장음표시 사용
281쪽
VIt. Licet, inquit, damones possint movere aliquum p rtem terra, non sequitur quod possint movere tot m terram , quia hoc non est proportionatum natura ipsorum , ut mutent ordinem elementorum mundi. Hic vides ex D. Thoma I. daemones non posse virtute sua naturali ordinem elementorum mutare: ergo nec Angeli boni possunt : 2. non posse universam terram movere , quia hoc non est proporti
natum eorum natura , mutare ordinem elemento-
-m mundi: at inducere vacuum , est mutare ordinem elementorum mundi : ergo nec Angeli, nec daemones vacuum virtute propria inducere queunr. Et sanὸ penes eum duntaxat esse debet, mutare Ordinem naturae, qui est illius author r at Deus est solus author naturae ; Suem enim , ait Iob, consi-
ruit Deus alium super terram , aut quem posuit -- p rorbem, quem fabr:catus est 'Denique Angelus vi sua efficere non potest, ut accidentia sint sine subjecto , aut duo corpora se Penetrent: ergo nec inducere vacuum ι vis enim, qua accidens avellenti a subjecto resistit, aut qua corpora obsistunt simul ponenti, non videtur major ea , qua natura vacuo obnititur.
Objicies I. Angelus potest cessare a motu locali, Se sic interibit universum : ergo potest vacuum inducere.
Resp. nego conseq quia ex antecedente sequitur tantum Angelum posse negati v ε universo nocere, quatenus id non faceret, quod requirit conservatio universi , at vacuum inducendo , noceret universo positiv E. CertEvt desinat caelos movere, satis est, si non agat: ut autem noceat, vacuo inducto , luctandum illi est contra naturam validius obsistentem, cujus pars cum sit, conatum illius vincere
282쪽
. Objicies et . Natura corporea subditur Angelo . quoad motus proprios cujusque reii: ergo quoad
motum , quo fieret vacuum. Resp. nego conseq. Quia Angelus est pars universi , at pars non est validior toto. Instabis i. Angelus potest movere totam terram, aliis juvantibus : ergo & parvulum vacuum facere
Res p. I. anteced. negari a D. Thoma mox citato. Resp. 2. nego conseq. quia motus terrae repugnartantum particulari ejusdem inclinationi , vacuum autem generali inclinationi. Deinde licet non impedirentur casestes influxus , vacuo in centro terra secto, saltem cum terra sit secundum omnes suas partes aeque gravis, nulla pars ejus est, quae non tendat in centrum : ergo toti globo terrae vis inser-xetur , quia impediretur ne descenderet usque ad Centrum. 3. Partes ejusdem manerent aliquatenus divisat; quae tamen debent esse prorsus consociatae
ad syderum efficientias excipiendas. . Non posset esse actio mutua partis in partem per lineam rectam , quam viam , utpote brevissimam , natura ametat. Instabis L. Angelus potest arcam in inani supra
caelos extritistam vacuam deferre intra orbem : ergo sic vacuum inducere. Resp. dist. conseq. Sic vacuum inducere per aecidens , ratione vacui in arca inclusi, transeat: per
se, nego , sic enim partes universi per accidens rantiam disjungeret, non per se. Instabis . Inductio vacui est effectus finitus: ergo non superat virtutem A ngeli. Resp. dist. Finitus in substantia , concedo : in modo , nego ; penetratio corporum finiea est in
283쪽
Qntitate, nec tamen ideo fieri potest ab Angelo. Instabis s. Singuli Angeli particulam terrae sumant , poterunt totam deferre in concavum lunae: ergo perturbare ordinem universi , dc ita nocere bono communi. Resp. dist. conseq. Bono communi, quod resultet ex bonis particularibus , nempe ex multarum terrae particularum bono privato , transeat: quod resultet ex actione, quae secundum se, & ex specie sua tendat ad bonum commune, Ut commune est, nego ; at virtus, qua vacuo resistitur, est superioris ordinis, quia spectat ad bonum commune.
