Archaeologiae philosophicae sive doctrina antiqua de rerum originibus. Thomas Burnet Libri duo

341쪽

ηοyrina antiqua de 'rum Origis yis

ducto , a re vinis iis, lationum montentis, non eo inveterata opini e sententiam serre. Renitatem, tam po ero, doctis utrimpio rationibus, paucis expediam. - Aiunt primis expositionis adversarii, MIu D in Q otio , Aliud rerum jam creata rum Forinationem Loqui autem Molam de Creatione rerum ex nihilo, cujus Ericham statuit paucis retro millatiniis Nos aut mi id totum interpretari de Formation rum de interiae confusis inmmidum habit bilis dispositione statum quin, onis accipimus in nequia verbis Molis, nec aliunde, probari potest quod obtenditur. Voco apud Hebraeos, κτίζον apud Graecos, mare apud Latinos, vim istam non habenti Nec in quacunque Lingua, quod sciam, productio rerum ex nihilo, unica voce

comprehenditur. Vis 3 usus dictarum vocum in tribus istis linguis, satis nota sunt Et quoad Hebraucam speciatim, usumque in sacris literis, vocem, Ialiis actionibus essectisve applicari, quam primae rerum productioni apud omnes in consesso est . Ab istoc igitur vocabulo nihil probari potest. Neque, inquam, aliunde, vel a sacris literis, vela ratione, sustentari potest haec objectio. Ait quidem Apost,

τιιθαι Cadaptari, compingi, construio non significat productionem rei ex nihilo ideoque non dicit Apostolus, i η ξ οντων, sed Ac o α φαινοῦ - ων, κὐηρτι, ,hLii Ex non apparentib- sive quod a in evanuerint, in aliam sermam mutata sive quod olim etiam erant tenebrosa, oesia Nempe intellisit, quod antea notavimus, molem illam caedam

342쪽

molem, hoc Crios, in ordinem speciemque munή habitabilis digessit Deus, partes ipsus adaptavit, ouasi membra corporis, E iasi lemiae educta,

formata, coagmenta a. Denique quoad Rationem exteriorismundi phae mena, nimi est in rerum- natura quod novitatem Materiaearguit sed novitatem Formae, mulia .3Θnimo circa coelos nonnulla notavimus in praecedenti capite, quae aetatem plusquam sexmillenem non obscure indicant. omnis autem materia, ut antea cliximus, est coaetanea rat, ni fallor, omnis substan. tia creata. Angelos porro prae extitisse Mundo M saico, in superioribus probatum dedimus Animasque humanas suis corporibus errestribus prae- extitisse, docuit antiquitas, tam orientalis, quam . Occidentalis. Vides quam multa faciunt in partes antiquitatis rerum sed ex nullo Capite probari potest, Chaos Mosaicum, tunc temporis, e puro puto, nihilo prodiisse. Secundo obsieitur, quaerendo, si materia Chausextitit ante Mundi Molaici principium, Quid fuit. quem in finem extitit, aut ubinam loci, ante illud; tempus Respondeo, Haec non esse sollicitius quaerenda, cum magna ex parte notitiam nostram fil-giant. Sed vidimus quandoque novas sellas in coelo

oriri, quae nunquam antea apparuerant, quaStamen

prae- extitisse sub aliqua form i, walicubi locorum, aequum est , credamus. Praeterea Cometas iam in coelo advertimus, quorum origo primae sedes nos latent. Denique, neutiquam fingendum est, coelos . esse, incorruptibiles Corpora coelestia perinde ae Terrestria, suas habent vicissitudines ti transmutati-kυ, - ones Atque ipsae FiXs in Planetas, mediante Chao,

343쪽

dibus, in Fixas reviviscere. Ea est rerum orinium creatarum histabilitas reciprocati x Hac de materia Mundi Tertio . objicitur, quoad Formam, ordinem, genera, rerum conditarum, Mosem, ex hypothesi nostra, recessisse a seritate, Marerum natura quo consuleret, ut fingitur, utilitatibus populi QOLT insenti modulo. At veritas, inquiunt, est res

xv inviolabilis, quam nullo praetextu laedere, aut ipsius uenitatem infringere nullas ob causas o nitus abdicare licet, maximεviro sacro, & in tractam dis rebus sacris. Haec est decumana es rectio, quae omnium sere vutes complectitur ab si nuic obnitendae vel superam

da pares fuerimus, miniis metuendumerit a reliquis. . Fatemur imprimis, Mosem recessisse a veritate physicj in sua Cosmopoeiaci Fatemur etiam veritatem esse rem sacram, sed in sacris sunt varii gradus ordines, quorum alii aliis sunt magis aut minus in . violabiles. mio de veritate physica agitur, non Ora libaut divina. nihil. autem usitatius est in sacris litoris, quam neglecta veritate physica, rerum na-.

