장음표시 사용
341쪽
1 s com menta rii in Ari st. Logicam.
qua actio, qua creatura creatur, ne passo, ouae sit motus in creatura receptus, sed praecisse, ut asserit D.Tho .Priam a parte quaestione 4s. articulo 3 est relatio ad Deum ereantem . Sed quia
haec tangunt creation is naturam, vide
supra aὰ ducto articulo. 4 Cantia. Quarta conclusio: Actio ut actio, Scοι qua ratione 4 passione distinguitur haacti, dr, bet subiectum inhaesionis. Probatur ἔννι δε conclusio , quia actio ut actio est, ιeitim. & ut formaliter distincta a passione essentialiter est aceidens: ergo xt sic inhaeret. Consequetia est euidens quia accidentis esse est in ciste, de impossibi-
Ie est dari in rerum natura accidens non inhaerens, nisi per miraculum . Et probatur antecedes, quia actio, ut sic, includit rationem accidentis, praedicamentum enim actionis praedicamentum est accidentis, & ita actio dicit modum accidentalem accidentis deis terminatiuum, unde essentiali ter est aecidens. Praeterea, Actio, ut sic, & ut distinguitur a passione habet esse, vel per te; & hoc non, quia esset substantia, ergo in alio, ergo inhaeret alteri, ergo habet subiectum inhaesionis , cui
inhqrcat. Et hec est communis opinio. Nemo enim dubitauit hucusq; actionem inhaerere.Sed dubium fuit, an in passo , an vero in agente inhaerentiam haberet. Vnde ego non possum cape-ν π ιι- re, quomodo Suare et potuerit in mentem venire, quod actio ut sic non haberet subiectum inhssionis.Nam quanuis significetur loquimur enim de
actionibus creatis ex modo suo , ut progrediens ab agente, vere passo inhaeret, sicut licet paternitas in creatuis
ris signifieetur, ut ad aliud inhaeret subiecto , quod refertur ad filium, & Iicet sit idem subiectum actionis,& paLsion is non propterea nestandum estanionem , ut sic, non habere esse in alio , & non habere subiectum inhaesionis. Quinta conclusio, Actio immanens . Cε ei. vere inhaeret asenti, & ita conced en-Am. ἐπι- dum cst.Nam licet ad hoc, quod actio mane 3 z immanens inhaereat praesupponaturin δε re β- in subiecto aliqua potentia passiua ip1m i. sius actionis, quando dicimus quod
actio immanens inhaeret aῆenti, non fit sensus , quod inhaereat ilii, quat nus est agens, ita quod ratio quare in lipreat, sit esse agens,& quod potentia passiua m subiecto requisita ad suscia
tendam actionem sit ratio agentis , oe enim est impossibile. Sed volumus dicere, quod inhaeret cidem rei, quae agit. Et ratio quare inhaereat ex parte actionis immanentis est, quia est acci des,ex parte subiecti recipientis actionem est potentialitas susceptiua subiecti,& non cit passo. Quare nec dice dum est, quod inhaereat ut sie . Et non facit sentum formalem illa propositio , actio immanens inhaeret agenti, scut nec ista, actio immanens inhaeret homini,& cst vera, sicut est verum di-ccre, homo habet actionem immanetem. Et videbis hoc, Quia, si loquamur de actionibus transeuntibus, haec esssalia , actio in haret passo , ut passu in est,idest, ut habet passione, quia actio prior est saltim nostro modo intelli. gendi passione , & tunc intelligimus nos actionem in ligno, & non intelliagimus passionem , ergo non est ratio
inhaerendi actioni Passio, sed ratio inhaerendi ex parte sit biecti est quantitas in actionibus transeuntibus,*ex parte sua, sua propria natura. Sexta conclusio,In Deo sunt opera. s c κιItiones immanentes,& proprissime, ita I. que est operatio intellectus, & Volun- νὰνitin tatis, quae sunt proprissimae, sed infinito modo operationes;& quando Deus operatur aliquid ad extra , etiam proprissime dicitur operari. Hanc conclusionem in praesenti nolo disputare.Sed aduertere, quod ita loquuntur sacra concilia, & Euangeli & Sancti Probatur ista concluso bi cui ter, ut logia cum conformiter ad sanctos & concilia doceamus loqui. Probatur ex CO cilio Constantinopolitano s. actione .ubi sic diffinitur. cum duas autem naturas, duasque naturales voluntates, di duas naturales operationes confitemur in uno domino non contrarias eas, nec aduersas ad alterum dicimus.
Et infra,Ita & naturales in se volunt tes, di operariones habere diuinam scilicet, di humanam, diuinam scilidet
342쪽
eperationem , 8c voluntatem habere existimo, 8ce. Et hoc ipsum saepius re- Petit I nec est necesse , ut sit perfecte actio diuina, & operatio diuina profluat a potetia, ut quid realiter distinctu ab illa , hoc enim est operationis finitae & limitatae proprium, sed sussicit ut si a=yrissima operatio,& actio, quod constituatur Deus nostro modo intelligendi in actu secundo per illa , seu quod prs stat id, quod nostra actio praestat altio ii modo demptis imperfectionibus. Et Christus de Patre, tu de
se dicit, Pater meus v'lae modo operatur, S ego opuror , S Deum dicimus beatum, beatitudo autem in operatione consistit. Itum, Omnis perfectio, qus est in creatura tribuenda est Deci demptis imperfectionibus, sed creatura intelligit, & habet actione in ellectivam , ergo hanc concedere debemus mo alteri modo demptis omnibus imperfectionibus. Sed quia
haec res est Theologica, ab illa supersedeo. Dissoluuntu argumenta.
