장음표시 사용
271쪽
PHYSICAE V N IV ER SAL IS. io g. IV. Diluitur gratis objectio.
dicorum experientia. Impleatur, inquiunt, hydrargyro tubus vitreus quatuor pedes longus , cujus extremum unum sit sigillo hermetico obturatum ; deinde qua parte tubus idem aperitur, hydrargyrum infundatur : tum orificium illud , petquod hydrargyrum infusum est , appresso digito claudatur, & in aliud hydrargyrum subjecto vase contentum silc immergatur , ut tubus ad perpendiculum erectus , vasi incumbat , ac postea tubo sic suspensio , & eundem situm retinenti digitus subducaturi, quo pars inferior tubi obstruebatur . tunc magna pars hydrargyri descendet ex tubo in vas suppositum , & cum .aItero hydrargyro intra Nas inferius contento miscebitur ; deinde assur et aliquantulum, tandemque post aliquot librationes, . ac subsultus , in inferiore parte tubi subsistet ad altitudinem 27. pollicum , aut circiter , relicta superiori parte vacua ; hinc sic arguit Gitardus: in parte superiore tubi datur vacuum , vel corpus aliud ab hydrargyro : nullum aliud corpus assignari potest, quod in ejus locum subeat : ergo in illa parte
Eadem experientia fieri potest in aqua, sed quia
minoris est gravitatis, quam hydrargyrum, retia nebitur in tubo ad altitudinem plus quam quatuor pedum , antequam supra se vacuum relinquat. Resp. I. nego dari Vacuum in illa superiori parte rubi, i. quia fit transmissio luminis per partem illamΘ, Vt patet, admota candela : at lumen non transfunditur, nisi per medium : ergo non est va-
272쪽
cuum in illa parte. 1. Potest in illa parte sonus naturaliter excitari , si quod parvum tintinnabulum incluseris; at sonus non transmittitur per Vacuum. 3. Vbi est rarefactio, & condensatio, ibi debet esse aliquod corpus , at in parte superiori tubi fit condensatio , & rarefactio ; nam si linteum calidi si-amim complicatum tubo applices , ad inferiorem tubi part cm aliquantulum descendet hydrargyrum, rarefacto nempe corpore , quod est in superiore tubi parte sin verb frigidum apponas, hydrargygum paululum ascendet, quia condensatum est co pus , quod vacuitatem tubi replebat. . Si in ea tubi parte inclusa sit carpionis vesicula , tunc mirum in modum intumescet : unde patet illo spatio contineri aliquod corpus tenuissimum rarissimumque. At quodnam illud est rQuidam docent impleri, aere rarefacto , qui inporis vitri latebat : alii subtilissimo aethere , qui
per vitri poros ex aere crassiore hydrargvri pondere ac nisu secretus, atque attractus sit. Omnium optime , qui volunt repleri substantia tenuissima ex Mercurio erumpente, & subvolante ad implendum vacuum : porro substantia illa vel est spiritus Mercurialis , vel tenuissimus subtilissimusque humor, qui ex Mercurio humido emuit, & intra tubi concavitalcm dilatatur. Certe si quis Mercurium aliquandiu manu tractet, habeatque in ore nummu maureum , licet nullas hydrargyri partes evolare sentiat, brevi tamen nummum albescere , totumque hydrargyro oblini videbit. Deinde postquam infusum est hydrargyrum , ma jores aeris bullae sursum extruduntur,& plurimae minores ipsi tubo adhaerentes, & intra hydrargyrum remanentes Observantur, quod debiliores sint, quam ut corpus spissum
273쪽
celeriter perrumpere valeant. Age verd si minores aeris partes illae emergere ex hydrargyro non possum quanto minus vapor tenuissimus , halitusquo subtilior , quo hydrargyrum abundat, poterit eX-halare , nisi vi quadam majore exprimatur , extrahaturque Θ vis autem illa adhibetur, c d m hydrar
gyium nativo pondere , quod per te se grave est, aitubo ex una parte impervio , defluit ; tunc enim metu vacui, Mercuriales spiritus, aliique vapores
tenuissimi hydrargyro permixti , crassioribus pax
tibus se se expediunt, lursumque evolant celerrime, ut locum ab hydrargyro descendente relictum sta etina occupent, Oppleantque. Non tamen negaverim aeris quippiam tum per poros vitri intromitti, tum qui intercludebatur inporis hydrargyri eundem sursum ascendere : tum Per idem extremum tubi per quod hydrargyrum in vas subjectum defluit, irrepere aliquas subtilio