Instabis s. Quid si illi Angeli suam quilibet particulam terrae extra mundum deferrent, quae vacuo obsistit, tunc vacuum induceretur Respondeo , ideo non posse deferre, ob arctissimam partium mundi connexionem , quam nuru Ium agens creatum , cum periculum vacui imminet , tollere potest aut certe si deferrent , tunc aqua , & aer rarefierent. Instabis . Illa virtus, est virtus motrix : ergo ejusdem generis cum potentia motrice Angeli. Resp. nego conseq. Licet enim sit ejusdem generis remoti, non est ejusdem proximi, & inam diati.
g. II. An saltem divina virtute vacuum
NEO A et Cartesius parte et . principiorum Philosophiae, num. II. posse virtute divina induci vacuum , his nixus principiis. I. Naturae spiritus est cogitare , corporis vero in longum latum , & profundum extendi : quare M v
284쪽
nec mens sine cogitatione, nec corpus sine actuali extensione existere etiam divinitus potest , quia nihil potest esse sine sua essentia. II. Quare P. substantia corporea idem est realiter cum sua quantitate, G nullos habet mundus suae extensionis tetmmos . cum enim supra caelos spatia sint indefinit E extensa , & aliunde nulla extensio sit sine corpore , utique supra caesos substantiam corpoream indefinite extensam esse necesse est; im-mb nec major, nec minor hic mundus fieri potest, nec plures mundi a Deo condi potuere e denique nec vacuum ullum est, nec per divinam omnipotentiam dari potest. Ratio ex illius principiis ducitur , quia spatium , quod vacuum omni corpore supponimus, est extensum : ergo ibi vacuum esse non potest, quia ubi est extensio, ibi est & corpus, eum extensio, & substantia corporea idem omnino sint. Haec Cartesius, quae quam sint a communIsensu, & ratione aliena, jam ex parte ostendimus a. parte Physicae , disp. 3 . de forma subst .art. I. g. . . Quare sit
VNIcA Assa RTIO. Vacuum divina virtute idari potest. Probatur: vacuum est locus carens corpore : potest dari divina virtute locus carens corpore , quidni enim Deus pollit omnia corpora intra sphaeras caelestes contenta destruere ; tunc istud spatium erit locus carens corpore , itaque & v cuum. Probatur minor : locus carens corpore est locus nullo corpore repletus, aptus tamen repleri;
tale erit illud spatium, quia intra concavam spha rarum cactestium superficiem , nullum planό eri:
corpus, & tamen poterit corpus non Vnum tantum , sed multiplex illa superscie contineri : ergo potest dari divinitus locus carens corpore.
285쪽
Confirmatur I. Deus enim potest hoc momento destriaere totum ignis elementum , quod est supra aerem sub concavo lunae, & caeteris elementis , ne rarescant, illudque adeo vacuum impleant, concursum denegare , quo in casu locus ille remanebit omni corpore vacuus. L. Vacuum opponitur pleno: potest aliquid nullo esse plenum corpore et ergo Mvacuum dari. Respondet Cartesius, licet Deus possit destruere corpus physicum intra vasis capacitatem contentum , nullo alio , quod physicum sit, corpore su fecto , tamen adhuc contentum iri intra istud vas Corpus mathematicum , seu extensionem in longum , latum , & profundum, adeoque non late
Contra I. ex suppostione mea , ibi ubi erat ignis, nullum est corpus reale, siquidem ignem supposui destructum: ergo nulla extenso realis , quae supponit corpus reale, immo idem est cum substantia corporea. 2. Fatente Cartesio, nullum manet corpus physicum et ergo nec ullum corpus mathematicum. Probatur consequentia: corpus mathe- .maticum est extensio in longum, latum , & profundum a materia abstrahens : non potest dari ejusmodi extenso abstrahens a materia , quia ex prin- cipiis Cartesii essentia substantiae corporeae est ipsa extensio, adeoque ubicumque est extensio , ibi &substantia corporea esse debet, & vicissim. 3. Vel corpus mathematicum distinguitur realiter a corpore physico , vel non ; si primum, ergo antequam corpus physicum destrueretur, erant duo corpora simul penetrata intra amplitudinem corporis continentis , nempe corpus phIsicum, & corpus mathematicum , si secundum, ergo pereunte corrors
286쪽
physico, perire quoque debet corpus mathemat cum . 4. Iam principium illud , quo contendit Cartesius , quantitatem cum substantia corporea eceidem , evertimus. s. Si destructo corpore physico,
manet corpus mathematicum , sitque etiam extra
caelos diffusum , quidni dicatur etiam ante mundum conditum, fuisse ibi corpus mathematicum Mubi jam est mundus, quo quid absurdius λobjicies i. Vacui inductio est universi perturbatio quaedam , & deordinatio: ergo non potest fiere
Resp. dist. ant. Respectu substantiae creatae, concedo : respectu Dei, nego ; cum enim Deus supremus sit totius naturae dominus, nihil facit inordinatum , cum ea praeter morem utitur ad ostende tam omnipotentiam.
