장음표시 사용
191쪽
asa CAP. IV DE SANITATE MENTI HvM. errores, Voluntatis sanitatem promoueat nihilo-
secius, i multi praecipui morbi, quibus laborat, voluntate originem trahunt,ita voluntate emenis data intellectum etiam emendari,in corrigi, necesse est.
Nimirum emendatae voluntatis homo, conis stanter xdiligenter, Ine praeiudicii in veritatem inquirit, hinc' ignorantiam , quae illi vi ioverti poterat, facile depellit, erroremque exuit Praecipitantiam Minaduertentiam, d auctoritatis opinionem vi si quid praeterea caliginis pravae, quibus hominis voluntas laborat, propensiones, in ellectu offundunt dum fugit, iudicium emendat, nihil quidem quod non habeat ex plorallim adfirmat aut negat, nec tamen sine ratione dubitat, aut temere quid admiratur Suspicio in illum plane non cadit hominibus tum credit, cum illis credere oportet diuinae auteni auctoritati fidem sine mora adhibet.
Conscientia gaudet tenera, cum valde sellicitus sit, ne quid, quod diuinae aduersetur voluntati, admittat fimul tamen laeta tranquilla, cum certus sit, cuncta eo se egisse animi proposito, consilioue, ut diuinae voluntati fieret satis
Cumprimis autem in eo elucescit prudentia ,
192쪽
sumpta hac voce non pro actu practice ratiocinandi, aut pro habitu, sed pro virtute, quae voluntatis correctionem sequitur,4 quatuor velut Prtibus,attentione,circum jectione,prouidentia. α discretione absoluitur.
Attendit nimirum vir prudens semper ad regulam vitae, voluntatem scilicet diuinam: itemque ad facta praeterita, obseruando, quo s.ccessu hoc vel illud fuerit susceptum, re denique ad vires suas, ne onus subeat, cui ferundo par non sit.
Circumspectio πιοτάσεων omnium habet rationem,idque in omnibus actionibus,ne ex earum neglectu aliquid admittatur, quod diuinae repugnet voluntati.
Prouidentia autem actionis euentum, quid ex ea tum sibi, tum aliis futurum sit, prospicit.
Discretio denique bona a malis accurate distin guit, ea etiam, quae speciem saliena boni praese ferunt, scrutatur, illorumque malitiam detegit. Cuncta vero eo tendunt, ut finis bonus sit. χmedia etiam, fini huic consequendo conuenietis tia, adhibeantur.
Praeterea dum homi virtuti operans animi, viribus, secundum rectam rationem utitur,
193쪽
1 4 C AP iv. DE SANITATE MENTISAE M.
phantasia quoque iura iustos reuocatur limites. Non enim amplius imaginibus rerum, prauis voluntatis propensionibus gratarum, cerebrum fatigatur. minc xiis facile ingenii xiudicii mor- . bis, qui aut ex praua consuetudine , aut ipsis illis propensionibus voluntatis, quibus homo in transuersum agitur, originem Uucunt, medelam affert.
Tandem & affectibus suis imperat,iisque leges dat, climites ponit, eos, qui in se nihil mali continent ad finem xobieetium bonum adhibita iusta proportione dirigit illos autem, qui alia quid mali secum vehunt, quantum potest, eradi. care annititur
Res extra hominem positae, cum hominis nondum emendati miseriam multis modis augeant, moX cupiditatem, mox metum, mox alias animi perturbationes m eo excitando, homini ad Dei voluntatem suas actiones componenti, nihil plane nocent. Diuitias enim Ionores, quae sensbus grata sunt, si illis carendum sit, non con cupiscit sin sua sponte illi obueniant, iis ita uti tur, prout Deus, ut iis uteretur,iussit.