res aeris partes. Certe hydrargyrum , utpote mobia
te , includit multos spiritus, qui ejusdem descensu
praecipiti excientur, &a partibus tenacioribus ex-yricantur. Patet quippe experientia , nullum adeo densium corpus esse , quod non aliquibus poris praeditum sit , ut observare licet ope perspiciliorum magnitudinem objecti augentium. Haec responsio optima , quia omnes apparentiλs experimenti explicat. I. In tubo duorum pedum non descendit, in tuboquatuor pedum descendit, quia in tubo duorum pedum exigua hydrargrri copia non satis virium habet , ut spiritus Mercuriales, & vapores contentos, dilatationi resistentes dilatet, & explicet, ad sup riorem tubi partem replendam : quare non desce βix metu yacui,at contra in tubo quatuor pedum,by '
274쪽
. drargyrum , ytpote abundantius , adeoque potentius , id suo pondere praestare potest. II. In tubo 4. pedum consistit ad altitudinem Σ .pollicum , quia non potest amplius dilatare spiritum illum, vaporemque Mercurialem. Quemadmodum si quis ex data stringe embolum extrahat, non poterit extrahere , nisi ad certum spatium, quia inclusus aer non potest ulterius dilatari III. Quando ad superficiem hydrargyri vasculo contenti , tubus extollitur , ideo resorbetur hydrargyrum in partem superiorem tubi, quia tunc hydrargyro praevalet spiritus, & vapor Mercurialis , se ex illa , in qua erat, violenta dilatatione ad statum naturalem reducens et quemadmodum siquis stringem , recluso foramine , suspenderet elaqueari, & alligato emboli capiti pondus appenderet lassiciens ad extrahendum stringis embolum ad aliquod spatium , postea vero aliquid de pondere detraheret , statim embolus resorberetur in syringem, aere se ad statum naturalem, ex quo ter vim abstractus fuerat, reducente. I v. Cum facto experimento , apponitur tubo
semipleno digitus ad os inferius, sentitur digitus abstrahi, & exugi, quia spiritus Mercurialis , dum nititur se constringere, attrahit, quantum potest , hydrargyrum , & digitus attrahitur ab hydrargyro;
scut quando ex data stringe retrahitur violenter embolus, manus retrahi se sentit ab embolo. v. Cum tubus inclinatur ad horizontem , aliquid hydrargyri resorbetur in partem superiorem , qui tunc inclinatum minus roboris habet ad dilatandum spiritum Mercurialem , quam cum perpendi-
eulare est , tunc enim illi spiritus graviori pondere expediti contrahunt se & miniIs spatii occupant;
275쪽
PH YSI C AE UNIVERSA I ret ude consequenter ascendit hydrargyrum cum Illorum repleat, sicut ramus arbor rari ii Pressus Pondere , manet inflexus , licet coni: rixturam : at media parte ponderis detracta, assurgit Illim , ut ad naturalem situm propids accedat LςWmque pondus alligatum attollit. '
VI. Qu*ndo tubus longior est, perinde re
Dices : Nonne mercurius habet alios sole mequOS expirare possit ad replendum totum ubum '& ua defluet totum hydrargyrum in vas supposi
etiam dilatentur; at mercurius in tubo superste non potest dilatare spiritus plures iis, quos reissi dilatat quia non habet satis virium adversu e- . liquos spiritus dilatationi resistentes. Quidam rationem hanc reddunt , cur his argyrum tu tubo inferiori consistat, nec destu toptum , quia columna aeris hydrargyro vase conclu
so incumbentis tantstiri ponderat quantdm h drargyrum tubo contentum : undesius remm net hydrargyrum in tubo, non qub i ab aliq pore stuperiΘri attrahatur, sted potius ab alio impellatur , cum quo perfectum aequilibriui AI
montibus illud experimentum fiat, minils deside det hydrargyrum, quam si in valle fiat, eb nubdaeris columna , quae a caelo usque ad hydrari uiri vase Inclusum extenditur, minor sit brevio e in
276쪽