Objicies i. Dato semel vacuo , erit corpus , & non Corpus ; non erit, ut supponitur ; erit autem , quia extendetur in longum, latum , & profundum , si quidem vas vacuum adhuc metiri possumus. Resp. dist. Erit latum , longum , & profundum,a, Privati vh concedo : positive, nego ; eatenus enim dicetur tale, quatenus habebit privationem corporis lati : quare non erit proprie corpus, quia non erit trinὸ dimensum positive , realiter , & actu sed aptitudine tantum , & potentia. Instabis 1. Corpus illud carens contento corpore , haberet distantia latera , & non distantia , distantia quidem , quia cujusibet corporis cavi latera distant, & corpus illud esset cavum , quia esset capacitas intermedia inter utrumque latus ; non distantia veris , quia nullum corpus medium interjiceretur.
Resp. Latera saltem distarent adhuc negative, li-
287쪽
cet non distarent positive actu per medium corpuς interjectum. Ratio est , quia licet nullum corpus positivum actu interjiceretur, tamen semper aptitudine , & potentia interjiceretur : at non opus est actu corpus interjici ad duorum corporum realem
distantiam, sed satis est si inter ipsa immota , ε easdem ubicationes retinentia , corpus aliquod interjici possit , deinde per curvam lineam positivat poli ipsius caeli post inductum vacuum mensuraria Pollent: ergo per curvam lineam positi vh distarenti Deinde ut duo sint actu divisis, sussicit privatio v-nionis: ergo ut duo sint actu distantia , sufficit privatio contiguitatis. Instabis L. In vacuo est aliqua extensio : ergo do corpus, saltem mathematicum.
Resp. dist. Est aliqua extensio potentia , & imaginaria , esto : positiva actualis , nego; unde in illo non erit quoque corpus mathematicum reale, &positivum, sed imaginarium , & per mentem abia
Instabis Privatio debet esse in medio positivornullum est medium positivum inter latera corporis
Resp. hic privationem sumi non exactE, sed pro' negatione, cui annexa est exigentia , & aptitudo, quae non est tamen ibi, ubi est negatio ι exigentia
enim est in corpore, intra cujus latera est vacuum;. negatio vero in ipso vacuo : quare corpus Vacuum ,
cum sit pars universi , exigit utique unionem sui cum aliis partibus : ergo exigit vacuum tolli, nona sua substantia , in qua non est, sed a loco interjecto inter sua latera: sic quantitatem dicimus terminatam , quatenus habet negationem viterioris extensionis. Porio quatenus terminata, duo dicit ,
288쪽
T. exigentiam ulterioris extensionis , 2. negationem ejusdem , cum autem haec ulterior extensio quantitati terminatae addetur, non recipietur in eadem parte , in qua est exigentia ulterioris extensionis ,
sed in parte, quae porest superaddi , di quae vexFnon existit.