Ad I. mT. A D primum respondetur , quod X lica- quando D. Tho. dicit actionem, Furn. N. quae non est substantia agentis esse in agente, sicut accidens in subiecto, loquitur de actione immanente; S haec est in praedicamento, ut dicemus sta- . tim. Secundo respodetur, quod loqui- .F. - . tur de actione non secundum se, sed ratione relationis. Itaque actio etiam transens est in subiecto ratione relationis, no ratione sui ipsius. Ad secundam autoritatem respondetur, quod loquitur quantum ad denominatione, quod actio, ut denominans videtur es se in agente ratione denominationis, ratione verb sui exitus dicitur esse ab agente; erit ergo ab agente, & denominat agens. Ad illud de secundo sententiarum resp6detur, quod ibi refert illam solutionem, quia iussi eiebat ad soluendum argumentum propositum, licet non dixerit illam ex propria sententia. Tatu honorem defero D. Tho. de eius dictis, ut censeam oppositam sententiam propter hanc autoritatem
esse probabilem, Iicet D. Tho. quam defendimus ex proposito doceat. Qua ob rem probabilior est;qui oppositu in
tenere voluerit, legat Caietanum supradicto loco primae parti S. Ad secundum resp. quod Vt agens Ad i ars dicatur realiter agens & csse agens sit p.ν ..id aliquod reale, susticit, quod actio rca ebis .Qualiter profluxerit ab agente , & non est ..., necessarium, ut inhaereat illi, quia per a.
hoc dicitur realiter agere, quia actio
ab ipso fluit. Et tuc, si inquiras, an mu /tetur , respondetur; quod mutatione metaphysica non dubito, quia adquirit denominationem realem , licet e trinsecam, de relationem, physica mutatione non mutatur, quia non habet tu se ino tum nec mutationem. Ad tertium respondetur, actionem Ad 3. M. immanentem esse perfectionem intrinsecam agentis, non vero transeuntem; sed actio transiens est persectio Palli. - . - - Na agens actionc transeunte non agit
ut se perficiat, sed ut perficiat passum, V . quare potius iam praesupponitur per qu mscinim in se, utpote quod est potens
alteri conferre perfectionem. Quaesolutio colligitur ex D. Τho. prima par- te quastione I 8. articulo quinto ad i. quem vide, & Aristotel. 6. Ethicorum capite s. Etsi aliquando dicitur, quod est persectio agentis intelligitur , -
extrinseca non intritiseca, siue inha rens ; sed extrinseca in quantum est conseruatio suae speciei, & communi eatio alicuius perfectionis,quae tamen non est, nisi in illo, cui communica
Ad quartum respondetur; quod aliter se habet, non per susceptionem actionis, sed quia actio ab illo fluit, &quia adquisiuit relationcm, quae est m. quaedam mutatio metaphysica .Ad conrmationem respondetur, quod Aristoteles putauit nihil a Deo de nouo fieri sine eo , quod poneretur de nou in intellectu eius aliqua actio tam nens ; M ita dixit quod mutaretur.Sed nos dicemus volitione illa sua aeterna in tempore res produxisse, unde non
mutatur creando; Deus enim mutat res, immobilis manens.
Ad quintum diximus iam in praedia a/ν.
343쪽
et ν Commentarij in Arist. Logicam
Cameto relationis. Ratio enim sundan cras ab agentibus per intelleetum , sedi bene potest esse in alio subiecto, du voluntatem. Vnde Caietanus prima
tamen fluxerit a potentia,quae est fun- parte q. a 3. art. I. & Ferrara secundo damentum relationis . contra gentes cap. I 8c II. & idem vi- ad .arg. Ad sextum respondetur; quod ignis detur a sic rere D Tho. ibidem capite tanquam per principium effecti utini 23: Ec 13. secundum opinione aliquoia. agit per suum calorem mediante actio ruin. Et hanc opinionem multi sequunne, quae est forma essicientis. Et haec ut tur.Et rati ossiorum est,quia non decet dicatur agere calore cisective sat fue- agentes Per intellectu agere peractio
rit, quod ab ipso formaliter distingua nes , quae 1umextra illos. Ali; dicunt tur, & agens principale realiter, de s 8c hanc potius sequor sententiam a
quo iam iuiximus. creationem solum esse actione in Deo di Ad septimum respondetur r quod cum respectu rationis ad creaturam, actio est in passo Se non denominat tu Sc non esse actionem, nec Passionem lud, quia non est ab illo; actio enim est in creatura, quia actio prior est natu- forma ab agente; unde ut passum deno ra suo termino, Sc cu res totaliter per λ o. minaret, deberet esse ab illo. Et quado creationem producatur daretur actios . ς - - , quod effectus formalis in vel sine subiecto, quod implicat. Quando IV. ' prouenit a forma illi communicata, vero Deus seu Angeli aliquid operan-D '' intelligitur quando est capax talis de- tur in subiectis , ibi est etiam interna νε- no nationis subicctum: at vero pas- actio producta a Deo, Se Angelis, ut . . . sum non est capax talis denominatio- qua do Deus iustificat auget gratiam, nis, quia ut esset capax duberet cffc ab quando Angesus mouet lapidem, grais illo ; tribuit tamen illi boc esse