tura λαοδογματικω exhibere hoc est, secundum

opinionem, affectus, e .judicia, populi. Ita Terram planam, quadrangularem, exhibet sacra Scriptura Coelum olidum, I expansum tuta tabernaculi Lunam inter maxima syderaci Solem ab Oriente in occidentem quot illi cursitantema oceanum litoribus alii orem Hiec de qndo Corporeo. Dein Angelos alatos clinguatoc: Anima sique sanguineas

1 post mortem dormitura si Denique, Dei ipsius,Oytimi Maximi, aures, Oculos, manus, digit II, memorat, reliqua membra Praeterea, Infiniti Numinis

mouis locales, allectus, & passiones. Haec vera ςsse

344쪽

dixeris, vel ad optuna vulgi accommoliati Z nodsi in totontisque rediis non relagi aut res,inidat Scriptura sacra a veritate recedere, quid ni licuerit Mosi eadem uti libertate in tradendis rerum originibus t cum istiusinodi revera fuerint, ut earum o plicationem nucum S philosoplacam, populus, nee sepere nec ferre potuistit. Neque apud Sacros Scris toro tantum, sed etiam Gentium philosophos, moris erat, populum, ὁ πιλὸν α δ M. ρηαν κνων, ut illi loquubtur vel etiam Di aipulos νεο in V, crassis modo erudire. Et non nisi peracto quodam Tyrocinio iterario, ad intelliores rerum sensus admittere. Hunc dii cemis rudii dum inter Philos inhos sepius notavimus in-- cedenti libro secundum illud dictum Parmenidis,

-. . sed non uno modo celarunt veritatem An tinui quandoque sermone symbolico, parabolico, vel alias figurato quandonue sermone populariae plebeio quandoque res explicando et a 6 vel καταχ π,-- , non ad naturae in sic cum om- nium modorum exempla babem mucris dicibus :neque ideo mirandum, aut hos aut illos secutum esse Mosem, in explicando mundo naturali, ipsiusque

origine.

Diximus supra, in rebus lacris, alias aliis esse mcratiores: Quantumad meritatem, hanc sequimur, celamus, aut dissimulamus, pro rationum momentis, , quae inde pendent. Cui unquam, viro probo, viro pio religio est, aegrotos, Pueros, aut mentis male,compotes, in suum ipserum commodum fallereat dea

peres Et quid ni numeremus in hoc sensu rudem

345쪽

& hidoeileni plebem eodem modo tractandam 8 nempe cum res postulat. t majoris boni adipiscendi rotio. Malla dolo uti in alterius damnum, netis est: sed ob commune bonum, ad succurrendum infirmis, saltimus .fallimur sine crimine. Est aliquid magis saerosin mac inviolabile in ratum soni, ouam in ratione Veri Quae cum pariter conciliarii

is ubi cedit posterius priori. utinare ad propositum, Mesemque nostrinia, μ laenius Convenimus libenter, non temo aut -- causa recedendim, Da vero sed veruin Hs-- ne imictu est sum Durii: ii iin au uiniinem damiux est noxium Nostro amisi, si ita comparatum erat cum sis populo, ut nititue ciuii eorumfructu, nec sine damno, exquisitas immorigines iis exponere poterati sid si propo sitisset Moses, in exordio sis sit oris verum uidi sestema Ocissetquε suis ripatres intresque, Terram, quam pesibiis erimus, .

quaque nobis vi etur immota, o rerum omnium sta gyrare perpetuo, Meri celes

in te, ter int grum sui orbem singulis olumnari deis, singulis annis, aesti per altum hera chi Sola immensi s orbi Sol interea, qui nobis Metii sti eiu is 8c duodecimi

horis plus irinus, ingens coeli nostri stadium confiacere nos fallit cludit oculos. Ille enim haeret otio . fusan sua sede per diem noctemque atque id operis ommendat T rnae, ut diem, noctem, diversae.