V AEs T 1 o hic esse potest de motibus , sive qui ab intrinseco petuntur, ut alteratio , Maugmentatio , generatio , & corruptio : sive qui ab extrinseco , ut in projeciis. Quare sitI. OBSERvATIO. Motus localis multiplex primus est progressivus , qui proprius animalis τsecundus projectorum '. tertius naturalis gravium ,& levium , ves deorsum , vel sursum. II. OBsERVATIO. Vacuum aliud totale quod inane dicitur , ut si v. g. nulla res praeter Deum existeret : aliud partiale, ut si daretur vacuum in schola, de quo hic agitur , retinEtque no
I. Α s s E R T I o. In vacuo partiali, motus, qui ab intrinseco petitur, fieri potest. Prob. quidni enim stupa contingens ignem , ab eodem calefiat, comburaturque 3 quidni aqua calida se ad nativum frigus inibi reducat 3 hinc si quis bene pastus in vacuo collocaretur , & Deus vitam ipsi servaret nam desectu aeris non posset in eo naturaliter respirare in eo statu nutriri posset ex alimento simplo, immo ει augeri. I I. AssxRTio. Motus progressivuς, quo Vnum corpus ab alio divelleretur , non posset in vacuo fieri: si v. g. aliquis pedibus pavimento a sexus,
289쪽
Sc toto reliquo corpore in vacuo positus sit. Prob. quia deambulando , pedes a pavimento dinsociaret: tu non potest fieri dissociatio pedum a pavimento , quia vacuum induceretur ; corpus enim separaretur a corpore, nullo in ejus locum succedente , hinc ex pleno mori potest projici lapis intra
vacuum , etiam ab Angelo. Item emissi ex tormentis bellicis in illud vacuum globi haererent ad extimas partes pleni, nec vacuum subirent. Nec dicas, tunc Vnum Vacuum confectum iri, altero destructo , nam id naturaliter fieri nequit, quoties cor-Porω dissociantur; hinc corpus in vacuo in duaς partes dividi non posset , nec quisquam calam scribere, quia partes corporis per divisionem desinerent esse contiguae, & calamus a charta divelli/deberet, sursumque attolli, & ita.amitteret contiguitatem cum chartaer III. AssERTIO. Motus vectionis in vacuo
fieri potest , quidni enim Angelus lapidem secum
Per Vacuum deferet λIV. AssERTIO. Motus animalis progressivusi fieri etiam naturaliter posset, dummodo mobile Et pavimento non divelleretur, quamvis alterum in locum illius non sussiceret ar: Prob. quia animal in vacuo Virtutem motricem servaret incolumem nec medio indigeret, ut ipsam exerceret, nec aliun
de per ejusmodi motum fieret separatio corporivab alio , hinc posset homo v. g. os apertum claude re , manum elatam deprimere. V. As SERTIO. Fieri etiam potest ab Angelo motus projectionis. Prob. I. quia nihil impediret, L. quia posset deserri lapis in vacuo sursiam versus , vel ab Angelo, vel a manu ab aliis partibus divul
si: ςrgo posset impelli, quia impetus est loco do
290쪽
ferentis , & quasi vicarius projicientis , quem sibi
substituit. V I. A s s zR TI o. Motus gravium , & levium, potest fieri, etiam naturaliter, in Vacuo partiali. Pr. omne corpus Mave , quod est intra mundum , de pars quaedam illius , si a suo toto avellatur, appetit per vim naturalem uniri suo toti, & in centrum rendere : talis est ille lapis in vacuo partiali positus Dixi in vacuo partiali, non totali, quia cum in
vacuo totali non sit centrum , nec deorsum, ne
sursum , ibi non est finis , aut terminus motus gravium, aut levium e ergo nec naturalis, quia cessante fine, cessat motus ad finem. VII. AssER Tio. Motus gravium , & levium , qui fieret in vacuo , non esset instantaneus. Probatur: Omnis motus localis est successivus r. motus, qui fieret in vacuo, esset motus localis: ergo successivus , adeoque non instantaneus. Majoris probatio petitur ex multis capitibus , I. ex mobilis ipsius extensione , cum enim mobile habeat partes extensias in ordine ad locum , non potest una illius pars eundem simul locum occupare
cum aliae: ergo dum una pars incipit occupare te minum aliquem motus, nondum pars altera eundem occupare potest, sed in proxima parte tem poris occupabit. x. Ex distantia terminorum , cdmenim terminus a quo , non sit immediatus termino
ad quem , sed medium habeat interjectum actu , et potentia, utique mobile non potest simul, Scsemel in viroque reperiri , sed prius in uno , &posterius in altero existere debet. 3. Ex medii rem stentia , quo enim medium rarius , ed celerior motus ι quo autem densius, eo tardior , quia plus