acci- etia 1lla,prout a Deo procedit, est rustidentale, quod est habere passionem; si- ficatio activa prout recipitur in pascui species albedinis, non facit aerem in passima iustificatio.Et hanc senten- albiorem: in esse sensibilis, quiuis iste etiam vitetur sequi D. Tho. Nam aetio sit effectus eius in oculo, quia aer non est motus prout procedit ab agente, est capax huius denominationis ; nam sed illa iustificatio est mutatio proce ad hoc deberet cise cognoscitiuus , Et dens a Deo, ergo est actio Dei , quae r εr hoc patet ad confir. causat per aliam actionem interna ios . t Ad octauum respondetnr ; quod in Dei ipsius,quae eius volitio est cum re ' illo casn iunt plures actiones, quia plu speetu ad extra rationis. Nec est conis res Calorcs ab eodem; nec in conuenit, tra d gnitatem Dei vi per illam immaquod via una agens simul plures produ- nentem actionem producat ad extracat actiones in diuersis subiectis, quia aliquid, qDod sit actio transiens, sicut omnes illae reputantur pro una totali producit sormam, quae est effectus ip- actione. sus, & ita ext in actio denominae. Ad confirin. respon, quod illae non Deum agent*m, sed non in denomi- 's' possunt cise caiisae totales eiusdem eta natio realis, quia Deas non habet desectas, sed partiales,& ita non est, nisi nominationem realem a suis effectu, unica actio rei iciens duo partialia bus Se creaturis . agentia per modum unius, de quo non Ad decimum res quod generatio Ad ro M. est hic amplius agendum. dupliciter accipitur .. Vno modo pro . . Ad nonum respondetur, quod sug- alteratione praecedente;& haec subie
'ciqiiod actio dicatur causa passio- ctatur in subiecto quod alteratur. nis, ut ratio, secundit quam ages agit, Alio modo accipitur pro introductio quod sie fornis liter distanista a passio- me instantanea formae in materia, Seiae, & non est nec illa, quod realiter haec subiectariin in composito, quod tanquam res a re distinguatur;& dixi- gcneratur rati ne formae. Nam cum a stiae mus & dicemus plura de hoc. Ad con illa in dentificatur realiter, quia actio γ' srm. respondet Oietanus, & Ferra- generativa hominis est forma in in- ra non dari actiooes ad extra produ- troduci. Et quando dici, est prior regentia ν
344쪽
De praedae. Actionis. Quaest. LXV. 27s
genita, distinguo, in facto esse conce do , in fieri nego. Sed de hoc lib. I degeneratione.
Ad argumenta Suarez de creati ne, quomodo no fit ratio, nisi in Deo iam diximus.De transsubstantiatione respondet D.Τho m. in . distinctione I. quaul. I. articulo 3.ad 3. quod tras mutatio huius conuersionis non ponit aliquid imperfectum, sed solum successionem quidam perscctorum, non solum actuum i ed rerum iam subs stram uni, successio autem est in is cedentibus sibi, sicut ordo in ordIna. tis. Unde ista relatio ordinis hiat thiasuccessionis est quidem lac dum remiaiplo pane,qui mutatur, non autem in ipso corpore Chricti, nisi secundum rationem, quia ipsum immutatum man Ct, quae vcrba D. Ihom. duplice pota sunt habere sensum. Primus quod sucut forma binarii est in prima & secunda unitate, secundum quod unx dicit ordinem ad aliam , fc E Couuer
is , & motus Angelicux est in successione termini, a quo, Sc ad quum, ita transsubstantiatio est in pane, di in corpore Christi in hoc , ut in eo, iaquod aliquid transsubstantiatur, immoto tamen manentc lubstantialiter,& solum adquirent esse sub his speciebus, quia panis in ipsu in conmercitur.
In pane vero, vi in id quod mutatur, nec est inco ueni cns, quod aliquod ac cidens sit in pluribus 1ubiectis partiatibus, ut patet in numero. Alia explicatio est, quod haec mutatio est in pane , ut iii subieeto di respicit corpus Christi, ut terminum, in quem conueLtat ur, scut relatis paternitatis est inpa tre, & respicit f.lium, ut terminu Sed haec latius 3. parte quaest . s.Reliqua, quae dixit, per conclusiones nostras patet esse falsissima. Ad argumetum quartum dicti resp. quod actio.& passio sunt primo diuerta , & actu seclusa operatione intellectus Se praedicamentales rationes distinctissimae. Nain ridiculum est praedicamenta nopius distingui, quam attributa diu iana , imo magis aluersa sunt, qua duae species eiusAem generis, quia in nubIo Ymuoco conueniunt, di quan uia sola ratione ratiocinata distingueretur Lx necessitate actus, do beret habere subiectum, quia accidens est, Senon est modux utcunuue, sed praedicamentalis ratio perfecta di completa, habens suas species completas N purfcctas. Et quis non videat fastari ece, . actionem inhae I cre mediante passi nepRuia etiam, dicam ego, quod passio inhaeret mediante actione , si lunt . idem actu a parte rei,& solum ratio ne distinctae, nec passio est ratio inhς- rendi alteri praedicamento. Et quanis iu in actio in strat passionem infert iulam inlis endo subiecto, quia accidea .
