Iacobi Fontani Sammaxitani medici, ... Practica curandorum morborum corporis humani, in quattuor libros distincta

61쪽

ueo IACOB IF o NT ANI dures , in occipitia frequenter dolet. Sed Hippocrates alia profert prognostica grauiora '. Linguae asperae, in multum Aca phreniticae , ex Coacis per syriapathiam cum cerebro aestu incandescen

Item contremisere, ac stulte palpare manibuι phreniaticum' en inquit Hip. in hsdem Coacis , ex male aricto cerebro laesisque animalibus facultatibus. Quare aut iam adest phrenitis , aut mox futu

Phrenitis potest mutari in conuulsionem,& tremorem , quorum signa suntpalpitatis multa membrarum a fatu, flatus verb a debili calWre , stridor demtium nον conoetus, oculorum contortia , colli peruersio , bibere cum prepitu ex Coacis. Conuerti etiam potest in apoplexiam aut spon- . te,am Medici errore utentis nimis refrigerantibus,& stupefacientibus medicamentis. Sponte naturae fit quando frigida intemperies succcdit calidae, ob caloris innati dii spationem a calore praeter naturam , quae mortalis est. Cuius conuersionis signa sunt,somnus,& torpor pro sudus. Avicennas existimauit posse conuerti in hectica: sed nomine hecticae non est intelligenda febris hectica sed hectica dispositio. hoc explicauit Gal. comm. in sent. .l. I. pro rhetici, inquit, enim Dphrenitide ex bilios. Dcc. ortum ducente , cum is succm in cerebrum decubuerit, principis quidem qualιtate ipse, nondum toti corpori corebri permixta , tumultuose sunt 'desipientia : progressu vero temporis smile quidpiam contrahitur lanis, quae tincturam receperunt: nam hae tincturam retinent,non secus,ce proprium calorem Cr nativum. Talis igitur cerebri v

luti tinctura desipientiam hecticam habet, atque ob id

62쪽

His hbrum ut febrium hecticarum praua est. Signa

huius permutationis prodit. Avicennas , profunditatem oculorum , extenuationem totius corporis, paruum pulsum, & durum. Quae in phrenitide ranorantur in Fomnia , bonum δε- nuntiant, ex Coacis praenot. Quia somnia sint a gumentum somni: at ex somno conbcitur placatio phrenitidis: ex reminiscentia , memoriae bona constitutio , quae omnia in bonis ducenda

D Hrenitide albae deiectiones , priuatione biliosi

humoris non per obstructionem ductus cholido chi ad intestimini desati , sed per raptum humorum in cerebrum: in corporis exolutιo, non a madefactione principij neruorum , sed a dissoluta animali facultate motrice , graue malum est. lis factato cerebro neruorum principio, a quo natura motus&:sensus commoda capiebat. sed Luearauius fragor accesserit, ex superioribus enim constat , aegrum esse debilem : in rigor , aegro existente debili lethalis. Nec pqtest et Te criticus hic rigor cum exolutione. Ergo longe grauius malum signi

ficatur.

Phrenitici parum , raro bibentes, Haud cumsrepitur tandem convelluntur in contremisiunt, rarb& parum bibunt , non irrigata parte illa in qua sitis sedes est, ab humore seroso labente, e superioribus partibus, aut per eam transeunte . sputando, vel excreando : sed deprauatione sensus communis, unde rei molost e sentio non excitatur, nisi raro, quando accedit scilicet causia suifera magna,quae moueat phantasiam ad desideri. humidi. - . D ij

63쪽

IACORI FONTANI Cum strepitu vero bibunt male dispositis musculis faucium, & in ossicio deglutiendi laborantibus ob siccitatem , 3c inceptam conuulsionem. Tre,. mutat vero quia debilitatur facultas mouens, ita ut iam cum parte mouenda.ae quali robore pugnet. Convelluntur autem ob nimiam siccita

Fgregis tremares phreniticorum , etiam malum de nuntiant, Nam tremor est semploma cerebri alienati : a priuatione autem habitus denuo non comparatur. Ergo mors necessario consequitur.

