Fr. Baconi de Verulamio Sermones fideles, ethici, politici, œconomici sive interiora rerum. Accedunt faber fortunæ, colores boni et mali, &c

141쪽

fis plerumque est robur praecipuum; Unde sueeedet magna populatio, vires exiguae. Nusquam gentium , hoc quod dico, luculentius comprobatum est, quati exemplis Anglia, δc Gallia; Quarum A quamvis territorio,& numero incol rum longe inser ior,potiores tamen partessere se er in bellis obtinuit; hane ipsam ob eaussam, quod apud Anglos, coloni,&inferioris ordinis homines, militiae habiles sint, rustiei Gallia non item. Qua in re, mirabili quadam & profunda prudentia, excogitatum est ab Henrico Septimo Anglia Rege, sid quod in Vita ejus m -νia fissius tractavimus, ut praeuia minora atque domus Agrieolationis instituerentur, quae habeant certum , eumque mediocrem agri modum annexum , qui diastrahi non possit: Eo fine, ut ad victum liberaliorem sussciat, utque agricultura ab iis exerceretur . qui domini fuerint fundi. aut saltem usu. Ductuarii, non e ninductitii, aut mercenarii. Nam ita demum Characterem illum, quo Antiquam Italiam insignivit Virrit , merebitur Te gio aliqua; - Terea potens armis, atquε ubere gleba, Neque praetereunda est illa pars Populi, quae Anglia sere est peeuliaris, nee alibi

quod scio) inusii , nisi iste apud Polo

nos,

142쪽

nos, muli scilicet Nobilium : Hujus

enim generis etiam inseriores, quoad peditatum , agricolis ipsis minime cedunt. are certiisimum est, quod magnificentia , & splendor ille Hospitalis, atque Famulitia, & veluti Satellitia ampla, quae in more sunt apud Nobi s. & Gonerosos , in Anglia, ad potentiam militarem apprime conducant; ubi contra. Nobilium obscura, dc magis privata , & in se reducta vitae ratio, Copias militares minuit. . Danda est omnino opera, ut Arbor ista Monarchia. qualis suit Nebuchadne ris . habeat satis amplum ; & roia bustum ; ad ramos suos & fiondes sustentandas; hoc est, ut numeris indigenarum . ad subditos extraneos cohibendos, Latis siperque suffieiat. Illi igitur Status, ad Imperii. Magnitudinem bene comparati sunt, qui Im Ciυitatis faelle & Iibenter largiuntur. Vana siquidem suerit opinio, posse manipulum hominum. utcunque animis & consilio excellant, regiones nimio plus amplas Je spatiosas, Imperii jugo cohibere de starnare. Id ad tempus Artasse sacere possint, sed diuturnitatem hare res non assequitur. Spartani

parci fuerunt & dissiciles in eooptandis vis sivibus. Unde donee intra parvos limites dominati sunt,'res eorum firmar

143쪽

fuerunt, & stabiles; at postquam limiter

suos coepissent proferre, & latius dominari, quam ut stirps , turisbam exterorum, imperio commode coercere posset, potentia eorum corruit. Nulli

unquam Respublica sinus suos , ad novos Cives recipiendos, tam profuse laxavit, quam Respublica Romana. Itaque par erat , instituto tam prudenti . fortuna; cum in imperium toto orbe amplissimum succreverint. Moris apud eos erat, ImCilitatis prompte elargiri; idque in supremo gradu , hoc est , non solum Ius Commercii tam Connubii, Im Bareditatis; veru metiam Ius Suffragii, & Ius Petitionis sive Honorum: Hocque ru Isus, non .

singulis tantum Personis, sed totis iamiliis, imo Civitatibus; & nonnunquam integris Nationibus communicarunt. Huc adde consuetudinem deducendi Colonias, citibus Romana sives in solum exteriam transplantabantur. Quae duo Instituta si simul componas , dices profecto. non Ityniano, se diffudisse super Universum Ombem ; sed contra , Orbem universum se diffudisse super Romanos: Quae securissima proferendi Imperii est ratio. Subit mirari saepius Imperium Hissanorum , quoatam paucis indigenis tot Regna & Provincias amplexari & starnare possiti Ar

144쪽

Da Paos 1R. FINIBv IMPERII. I seerteisama ipis,pro Arboris stemmate satis grandi habeἔi debent: cum longe ampliorem contineant regionum tractum, quam Roma, aut Sparta, sub initiis suis, contigerat. Porro , quanquam Imcivitatu suis parce soleant Hispani imperine, quod proximum tamen est, faciunt ; Quippe, qui cujuscunque Nati nis homines, ad militiam suam ordinariam, promiscue admittant. Quinetiam, summum belli Impsrium , haud raro, aἀDuces, natione non Hs nos, destiunt. Attamen,& illam ipsain videntur, non ita pridem, indigenarum paucitatem sensisse. eique succurrere cupisse; ut ex Pragma rica Sanctione , hoc Anao promulgata,

