장음표시 사용
141쪽
vem Olympicum, Herculem pedibus suis metatum, idque feeisse longum pedes sexcentos: caetera quoque dia interris Graeciae ab alijs postea instituta,pedum qui dem numero ege sexcentum, sed tamen esse aliquantulo breviora. facile intellexit modum spatiumq; plantqHerculis, ratione proportionis habita. Imo omnium
gentium in Asia etiam AEgyptoque stadia suisse pedum
λιμνων ἐοντων, I bb Centum orgyae commodae implent stadium sex plet horum, orgya 1 expedibus, vel quatuor cubitis taxata , pede autem uno quatuor palmis, & cubito palmis sex. haec eadem non semel inculcat sive in Asiam. seu in Europa trajiciat. At
vero Plinius lib. a. cap. a 3. Stadium,inquit, centum Viginti quinque nostros efficit passus, hoc est pedes se
centos viginti quinque. Quamobrem stadium unum idemque capit pedesRomanos 62 3, Graecos autem 6 o tantum: vi Sas Romani pedes Graecis 6oo aequales efficiantur. & Graeci pedis ad Romanum ratio ideo sit inversa vi as ad a . Haec eadem illa plan E est ratio quam mina attica ad libram Italicam habet, ut pes Graecus ad pedem Romanum, ut in pondere pedum modulum quoque secuti videantur. Porro pedem Romanum ad Alexandrinum, Regium, & Philetae reum esse, ut sex ad quinque Hero Mechanicus non semel testatur. AEgyptium autem Samio equari ex Herodoti Euserpe disces.
Vbi alvi ab omnibus vectigalibus immunis militibus assignati quantitatem explicat. δἰὲ ἐξα-
142쪽
-ντη. ο-ών τῆΣαμίν. His militibus in solis AEgyptiorum praeier sacerdotes hoc eximii honoris habebatur, ut singulis duodecima rurae essent exemptae &immunes. habet autem arura centum cubitos AEgyptios quaquaversus. AEgyptius vero cubitus Samio par est. Unde emcitur etiam pedum quantitatem aequalem omnino fuisse. Porro Babylonium Regium cubitum tribus digitis Grsco maj rem seribit idem libro primo, ubi Babylonis magnitudinem explicat: nam ipse eo usque penetravit. Qiiod oppidum, inquit, situm est in planitie ingenti, forma quadrata. magnitudine quoquoveIsus cenienum vicenum stadiorum, quae emetunt quadringenia & cctoginta stadia in urbis circuitu. Tanta est Babylonici odipidi magnitudo: quod ita exornatum est ut aliud nullum eorum quae nos novimus. Iam primum fossa ambit alta atque lata, aquae plena. Deinde murus. quin quaginta cubitorum regiorum crassitudine, ducento
Vγει Cubitus autem Regius mediocri cubilo tribus digitis major est. Mediocrem cubitum pro Graeco ab ipso intelligi vix dubito. Atqui cubitum supra definivit sex palmis sive digitis quatuor &viginti. Habet igitur cubitus Babylonicus digitos Graecos a7. quare ratio Graeci cubiti ad Babylonium erit ut 3 ad s. oc ita quoque pes ad pedem. & pes Babylonius digitorum I 1 quantorum Graecus Atque ideo non nimis accurath Babylonium pedem cum Romano comparavit Plinius lib. 6. cap. a 6. ubi hunc Heiodoti locum vertit. Babylon, inquit, Chaldaicarum genitum caput, diu summam claritarem obtinuit in toto orbe, Propter quam reliqua pars Mesopotamiae Assyriaque, Babylo-
143쪽
Babylonia appellata. & exaginta millia passuum amplexa muris ducenos pedes altis quinquagenos latis in singulos pedes ternis digitis me sura ampliore quam nostra. Hoc quidem recte. Pes Babylonius ad Graecum est vis ad g. pes Graecus ad Romanum quemadmodum ab ad a . itaque Babylonius ad Romanum erit,ut a 23 ad Isa. unde concludes Babylonium pedem continere I 8ἰ digitos Romanos. ut Plinius sero proximum pro ipso vero secutus sit. sed illud minus lectEquod pro cubitis pedes reposuerit. quὸmvis hic omnes varient. Aliter Dionysius Halicarnasseus, aliter Strabo eadem prodant. Ad extremum Atiocheni pedis quantitatem huc attexam, quae ut nusqnam nominatim definita, attamen non obscuris indici js expressa mihi videtur. Hero Mechanicus in sua Isagoge II--Gς μέ- Ατλῶ Ptolemaicus Medimnus estrittici sesquiplex, ut 3 ad a. Cum autem notum sit amphoram fuisse pedem cubicum, & reliquas