장음표시 사용
631쪽
ςiendae sint rationes, ubi experientia testimo nium praebet Medicinae, nisi me summorum 'quorumda Philosophorum auctoritas a sense
Aristoteles primus a veteri sui praeceptoris dici plina desecit, coeterosque postmodum suae docti inae sectatores Medicos etia nonnullos traxit in errorem. Ut enim facultatem naturalem & animalem falso in corde
collocauit, sic vitalem quae sola huius es propria vel tanquam nulla, vel uti ab alijs
minime seiugatam praetermisit: Cor quidem a. -- caloris & vitae sontem constituit, ab hoc Utrumque in omne corpus effundi asserit de emanare; Hoc ipsam ideo primum vivere,& vltimum emori: verum nullam in calore illo vitali facultatem agnoscit a naturali diuersam, vitamque in nutritione & augmentatione colligit. Tamdiu enim superues est vita, quamdiu nutritio persistit, tamdiu pe seuerat nutritio, quadiu vivificus ille calor alimentum conficit, caeteraque vitae munia perficit. Ab eodem igitur principio calor, vita-nu- 'tritio derivatur. Iam ut a corde vita & nutritio, sic animales quoque profluut a mones rnam cum animal qua animal est vita fruatur, iquo principio animal est, ab eo vitam quoque habeat necesse est. Ab unico ergo principio binae illae facultates, quibus reserri de bent acleptae illae sunctiones, quas vitali tri
,uit vulgus Medisorum generatio quippo
632쪽
spirituum & coistio ad potentiam nutritiis uam pertinent. Ipsi deseruiunt non minusquam sanguinis in hepate generatio, eiusque per omne corpus diffusio, Pulsus ad motiuam reducitur, imo Vero ad nutritiua, non
secus atque expulsio& attractio. Respiratio ad caloris euentilationem, dc spirituum pro--errho animali abso L. a. e.me. uitur: eodem modo sub Vtraque aut alteru- - . . tra Vitalis potentia continetur: talis Peripateticorum opinio. 'sit
Nos veriorem sententiam sequuti, iudicio sensuum firmius certiusque quam appa- rente rationum probatione stabiliti constanter asseueramus , tres in perfectis animalibus I rincipes partes constitui, a quibus in re-iquum corpus vis quaedam peculiaris 3e cuique propria , obeundis actionibus ne Liaria dispertitur. Illae sunt cerebrum, cor, dc iecur. Ab illo virtus animalis exoritur, ab altero vitalis, ab hoc denique naturalis. Cerebrum animalem spiritum in quo sentiendi mouendique vis inest reliquis partibus
impertit: cor vitalem, natiui Caloris atque ab eo vitae fomite: iecur naturalem una cum sanguine nutritionis materia atque effectriacem causam. Harum facultatum ab animatis substantiae primordiis orta necessitas; quae clam fluxa sit, mutubque contrariorum ex quibus componitur diiudio & conflictu continuo dissoluatur, tot tamque diuersis actionibus in horas in momenta dies noctes
633쪽
que absumatur, extremis etiam iniurijs oppetita sensim sine sensu in auras evanescat,
ac paene corrumpatur, assidue reparetur necesse est, nouachin effluxae locum succrescat. Cibis propterea δc potionibus indigem'. 0-Tum cum In tanta laque multiplici ad hune usum a naturae opifice comparata materia
delectus aliquis requiratur,& nocui ab innocuo, laudati ab illaudato, pestiferi & exitialis a benigno Ac salutari secretio, sensus in subsidium venere. Sed neque irruentium
in nos contrariorum occursus effugere, ne
que familiaria longius dissita consectari licuisset, nisi mouedi potestas utrique muneri satisfecisset. Et hic quidem potetiae animalis
ortus. Iam vero quorsum opipare instructae mensae ' Quorsum tanta industria conquisitae dapes 'Nisi in ventriculo primum elaboratae, postmodu in iecore in sanguine versis, mox in uniuersum corpus pro conuenienti alimonia serantur λ Hic naturalis facultatis Ortus. Denique clam non nisi in vivente corpore illae expleantur fune iones, neque vitavi nec ulla uiuentis actio sine insito 6c naturali calore tantillum subsistat, neque natiuus ipse calor totus evanidus δc fluxilis, ta --τie Occupatus atque implicitus diu sufficiat& duret, adstititio certe opus habet cui' adminiculo sulciatur atque sustentetur; Quam ob causam vitalem spiritum cor assidue fabricatur, illumque quaquaversum per singula membra transfundit. Hic vitalis ortus.