Certissimum est, Artes Meetanieasse-ἀenta M. quae non sub dio . sed sub tebo exercentur; atque Manufacturas delicatas , quae digitum potius quam brachium requirunt, sua natura. militaribus animis esse contraria. In universum, Populi bellieosi feriari gaudent,& pericula quam labores micus exhorrent. Atque in hoe ingenio suo. non sunt admodum reprimendi . si . animos ipsorum in vigore conservare, cordi nsita sit. Magno itaque adiu- mento, Sparta, Athenis , Roma, aliisque

antiquit Reb publicis suis, quod habue-G rint

145쪽

1 ε DE PROFER. FINIBvs IMPERII. rint non ingenuos , sed servos plerunque, quorum laboribus istiusmodi opificia expediebantur. Verum mancipiorum usus, post Legem Chrisianam receptam maxima ex parte, abiit in desuetudinem. Huievero rei proximum est, ut artes istae alienigenis tantum permittantur a qui propterea alliciendi, aut saltem facile reeipiendi sunt. Nativorum autem Plebs ex tribus generibus hominum constare deis hel; Nempe ex Agrieolis, Famulis iv nnis, & Artiscibus ; quorum opera robur& lacertos viriles postulant: Cujusmoὀi sunt Fabri Ferrarii , Lapidarii , Lignarii, de similes; non annumerando Militiam scriptam. Ante omnia, ad Imperii Magnitudinem confert, ut Gens aliqua Armorum studium profiteatur, tanquam decus suum, & institutum vitae primarium,& in praecipuo honore habitum. Quae enim a nobis adhuc dicta sunt, ad habilitates tantum erga arma spectant, Quorsum autem habilitas, si non rei ipsi incumbitur , ut producatur iin actum Romuli ut narrant, aut fin- gunt, postquam e vivis exeesserat, illud Civibiti suis legavit, ut ante omnia rem militarem colerent, unde in Caput Orbis iterrarum Urbs eorum insurgeret. Imperii a

146쪽

denter quidem, sed diligenter tamen, ad illum finem & scopum, composita est de constructa, ut Cives sui Belligeratores e

sent. Persarum, dc Macedonum, idem erat institutum, sed non tam constans aut diuturnum. Britanni. Galli, Germani, Gothi, i Saxones,Normanni,& nonnulli alit,etiam

ad tempus armis se praecipue dediderunt. Turea idem institutum, Lege sua paululum extimulati hodie retinent,sed magna eum militiae suae cui nune est) deelinati M. In Europa Christiana, Gens, quae illud adhuc retinet & profitetur, soli sunt Hι-ssani. Verum res est tam liquida, & ma. mTesta,unumquemque in eo proficere maxime, in quo plurimum impendit studi i, ut verbis non indigeat. Satis sit innuisse, desperandum omnino alleui Nationi esse, quae non ex proseta arma & militiam eo-lae, iisque praeeipue studeat & incumbar, sibi veluti ultro obventuram insignem

aliquam Imperii Magnitudinem : Contra autem, certissimum esse temporis oracu- Ium, Nationes illas, quae in armorum pro

sessione 4e studiisdiutius permanserint, id quod Romani, Turcaque, potissimum se- , cere, miros in Imperio amplificando facere progressus. Quin & illae, quae bellica gloria, per unius tantummodo seculi sipatrum storuere;inde tamen,unico illo seeu-

147쪽

r 8 Da PROFER. FINIAVI IM PERII.lo , eam Imperii ampli rudinem asseeutae sunt, quam longo post tempore, etiam re- ni issa illa armorum discipi ina, retinueru nt. Praecepto praecedenti assine est; Ut Status quis utatur ejusmodi Legibus. & Consuetudinibus, quae justas illi caussas, aut

saltem praetextus, arma capescendi, tanquam in promptu ministrent. Etenim, ea est insita animis hominum Iustitiae apprehensio, ut bellum, squod tot sequuntur calamitates nisi gravem ob caussam, sal- item speeibsiam, inserre abstineant. Turcupraesto est semper, & ad nutum, belli causa: Propagatio scilicet Legis & Sectae sitae. Romani , quanquam pro magno decore Imperatoribus apud eos suerit, semes Imperii ipsorum protulissent, tamen ob hane causam , ut fnes proferrentur , nunquam. bella susceperunt. Aspiranti igitur ad Im- Nationi illud in more sit; Ut sensum habeat vividum de acrem injuriae alicujus, vel Subditis suis limitaneis, vel Mercatoribus, vel publicis Ministris, illatae;

neque a prima provocatione diutius tor- .peat, aut tardet. Item, prompta sit, de sacris, ad auxilia mittenda Sociis suis, de ειΣ-deratis: Id quod perpetuum erat apud Romanos e adeo ut ii sorte in Populum foeda vatum , cui etiam cum aliis scedus defensi νum intercederet, hostilis i pressio fa- i