Jn phrenitici, linguae obtremiscentes , malum , ex 2o. sene. prioris prorrhetici: indicant enim , ut scribit Gal. commenta in eum locum , imbecillitatem facultatis animalis. At omnis debilitas cuiuscunque facultatis in malis est ducenda. si in phreniticis cum perstigeratisne extremitatum adsit sputatis : nigra vomuntur ex Hipp. sent. I. lib. 3. porrhetita Sputatio quidem vomitus est praenuntia, inquit Gal. perfrigeratio autem extremitatum , siue superficiei corporis sigia ficat humoris vomendi qualitatem. Nam cum retrahat corporis calorem innatum ad se , malignus sit oportet ille humor & attrabitarius. Urina alia,st tenuis in phrenitide myrtis signum est, inquit Gil comment.'inaph. 2r. lib. 4. in quo etiam profert haec verba. Nultam in i phreniticum in quo variserit urina alta , m tenuis, quι conualuerit: quod significetur raptus humoris biliosi votius corporis ad cerebrum, a quo dissipantur omnes facultates animales , unde mors sequu

tura

Crisis laudibilis in phrenitide fit per sudores:

64쪽

MEDICINAE PRACT. LIB. I. D

per profluuium sanguinis e naribus , quorum s-gna in generali prognosti quaerenda sunt.

De indicantibus communibus seruandis in curatisne omnis infammationis interna , ex GaI. cap. c. lib. I3. methodi medenai.

COMMvNis, & prima indicatio omnis phleg-

mones in euacuario materiae in phlegmone, conceptae: Nam mosis qui contingunt repletrone curantur euacuatione ex aph. ar. l. a. Sed distinguendum. Nam inflammatio aut fit, aut iam facta est. In ea quae fit, indicatio est prohibitio confluentis humoris in locum affectum. Inhibetur autem commode si causam ipsins fluxionis imie nerimus, quae est duplea originae. Oritur enim aut ab ipsa parte phlegmone obsessa: aut ab alia, vel ab alijs partibus, vel ex toto corpore. Ex ipsa parte, quoties aut calidior facta aut dolore assici-citur. Ex alia, vel ex alijs partibus, cum una pars

mittit ad inflammatam, aut plures, aut torum cose 'pus. Verum inflammatio, aut est internarum partium, aut externarum: hoc loco de interna verba

facere nobis cst constiturum. Qine phlemone aut inflammatio adhuc in generatione est,eius causas prius abscindere , quam omnino generer Droportet. Eius vero quae iam facta est, causas curare. Si ergo dolor adsit , ipsum sedare conum nit. Si nimia caliditas sentiatur, eam contrariis

expedit oppugnare. Si vero plethoricum sit cor pus, detrahere sanguinem. Si deniqne adsit cacnochimia eaque quiescena , purgare humores

Diij

65쪽

peccantes. Euacuationes vero fiant per reuulsiones neceste est. Quare si in partibus inferioris ventris inflammatio fuerit, deiectorijs medicamentis uti non conuenit, ut si in urinarijs instrumentis extiterit medicamento diu retico, vel Vrinas prouocante. Si. in utero , medicamento menses ducente: sed potius vomitoriis. De sanguinis missione idem est inteLigendum. Eodem tempore si necessaria sit repercussio , oportet applicare medicamenta repellentia. Si veto sanguis sit vehementer parti impactus , non est amplius repercutiendum , sed discutiendum.

De victus ratione.

Victus ratio est instituenda contraria morbo: sed controuertunt M dici de aeris qualitate in phrenitide curanda. Alij namque expellant aerem frigidum : alij temperatum quod frigidus repellat adsitque febris continua , & magna

fuliginosorum excrementorum copia. Verum natura morbi spectanda est , & unde maior accedit viilitas. Certe maiorem consequimur utilitatem ex refrigeratione cordis pulmonum , re cerebri, quam sit incommoditas nata ex pauca retentione fulimnosi excrementi: tectum vero

caput elie debet. Adde quod repercutientia mprincipio imperantur, ut postea docebitur. Quale in principio saltem aec sit frigidus oportet, in aliis vero temporibus i ut in statum , aut morbi declinatione , minus frigidus , pro ur erit necesse. Parabitur ergo frigidu* respersione a quo

frigidae, herbis, solbs frigidijs, & alijs quae do

66쪽

cuimus ca. de cephala ia. Cauendum est omne suffumigium qualecunque sit , quia replet caput.

Celsus arbitratur ex veterum sententia, illos in tenebroso aere detinendos esse: Asclepiades contra , in luminosio : quoniam tenebrae exterrent.