634쪽
Tres ergo primariae animae iacultates loeis essentia, operationibus & usibus disiunctae.
mutua tamen conspiratione usque adeo inter se connexae ut alterius operam altera necessario exposcat. Animali vitalique mate-xiam suppeditat naturalis , animali item vitalis , ac praeterea utramque calore benefico tuetur ac fouet, ac ad opus excitat,& natiuuearum calidu a dissolutione vindicat. Vitali respirationis motum praebet animalis, cuius beneficio intromissus aer illius aestu artemperat, novumque spiritibus pabulum sufficit eosdemque depulsa fuligine depurat. Eadem
naturali quoque externum alimentu quae- rit, seligit, praeperat, offert, ingerit. Quaeret studiosus aliquis si necelsariam confert opera daturali facultati vitalis, cur hanc plantis aut etiam ζωοφυτοις quae non- . nulli Graecorum imitatione platanimes VO-cant cur insectis natura denegauitῖ stirpium quide paucae sint & rudes a stiones , suis illae radicibus defixae amicum ab ambiente terra, at impurum, crassum, dc lutulεtum succum proliciunt, quo alaturi: in crassa & terrestri materia sundatus calor otiosus, nec cito nec sacile dissipatur: quis tum igitur cordis usus At animalibus imperseetis cordis gerentemulees partem tribuit Aristoteles, ne a sua decordis principatu opinione desse stere cogeretur: frustra tame meo iudicio, non enim ab ea parte, diuulsae reliquae vitam & mo. tum tamdiu tutarentur. Toto ergo corpore
635쪽
fusus est aequaliter illorum calor, isque sic
exiguus, ut cir non magna fiat eius enlatio, peculiari ad sui conseruationem reparationemque virtute non egeat. Perfectorum ania
mantium valida & multiformi actione calor exolvitur, multum proinde dc validum omnino aduentitis caloris affluxum ad sui tutelam de restau rationem exigit.
Harum porro facultatum distinctionem manifeste couincunt tum partium quibus illae insidet constructio: tum instrumentorum exosus, quibus quasi per tubos in uniuersa
membra deseruntur, tum particularis Virtutis cuiusque offensio: illaesis caeteris, tum medendi Methodus, quae ut varia debetur varios affectibus, ita quoque variis partibus applicatur quarum uini laeta actio- , nes. Breuibus si lubet expendamus singula, de constructione dicamus primum: Quo sum tale fabrefaetum a natura iecoris pareu-chyma, quale in anatome visitur Quorsum circumpositae undequaque praeparando defe- candoque alimeto. partes ZHae ipsae diaphragmate quasi vallo quodam septae, & a spiritalibus seclusae λFrust ane hic apparatust Aut si ad peculiare munus aliquod, nunquid mediante particulari aliqua iacultate Idem de corde & cerebro iudicium esto, suis enim utrumque distinc hum conclusumque terminis, sua cuiusque propria substantia dc conformatio , sui sinus, sibi ultro citroque auxia varias ambo dc simulatites obtinent partes.
636쪽
Fictilia vero illa ductuum propago a Peripateticis excogitata, qua venas, arterias & neruos quemadmodu& facultates ipsas a corde nasci comminiscuntur, fideli Anatomes ins- peehione pridem explosa est, tandemque coclusum, cum a iecore venas, a corde arterias, a cerebro neruos oriri sensus ministerio deprehendatur, in ijsdem a quibus haec ducta principijs iacultates inhaerere. QMd ampliess suae sunt cuique facultati propriae& peculiares laesiones quod modo probandum suscepimus sua laesionum iudicia sua remedia parti propriae destinataeque adthouenda. Vitalis potentiae debilitatem aut robur ex pulsibus vaenamur: naturalis Xe recrementis singularum coistionum: animalis ex motu & sensu. Horum quodlibet dese stualiquem aut mutatiouem in ea unde exoritur parte indicat, coeteris eristinu rithmum seruantibus. Laesonum eadem ratio sui cubque particulares affectus affectasque proprii peculiarisque principii indices. Naturalis potentiae vitium Atrophiam inducit, alias Hydropem, alias Cachexiam, alias alia incommoda, integris etiamnum vitali & animali, aut non valde offens s. Ser. su motuque priuata membra non illicb vita priuantur &contabescunt. Assicitur in peste vis cordis, reliqius nondum amictatis . Grauior tamen unius offensio subsistere diu coeteris intactis, minime potest; Vnius interitus coeteras mox
in consensionem trahit, vitalis maxime si
637쪽
quando offendatur, eius usu carere coeterae, orbari poenitus tantillo tempore vix queunt. Iam modo vet in Lypothymia affictionem in corde agnoscimuS, eademque roborando confirmandoque praesidia adhibemus, sic omnino in Atrophia uniuersali iecur intuemur; In laesa memoria, coeterisque sensibus interioribus deprauatis cerebrum QEaquam aliarum partium communione labes inducatur. Ut ergo ex vitiata aetione partem affecta discernini'&curamus, ita sane cuiuslibet actionis effectricem facultatem in ea ipsa parte tanquam in arce propria collocamus.