Utrum actiones immanentes collocen. turan hoc praedicamento
V Idetur quod non, quia supradi. I inoiactum eis, quod collocant ita praedicamento qualitatis,ergo non in praedicamento actionis . Probatur consequentia, Quia impossibile est, quod una res secundum unam rati nem in duobus sit praedicamentis, sed actio immanens, ut sic, est in praedicamento qualitatis, ergo non m praedi- camento ac t Onis. In oppositum est , quod est vera actio, ergo est in praedicamento actionis, quaa ex eo, quod sit spi ritualis hoc non tollit, nam qua
litas spiritualis ponitur in praedicamento qualitatis, de qualitas corporalis etiam & substantia spiritualis p nitur in praedicamento substantiae, Besubstantia corporalis smiliter , ergo. In hac parte sunt duae opiniones . Alia Cotraue tera in hoc praedicamento actionissa solam actionem transeuntem collocari, quae realiter est motus;quia ita dif- Φfinitur ab Aristotcie .Actio est motus, pro ut procedit ab agente, sed attio immanens non est motus , prout pr cedit ab agente, ergo non est in hoc praedicamento. Secundo. Quia actio immanens est Marau.
345쪽
o Commentarii in Arist. Logicam
formiter ad suam naturam, vel disso miter , & hoc habet oua ratione est actio , ergo qua rone est actio est in p- dieamento qualitatis, ergo non in praedicamelo actionis. Probatur consequetia, Quia impossibile est aliqua rem secundum eande rationem este in diuersis praedicamentis , nam praedicamenta sunt primo diuersa.Maior prima Probatur , quia videns, aut intelligens per illa actionem qualificatur; ergo disponiter, nam qualitas est dispositio. Probatur antecedens, quia illae actiones
qualitates sunt, & modi deterini natiui Lino a ubitantiae. Tertio , Nam ita accipitur ' actio quando constituit praedicamenui tactionis, sicut passio , quido constituit praedicainentum passionis, sed passio , ut est constitutiva talis praeuicamenti, eit passio corporalis, S quae identificatur cuna motu corporali, ergo actio eodem modo debet. accipi. Minor probatur, ex D.Τhom. & Aristotele quinto metaphysicae ledi io ne i . ubi ita di .. cit , Passio. dicitur uno mo 'ualitas, secundis quam alterari contingit, ut aubum S nigrum, dulce, &grauitas Oleuitas,& quaecunque sunt talia; alia vero horum actiones,& alterationes. Ita dicit D.Τhom.Secundus modus est, se-c du quod huiusmodi passiones qua Iitatis N alterationes, quae sunt secun o dum eas dicuntur passiones, & sic passio est unum praedicamentum,ut calefieri & infrigidari S huiusmodi. Vbi nec
Aristoteles nec Diuus Thomas loquuntur,nisi dc passionibus, quae ab a ctionibus transeuntibus inferuntur, ergo solum illae sunt in hoc praedicamento , &generatio ab aliquibus ponitur in hoc praedicamelo, quia est actio transiens, etiam si sit insta tanta, ab aliquibus, no , quia non est motus proprie dictus, sed mutatio. Et hic sunt ponende actiones, duae sunt motus. Et Caietanus videtur icere,quod generatio, non est actio, sed terminus actionis. Et haec est opi f., o nio Soncin . Metaphysic. quaestione GMinia M.quana Probat 6. rationibus, quas ibilis videre poteris;& dicit actiones imma nentes non esse proprie actiones,sed similitudinariae,propriae autem sunt qua
Iaates & operationes. Assem subinde illuminationem non esse in praedicamεto actionis, quia est instantanea actio. Illa verb actio, quae est in praedicamento actionis, debet esse actio cum motu proprie dicto, de opposita sententia asia serit actionem immanetem veram esse actionem,& in praedicamento actionis coli ocati. Et qui hanc tucntur sentcntiam dicunt non esse necessarium ad rationem actionis, quae est in hoc praedicamento, quod sit idem cum motu, vel
quod inferat ex se passionem , sed solii
quod sit subiecto ratio agendi, nam re t i qua sunt proprietates actionis mat rialis Et haec opinio innititur argumento in principio facto in oppositum, quia ex eo, quod sit specialis, vel insta-tanea actio,non perdit naturam actionis, ergo vere Ponitur in hoc praedic
mento. Et ita vocantur actiones inam
nentes, ac si per hoc diceretur solu dis ferre ab alijs in ratione actionis, quia
manent in operante, non vero,quia nohabeant veram,& praedicamentale n turam actionis. Et si contra hoc fiat argumentum, nam actio de praedicamento actionis idem est, quod ratio causae
efficientis, seu causalitas eius , sed per intellectionem non efficit intellectus aliquid ex natura intellectionis , ergo
intellectio non est actio. Probatur minor, nam maior clara videtur. na quid
essicit non speciem intelligibilem non
actionem ipsam,nec verbum, quia non semeer producit verbiim, S visio externa nihil efficit, ut patet & c vera actio; ergo. Respondet Suare1 disputa.48.s et ione a. nume. I 3. 8e deinceps, quod
