장음표시 사용
131쪽
cipuam haeresium esse causam, prudentissimi viris esto Memarum. Pruritus alios vellicandi, contradicendi studium, pertinacia in sententia semel arrepta defendenda pugnacitas, id gemis alia vitia, quae in eiusmodi hominibus co spiciuntur, ex eodem oriuntur fonte. . ' ρ. LXX. Cum ergo ita de Numine sentiant, quo pacto illud colant, facile diiud cari poterit. Internit in cultum plane negligunt externum si rebus suis id expedire intelligant, summo studio ostentantisin sua parum interesse censeant quid alii de pie. tate sua sentiant, palam contemnunt. Mincio,
mines ambitiosissimos , Depius pro religi si si1-mis mortalium habitos fuisse, mirum non e s. LXXI. Ergasi ipsos ita se gerunt similaboriosi v
gilanres, parci victus veneris, constantes, quas. vis molestias, v c mbitioni saeae litent,subire parati animum magis quam corpus colunt, sed ea ratione, ut artibus scientiisque, quas ad gloriam, honorem, potentiam comparandam aptas esse censent, cumptimis illum instruant,
Aliis plane sua intolerabiles Atrocissimis iniuriis eos assicere, quos suis copiditatibus ob stare putant, nulli dubitant: sum crudele
132쪽
tuM PRIMI voLvNTATI . Ilgeontumesosi, contemptores, imperium, 8nitatem, ac eminentiam prae aliis, ubique assectantes dysimulatores, ingrati, is paucis omnia dicam, percuncta quamuis nefanda celeta ad imperium, aut gloriamin honorem grassari, pulchrum ducunt Amicitiam ex status sui raritione cdlunt, hinc non temere eam ineunt, iniis tam tamen, si expedia', constanter seruant.
in statu eoniugali, paterno , herili tiuili, si inferiores sint, immorigeri sunt,4 iugi impa-
Iientes, saepius frena mordent. videas hic, Iraesertim in statu ciuili , haud raro praeclaroibertatis nomine turpis mam,is male sanam ambitionem regi. insuperiores sint,tyrannorum usuryant mores suntque asperi, inclementes rigidi iustarum suorum exactores, veniam raro impertiunt, quaevis delicta grauissime pua aiunt,&semper metui volunt
Decori sunt obseruantissimi, quoniam ad exi stimationem apud alios conciliρndam hoc apis
prime facit, ast citra mollitiem istentationem Munditiem ubique amant corpus oris nant, sed mascule, nec effoeminati qυ id in illo. rum vestitu temere conspicitur in incessu ob seruant glauitatemn sunt praeterea taciturni, sed tamen, si res seria agatur, verba apte fauciunt arcana non temere produnt simulauis
133쪽
M CAP. LII. DE MORBdi in dissimulandi artem exacte callent quindecori leges si a paucis discesseris, accurate fere obseruant saltem illos, qui aut ad voluptatem, aut avaritiam, propensi sunt, multis modis superanti S. LXXV. Atia νitia denique, quae itidem multorum antia tnis insidet, non tantum pecuniae, sed aliarum quoque rerum quae pretio compasari possunt. cupiditatem mihi denotat. Hisce enim unice delectatur auarus harum possessione recreatur, hisce unice adhaeret.
In ossiciis erga Deum ad idololatriam, superstitionem, maxime procliuis est homo auarus. Cum enim rebus a Numine creatis unice delectetur, facile inducitur, ut credat, hisce aliquid dia vini inesse. Iudicii praeterea defectus multum
confert, ut eiusmodi errores facile admittat. Nec enim curae rerum domesticarum permi
tunt, ut quid Deus sit, aut quo pacto coli deceat, serio inquirere possit.
Colit quidem Deum, etiam cultu interno, sed peruerse. Ideo enim eum colit, ut fortuis narum suarum ab eo impetret incrementa. Hine&cultus externi pertinax est defensor, quam semel de Numine imbibit sententiam,
aegre dimitat. sed ad magiam tamen simul
134쪽
sia ocliuis est, eo quod haec modum subito ditescendi, plerisque promittere videatur.