minus deprimat. Contra tamen , si fiat experimentum in specu undique clausis, aerique impervio, tunc columna aeris hydrargyro incumbentis brevissima erit & tamen tantum descendet hydrargyri, quantum si in patenti fieret, ut fatentur experti : ergo brevior , aut longior columna aeris non est causa , cur magis, aut miniIs descendat. Porrb quod in. montibus descendat magis , non facit aeris columna, sed aer crassior , aut levior, quicdm per hydrarpyri lapsum sit comprimendus ,
magis , aut minus pro majori, aut minori densitate illi resistit ι hinc multi observarunt, plus descendere Florentiae, quam Parisiis plus Parisis, quam in Suetia, quia lic Et hae regiones aequalem habeant distantiam, ade6que par ubique sit aeris lolumna , tamen aer per descensum hydrargyriconstipandus, paulo tenuior est: in Italia , quam in Gallia Min Gallia, quam in Suetia : ergo miniis resistere debet destendenti hydrargyro in Italia , quam in Gallia.
f. IV. diua virtute natura resistat vacuo.
I. O vs E R-NTATUR A multis modis fugit v v ATIO. cuum , I. per immobilitatem corporis , & inseparabilitatem , ut dum corpus E loco
non movetur, nec ab alio separatur : v. g. cem liquor e vase non effluit, nisi superne aeri pateae aditus, aut cum latera sollium compressa , clausio orificio, divelli nequeunt. 2. Per motum violentum localem levium , aut gravium , cum levia descendum, ascendunt gravia : sic aqua per fistulam , aere per superiores partes attracto, in altum movetur. 3. Per rarefactionem, cum densiora ra-
277쪽
Orifractionem corporum, qui modus cum sit om nium violentissimus, rard in natura reperitur.qu qqantum potest, mediis utitur minus violentis. LI. OBSERVATIO. Corpora snectari tota
Propendent in bonum totius conservandum vidum Ignis ascendit metu vacui. Porrd uterque Lo
tus singulis partibus universi naturalis est 'primus
naturalis rei , ut spectatur secundum peculiarem inclinationem : secundus , prout est P. rs universi. a P Uut eliQurritur hic, quae sit causa essiciens moisis illius mum , secunda in Deum tertia in corpus attra-
sit ad impediendum vacuum, naturale., & intrinsecum est qualitas distincta a gravitate, & levitate singulis rebus in ortu indita 'Pr. I. ex refutatione aliarum sententiarum . primae quidem, quia eadem qualitas haberet motus
i, gy-Vix ςOdem tempore sursum deorsumque
adem corpus aqueum raperet et secundae verbia Quia
278쪽
pus attractum se patitur ab eo divelli, cui jungebatur 3. Cur potius dicas corpus unum attrasi ab altero, quam illud alterum sponte sequi, cdm non minoris ipsius intersit, quam alterius fugere va
Nec dicas, fugere Vacuum rem quamlibet per se ipsam , hoc est, per substantiam propriam ; ut enim non est actuosa in particulari, nisi mediantibus qualitatibus , aut receptiva , nisi mediante
quantitate, ita nec ad bonum commune conducit , nisi sequestra qualitate , debuit enim Deus tribuere rebus singulis qualitatem motus ad bonum universale tendentis effectricem , sicut iisdem indidit qualitates propriorum motuum effectrices , ac boni particularis procuratriceS. Porro qualitatis illius dos est duplex , prima , per se est indisserens ad motum corporum in quam cumque loci differentiam , quia datur tantum a
natura contra vacuum pro rerum exigentia: secun
da , tandiu quieta est , nec aliarum qualitatum functionibus obest, quandiu periculum vacui non imminet ; ubi autem imminet, tum strenue Obsistit, ignem deprimit, terram , & aquam attollit, solida corpora perfringit, utpote valentior quilibet particulari qualitate. Objicies i. Illa qualitas esset infinita; posset enim
Resp. nego sequelam , sed est tantum superioris ordinis ad qualitates motrices singulorum corporum , quia est ad bonum universi ι aliae vero ad privatum cujusque corporis bonum. Cert E anima rationalis non est iii finita, iket sit ordinis superioris ad bruta. Instabis i. Nulla qualitas corporibus innata, ac
279쪽
Permanens ad tam varios motus sussicere potest.