iam aridorum quam liquidorum mensuras inde derivari. sequitur pedem Ptolemaicum ad Atticum eam habere rationem quam latus cubi 3 ad latus cubi a. hoc est I ad Ias. quemadmodum&supra ostendimus. Eadem ratione, cum idem prodat οδε--του IG-λαῖ ἱήςι δε αλα nm, - ωας Mei retes Antioc lucus est Italici duplus susquialter. ut 3 ad a. sequitur quoquq rationem pedis Antiocheni ad Italicum seu Romanum esse, quae lateris cubi 3 ad latus cubi a. id est vi I o ad 23. vel contractis terminus ut 3 adas. I qa igitur de veterum mesurarum inter se comparatione & responsu tantum habui quae certo &constanter hactenus affirmare possim . ea summatim comprehcsa ira habenti
144쪽
lius ad G cum ut ad 23. Graecus ad Babylonium ut 3 ad 9. Romanus ad aegusitum & Samium ut 3 ad 6. Vnde emcitur ratio istbrum pedum inter se,&comparatio hujuscemodi. ut quatarum sit pes Romanus 23 oianiarum Graecus 2 48. . Babylonicus a I76. AlexandrinuS a I 21 Antiochenus I 373.
Verum illud longe habet dissiciliorem explicationem,quς nam Romani antiqui pedis ad nostru Rhija-landicum sit comparatio Philander diligentissimus Vitruvij commentator ejus quantitatem ex antiquo ma
more in hortis Angeli Coloiij Romae reposito nobis
expressit. Eundem quoque eadem magnitudine se in is venisse testatur in alio marmoreo Epitaphio T. Si aliiij Vol. Apr. Mensoris aedificiorum,quod opera Meleghiis ni Architecti ex Ianiculo non ita pridem rcfossum. in hortumVaticanum est transtatum.Verum, Ut dixi, cum charta archetypi magnitudinem non reddat, dc is Phi-Iandri commentarius initio seorsim Romae forma octava,Vt vocant, editus sit anno salutis Is 4. Iterum Lugduni ab ipsoPhilandro simul cum Vitruvio in quarto
anno Issa. Denique ibidem anno a 386. Si primam omnium & Romanam editionem sequaris, deprehendes Romanum antiquum, quem in duabus columnisse invenisse Philander testatur, aequari partibus 98 . quantae in Rhiinlandico sint mille. Atqui cum forma chartae impressa sexagesimam partem ab archetypo suo deducat, sexagesima autem pars s8 sint I 6. Eae addita conflant veram archetypi pedis magnitudinem partium Ιooo pro pede Romano. Vnde essicitur pedem
Rhijnlandicum Romano inacte aequalem esse. Quin idem
145쪽
idem ex novissima editione anni r 386 eadem via em- cins. Ex isto eni m semipede totius pedis Romani quantitatem deprehendes partium 9 a, quaniarum Rhijn landicus Io . Atqui cum hic typus non sit ex Archetypo priore expressus verum mensura ista sculpta ex pede chartaceo anni Issa, sequitur si ad y a adjiciam partem sexagesimam I 6, emci 938. longitudinem pedis quanta erat in editione anni 133 a. atqui ille quoque sexagesima parte ii sito typo deficit, qui erat sumptus ex pede chartaceo reditionis Romanae, huc igitur quoquero si addantur dabitur pesRomans editionis97 . quem antea ex ipsa Romana editione protulimus partium 98 . Vt plane appareat vitium discrepantiae ex iterata typorum sculptura factum,& semper .e, aut si charta tenuior sit& minus firma , . omnis typi longitudini decedere. ut nunc causa satis manifesta appareat, cur tam diversa pedum omnium magnitudo circumferatur. ut necessum sit omnes mensuras iterata impressione hoe modo longh infra justam quantitatem coarctari. Porro pedem Romanum optimE a nobis definitum, & his vestigijs ex Philandro expressiim e structura Romanorum & ruderibus quoque comprobabo. Haudita longe a Lugduno Batavoru ad duarum circiter horarum iter abest littus maris,& in eo Inigus vulgo Catt-wijch, hoc est Cattorum vicus aut secessio dictus, prope quem rudera & fundamenta vetustae arcis an armamentari j a Romanis istic ad mediunmeni alveum stu, quae vento asperius flante reteguntur, dc arena qua
obsidentur proluitur. Vulgo nobis liet teten. Vnde complures nummi, Vascula,cIaves, lampades &saxa eum inscriptionibus aliaque id genus monu- numenta tunc eruuntur. Arcis ipsus fundamenta qua..
