장음표시 사용
621쪽
i luens. Priorem illa: cum ita rob a virtus fuerit, Vt speremus perdurare 'ipsam posse toto intermedio tempore sumitim usque vigorem morbi, eX- qui sit tam habebimus declinationis qua- otitatem. Vtramque igitur amplexi co- in Uel sic Aphorismum interpretamur. quando animaduertat Medicus cum praescripta victus regula non posse aegro- vigorem & in vigore subssistere,' tantum indulgeat, quantum exposcunt ne prius cum ipsis fatiscat anima,
Huic interpretationi famulatur prae- illa , quae cum accusativo iuncta ad , apud , erga, circa, sub , ante, versus on, cum motu,& sine motu signi- ficat. inarum significationum nullo in et praesentia ab intento nostri Hippocra-' zris, uti nec a Veritate aliena.
Noua hic proponitur victus intentis , a virtute desempta, quam ob causam
Maerimus primum quid sis virtuτ,I
622쪽
Secundo, quot sint facultates principes, nam de alijs non loquitur Aphorsemus. Tertio, de qua facultate sis audiendus. uarto facultatum principum indicia
Vltimo ciam conjciendum moneat Hip- 'pocrates, utrum conuenis em diaetam posset necne integra virlinperferre9 unde perendost futurae virtutis coniectura copiosὸ
CVm hic δc alibi sepe iacultatis si metio, imo verb cum nihil in omni medi-eina adeo tritum se & familiare quam .sa' cultatis commemoratio, siue de victu, siue de euacuationibus loquamur, aut coeteris
actionibus Medicis, operae pretium est quid hoc nomine intelligamus; An uni dumtaxat, an pluribus istud coirueniat: i cui in praesentia applicari debeat aperire. Circa primum nonnulla facilioris doctrinae gratia delibanda, illud in primis seculta
si quae alia id genus graecis aut latinis usitata voeabula , promiscue apud Medicos pro synoni-
623쪽
synonimis usurpari. At non uno tamen semper captu tur modo, ad diuerse unumquodque extenditura 'Alias enim praecise dicunt animae aptitudinet ad operandum: Alias solam notant instrumenti aispositionem: Alias utruque simul connotant: nonunquam etiana actus & operationes sua significatione includunt. Rem clarius explico. In omni actione tria haec sese mutuo consequuntur , essentia, virtus, achio: virtutem quippe sequitur actio, virtus essentiam: essentiae quidem primario debetur operatio, verum cum operari immediate ipsa non possit, neque tot tamque varios eis: stus producere una Sc eadem persistens, quot & quam varios promit simplex rationalis anima, multis se facultatibus , & potentiis fundit atque ostentat. Haud secus ac pomu, quod reuera unum L ut Feroeliano utar exemplo varias spargit qualitates, odorem, saporem, & colorem: 'itaque dum vita animae essentia complura de Deialtat se profert Opera, varias in haec iacultates acia natiarat. commodat, ut sit sua cuiusque operis secul- tas, neque sint unius & eiusdem iacultatis
opera diuersa. Porro facultas ipse non nisi in subiecto legitime disposito, vim sua prodit, non enim si videndi potentiam calcaneo inesse fateamur. ideo videre calcaneum inferemus, nisi adesse pariter illic videndi
Quamobrem duo in potentia considerada
624쪽
Alterum ex parte materiae, alterum ex parte
formae. Ex parte sermae est habilitas ad agedum: ex parte materiae est dispositio idonea quae sita est in temperamento similariupartium, & debita organorum conformatione. Exempli gratia in potentia visua ex pa te corporis est receptio specierum quae tale oculi temperiem, & consormationem requirit. Ex parte animae est habilitas ad videndu. Item in irascibili ex parte animae est aptutudo ad irascendum, ex parte corporis se uor sanguinis circa cor. Vtrique parti nomen potentiae commune est, quatenus ab utraque habet aliquid, primario tamen &principaliter animae tribuitur, quoniam pri- ' mario illam habilitate dicit ab anima em nentem, δc secundario instrumenti dispositionem. Ambo haec quandoque seorsm, qua-doque, simul sumpta facultates nuncupa
Facultatem vero cum necessario supponat actio huius enim illa est causa) faculta . tis nomine ipsam cum facultate actionem
nonnunquam compraehendimus, ex consequenti Operationes quoque primo & per se
animae tribuimus, corpori secundario ac instrumentaliter.