illa actio est qualitas & producitur per veram actionem, quae est de praedic mento actionis. Et hanc veram actione vocat dependentiam intellectionis 1 sua causa efficiente, sed si illa dependetia est vera actio & distincta a qualit te,'uae est in intellectu, etiam erit illa actio qualitas, Et sic restat eadem dii cultas. Secundo quia si intellectio per Veram actionem producitur, illa actio iam producitur per aliam vera actionem, & sic erit processio in infinitum, quod est absurdum. Sed hoc quis intelligetpEt ideo respondetur, Quod de ratione actionis non est, quod essiciat ali
346쪽
suid, sed quod sit .forma agentis, & ita illa intellectio in hac opinione est v ra actio, via est ratio intelligendi honuni,& visio est ratio videdi, quod v ro producat aliquid est accidens actionis transeuntis, praedicamenta lis vero actio hoc non dicit. Et D. Thom.8 Arist. ponunt exempla in rebus ad se
sum magis notis . Utraque opinio no videtur mihi improbabilis, & magis firma sententia videtur prima, sed cxplicanda est de omni actione transeunt ,
etiam si sit instantanea ; quia huic omnes proprietates actionis, quas Gilbertus assignat actioni praedicatrientali coueniunt.Maxime, quia actio instantanea est motus largo modo , ut inferius dicemus. Sed ut eandem sententiam cxplicem conformiter ad ea, quae dictaiunt in praedicamento qualitatis, sit D cων quassionis. a.Conelu. T Rima conclusio , Actio immanens . . I vere est in praedicamento qualita- Auio ε- tis .Hanc conciusione cocedimus sicli-- ε re dς opinioni,& ita superius distini uina'. ' prεα - Itatio est, quia visio, intellectio , an Orme ε ρω de aliae huiusmodi actiones vere sunt μυο - qualitates, ut probat prima opinio, ere enim qit alificant & disponunt subiectum. Cum enim homo intelligit versi dispositus est fecitdum suam naturam , de illa intellectio est maxima hominis perfectio, quia omnis homo scire desi derat, quia est perfectio ipsius naturae,& optima eius dispositio, Sc si ut verum
quidem falsiim intelligit male est dispontus. Et sicut habitus icientiae Sc virtutum sunt dispositiones hominis bonae, quae nihil aliud sunt, quam actus in ha bitu ,ita actuales intellectiones, & Opera virtutum sunt iis positiones actuales
subiecti & in Praedicamento qualitatis,& aliquando sunt habitus, ut patet in intellectione Angeli, qua se ipsum intelligit, quia est difficile mobiIis.
3. Cenci. Secunda coiiclusio: Eaedem operatio nes sunt etiam in praedicamento actionis. Probatur: quia sunt verae actiones.
Quod vero stat spirituales vel instant
' neae non tollit rationem verae actionis:
nam intellectus est vera potentia: s ed
omnis potetia specificatur per actus ab ipsa productos : ergo illa intellectio est
vere actus, S actiomam actus secundus operatio &actio est. Tertia conclusio e Eadem actio qua- tenus constituit operantem in actu se Gq cundo actio dicitur, quarenus vero di--
sponit subiectum est qualitas, quae eli 'dispositio . Itaque eadcin qualitas , se cundu diuersas rationes formale, actu r pρυμ .distinctas in diuersis est prpdicamcntis,& 't intellectio est in praedicamento actionis,no est qualitas formaliter, ted
actio, quae est peculiare clatis genus. Sicut cnim qualitas materialis in fieri est actio , prout consideratur pro cedri ab agente verbi gratia , calor, frigus, &c. ita eadem qualitas spiritualis ut consi duratur disponens subicctum, est dispositio, ut consideratur deducens potentiam ad actum secundum est actio. nam
hoc bene potest considerari sine quali late spirituali . Vt patet in actione tr seunte, quae dedwcit potentiam ad actu secundum , & non disponit subiectum,
secundum illas conclusiones Poterunt concordari varia Doctorum dicta illo rum , qui asserunt non esse in praedic mento actionis immanentes actiones,& illorum, qui dicunt ibidem reponi. Sunt enim explicandi secundum gi ver Doctrinatas rationes, Sc considerationes . Nec Oprama. multum est, quod sicut idem motus secundum unam rationem est post praedicamentum,& secundum alaam actio, Scsecundum aliam pastio: ita eadem qualitas realiter secundum unam rationem
sit actio, di secundum aliam dispositio. Nec est aliquod argumentum alicuius momenti contra istas conchisiones Se facile ex dictis soluetur. Nud aut Aris. Se D.Tho m. dixerat solas actiones transeuntes esse in hoc praedicamento, Scquando diffinierunt actionem, quae sit
motus Procedens ab agente diffiniersit id, quod erat magis notum. Fi ita etiam
possumus dicere secundu ouod intelli ctio est aliquid procedes an agente instantanee, qua homo,Verbi gratia, comstituitur in esse agentis, quod sufficit ut sit vera actio.De hoc in s. ne taphy sicae latiu agitur, Sc quaest.27. I. parte ubi videnda erunt quae modo omittimus.
347쪽
181 Commentarij in Arist. Logicam
Vtrum actio habeat speciem ex princiapio, o extermino.
- is , Ut postmodum suis ini, G rei ampl1orzm habeant no , Hoc enim, quod quaerimus sci- neccuariti in est ad constituendum hoc predicanacratum; SI ideo hac ratione de specificativo actionis tractationem sua 'mus .