Verum A ius scribit , iam ad lucis splendo.rem resipiscunt , in lucido degant aere.)At qui ad

lucem in furorem excitantur , tenebrosa domo decumbant. Cui quidem sententiae tandem sus- scripsit Celsus his verbis , O imum est , inqui utrumque experiri. Cr habere eum, qui tenebras horret, in luce: o' eum Pi lucem , in tenebris I Q vbι nullum est tale discrimen aegre si vires habet detineatur in luct lucido e se mero non habeat , in loco obsicuro, continendus est. Si quidem in luce versari pollit, picturis locus careat necesse est, diuersiam enim imaginationem inducunt prcturae , ex quibus mentis alienatio augetur. Contingit aurem non tantum ex conspectu imaginum diuersia cogitatio : sed etiam ex quibusdam lineamentis in parietibus impressis: ex his enim debilitate quadam imagonatricis, fingunt aegri multas siguras , & varias, quarum contemplatione animus defatigatur , d alienatio mentis crescit. Moueri nullo modo debet aeger: sed potius in quiete teneri aut ligari. Nam motus corpora siccat, & humores commouer. Quies vero humectat. Somnus in hoc morbo omni artificio est consiliandus : de quo ca. devigilijs. Proprietate tamen prodest ex Alexandro Benedicto , succus peu sedani , cum aceto mixtus. & infusus capiti. Item succus florum Ana- gallidis caeruleae , mixtus aceto , ex eodem

D iiij

67쪽

16 ΙΑco BI FONTANI Benedicto. Ide inquit, Vetustiores Medici pecudum τμtate vervecis , lupi, vulpis pulmones calidospraeferebant capiti deras alligatos,stinueteratos terrestris eranascet carnes , CV cor tarum testis, cum oleo rosiaceo , G' su ope sedani. Euitentur omnia animi pathemata praeter letiatiam mediocrem. Quare fugiatur conlpectus inimicorum. Sunt qui musica harmonia placantur, quod experti fuimus in nobilissimo & generosisis mora. dela Verdiere: qui cum saeuissima de lethali phrenitide discruciaretur, suauissimo concentu ita assiciebatur , ut phrenitide priuatus videretur : ea vero harmonia deficiente rursus in pristinum furorem agebatur. Moderatis in cibo adhibenda est : nam neque est implendus aeger, ne mams insaniat: nee ieiunio utique vexandus , ne prae imbecissitate in cardiacam incidit , inquit Celsus : neue ieiunio calofant , Er exsiccentur magis, ac magis humores.

Quare ptisana exhibeatur , si vires sint robustae. In virium debilitate detur caro vitulina , haedina, pullorum , gallinae, cum seminibus Diagidis , dc Oxalide. Haec saepius frustra praescri-puntur , quod a mente captis respuantur obstinate cum respuant omnis generis praesidia , cogendi sunt ad cinos , & ad potum aperto Ore instrumento proprio , naribus comprcssis, ut in litis deglutiant. Exsiccantur enim, & dissipantur ob violentiam morbi. Hipp. lib. 3. cap. 9. de morbis seribit humido potiones phrenitica cena res excepto vino) quia vinum est phreniticis inimicum : tamen in summa debilitate vinum aquosum dandum est : quod lib. de victus ratione in morbis acutis scribit Hipp.Hoc confirmatTrallianus cum ait,

68쪽

MEDICINAE PRO T. LIB. I. FIvinum, quod sitim restinguat dare phreniticis audendum e quibus multae urgent vigiliae, in vires imbecillisse-

tres autem non habeant vehementiam , in ardorem, Creoncoctio quaedam appareat in dirinis: atque is praestertim dandum est, qui vino meraciore uti consueuerunt, quo orificium ventricuti imbecillius, Crfrigidius habent. Inhιs enim vires refociliat, m res ferinos in mitiores mutat, somnumque conabat.