Notandum denique animae partem & po- tentiam a grauissimis auctoribus plerumque Aristoteles ipse nobis alias disti k istioris doctrinae parens, appetitiuum & ve- alibi. gelativum quandoque partem animae vocati
625쪽
ruandoque potentiam. Ne quis ab huiusmo-i confusione serpat error, tria haec speciem; partem, δc secultatem sic inuicem distina guimus. speciem appellamus ipsam animae substantiam spectatam in ordine ad suum genus, quomodo i s animae species sub communi genere collocamus, vegetatiuam, senis sitiuam, dc rationalem. Pars a specie re ipsa non discrepat, nam vegetativam dc sensitu uam quas species constituimus, partes hominis dieim', ut relatione includunt ad aniamam rationale cum qua simul unica animam completa efficiunt , quomodo pars relationε includit ad aliam partem cum qua totum construit. Potentia ab his eo diuersa est modo, quo substantia ab accidente,& subiectum a suis proprietatihus, est enim nihil aliud quam aptitudo quaedam a substantia derivans S profluens qua ipsa ad operationem ordinatur. Triplice facultatis a parte differentiam assignat doistissimus pernelius. Quod illa possit ab animae substatia seiungi atq; discludi, pars nulla queat separari quin tota simul anima disperdita soluatur. Facultas quamuis ingenita sit, animae tamen accidit 3c inhaeret, pars animae essentia est, dc quaedam illius ceu portio: haec seorsim constituta aut in stirpibus aut in belluis. consistit, illa disiecta nunquam constitit,
Citra animae ex qua pendet adhaesione Hactenus Fernelius. Cuius secundam tertiamque
distinctionem nullus fortasse non admiIerit,
626쪽
sed quod in prima assimari videtur, potem tias sine anima esse posse, aut ipsam sine potenti; sconstater negarit. Est enim inter essentiam dc eius proprietates & passiones neces saria connexio. Animae vero ita propriae sunt facultates ipso Fernelio teste ita insitae atque intestinae, ut plerisque pro illius essentia putentur. Neque valet quod de augescta di facultate in contrarium assertur, nu uam aboletur illa, aut intercidit post vigorem
annis confirmatum, remanet simul cam ani ma viridi aeuo constans , neque exitum habet in aetate: eius tamen actio nulla est relucam te solidarum partium siccitate, quae interi rem extensionem non patitur; sic in Hyp chymate in obstructione nerui optici, in extremo senio consectis, integra remanet facultas visiva corrupto aut deprauato viadendi instrumento. Animalia quoque ex putri materia genita, & quae ex collatis diuersorum generum seminibus . vergunt sterile semen edunt & minime Recundum non facultatis procreatricis, sed partium id opus perficientium intio: Quemadmo dum neque in homine si, coire nequear, coitus impotentiam in facultatis quae ab anima pendet desectum reseremus, sed culpam in corporis dispositione perquiremus. Neque
putet quisquam aliter Ferneliu sensisse, suam ille sententiam diserte 'explicat, sequenti capite his verbis; persistit una quidem facultatum substantia in diem vitae supremum,
627쪽
' neque a suis illa viribus manet destituta: Quorsum enim genito animali atque edito
debeat procreandi vis perirer Quid illam sustulerit Verum quoniam prima alia semianis natura, quo vires suas exprimat, idoneo corporis alicuius δc caloris adminiculo indiget, citra cuius opem ne minimum quicquam efficere potest, cum certe aut mutila erit & violata corporis integritas, aut ad effectionem materia deficiet, tum illa vacabit finemque constituet operL Facultatis ergo nomine in allegata distinetione non
ipsam habilitatem, sue aptitudinem intelligit, quam ab animae substantia negat hic segregari posse, sed dispositionem corporis
siue instrumenti, iuxta secundam a nobis antea propositam acceptionem. Circa quod illud hoc loco praetem it- tetidum non est, quod quamuis facultatis appellatio proprie & primario potestati illi
debeatur, quae in anima est,&quam ipsa velut e sinu suo promit, nihilominus a Medicis communiter Galeno duce temperamento desertur: altioris illa est speculationis, nec ad Medicos usus conferre quicquam potest: ab hac intentiones tuendae, instaurandaeque valetudini necessariae depromuntur. At nos illam tamen utroque modo definiamus.