146쪽
drata sunt forma, & quaquaversum duceniis quadra. lginta Rhijnlandicis pedibus patent. Vt vel hinc R
manae mensurae vestigia quam planissime agnoscas. nam ipsius podismus duorum Romanorum jugerum magnitudinem complectitur. Iugeri enim mensuram ducentos & quadraginta longitudinis pedes esse,non est liere quisquam qui ignoret. inquit Q intilianus libr.
cap. Io. Varro de re rustica libro I. cap. Io. lugerum
quod quadratos duos actus habet. Actus quadratus,qui A latus est pedes leto, di longus totidem. Is modius ac mina latinaeappellatur. ut mihi plan E dubium non via deatur,eos hic Romanae mesum modum secutos huius structurς podismum ita comprehendisse secundum iugeri mensuram, ut duo jugera vel actus quatuor conti. neret. Frontinus de limitibus. Hi duo fundi juncti jugeru definiunt,deinde haec duo iugera iunea a in unum, quadratum agrum efficiunt, quod sint omnes actus hi
ni. ut singula ideo latera ducentos & qu draginta pedes in longum patere necesse sit. Atqui totidem pedi-hus Rhijnlandicis singula latera exporrigi G delaxum experientia confirmat. Vnde efficitur Romanum antiquum pedem nostro Rhijnlandico plane aequari.' Quod consentaneum est ijs quae ante ex Philandro nobis prolata fuerunt. Et ideo utriusque tam arcto consensu nihil verius aut accuratius proferri potuisse liquido constat. Male igitur Budaeus Romani pedis quantitatem , ad Parisiensis Regii pedis modulum revocati qui pene integro digito,hocest parte sextadecima nostro major est. Quamobrem cum Romani pedis quantitas adeo ac rata iam nobis exhibita sit, reliquorum magnitudinem quoque ad nostrum Rhijnlandicum ea. plicare operae videtur pretium. Quan
147쪽
Quantanam pes Rhi inlandieus est partium mille.
Tantarum pes antiquus Romanus itidem mille. . Giaecus antiquus mille quadraginta duarum. Babylonius mille centum septuaginta duarum. Alexandrinus mille ducentarum. Samius mille ducentarum. Antiochenus mille trecentarum sexaginta.
Arabici pedis quantitatem ex ipsorum scriptis aliam elicere non posuim, praeter eam quam ipsi granis suis hordeaceis definiverunt sis. Atqui noster Rhilnian. dicus ut summum capit grana so, si ita ea colloces uterena sursum aut plane deorsum vergat, unde essicitur pedis nostri vel Romani ad Arabicum ratio quae soad 96. sive reductis terminis ut Is ad I 6, vel partium
Io66, quantaru Romanus I Ooo. ut quodamodo ad vetere Babylonium aspirare videatur. Et si Alaetenus stadia L miliari Italico recte comparavit, in quo tamen esse ino stadia sive pedes Romanos socio sequenti capite ostendam; cumque illius et , stadia sunt duntaxat pudes 3 oo, tum ratio Romani pedis ad Arabicum sumtit ut v ad Io. Sin denique hordeacea grana in latus iuxta se ex aliorum sententia ita sint collocanda, ut erena neque prona neque supina iacear,cum hoc anno apud nos Io6, vel grana ita posita Rhijnlandicum pedem expleant .emiarur pedis Rhijnlandici ad Arabicum ratio, v etiam III 1o6 vel etiam ut D I ad 96. Atque ideo cum ex ista granorum conliguitate & coma
paratione vix quidquam certi erui possit, neque ipsi pedis sui quantitatem ulla alia ratione ex pre sietini, nihil
hic temere asseverare aussim. etsi quibusdam postremum hoc ipsorum senientiae maxime videatur amne.
