut alteratione id fiat. His omnibus modis a Philosophis, Orato libus,& Poetis usurpui solet , ac preterea alijs. In primis pro omni actione, munere dc opere quae ad humanae vitae tutelam atque utilitatem referuntur. Quo modo πονησαμενος pro ποιησαμενος scripsit
Hesiodus, ut interim illa sileam ipsis Grammaticulis vulgatissima : dij nobis omnia vendunt laboribus : labor improbus omnia vincit. Secundo pro re ardua de dissi elli, ita latinus Uates 6. AEneidos facilis descensem Averni, Noctes atque dici, patet atra ianua ditis, Sed reuocare gradi superasq; euadere ad auras, Hoc opus, hic labor est
Idem in Georgicis Eclipsim selis, labores appellauit. Apud Lucianum pro debilitate reperitur
inquit) αέοῖς Τοἰ σωιαούα, Marivo υ, ου Gπὸ γιρως, laborasse hoc est debilitata atque elanguida fuisse ipsorum corpora morbi, non senectutis causa. Apud Platonem pati quandoque significat ἀυαγκαχν ἐνιαίον γ' ἡτι πονεῖν id est siue φερέν. Necesse est unum adhuc annum pati, vel sustinere. Apud Xenophontem cu- ν. de Cis. xam & sollicitudinena notat. Haec illius sunt a cinnuerba Τὶ η Τιμ- Τους πονους Τω αρ- χοέι , Imperatori labores, id est curas de vi-
572쪽
gilias honos subleuat. Apud Oratores usitatissima est haec diistio
pro eniti, omnibus viribus cotedere, summo studio animique contentione iucumbere. Qua significatione ab eloquentiae parente definitur functio quaedam vel animi, vel corporis grauioris operis & muneris. Sed haec literarum humaniorum studiosis 3ccultoribus accuratius examinanda relinquamus. Quo ad praesentem Aphorismum attinet, docet in commentario Galenus quid per extremos labores veniat audiendum, morboru scilicet exacerbationes, aut omnia absolute Symplomata. Rationem expositionis suae hanc adfert: cum peracutUS morbus is sit qui statim adultus viget,& in vigore exasperentur atque excandescunt morbi inuasones, atque adeo Symplomata omnia: imo vero cum vigor ipse nihil sit aliud, quam morbi grauissimum Symptoma, inferendum est per extremos labores haec ipsa intelligi, maxime cum laboris nomen dolores atque molestias omnes suo. ambitu includat, uti hactenus cumulate probatum fuit.
573쪽
IEc quaestio sequi illam videtur, paulo ante a nobis agitatam, utrum scilicet extremis morbis extrema remedia sint adhibenda 3 Id quod ex Galeno deducimus qui dum Erasis rataeorum in curandis pulmonis ulceribus & Haem apti j cis procedendi methodum confutat, ita habet: ubi moriendum aegro prorsus est, si Phthoe semel correptus sit, alienissimum a ratione suerita minoribus inchoasse, Nam sicuti reliqua omnia ab Hippocrate tradita, sic illa quoque sententia re ste est dicta, nempe adsummos morbos, summa omnino praesidia ma
Cui adstipulatur ratio , si enim extremi morbi extrema remedia postulant, frustra in leuioribus tempus & patientis operam collocaris: quo fiet in posterum, ut dum grauiora molieris, praecedentium usu satiatur aeger, defatigatus atque nauseabundus nulla ab ijs spe melioris fortunae affulgente caetera auerten ur. Imo ne tum quidem si se ob- a. - ιον. sequentem praestiterit tuto in grauioribus So. Verseris. Exacerbantur in progressu morbi ymptomata omnia, febrium scilicet acces
574쪽
siones, vigiliae, dolores, implacida, molest que corporis iactatio, sitis, irrequieta astit-etatio; deiecta virtus saltem animalis, natura in morbi coctione admodum impedita; i Ouid tum secure Θ quid utiliter aggrediaret Externa non feret ab intestinis hostibus grauius lacessita virtus. Incipientibus itaque morbis si quid videtur mouendum,m ue, Materiam peccantem ac potissimum in valde acutis illico, imo eodem ipso die expurgato, antequam imminuatur collabaturque vis corporis, aut febrilis augeatur calor , aut vagi atque errantes per corpus humo
res in partem quampiam nobilem decumbant, imprudentis est Naucleri sua incuria euersa naue , tum demum vectorum saluti collectitiis hinc indo asseribus prospicere: Et paru cauti solertisque Medici, proditam initio exactae curationis defectu aegrotantium valetudinem cum Occasio periit, neque amplius licet instaurare debitis praesidiis tandem velle. Quanto consultius hoc nostro Aphorismo prudentissimus ille naturae geninius in acutissimis morbis, primo statim occursu tenuissimum victum imperat, Cuius in omni medicatione imitanda diligentia est, ne quod in prouerbi uabijt,ielus piscator sapit; aut sero sapiunt Phryges, nobis ignominiose exprobatur; Huius disciplinae se stator accuratillimus Galenus , adolescenti cui refrigeratis spiritus instrumentis exorta tu Dsis fuerat, cum sanguinem ad dimidiam heminara
575쪽