Sibi ipsi homo auarus parum aut nihil indulis get Laborum ac vigiliarum est patiens voluptatum contemptor, nec animae nec corporis magnam curam gerit, cum opes utrique praeferat: hinc&si magnam fortunarum iacturam faciat, iacile, ut violentas sibi inferat manus, adducitur
Erga alios inhumanus est immisericors, idemque calumniator inuidus, fraudulentusettiam &perfidus praeterea litigiosus,&vel le- Missima de causa iudicem fatigat beneficia ut memini conseri, ita in se collata grato agnoscere
animo nescit ad amicitiam etiam talarn, quae interthomines, qui vitarn nondum emendarunt,
anitur, plane ineptus est. I. LXXX. In statu coniugali, paterno, herili, & ciuili it ferioris personam, si externas actiones spectes, non male sustinere videtur. Est enim iugi patiens laborem insuper tolerans, ad rem fami- Iiarem , quod seruorum Sc uxorum est, augemdam non ineptus, sed idem tamen fraudulentus commodi sui cum detrimento superioris promouendi, non temere vllam negliget ocCasionem . . Sed ad alios regendos nemo
135쪽
figendam sunt necessatia, aut ad liberos liberali. ter edi. candos instituendos requiruntur. Si princeps hoc vitio laboret, grauissimis & non tolerandis exactionibus vexabit sobditos, ministris seruisque fidelibus raro utetur, cum lautis stipendiis praestantesin claros viros allicere, aut eos sibi obstringere negligat, hinc& bella in seli. citer geret, nec pacis consilia saepius prosperian
Decori plane est negligens. Namquemor sus est, cinepte taciturnus, praeterea inhuma nus, inurbanus vestibus sordidis vilissimis. que corpus tegit querulus insuper est, ciemporis praesentis calamitatem ubique loquitur, aut parsimoniae inculcat praecepta citatis semis per incedit passibus,& ore ac cunctis corporis ge- 1libus sollicitudinem qua idam, nescio quam curarum,quae pectus obsideant,praefert molem.
ceterum eum vitae genus,' aliae res existra hominem positae, . moribus occasionem praebeant, ut in capite praecedenti est demonia stratum, quiuis facile intestigit, hasce animi propensiones exinde utcunque aut imminui, ut augeri, aut etiam essici, ut aliter in hoc. aliter in alio homine, ista propensio se exerat. Sic alia ratione mi lea, alia aulicus, alia eru- ditus,
136쪽
ditus, alia denique mercator suam ambitionem prodit.
Cum etiam supra dictum sit hasce propensi
nes diuersimode inter se commisceri hic saltem obseruandurn huius commixtionis duplicem eumprimis esse effectum. Interdum enim propensio praecipua per alteram ita temper/tur, ut vitia quae hinc oriuntur, minus clan spicua fiant,&speciem virtutum induam, e. g. cum ambitio temperatur per voluptatum cupiditatem, aut per auaritiani. Quandoque autem vitia magisse produnt, omniumque oculis offeruntur, ut si supremo gradum auaritia teneat ad eam autem proxime accedat voluptatis cupiditas. . Sed
haec ut rite obseritentur, ipsi harum propensionum gradus sedulo diiudicandi,&inter se conserendi sunt
Superest, ut expromisi leg' morbos ex hiscevoimitatis propensionibus in coteras mentis facultates redundantes enumeremus. Et ad ι re .
hi tum quidem quod attinet, quibus per se obno. xiiis sit morbis, tam indicauimus. Ex voluntatis autem propensionibus onastino pendet , ut isti morbi augeantur aut in hoc vel illo homine aliter aliterque se habeant. .
137쪽
I 3 CAP. M . DE MORDrs,EMTrs Num derant, ad eas cognoscendas maiorem adserunt industriam, ita ei rores in percipiendo, Iudicando, ratiocinando facilius euitant, non temere dubitant, aut hae standi, nec quod admiratione dignum non sit, admirantur increduli
tamen sunt,& vix quicquam sibi etsuadent nisi causas eius rei habeant perspectas, Tu spicione Iaborant ratione ratiocinationis practiuae, ut fere iudicio practico pollent, ita calliditas potiris quam imprudentia in illis merito reprehenditur et quoad conscientiam autem, cum legum principiorumque notitiam per summam malitiam vel ut QTocenti haud immerito conscientia laxat secura, callosa,vi cauteriata illis tribuitur.