Neque est quod nobis obstrepant Peripatetici, suisque nos argutijs a sensuum fide distrahant: salsum est quod illi adstruunt,
spirituum vitalium generationem, eorumque per corpus diffusionem ad altricem vim pertinere, nec non 3c motum pulses eodem referri, quo expultricis & attractricis actiones : haec vitalis facultatis opera ad nutritiOnem non ordinantur, 3c diuersa postulant instrumenta. Ad nutritionem non reserri ex eo patet, quod diximus corrumpi quandoque in una parte nutriendi potentiam, superstite vitali aduertant interim lectores Medice nos potentiae nomen usurpare) diauersa esse instrumenta, diue sumque operationis modum docet άυτοιία. Eundem pulsus motum virtuti motiuae subij cere, hominis est a ratione alieni. Age si lubet simul utramque virtutem c ramus: motrix ap-
638쪽
petitu quodam & cognitione pro arbitrio cietur: Pulsifica, nulla cognitione impellitur, tota pendet a natura, neque ad libitum prohiberi, retardari, aut cohiberi potest. Illa compraehenso per sim num cerebro seriatur Opere fatigata: haec nulla agitatione satiscit, nunquam facta officii intermissione conquiescit. Illius finis sequela est & fugat huius.
caloris euentilatio, & spirituum vitaliu dis- fusio. Denique illa in vermiculis ali3sque insectis perfecte reperitur; Haec non nisi in animalibus perfectioribus, respiratio vero in nostra est potestate, & musculorum benefitio completur, quamobrem eiseistiue ad facultate pertinet animale, finaliter ad ritalem. Sub vitali demum animale contineri mala tolligitur, ab Aristotelicis hoc argumento superius allegato: animal qua animal est viauit, ergo a quo habet ut vivat, ab eode habet ut sit animal, primum habet a potentia vitali, ergo & alterum. Reete forsan colliseretur si primo & per se vitam accipereea potentia vitali, non autem ab anima quae est actus primus, hoc est vita ipsa: ab 1lla secundarib tantum vitam habet, & quoadaetiam secundum ad quem potentiae per se ordinantur: hunc actum animalia impe secta non obtinent, quibus animalis definitio negari non debet: ex una itaque perperam insertur altera. Sed nunc relictis Philosophicis concertationibus, eb deueniamus cuius gratia haec suscepta disputatio. -
639쪽
De qua facultate audiendus sit his Aphorisenus.
DE virtute potissimum naturali & vitalidissicultas est ad utram victus indicatio sit referenda. Ad naturalem hanc indicationem pertinere his rationibus persuaderi potes L Ab ea facultate victus indicatur, quae circa alimoniam Versatur, cum igitur nutritiua, quae sub naturali continetur, Medicoru omnium suffragio tota si in alimenti coctione, distributione, transmutatione posita, ad ipsam victus indicatio spectabit. longo tem- a. Apiar.
pore extenuatur corpora lente reficere Opor
tet, quae vero breui breuiter, inquit Hippocrates, limitando resectionis modum ab eri- tenuationis modo; quamobrem resectionis quoque indicationem ab extenuatione desumit, merito. Ecquis enim alius obsecro nutrimenti vias, nisi ut dissoluta substantia nouae adiectione repareturi Adlici haec ne- 4quit, nisi immutetur: neque etiam immutari, nisi debito prius modo apparata, parte nu triendae apponatur: Haec altricis sunt munia, ergo & eiusdem victus indicatio. An Veiocu:n sit btrahendum in vigore morbi cibum sepius inculcat cum Hippodrate Galenus,
640쪽
ne natura auoces a Causae morbificae coctio-
ne, aliam naturam intelligit quam altricens quae ut laudabiles succos concoquit quo in viventis substantiam abeant, sic prauos& extraneos coctione quadam quo nocere desinant mitiores efficit, moxque suo imperio addictos a probatis segregat& excludit. Qiud plura Z nunquid victum exposcit per se primario virtus illa quae, aut sola, aut praecipue, ant primario, & immediate male ab inedia afficitur λ Haec inediae tribuit Galenus, quod eliquet carnes succos bilios ores amarioresque dc prauiores reddat, atque corrupat, alui ac interdum urinae suppressionem inducat, excrementa omnia acriora faciat ocmaligniora, frequentes cordis morsus, vigilias, & inquietudines inserat. Virtutis equidem naturalis vitium est eliquatio carnium,& Atropisia: eiusdem quoque est humorum procreatio, acrium attemperatio, corruptOrum sepa ratio, excremetorum depulso; quae contrario modo accidunt, quicunque in his error, ipsius annumeratur culpae. Vigiliae, cordis morsus, inquietudines, quae animalis partis sunt passiones ut pote a sensibus natae, ab inedia per se, immediate no obtingunt, sed mediantibus acribus illis 3c malignis succis quos naturalis facultatis offenso & impotentia efferari sinit Valida sese osserunt alia ex parte argu menta quibus concluditur vitali potentiae