minam expuisset, statim venam incidit, tum xeliquis omnibus ex arte coparatis, integram curatione absoluit, similique in posterum via, hoc est, a magno exorsus praesidio, quale est venae sectio, primo statim die sibi creditos persanauit. verum sunt altera ex parte vagi & disciles anfra stus, obstat Hippocrates; Uetat Galeni caeterorumque Medicorum praxis, dehortatur ratio, quo minus a validioribus ordiamur. De Purgatione haec habenturin 4. acutorum si liquidam aluum habenti, causus superuenerit, si tibi purgatio idonea videatur, eam non tribus primis diebus adhibebis, sed quarto. Ne quis vero haec, tanqua minus genuina, reij cienda arbitretur, Hippocratem hisce nostris Aphorismis loquentem audiamus, ad quorum mentem definiendum negotium censet Galenus. In acutis passionib' inquit Hippocrates raro & per initia medicamentis purgantibus utendu, δή non nisi adhibito indicio. Atque id quidem rationi consonat, si enim circa initia, quo tempore
materia est incocta, expulsionem tentem US, omnem naturae ordinem magno incommodo peruertemus. Euacuationem suopte mota non aggreditur natura dum rite operatur nisi persecta coctione ; coctione quiete perficit. Itaque si ventrem initio inoueris, Urina non maturabitur, fabrisque citra tum sudorem, tum indicationc in longum tempus pro-
576쪽
trahetur. Dices id iii acutis solum morbis locum habere, atque iri js euacuationibus, quae cathartico peraguntur. Valet sane & in caeteris. Nisi forte lapsu ni existimemus Ga- letium, qui mulieri sanguinem ex pulmoni- 'bus rei j cienti, Cum finito catharro, liquido appareret, tum ex respirandi specie,tum sonitu semel excitatae tussis pulmonem purgatione indigere. Secundo saltem die exhibere hanc noluit; At quinto demum purgare valentius pulmonem aggressus fuit, ducto a leuioribus initio. Sectionis' venae clarissimum est eodem loci exemplum , hanc enim in praefata muliere omnino praetermist, cum tamen praesentissimum in eo assectu quo ipsa premebatur foret subsidium: illi vero adolescenti, qui ab aduersariis est obiectus, c5- festim quidem sanguinem detraxit, non tameconfertim, bis scilicet) eadem die, ac rursus postridie bis: At certum est tanto maioris praesidii vim obtinere profusionem sanguinis, quanto maior eius copia simul ac semel enunditur. Non enim venae pertusio, . sed sanguinis effusio remedium facit: Unica igitur die, quantum affectus exposcebat non emisit; ne quod natura perhorrescit, illico
ad extrema deueniret.' obiecerit in . contrarium quisfiam Galenum imum nono Methodi dicentem, abstulisse Ie de industria sanguinem quoad is adolescens qui in Synocho laborat, animi deliquium incurreret. Credo equidem, sed non prima statim die, id prae-
577쪽
ζVAESTIO SECUNDA. 'silium institutum. imo ne secunda quidem
cum caetera omnia consentirent, sed protra- , num tandiu negotium suit, dum aeger per- ferre amplius non valeret, tumque iin se dente summa necessitate , tandem perachum. Tertia enim sequente nocte aestus aderat laboranti intolerabilis, urgebatque cum tensio uniuersi corporis, ut pote repleti: tu
capitis pulsatio, atque ob hoc grauis vigilia, iuuene in aliam alias partem se iactantae Et hic quidem ordo est naturae familiaris, nempe ut blandioribus ipsa primum assueta, grauioribus tuto sustinendis paulatim disponatur. Haec communis clarissimorum Medi- corum procedendi ratio, ut leuioribus tum aperientibus, tum incidentibus, tum omnis generis alterantibus, tum Catharticis, tum
praesidiis curationem aggrediantur, ac in posterum faciam ad validiora progressum. Id quod in thermarum , dc aquarum Medicataru usu curiose obseruatur. Neque mirutantam in balneis primis vicibus. aegri moram trahunt, quantam procedente tempore: Neque tantam aquae copiam primis haustib' ab munt,&absorbent, quantam sequetibus. Id no; uniuersiali Theoremate docuit, naturae peritissimus Hippocrates, ab actionib' particularibus deducto: sertael inquit, multum & repente, vel vacuare, vel replere, vel ε ealefacere, vel refrigerare, aut alio quouis modo corpus mouere periculosum : Omne siquidem nimium naturae inimicum, Paulis Μna 1 v
578쪽
tim vero quod fit tutum. Hanc eius posteri normam in blandioribus etiam remed js te-ν nemus, ipso etiam sanitatis tempore, quo pacatiora Cum sint omnia, exiguus admisius error nullam effatu dignam offensone parit, Nam in laetis usu a minima primum qualitate; & in exercitationibus ab imbecillioribus motionibus auspicamur. Quemadmodum & Oratores demissa aliquantulum voce suas conciones ordiuntur, leuioraque argumenta captandae sensim popularis aurae gratia firmioribus praemittunt. Ista utrinque
quibus, quantumlibet perplexa appareat haec controuersia, iacili negotio distinctione adhibita declarari potest.