Contra qui voluptatibus indulgent, ut per
ignauiam Minciuiam rebus considerandis raro diu incumbunt, minus accurate earum notiones sibi formant, adeoque in odinibus mentis operationibus facile labuntur, haesitant, dubitant, admirantura creduli quidem sunt, sed quam admiserunt opinionem, aeque facile dimittunt: iudicio practicova. e mediocri sunt, cum prae- cipitantia cinaduertentia, qua maxime laborant, rerum actionumque αεμα maccurate Cognoscere non permittat. Ex ratiocinatione practica si eos aestimes imprudentes potius erunt quam callidi conscientiam habebunt dubiam
haesitantem, sed qua minime obstante, si occasio
138쪽
illis se obtulerit, criminiblis ex voluptatis propensione fluenti is, fisciti se obstringenta
De illis autem, quorum animis auaritia esset, ita habendum maiori qitidem in rebus cognostendis utuntur industria quam voluptatibus dediti, non tamen ob ingenii defeelum seliei ori successu. virneaeque tacite in omnibus intel-tictus operatiemibus errores innittunt, sed longe pertinacius eos durendunt, atque hinc etiam minus dubitant. Cum etiam omnia ad utilitatem referant, pauca admiramur. Sunt etiam creduli, sed errorem,quem ex creduhtate hauserunt, pertinacius defendunt follicitudo quoque, quae illos occupat, ne vitam rerum sitarum acturam faciant. vaIde suspicaces reddit: in rebus ad congerendas opes pertinentibus, callidi sunt, in ceteris, ob iudicit praetici desectiarci imprudentes: superstitio deniqάe, qua in supra illis vindicauimus, conscient Larix illorum ans' ssum ac ei iam reddit .
6. LXXX viri. . Phantasia hominis per se quidem alia
pta est , non tantum quod intellectus legibuo non semper obtemperer, sed quoa etiam quaedam in ea si procliuitas, ad resinatas nobisve bonas repraesentandas. Maxuma etiam
aius imbecillitas in eo conspicitur, quod lata
139쪽
li σε iii, nRM o Rit ΜεNT M. suis operationibu non iustum teneat ordinem, sed mox in illud moit in aliud obiectum feratur. Hinc tanta cogitationum uesanarum vanitas, prauitas, absurditas, ut nomo facile omnes suas
cogitationis publicae luci e poni velit. s. LXXXIX
Nihilosecius voluntatis morbis hanc phan, rasiae imbecillitatem insigniter augeri, extra omnem dubitationem positum est arbitrori Quin procliuitatem ad certa obiecta repraesentanda, dc simul inconstantiam, quae in eius opς rationibus deprehenditur, si non unice,certe ma ximam partem hinc dς pendere arbitror au enim saepius cerebro imprimuntur imagines, facilius recurrunti Ergo hominis voluptatibua imaginationein valde pronam de facile . reddi, ad res voluptatem torpuri afferre solitas, repraesent indas, mirum non est. Ead 44-- non in ceterit si rei habet
. Praeterea ut facultatum quae ingemκm eonin
stituunt, ut iudicii, ingenii spm uersie dicti,
ineinoriale, non sint inter si aequatae vires, licet ex corporis constitutione praeeipust pro veniat, voluntatis propensione ςsponden ea nihilo seci Lis tamen ipsae illae voluntatis incluoationes multum eo conserunt. Namquq aua tui cmoriam, iudicium ambitiosus, voluptati
140쪽
deditus ingenium, praecipua quadam ratione cxercet. Fieri ergo aliter nequit, quam ut eminente ultra modum una iacultate, ceterae nessi- santur di deprimantur.
Tandem ut in elligitur etiam, quo pacto istae propensiones ratione fictuum comparatae sint, primo illud denuo inculcandum aflectus ab istis propensionibus non aliter ac actum ab habitu
g. XCII. Deindri nec illud praetermittendum, propen- sones voluntatis hon tantum in affectus directe illis respondentes sed etiam in affectus cognato atque confiexas facile erumpere. Qui ambitione vexatur, non tantum, si obiectum conueniens adsit, ad affectum ambitionis excitatur facile, sed ad iram etiam, audaciam, similesque assectus est procliuis. Voluptati deditus meticulosus est, sperat metuit, amictibusque huc proxime ac. cedentibus expositus est. Auarum contra inui.
dia urit, tristis idem est, ac desperabundus. S. XC in sed video hic dubitari posta annon affectus per se pro mentis morbis sint habendia Constat
enim non aliam magis quaestionem inter Stoi.
cos: Peripateticos olim fuista agitatam. L XCIV. Equidem stoicos cum Peripateticis reuera