Si sorinna aduersa ingruat, si cum pauperi te, morbis infamia, colluctandum sit, proin pto haec excipit animo, probe sciens, inuito
194쪽
cVM PRIMIS VOLUNTATIS. I sNumine nihil horum sibi contingere potuisse. Ast quae volente Deo sibi obueniunt, cum sciat nihil nisi boni ab eo sibi immitti, neutiquam mala esse firmiter credit, re hinc placide diuinae voluntati adquiescit,' nullo modo commo
Qui si ipsa mors sit subeunda, non contre miscit, sed praesenti animo vocem imperatoris, exstitione discedere iubentis, expectat. Namque inuito Numine se neutiquam mori posse plane persuasus est. Cum vero iubente Numine in hoc vitae theatrum prodierit,nullam causam videt,cur non eodem iubente,promptς hinc excedat. Et quidni excederet, cum mentem esse immortalem, Ic post mortem felicitatem suam αauehim, xcontinuatum iri, sciat
Atque hinc statim alter summae felicitatis essectus,summa scilicet desine bilis animi tranquillitas, sese nobis offert. Cum enim nec extra hominem, nec in illo quicquam sit, quod animum eius turbare possit, summa profecto tramquillitate illum gaudere necesse est. Accedit, quod amor Numinis animum ita exsatiet, vitamen neminem ullum eius fastidium subeat, cumque perennis' perpetua huius boni sit possessio, Detus omnis,& quicquid animuin turbare potest, procul aberit.
195쪽
Haec tranquillitas secuin vehit suauitatem quandam ineuabilem, quam gaudium animi latinnulli dictuit, non male quidem, si placidum istud, sine omni commotione animum perinfundens, intelligatur.
Comitem etiam habet libertatem . qua non tantum vitiorum affectuum durissimum iugum a mente depulsum est, sed cuncta etiam libenter agit,in patitur, quae sibi agenda, patienda nouit '
Tertius denique summae felicitatis effectus est amicitia bonorum cum bonis. Cum enim boni omnes ad unum finem tendant, maximaque mo-run, inter eos si similitudo, causae etiam, quae alios homines ad mutua odia scinimicitias impellunt, auaritia scilicet, ambitio,in voluptatis cupi .ditas, cessent, non potest non maximari arctissima animorum inter eos oriri coniunctio.
Haec coniunctio, cum per se homini, ad b- petenti, admodum iucunda sit, Juauitatem inessabilem adferat, magna tamen exinde etiam
sentit commoda. per enim & consilia sibi inuicem inseruiunt. quin itast tam molestum est,
196쪽
cvMPRIMI VOLUNTATI s. UT est quod non vir bonus amici gratia semper subire paratus sit.
Et haec est illamentis sanitas, haec est illa feli- Citas, quam omnes nauibus atque quadrigis petunt. sed quam pauci bnsequuntur quin, quae est humani generis infelicitas, quam ex solo rationis praescripto nemo consequi potest. Interim monstrat, tamen ratio scopum, &satis clare monstrathmnesque,adeo excitat, ut de vera via ratione ad illum pertingendi, solliciti sint. CAP. V.
HOMINUM MORES, ET PROPENSIONES, COGNOSCI POSSUNT.&uid per mores intelliga, sae, rum, tam rea . ur, si nes pertinent f. I. Sunt uel boni , vel mali, Ad istas temperamentum f. v. refertur,f. IX. X. Mores latitantes dissicuster In quo tamen caute proc cognoscuntur, I. 111 dendum I. M. Tum inaliis f. IV. sertim fi aliorum mo- Tum in nobis ipsis . V. es inuestemus .f. XII. Cognosci tamen possumper In temperamento diiud certa Ana f. eando fimul ad aetatem aesunt varia, . Vu respiciendum,*.XIII. sum eam occasiones morum,quo iure
197쪽
inter signa referantur, Aut memoria, . ransuopacto exscriptis moris alicuius indagentur, LXXXVII. f. XIV. V. Sursim spectatae parum probeant,f. XVI. Signa non ea alia, ue na suo pactosermo directe istis
mieapertinent, .XVII. suae referuntηr, .XIIX. minum mores indicet ε.XXX . Et quide aperte sequam tur. I. XXXIX. Ad certa vita reuocauo Bems animi uitia di m tur, I XIX. suopae, ex colore facisi,
pi queat, S. XX. lent, I. XL. XLL XLII. Ex faesis itidem hominum
XLIII. B. ex motibus tum eo poris, in quidem velindirecte. . umfaciei, I. I. u. ALIV XLRVeldirecte tim
Vbi eatiendum,nevitia,quo per naturam insunt,c-- fundamus cum iis, qua
' per e suetudium inrisum, . XLVI Ne in praecipua propensione designanda aberremus,g. XLIIX. XLIX. L. Ad illa non tam fingulae vo- Adplicatioprimo in nostrisces, quam integra oratio. moribus es insituenda, Exinees, I XXIII. Ex voce f. XXIV. Iura corporis, confor
qu/Aηis ρθ-gκomicis, ν XXV XXVI. XXVI Signa moralia, I XXIIX. me pertinent verba factari. XXIX. f. XXX.