anni tempora suo motu constituatis metiatur. Si hoc modo sermonem suum auspicattis esset Moses. annon, ut absurda narrantem, ea communi senis,

346쪽

nugivendum, rejecisset' Haec tamen vera sunt, licet non utilia aut idonea vulgo: quae eorum loco substituit Moses, licet ad literam non vera, maximi erant emolumenti, cingeniis aptata sui populi. In his igitur mutandis vicibus, cum res id extorquebat,

viri Cordati . φιλανθρωπου ossicium prastitisse mihi

videtur. Liceat alterum exemplum, argumenti confirman-

dicausa, & ad vindicandum Mosem, adjicere Fim. gamus Theoriam Telluris, a nobis propositam esse veram Fingamus inquam, dicis gratia, Tellurem primigeniam aliam fuisse ab hodierna constructa que eo modo&forma, quibus in dicta Theoria deo scribitur Operae pretium fuisset Mosi, aut dignum naunere Prophetae aut Legislatoris, has minutias physiologicas exponere poeulai sinetiam surdis cecunisset suam philosophiam neque enim hi laterum coctores, irantes adhuc porrum AEgypti cum Qui vitulum fissilem a Deo, optimo im' discernere non poterant potuissent unqua in prima

Dei opera, rerum principia, μνs motus naturae, recognoscere, in veritatis normam exigere Asini ad Lyram, ut inquit diverbium. Quare frustra suisset Moses in erudiendis his Philo*pbis: Nec frustra

tantum, sed etiam erustimati em suam apud populum minuendo, novae religionis, quam instituturus erat, vim 3 authoritatem eariter regisset omni itaque modo necessum fuit, illi, tum demittere in hoc argumento: ignaro populosa re, quo pragis prodesset. Quarto objicitur, si Cosmopoeiae ad veritatem PMam consermatae, populum incapacem habuerit M

ses, honestius, consilliusque illi fuisset, tacere inu caput de Creatione rerum, vel intactum praeterire, quam

347쪽

quam des E aggredi, sillarii pro vero substituere. Respondeo, Illud argumentuli, ita Mundi migine,

ut xerunt eatione, pentis, binistere, non erat in 'tegrum Mosi, neque tutum. . Habuerum

cumvlcjnae suo Osi Wanias sitim Historiam, aut physiologiam,de Mundi origine et in plerisq; vitiosam, Ic itera religi'm inimicam. Atque has similesve,

Traditiones, aut Mythologias, secuti fuissent, nisi aliter edocti Israelitae. Si nuptum non dederis fi liam, ipsa sibi maritum quaeret, Psimulis forsan, aut humili plebe nisi populo dederis suam fidem, dogmata, Mopiniones, ipsi sibi fingent, quisque pro suo ingenio, pro suo alseau aut prosiis vitiis. Praeterea, quod hic Mosi objectum velis perinde potes objici Christo Apostolis. Vita utura.

sive in coelo, sive inferno: supremum judicium, non possunt a vulgo rectesconcipi, secundum rei veritatem : ideone silentio premenda, aut sicco pede praetereunda Clir illo Apostolic Aliud plane testantur scripta Evangelicacie Apostolica ubi haec saepius depinguntur: non quidem accurate, sed per imagines populares memoriae firmiter inhaesiuras, movendis affectibus accommodatas Ita delitiis Paradis, & Coronis gloriae, adumbratur caelum. Infernum vero, Igni inextinguibili, frigore uenebris extremis vermibus denique cutemis carnem arrodentibus. Nec minus, Die Judicii, per clangorem Tubae, reserata sepulchra Libros rationum expositos, c erecta tribunalia, describitur. Sic vi sum est Spiritu Sancto, res acras humanitus tractare, etiam in summa luce Evangelii Et quae nude proposita 8 exacta ratione, a nobis concipi non poterant, non Propterea silenda duxit, sed in novas formas mitanda. In alias, inquam, sormas, quae

t magis

348쪽

possitnt, qui eod in actus consilio, doctrinam μMundi origine oleo inexplicabilem in sua psithim. non idcirco pretemisit: sed ei Milic ut ii , explicuit, quae religioni maxime esset pressitio