Plura quidem de pedum variorum quantitate & comis
148쪽
paratione mihi nunc non constant, quae autem cum
diligentia & industria de his prςlerea aliquando cognoscam, ea ita quemadmodum cxpedire aibitrabor in publicum quoque proferam. Graeci vero 6oo eandem definiant, capite antecedente cis παροδω demonstravimus. Et illud praeterea omnes quidem reliquas natones 6- pedibus stadium definire: sed ita ut pro pedum ratione quoque stadiorum inaeis qualitas existata. solos autem Romanos a Graecis in stadiorum longitudine quidem non dissidere. at cum, pedum quibus stadij longitudo definiatur magnitudo discrepet . quodque Graeci 6oo suis pedibus determinent, id Romani 6as suis pedibus exprimant. Ea res non nullos in errorem induxit, ut Romanum stadium Graeco inaequale arbitrarentur. Censorinus de die natali. Stadium autem, inquit, in hac mundi mensura id potissimum intelligendum est, quod Italicum vocant pedum sexcentorum viginti quinque. Nam stant C. A P V T III.
t stadia miliare Romanum impuant.
V M autem veteres Graeci quidem per stadia, Romani Vero peri miliaria numerem, & in horum comparatione ipsi varient: non inutile fuerit tandem hic quo- que quemnam potissimum au-
, torem sequi debeamus ostende, re. Quomodo Romani quident stadij longitudine pedibus 6as,
149쪽
praetetea alia longitudine discrepani ia, ut Olympicum quod est pedum sexcetaim. item Pythicum pedum mille. Verum quidem Pythicum pedu mille fuisse quantorum Olympicum 6 o, sed tamen ab Hercule sitis sex, centis pedibus metatum . illud vero longe a vero alie . nissimum stadium Graecum Romano inaequale fuisse quia pedum numero differret, cum potius ex pedum inaequalitate multitudo disserens in eadem longitudine sit deprehensa. Sed ad Latinam mensuram venio apud
quos Miliarium a passuum multitudine ita dictum , ut mille passus miliare constituant: passum autem hiequinque pedibus constare, nemo fere est qui ignoret:
tantam enim longitudinem inter ex passas manus porrigi censebant. Vnde essicitur mille passus Romanos Fooo pedum in longitudinem patere. IdeIOτο ρολκνεχει he t pedes 3 o,passus mille. Porro de miliaris & stadij comparatione apud veteres non una est sententia. Alii enim octo stadia miliari
aequari statuunt, dc recte. quidam octo cum triente,
nonnulli septem stadia cum semisse uni miliari aequiparant. Plinius quidem ubique octo stadia uni miliari
attribuit. quoties mensuram Graecam Romano mors enuntiat. Exemplum nobile habes in mundi mensura. Universum autem hunc circuitum Eratosthenes ducentorum quinquaginta millium stadiorum prodidit. Quae mensura Romana computatione essicit quindecies centena milia passuum. &multo ante eum VitruisVius, i. s.c F. Orbis ierrae circuitionem per solis cursum dc gnomonis aequinoctialis umbras ex i linati ne coeli, ab Eratosthene Cyreneo rationibus Matheumaticis &Geometricis methodis esse inventam ducentorum quin Faginta duum missium stadiorum, quae fiunt
150쪽
fiunt passiis semel&tricies millies mille quingenties
mille. qui numerus cum Pliniano consentit.&pars est stadiorum, qui bus stero ambitus ah Eratosthene desinitiar. id enim constabit si asa oper 3 dividas. quotus enim erit I oo millia passuum. Et Polybius quoque libro tertio ubi, postquam in Africano litore a Phileno ruinaris ad Herculis columnas sedecim stadio rum milli. inde ad Carthaginem novam in Hispania 3oco, hinc ad Iberum amnem et Ooo, ab Ibero ad oppidum Empori. im I 6oo, atque inde ad Rhodani trajectum itidem ioco stadia numerasset, tandem subjicit
λβ pω - ων hsc enim jam omnia intervati Ia per octona stadia dimensi sunt & accurate distinxerunt Romani. nemini dui tum essc potest Polybium Φet mensuram Ceto stadiorum Romanum miliare i telligere. ut enim Graeci per stadiasmos ita Latini per miliasmum numerabant. Romani enim non Italiae so- Ium vias,sed provinciarum quoque quarum poliebanis 'tur ita curaverant,ut ad singula millia passuum lapidem collocarent. quorum omnium caput & principum milliarium illud aureum, urbis umbilicus, quod R in fori capite Augustus collocavit, unde omnium itinerum longitudo iniretur. hoc ipsum a lapide ad Iapidem spatium ικτω fuisse Polybius ait. quare Romanum miliare octa stadiis a Latinis ipsoque adeo Polybio laxatur. At idem tamen ubi diligentius Romanum miliare cum Graeco stadio contendit, illudocho stadiis cum triente definit autore Strabone libro septimo. Ab Apollonia inquit in Macedoniam Ignatia via est orientem vcrsus divisa ac per miliaria distincta,