Et videtur,quod non, primo quia saepe cadcin actici potcst prouenire a principijs cssicientibus distinctis, secucium speciem, ut calcfactio ab igne de a sole mediante lumine; e conuerso ab e dcm principio proueniunt actiones differentes specie, ut a sole mediante lumine , calefactio, & illuminatio ; ergo Non. differunt specie penes princi Pia. Alias si principium est idem, action CSCssent eiusdem rationis, & si principia diuersa,essent diuersae speciei, cuius oppositum patet in exemplis adductis. Secudo. Quia si cal e factio, ut actio specificatur per ordine ad suum principium secluso ordine ad terminum , scilicet ad calorem, qui producitur, sequitur quod ultima ratio calefactionis, quae fit ab igne consistat in hoc, quod fit actio a calore, & calefactio , quae fit a sole consistat in hoc quod fit calefactio a lumine ., S ita quod differant specie , quia habent specificativa differentia specie ; hoc autem est falsum vi de se patet, ergo. Tertio sequitur , quod in absolutis detur circularis diffinitio, hoc autem non est dicendum, ergo. Probatur seis si uela, quia potentiae, & principia ageiai distinguuntur specie penes actio nes, actiones penes principia, ergo datnr circularis dissinitio, quae solum habet Iocum in relativis. Et cofir. quia sententia est Aristolis a. de anima Cap.
Alotea I specificari per actus.. Mactus per obiecta, ergo non specificantur penes principia; quia impossibile est rem unam secundum Vnam - tionem formalem habere a-ficatiua , quia vitiis. Muo speci-
IN hac quaestione propter haec argu CDrμι menta aliqui dicunt ; quod quan si . do in actibus humanis principium habet rationem finis idem est specificari actionem a principio & a: fine. Ita a. opinio. sapientissimus Mancius hanc exponit quaestionem. Alii vero dixerunt do o.
rum habere, quando actio procedit a potentia, quae est parti n activa S partim passiva. Et ita respectu huius actionis sunt psit pro eodem D. Τho. specificari a principio, aut a terminU , quo niam utroque modo concurrit ad camobiectum, & ut principium & ut te minus, ut patet in actione videndi, &intelligendi: nam ad istas actiones concurrit obiectum , ut principium, & vefinis. Et idem de actione appetit iuε potentiae dicendum est;Et ita D.Thom. r. p.q. 77.art. 3. docet hanc versari diffetarentiam inter achionem potentiae acti uae, Se passiuae , quod ad priorem Concurrit obiectum duobus modis praedictis , ad posteriorcm solum Concurrit ut terminus,ut patet in potentia calefactiva Nam ignis calor productus non habet ratione principi j respectu actionis calefaciendi; at in cognitione obiecti ratione speciei intelligibilis & in
amore ratione cognitionis concurrit
ut principium activum obiectum,& ut terminus etiam .Caeterum haec duo dicta non sunt conformia Diui Thomae menti.Nam. ut D.Th.probet, quod dis Iutamus, scilicet,actionem specificari termino Se principio adducit exemptu de calefactione , quae nec est actio humana , quia non cst Iibera, nec procedit atotelia partim passiua,sed omnino aeriua, nimirum a calore .Et ideo a. piniι
alii dixerunt, quod spccificatio esset eter sumitur a Principio activo: quia si-
348쪽
De praedie. Actionis. Quaest. LXVIII. a 33
aut principium effectivum producit sententia ex D.Τho. I. p.q.77.ar. 3. Ibie scieter rem: ita producit illam speci ait. Ex his duobus aetio speciem recificatam & detorminatam ad certam Pit, Scilicet, ex principio, vel ex fine, speciem sicut qui producit albedinem leuterminomam illa dictio, via, den illam incerta lpecie producit. Forma- tat diuersitatem actionis prouenire aliter vero, specificatio elt a forma, seu principio ex diuerstate cuius cun oue , actu constituente rem intrinsecer est- vel principij, vel termini. Et probaturque hoc commune actioni cum omni ratione. Nam de essentia actionis est bus rebus, quae habent causas. Sed pC. ordo ad principium, & ad terminum , culiare habet actio importare habitu- ergo quocunque variato, actio erit aliadinem ad principium activum, tanqua terius speciei. Et co fir . nam productio ad aliquid eius, quo producitur forma hominis facta a Deo & ab homine, spoIiter ad actum secua iam suae activitatis cie differunt, nam, una est creatio, Se al& ad obiectum, quoniam cit ipsa com tera generatio,ergo. Et alij dicunt praemunicatio , aut productio termini. Et terea requiri ad unitatem actionis etiaideo specialiter actionis specificatio modus, quod scilicet actio eodem mo- tribuitur arique , non tamen proue- do tenis at in rem. Nam motus circulaianit ab utroque eodem modo, ted ab ris de rectus semper specie differunt, uno em cienter, N ab alio formaliter. 8c aliquando habent eundem ternat-Asserit tamen haec sentetia,quod actio num materialem, sed no eodem modo, importat ordinem ad agens, ut ad ali- quia circularis motus aliter tendit in quod extrinsecum, & con notatum , illum, qua rectuS. Et hoc patet in crea- quia ratio actionis formaliter consistit tione & gereratione, quae respiciunt in hoc , quod sit productio activa te eundem hominem. Sed diuerso modo. mini. Quia tamen productio ista sum- Suarea ita lubrice in hac parte loqui in ,,.pta esse debet ab aliquo producente, tur,etiam si dicat, se in forma respon- ..do,dii deo con notat ordinem ad ipsum , vel dere, ut vix eius intentio comprehen- smi,.- importat illuni ordinem, quasi condi- di possit . Ut igitur quod censeam ' 'tionem communem & quasi transcen- explicem ex Angelico nostro Do dente ad omnia, quae habent esse, tan- ctore sit