multum onereturi uitellectuin obuli. Tullini objicitur, si Hileia ossi rece sese in primis capitibi mori Ν - ni is ciet, ut

etiam Dubiumn Meridum: ti , linit qm virales si tingenii, Immata re sus ili storicus 3 laterales Diui hiissimam emes interpi eiu N.AM ,--His a Meum resiste. Ita luce, tuti erit sarat si usuri hanc Hem violaverim quaecunque ita dicta sunt, indi vesimi Diues , , -- de Mundo naturali agitur in fieri, imi erin receditur a sensu liter lia is quam in aliis locis:

quandoquidem mille exemplis patet,'in hac materilcros authores. Lumen naturale est Dei clamim, sque subter modi aut in sudario, absconiundum 1ed quoties huic locus est in veritate indaganda, γsius ope uti debemus, in sacris oraculis enucleandis.

Id oon male mihi dictum videtur, mi ubiam esse

seriptara interpretem in rebus natis avibus r sed philose

phiam intelligo non arulam jejunam, otiosi cere, Ni mentum sed quae naturae Phaenomenis, repetitis experimentis, blidisque rationibus, responclat. Denique in omnibus iiive Theologorum, sive Philo morum partes agimus, animo dod moderato, summaque in ramica rementia.&sietate, uti te

349쪽

Haec mihi videntur praecipua dubia, aut objectionum capita, quae remorari poterunt Lectorem, vel forsan arcere a sententia nostia amplectenda . Sententia, puta, quae statuit Mossem, praetermissa plerumque veritate physica rationes morales, ut ita dicam, vel Theologicas, secutum esse, in suade Mundi ortu narratione. Deum unicum esse Mundi Authorem ab ipsius providentia regiae constitui rerum omnium origines,motus, fines hoc imprimis stabilivit Moles. Et quoad modum originationis, aut ordinem, licet a scientiarum tramite deflexerit, non prolapsus est ad fabulas, ad nugas, aut crassas sub perstitiones, ut solent Colmogoniae gentium. Quibus omnibus multo castiorem esse Mosiaicam si contuleris, facile cognosces. Graecanicam ex Umdo, aliisque, nolii Pharηisiam ex Philone Biblio. ἴ- suiuam resert Diodorm Siculus aliasque alii Atque his jam libet praeterea adficere, ut singularum indolem videas distinguas, Arabicam Mahome

Aiunt Arabes, Deum pl. Max universitatem rerum conditurum omnium primum Tabulam quan D

futurassunt usque ad finem mundi, rn istam referret me facto, albam Margaritum procreavit quod, cum oculo

majestatis con*exisset, in tuas liquefactum est, unde Asessu emesit : Haec subsecuta est Zris productior

tum Animarum, o Angelorum . Cateras autem Cremtara moliens Dein album unionem creavit, qui flatimas intuita disino liquefactu est, ac bussire, fumomque fursum emittere, carpit, atque istumare facto,

Terras septem constitint,e 6-θuma, Deus nec non auso montes. Exfumo vero, totidem earlos. Atque ita

completa sunt Coelum Se Terra, secundum traditiones Arabicas. et His

350쪽

ms adhuc misto absurdior est Cosmopima re metana quae ' occurrit an iam θMilituum iacet ni time veritatum, atque hoc modo procedit. Omniam primum Mahometietis a Deo creata eL aevonis referens speciem se formam in σμή - ἡ positie. mirgarita, θρον - in tucherrimali arbore, ubi creuorem, nisi, tu mi , summis δε-

cultor inutis publicae studiosis. -- si in supra memoravimus, mi interroginti an optimas leges Atheniensibus condidisset, resimidit, 'ri quidem a Missi in epturio Ddmui inritam rem Hide Legislatoris Hebrai Omina diu uui tis, sarentique, si optim in Gno ei inti asae litis struxit missu , respondenduin itidem, Optimam quam illi serre aut capere poterant. Id quod -- pilaiter optimum est, in rebus immanis sepe attin gi non potest sed quod practicorum, vel, i sit verbo venia, practi bilium, optunia est, id pro sne lascopo habet vir prudens d cordatus. Neque quio quam reperio in scriptis factisve Mosaicis, quod ab hac regula discordat aut aberrat. Ac proinde vete rum sapientum trophetarum maximus, me judice, Rii Wria eximi ruit w robi inuri: Homo I