148쪽

esset, atque ille a plurimis suppetias

peteret ι omnium primi temper adesse iid. beneficii decus nemini praeri piendum relinquentes. Quod vero attinet ad bella,antiquis temporibus, propter Sta- conformitatem qirandam, aut Corre stondentiam tacitam, gesta, non video in quo jure illa sundata sint. Talia silerunt bella , quae a Romanu suscepta erant . ad Gratiam in libertatem vindicandam ; Ita a Lacedamomis & Atheniensib- , ad

constituendas aut evertondas Democrarias. & Oligarrhias ; Talia quandoque ii- lata sunt, a Rebuspublicis aut Principibur. sub praetextu, subditos alienos protegendi,& a Tyraonide liberandi. Ad rem praesentem sussciat, ut illud decernatur; Noa esse expectandam, Statui alicui, Imperii Amplitudinem, nisi ad quamvis occasi-nem justam se armandi protinus expergi

scatur.

Nullum omnino eorpus, sire sit illud naturale, sive Politicum, absque exercit tione, sanitatem suam tueri queat. RegnRaurem aut Reipublicae justum atque honorificum bellum loeo salubris exercitatio-rsu est. Bellum Civile profecto instar ea loris febrilis est. At bellum externum is starcaloris ex motu; qui valetudini imprimis conducit. Ex pace enim deside atque tor-G 3 - pente,

149쪽

Iso DI PROFER. FINIBUS IMPERII. pente, de emolliuntur animi, &corrumpuntur mores. Sed utcunque res se habeat, quatenus ad alii vjus Status fit luit

rem, Magnitudinis proculdubio interest, ut quasi semper in armis sit. Atque exercitus veteranus perpetuo tanquam sub vexillis habitus, et ii res sit magni proculdubio sumptus de impensae; attamen ejusmodi est, ut statui alicui. quasi arbitrium rerum inter vicinos, aut saltem plurimum existimationis ad omnia conserat. Id quod insigniter cernere in Esanu qui jam per annos centum & viginti, Exercitum veteranum, ad aliquas partes, licet non se per ad easdem , aluerunt. Maris dominium, Monarchiae quaedam Epitome est. Cicero de Pompeii contra C sarem apparatu, scribens ad Atticum; Cou

sillum inquit) Pompeii , plane Themisio

cleum es; Putat enim, qui mari potitur, eum rerum potiri. Atque Casarem Pompe-

μι proculdubio delastasset, & attrivisset, nisi inani fiducia inflatus, ab illo incepto destitisset. Pralia navalia, quanti fuerint

momenti, ex multis exemplis patet. Pugna ad Actium , Orbis Imperium determinavit. Pugna ad Insulas Cursolares, Cimeulum in naribm Turca posuit. Multoties certe evenit . ut victoria navales , finem

summae belli attulerint; sed hoe factum

est,

150쪽

est, eum aleae hujusmodi praelioruin , to- titu belli fortun ominissa est. Illud mi-aime dubium, quod qui Maris potitur dominio, in magna libertate agit, & tantum. 'uantum velit, de bello sumere potest: Ubi contra, qui terrestribus Copiis est superior, nihilominus plurimis angustiis conflictatur. At hodie, atque apud nos Europati,si unquam,aut uspiam, potentia mala, quae quidem huic regno Britanni a in dotem ceuit, summi, in rerum fastigia, momenti est: tum quia pleraque Europa Regna Mediterranea simpliciter non sunt , sed maxima ex parte Mari cincta, tum etiam, qcia utriuslue India thesauti.& opes . imperio Maria, veluti aeeesi rium quiddam, existunt. Βιlia morima, veluti In tenebris gesta aenseri, positar, prae gloria & decore va- aio quae in hominet militares, istis temporibus, a rebus bellieis. resilire solebant. Habemus hodie. Artasse ad animos sa-ciendos ', ordinti quosdam honori os mi-itia: Qui tamen iam facti sunt armis

togae communes: Etiam in Seuiis Genti-ditiis Stemmam nonnulla habemus: Inse

Per, Hospitis , quaedam publiea, militibus

emeritis Se mutilath destinata i & hujusmodi. Verum, apud Veteres, in locis, ubi victoriae partae sunt, extructa Trophaea;