Ex sermone mores colliguntur vel indirecte , vel
recte, XXXI. I. LI. In aliis primo inquirendum
rint, I LII. 2 pacto exsermone inte uuidde illis qui iam virtut
dicis,g. XXXII. XXXIII. aut ingenio, S. XXXIV. Item decidis quia ue vitiis Uvv' sunt immerso ui V iti sunt, obseruan dum, I LIii
198쪽
Mores hominum, ut ex supra die is patet, noribis nihil aliud sunt, quam dispositiones siue
propensiones. inclinationes voluntatis, ab bene aut male agendum, siue per naturam insint, siue per actus aepius iteratos, vel alia ratione, ac-
Cum vero in homine duplex propensio vel inclinatio sit, alia ad bona, alia ad mali, speciem tamen boni prae se ferentia, vel potius duplex amor, reetus Dei, prauus sui ipsius: hinc etiam duplici generis mores, boni mali itide oriunatur. Et mali quidem pro diuersitate morborum, qui is voluntas nostra laborat, itidem varii sunt: alii enim sunt hominum auarorum alii ambiti sorum, alii voluptati deditorum. . .
praeterea hosce mores propensiones dissi. culter cognoseimus, diiudicamus . non tantum in aliis. sed&in nobis ipsis.
Et ad alios quidem homines quod attinet, cum illorum astiones externae nobis saltem offerantur, 'raeterea ipsi data opera vitia sua dissimulent, speciemque virtutis induant, haud facile de illorum propensionibus iudicium ferri posse mirum non est
199쪽
Re tamen accuratius expensa, non minori dis- ficultate nostras, quam aliorum , propensiones detegimus. Cuius rei non alia est causa, quam praua, quae omnibus insidet, φι υτια. Ex hae enim tum ceterae propensiones malae istum illud ruoque fluit, quod ad nostra vitia excusanda aliae simus proni, quin ut vix animum ad mores nostros serio examinandos inducere queamus.
Interim nostra magnopere refert, Vt tum alio. rum, tum praecipue nostros mores, ct propensiones, accurate exploratos habeamus. deoque hunc in finem certa obseruanda sunt signa, quae in latentium propensionum cognitic emnos deducant. .
Signa haec commode in ea alia xnon ea Glia, haec iterum in naruralia seu secundaria, α
moralia seu primarii, dispesci possunt. VIII.
Signa causalia, quae re alus apriori vocantur, sumpta voce in laxiori ambitu, partim ipsas morum propensionumque causas, partim res, qua moribus tropensionibus contrahendis occasson suppeditant, mihi denotant. Cognita enim Causa, non amplius nos latere esseditis potest. IX.
200쪽
Ad Mna causalia primi ordinis praecipue refero temperamentum cuiusque hominis. Licet enim temperamentum non sit causa adaequata&unica propensionis, inclinationis, quae in homine conspicitur, multum tamen ad eam conis fert, partim ad certum obieetiam amandum, aut auersandum mentem hominis determinando. partim connatam ad praua propensionem augen. do, fouendo.
Quod si ergo mihi constiterit, orporis temperatnent in supremo gradu sanguineo aliquem gaudere, haud male inde colligo, illiun praecipua quadam propensione ad voluptates ferri, re ad eos affectus actionesque, quae ex eo fluunt valde procliuem esse. Si de me ipse hoe mihi constiterit eadem ratione argumenistari licebit. -
Ast vero cum nemo mortalium temperamento puro utatur, sed diuersimode quatuor ista temperamenta inter se sint permixta, magna hic opus est circumspectione, ne iudicium feramus, priusquam certi simus, quoto gradu circiter V. g. Darguineum temperamentum superet holericum, hoc phlegmaticum, d hoc rursus melancholicum .in vice versa.