Huc in primis referenda sunt omnia, quae paulo ante de natura patientis, de viribus, de consuetudine; de aetate, caeterisque id genus internis externisque causis perstrinxim', A quibus certum eis legitimum medentis tib . d. consilium frequenter immutari. Miniis enim
eur. rario- euacuabimu , quam plenitudo commouet
ne er g inquit Galenus quo ad aetates quidem, in m/s quo as corporis habitum, in candidis, quib' mollis teneraque est caro, quales Galli sunt: Qita ad tempus, sub cane; sis Me .' militer etiam in regionibus dc cons itutionibus. Patet id, ipsius Galeni exemplis, qui pulmonis ulcera non plane deplorata, tri-b' hisce sanari prodidit, sanguinis extrae Ηο- ne, purgatione, & caput roborantibus, ac in ipsis primordijs, illico a venae sectione ex-
579쪽
orditur, hac tamen limitatione, ut quicunque parum haberee sanguinis videbuntur, ii ad quemdam succum probiorem reducantur, antequam sanguis educatur; Leuioribus interim praesidiis ut veri simile est no praeterm illis. Hanc ipsam evacuationem quae fit secta vena protrahit & remoratur consideratio Virtutis. Quam ob causam incidere mulieri venam, quae iam quatriduum propter catharrum sine cibo egisset, Galerius noluit, sed iussit ut mitioribus uteretur, clystere nimirum acri, tum crura manusque calefacienti Pharmaco plurimum fricaret Ecvinciret. Haec itaque nonnunquam impedimento sunt, quo miniis a grauioribus reme- dijs prout exigit morbus curationem incipiamus. Non enim prospiciendum modo est, ut cito, sed multo magis, ut tuto & commode res geratur. Cum ergo magno remedio peculiare id sit, ut magnos essectus exerat, & quidem non nisi magna corporis agitatione, perturbationeque: consentaneum omnino est, vi non nisi cautione adhibita, ad illud recurramus.
Explanatioris igitur do strinae causa quicquid generalius propositum est modo, lubet particulatim in propria quaedam eapita distribuere, ut certo in posterum intelligatur. quando bladiora, sortioribus sint praesereda. Hoc in primis animaduerso, quod a Gχ- leno est proditum, morborum alios tardos diuturnos esse: Alios celeres 3c acutos.
580쪽
In illis, quando nullum periculum est an . . mora, cuiuscunque generiS praesidia circa. initia experiri nil prohibet, imox si nil prό- fecerint, ad maiora progredi: In his quoniapericulum impendet, alienissithum ab arte. grauiora differre. Quamobrem priores hac distinctione a praesenti difficultate excludi
volumus. Posterioribus sequentes explana-- tiones adhibendae, quarum nonnullae mitio- nxum auxiliorum usu penitus interdicunt nO- ii nullae ad tempus, hoc est, in leuioribus tantisper immorari iubent. In utroque genere primas obtinet virtus,
de qua paulo ante loquebamur, haec enim collapsa valentioris praesidii vim nulla susΗ-' net. Imbecillis, a mitioribus primum rese- ' cillata, postmodum a grauioribus non os fenditur. Sectionem venae ab hac indicatione impediri aut retardari pridem ostendina'. De purgatione idem iudicium facere tacitus
apud se quilibet, non ignarus potest, sub
virtute comprehendimus habitum, tempe- riem, aerem, caeteraque hactenus recensia. Sunt etiam praeter virtutem consideranda alia, nam ad conuenientem actionem praeter
vim agentis, requiritur dispositio patientis. Ad purgationem verbi gratia, necesse est ut humores sint fluxiles & viae expeditae, corpora ut cum Hippocrate loquar) ιυροα, nec violenta corporis agitatione Concitatus humor, impedito exitu in partes nobilesseratur. Requiritur etiam in humoribus c5-