quam id ; quo alia sunt. Nam sicut ρο- tentia est aliquid operantis & specifi- Derisio quanionis .catur per actus: ita actio est aliquid operantis, ut reductio eius ad actum, D Rima conclusio, Actio Sc passo no . c., .listi tamen specificatur per terminum , I distangsuntur penes e sic ab agena ut obiectum. Et ita exponenda eii di L te. Nam tam actio, quam passo sunt ab finitio actionis, quod sit motus, prout agente , sed differentia est inter illa, ab agenta, ly ab agente, denotat prin- quod actio est motus prout ab ho recipium activum, non formale, seu reis seu ratio agendi huic, passo vero est ρ M. perspectum transcendentalim commu- motus ab agente in pasto, seu id , quo Ψη incm omnibus, quae sunt ab alio, non patiens ab agcnte patitur. Et totum vitianam actionis differentiam, quae in noc magis explicabimus praedicam n μ' ordine ad terminum suinicit r. Alij dl- to sequenti. Est tamen conclusio D. curat ad specificationem actionis con- Thomae locis citatis duabus quaestio- currere si in ut principium & terminii, nibus primis huius praedicamenti. Ex ita tamen ut variatio utriusque, & sn- quo sequitur, quod esse ab agente co-gillorum ad diuersitatem actionis su D mune est S actioni & passioni, sed dificiat. Nam si actio sit ab eodem age te stinguuntur penes hoc respectu agen- ad cundem terminum actio erit emia tis etiam, quod actio est ab agente, ut dem speciei: si vero terminus sit idem principium agendi, passio ut princi& agens diuersutia actio erit diuersa: pium patiendi.& si terminus sit diuersus agens ide, Secuuda conclusio,Actiones imma- a ConeIu. actio erit distincta. Et probatur haec nenter,quae nihil producunt, ut , Isio,N n a audi-
349쪽
Commentari j in Arist. Logicam.
auditio, & aliae huiusmodi specie differunt penes obiecta ad quae terminaniatur , quae vero producunt eficctus , ut
calcfactio, S c. specie differunt penes effectus, quos producunt specie distinctos, large loquendo dedistinctione
Centradiis specifica. Haee concluso in multis estes da contra Suaret ubi supra. Sed probatur Hrima sua. Prima pars, quod actiones differant νι L. penes tCrminos, Quia ea, qus ordinantur ad aliud , ex illo debet lumere speciem, ut patet in relationibus: in habilibus de quo supra li. .multa diximus,& est exprcssa sententia D. Thom. I. 2. q. y . art. a. sed actiones ordinantur aliquae ad cognitionem oblectorum,. vel ad amorem & denique ad attinge-da obiecta, ergo penes diuersitatein obluctorum erit diuersitas eorum, quae ad ca attingenda ordinantur. Et si omdinentur a3 producendos effectus aliquos ex diuersitate eorum sumetur ratio specifica in illis, non vero omnes actiones aliquid producunt, ut patet in visione, auditione, quae nullum in vidente habet effectum d instinctum ab illis, nec realiter nec formaliter. Nam dicere, quod ipsae sunt effectus agentiser emanationem, no est dicere, quod abeant terminos, it aliqui ignoran ter dixerunt, nam aliud est habere terminum, seu cirectum producis ab illis aliud cst csse ipsasmet c tactus. Et si di OMEctio CaS Contra , nam ipsa actio vitalis, est passio largo modo,crgo habet effectu, nam passio est effectus actionis v g. intelligere, ut, est Percepsio obiccti, est actio M ut dimanat ab agente, hi vero recipitur in intellectu est pastio , ergos tulis Vt sc potest csse cffectus siti, respondetur, quod non spcciscatur actio penes passionem, etiam si passio cun sequatur
ad act onem, quia actio non ordinatur
ad passionem, sed vel ad obiectum vel
effectum. Diximus in conclusione iam
go modo, ita quod ad hoc, ut propriei pecie differant actiones non est necesse, quod rabiecta, vel effectus proprie medie differant,sed quod sint distincta formalitcr in ratione termini, nam co-γ1tio eritis & cognitio substantie specie differunt, & tamen ens di substan
tia non differunt specie proprie,sed ta
men in ratione terminandi sermaliter differunt, quod sufficit ut si dii tersitas specifica in actionibus, secundu quod reseruntur ad talia obiecta Et ratio huius est, quia obiectum est vehit causa squi uoca, que potest dat e persectionem seu esse quod ipsa non habct for
maliter, ut patet in virtute activa Solis , quae producit animal, & ipsa non habet formaliter forma animalis, sed
eminenter, ita obiectum tribuit cxtrin 'sece speciem, quam formaliter non habet. Et etiam hoc patet in creatione Ec generatione hominis .nam non differunt specie homo genitus & crcatus. Et motus circulam S specie disicri a recto, & tamen ubi adquis tum utroque motu non differt specie in esse rei, sed ut per talem nactum resilicitur distinctus Se formaliter in rationc tcrmini, quia tendentia refunditur in obiectu , seu modus tendendi. Et idem est de actu opinatiuo & scientifico:circa hae propositionem , uniuersale cil praedicabile et nam modus tondendi refunditur in obiectit milt cm, nam actio instrumenti S causae principalis,quado producitur e frictus idcm, obiectum est inesse rei, S tamen actiones differunt specie, nec potest esse eadem actio propter diuersum modum respiciendi eudem effccturn. Vide de hac conclusio
tum s Metapi ys. tractatn 3. Et per hoc videbis falsum di x. ste Suarer disputatione 48. sectionc '.quod om trux specifica distinctio actionum ex distinctione propria effectus in esse rei debet sumi 'euidenter enim conuinci inr esse falsum, & rationes suae nihil valent, mancniqnc ex his solutae . Semper enim
quod actiones specie disse runt reperietur formalitas distincta, , ct in obiecto vel in modo tendendi illud, vel in effectu, vel in modo faciendi illum, de si non reperiatur ista diuersias, erunt actiones eiusdem speciei. Et quoniam hoc attinet ad physicam, nolo plura
Tertia conclusio: Actiones etiam specie differunt radicaliter ex principiis, 3.c ηtis.