Resp. nego ; Quidni enim qualitas boni publici
Procuratrix corpora in omnem loci disterentiam modo tardius, modo Velocius moveat, sicut potentia motrix hominem in omnem loci differentiam movet , aut magnes per qualitatem occultam ferrum in quamlibet loci differentiam trahit 3 Instabis 1. Illa qualitas vel permanenter corpo ribus inesset, vel transeunter. Respondeo , permanenter inesse, nec tamen vires ante exercere, quam metus vacui immineat: quare nec otiosa est in subjecto , nec inanis, quia aliquando operari potest, & debet ; otiosa enim, aut inanis dicitur virtus, quae, dum natura exigit, non erumpit in actum. Instabis3. Illa qualitas, si corporibus in existeret, semper ageret, etiam Vacuo non imminente , quia ageret ex impetu naturae, adeoque necessatio. Resipondeo, nego semper agere , ad probatio-- nem , distinguo, agit ex impetu naturae, semel determinata a causis secundis, concedo : non determinata , nego ; porro determinatur ad impediendum vacuum illa qualitas, cum actione agentis naturalis corpora trahuntur aliqua, quorum in Iocum nulla succedunt : sicut gravitas statim atque
est extra sphaeram, gravitat in aere , & deorsum nititur, licet in centro placidissim Equiescat. Objicies L. Quaelibet res per qualitates sibi proprias tendit in bonum universi : ergo frustra est illa qualitas universalis. Resp. dist. ant. Quaelibet res tendit per se primo ad bonum universi, nego : per accidens , & secundari b , quatenus tendit ad bonum proprium , quod est pars universi, concedo : at qualitas, quae va
280쪽
cuum impedit, per se Primo procurat bonum V
Do mirtute vacui essectrice, O motibuι, Dint in vacuo.QVAE vτ 3 o esse potest de virtute humana, -- gelica, & divina.
f. I. virtute induci saeuum possit.
I. A s s E R-π y A c v v v virtute humana fieri nonae a P. V potest. Prob. experientia: Videmus enim adhibitis quibusque machinis ita corpus ab alio separari , ut in ejus locum succedat semper aliud..II. ASsEkTIO. Virtute quoque angelica V cuum fieri non potest. Ita D. Thomas. Pr. CX principiis allatis: vacuum est vulnus universi, cui toto conatu resistit: ergo virtus angelica naturalis, cujsit membrum universi, illius virtutem , qua Vacuo obsistit, superare non potest : & vero mundus non est Angelis subjectus, juxta illud ad Hebr. 1. Non enim Angelis sub)ecit Deus orbem terra rergo nihil moliri possunt Angeli, nisi Deo permittente. 2 Si Angeli virtute fieret vacuum , utique fieret vel obsistendo motui, quo corpus unum ita movetur naturaliter , ut illi alterum succedat, vel impediendo , ne metu vacui corpus frangatur ; at id ipsum posset hominum virtus auctior , adhibitis praesertim machinis , quod tamen experientiae repugnat. Accedit P. Thomas, q. I 6. de malo, art. IO. a L