Philosophice primum facultas animae est qualitas de secunda specie quam anima de se promit ad munerum functiones. Euidens est haec definitio ex antedictis. Unu
628쪽
ca se se offert extricada Tisscultas, quorsum ad obeunda munia has de se anin a eliciae facultatest Quorsum inter anima & oper
tiones medium istud adsciscamus i Q Univi facultates sic δc operationes immediate possint ab anima proficisci Plexum hunc satis alioquin inuolutum
atque intricatum breuibus expedio, volensque & lubens admitto, nihil implicare quo minus concedatur animam immediate suas posse actiones exercere, si supponamus suas ipsam facultates producere siue per veram& realem efficientiam ut nonnulli autumant sue per emanationem quandam & result tionem ut alij explicant: par utrobique fuerit ratio, aget ipsa utrobique immediate quod substantiae creatae minime cocedimus. mobrem rationi magis consentaneum videtur. Negare animam verum & proprium .essiciens suarum potentiaru esse; simul enim una eademque actione a generante siue procreante mimam , congenerantur potentiae:
eiusdem est dare esse & sequentia adesse; accetarium sequitur principale, generanti ergo vera facultatum effcientia acceptateλ
Non igitur inquies virtutem de se promit anima quemadmodum in definitione asseritur, Promit certe, idque dupliciter, primu via generationis quatenus haec illarum
est principium esse stiuu non proprie quidem directe , sed per modum cuiusdam deter-
629쪽
minationis, quatenus scilicet anima caussa est ut potentiae fiant ordine quodam dc necessaria connexione: nequit enim agentis virtus attingere passionem nisi medio sabiecto, nequit passionem efficere, nisi pariter efficiendo subiectum. Secundo via actionis potentias de se ut de subiecto promit anima, easque ad operationem profert atque excitat. Medice definiri facultas solet abionis causa in temperie consistens naturat L Dicitur primum actionis causa, illa enim supponit , ad illa refertur actio:& quemadmodum opera ab aliqua procedunr aetione, sic hac omnino aliqua praecedit causa, quami proinde a faciendo facultatem nominamus. dicitur secundo in temperie consistens na- pra turali, quoniam iacultatum essentia in com- modo ungularum partium temperamento' posuit Galenus: nam tum demum inquit seu quaeque munus obit strenue ubi est temperatissima ; male e cotrario suas vices explet cum intemperata. Hic temperatissimi nomine, aequalem in omnibus qualitatibus mode rationem, siue temperiem ad pondus nolim
intelligi, neque per intemperatum qualitatis alicuius excessum sua namque singulis pamtibus temperies est legitima dc propria quae a medio recedit, talisque ad debita munia rite perageda idonea est ac necessaria, qua ideo
Cerebrum verbi gratia frigidum est natura sua, hepar calidum, caeterae partes qualis
630쪽
tatis alicuius dominium sunt sortitae tempe, ratae tamen aestimantur,& temper3tissimae, cum propriam hanc naturalem qualita . tem retinent inculpatan. , non adaucta, non inviainutam: naturalis proinde vocem definitioni adiunximus. Quaesierit sorte quispiam cur temperien Diam facultatem vocemus i Quidni iustam partium consormatione hoc eodem nomine donemus, cum ab utroque dependeat actio' Respondeo temperiem esse principium principale ut quo: conformationem instrumentale tantum. Temperiem quidem' ut corpo- bris surniam, aut quid ad illam proxime accedens agnouere& Hippocrates & Galenus, hac proinde ad actiones corpore uti volunt suis organis distincto atque composito velut instrumento. Circa primum quaesitum haec satis, nunc principum lacultatu nume- nerum expendamus.
Qui sint facultates principes.
TRes esse facultates principes essentia,
sede, instrumetis, fine & operationibus distinctas ita receptum communi Medic - , rum sere omnium consensione video, vi s
cile logiori probatione supersedendum .duxerim, m imό clim ut inquit Celsus abii-