350쪽
. ex quibus causantur, formaliter accipi-AE endo principis, ita ut illae actiones spe- cie disserant, quae habent distincta prin ' ν cipia i ffectiva. Frigsfactio a calefactio
I ne specie dificit formaliter ex ordine ad calorem, quem producunt, S frigiditatem, sed radicaliter etiam in ordine ad principia effectiva. Na propterea calefactio tedit ad calorem, quia est a calore,&' frigefactio ad frigiditate, quia es, a frigore .Similem colusionem supra posuimus de relationibus. Ii tellectici hominis etiam specie ex parte obiecti differt ab intellectione equi, quia lpecies intelligibilis , quae est principium
specie dissert. Haec conclauo cst Diui Oρ Tito. i r. q. i. art. 3.1 bi dicit, quod cal
ar.3.ubi dieit, quod actio ex his duob' speciem sumit ex principio, seu termino: dissert enim calefactio ab in frigidatione, secutidu quod haec a calido acti-uo ad calidum, illa vero a figido ad frigidum procedit. Itaque radix, quare calefactio calorem respiciat, ut terminuest quia est a calore effective, & calor est forma agedi. Elt autem calefactio a calore ignis non per vervra actionem sed pcrdi manationem , quadam. Nam ut asserit Diui Thom. in is dillinct. 32. quaeli. I. arti C. I. in corp3re , aliquid
potest dici agens duobus modis, vel ip-ia actione, quae dc nominat agente, vel formant, quae e st principium actionis in agente , de secundum quid principium agentis: sicut dicimus ignem moneri sursum motu .prrio & leuitate.Vnde actioeli a principio existente in agente perdimanationem, no P veram actionem.
Ibi: Nota is una D Tho .locli contra aliqnos ignorantis hanc doctrinam, qui mordicus tenent agent m no agere per actioncm.D stinctio verb pencrica in actio nibus sumitur ex obiecto , vcleffectu ,.qui est unum genere. Ut si dicas, quare calefactio & frigefactio sunt eiusdem generis , quia sunt actiones ad qualitatem, quae est unu genus , diuidi tui in multas species:& sic de alijs: SI ctia ex- parte principiorum, quae genere subalterno differunt radicaliter .mitur. . . Conci . Ultima conclusio: Actio a passione di.
stinguitur ut videbimus quaestione se quenti, per hoc, quod pastio dicit ordinem ad ag cns, & iii ordine ad palsu est in passo motus ut procedit ab agente in passis, scd actio pracile dic it motum ab agete;vnde diuersitas spccilica in actionibus non debet sumi pcr ordinem ad
agens, ita , t aliquae actioneS dicant ordinem ad agens, ta aliquae non, sed conueniunt in nac ratione generica, quod
est esse ab agente & pollea disteriit formaliter specie per hoc, quod sunt ad talem terminum quod ta dic alitur dima nat , ex eo quod est a tali principio agentis . Et bene potest ratio generica generalissima sumi in ordine ad agens, & ratio senetrica se balterna vel specifica sumi in ordine ad terminum formaliter, de radicaliter in ordine ad agens, quatenus tali agit principio, sicut ratio generalissimi qualitatis sumitur in ordine ad subiectum seu ad actis
tale,qui a ex eo determinatur ratio qualitatis, ut patet in habilibas & actibus. Ita etiam P hoc quod actio est ab age- te habet rationem genericam, & per hoc quod respicit tale obiectum, vel effectum habet talem rationem actionis, quia per hoc determinatur illa ratio, generica, quod est esse ab agente.
D primum argumentum in princi a/1.Wt pio factu respondetur, quod prouenit ab illis principijs , quatentus habent eminentem conuenientiam in vi
tute agendi, Sc ita non procedit ab illis, ut dii tinctis,sed potius v sunt unurnam causa aequivoca continet eminenter virintem agentium particularium. ,seut & a Deo potest prouenire. calefactio, sicut ab igne:& cado ratione polinunt prouenire diuersae actiones a sole, propterea quod habet virtutes pluri
Ad secundum respondetur,quod ra- ad 1 1 et .dicaliter specificatur a principio, ut tamen inclinat ad talem te iminum, & ut habed virtutem productivam talis te mini
Ad tertium respondetur, quod hoc ad Lal. non est inconciensiudiuerso genere