Num autem aqua frigida phreniticis sit exhibenda quaerunt Medici. Avicennas non esse dandam vehementerfrigidam scripsit. AZarauius contra. cui assentitur Rhasis li. diuisionum. Danda est aqua quae non sit nimis frigida,quia noceret membris sua natura frigidis,scilicet,meningibus: nec calida, quia non conuenit curationi. Quare aquam hordei praebere oporter, vinu gracorum, aquam decoctionis radicis acetosae mixtam cum syrupo delimonibus, aut alio simili. Et quoniam in phrenitide causa eii siti fera, nempe calida sicca, licet sitim non percipiant ut plurimum , propter meraris alienationem, idcirco sitis sedandae gratia, aliqua describemus remedia. Aquae laudabilis potus sitim sedat,quae aqua redditur melior agitatione, transeolatione, seu crebra transfusione: motus namque tenuiorem illam reddituum iniecto panis frustulo,tum leui coctura, ut terrestris portio separetur,tenuiorque aqua efiiciatur. Nam diuturniori coctione pars tenuior dissipatur, nec prist am suauitatem retinet: hae fa I

permeat, nec retinetur in ventre, nec bilesiit ut cruda, ex

Hipp. lib. de vict. rat. in acutis. Si nausea,aut animi desectio aegrum exerceat s vel sit compescendus humorum fetuor maximus, in ea debent coqui

69쪽

IAco N FONTANI grana aliqua mali punici, aut aranc ij, vel eiusdem

pulpa: uua acerba, aut baccae berberis, aut radices oxalidis. Componuntur ad eandem rem multa medicamenta.

V, aquae rosarumlbj. sacchari clarificati J. iiij. bulliant lento igne, misceantur cum duplo aquarcocta instigidatae:addantur Fyrupi, de limonibus,

de agresta,granatorum,aceto sus, & similes. Deco ctio seminum frigidorum maiorum sedat mirifice sitim. Vt seminum frigidorum maiorum ἶ.ij. includantur nodulo,& coquantur in aqua,quae colata frigida exhibeatur. Lagius scribit laminam ex auro linguae impositam ardorem & feruorem cius compescere. vel

mucilage is granorum psylli aqua tepida macerati, mucilaginis cytoniorum an . 3 iij. vini granatorum h. sacchari candi g. i. s. amyli parum: conterantur in ortario: fiat lo noc: si volueris ad Iulep redigere , adde aquae portulacae, & endi uiae an. q. s. coquantur lent cideinde clarificentur. Capiat 3. iij. vel iiij. Portulacae folia super lingua detenta sitim sedant. Cryitallus ore detentus idem praestat, subinde frigida aqua immersus. Lapis alectorius in caponis antiqui stomacho repertus, sedat omnem sitim. Si plet hora adsit cum virium robore; aut influxus in partem affectam fiat, praemisso clystere re molliente, aut si urgeat necessitas i sanguinis micso statim, deplendi causa, aut derivandi, aut reuellendi. Vetum in erysipelate meningum cerebri parcius detrahatur, quam in phlegmone. Qui enim ty

70쪽

MEDICINAE PRACT. LIB. I. Syeo abstinendum omnino putant sanguinis missione,aberrant..Nam proportione seruata plus educitur bilis quam sanguinis, quia tenuior est bilis: tum quia natura molestantem materiam , aut humorem foras excludere nititur: insuper cum sanguis ferueat, & bilis, detractione utriusque magis refrigeratur aeger. Ad diuersionem columbas vitias pedibus apponengas censet Forestus: frictiones, &ligaturas extremitatibus : cucui bitulae sunt etiam

ex usu.QNaeritur autem quae vena secanda sit. Aetius suadet mediam cubiti. Paulus simpliciter ex cubito sanguinem detrahendum esse. Trallianus ex venafrontis, si non possit cubiti vena secari. Rhasis, S Avicennas ex cephalica detrahendum putant. Alij

basilicam esse aperiendam censet. r. Nonnulli Iaphaenam. Verum illae omnes venae aperiuntur

non sine ratione ob diuersas indicationes. Nam ex Avicenna, si maxima fuerit iii capite sanguinis redundantia, cephalica tundenda est : si minor , media , si parua basilica . sed satius est ex loco ducere distinistionem. Et quia phrenitis asia sectio est interna cerebri , basilic est tundenda ob maiorem consensum : at si nulla possit aperiri in brachio propter aegri ferocitatem , tundenda est vena frontis. Vena autem saphaena aperienda est cum menses suppressi, aut haemorrhoides sunt causa antecedens phrenitidis. Non omittendum , si hypoglottides,id est, venae linguae possint aperiri, earum apertionem ma-γimum afferre commodum , post generalia remedia. De tempore venae secandae statuendum est, a