장음표시 사용
281쪽
18o L. ANNAEI sENECAE nocet gubernatori, non tamen illum deterioremiscit. Quidam Stoici ita adversus hoc respondent: Deteriorem fieri gubernatorem tempestate ac Pr
cella , quia non possit id quod proposuit efiicere,
nec tenere cursum suum: deteriorem illum in arte
sua non fieri, in opere fieri. Quibus Peripateticiis: Ergo, inquit, re sapientem deteriorem faciet paupertas Ac dolor, bc quidquid alluc, tale fuerit: vi tutem enim illi non eripiet, sed opera ejus imp diet. Hoc recte diceretur, nisi dirumnis esset g
hernatoris conditio, 8c sapientis. Huic enim propositum est in vita agenda, non utique quod temtat, efficere, sed omnia recte facere: gubernatori propostrum est, utique navem in porrum perducere. Artes ministrae sunt: praestare debent, quod promittunt: sapientia domina rectrixque est A tes serviunt vitae, sapientia imperat. Ego aliter re spondendum iudico, nec artem gubematoris deteriorem ulla tempestate fieri, nec ipsam adminia strationem artis. Gubernator tibi non selicitatem .
promisit, sed utilem operam, & Iravis regendaeicientiam. haec eo magis apparet, quo illi magis aliqua fortuita vis obstitit. Liui hoc potuit dicere,
Neptune nunquam hanc navem, nisi recham: arti satisisciti tempestas non opus gubematoris imp
dit, sed successum. Quid ergo inquis. Don nocet gubernatori ea res quae illum tenere portum v int3 quae conarus ejus irritos efficit quae aut refert illum, aut detinet, dc exarmati Non tanquam g bernatori, sed tanquam naviganti nocet. Alioquin gubernatoris artem adeo non impedit, ut osten data tranquillo enim, ut Munt, quilibet gubern tor est. Navigio ista obsunt, non rectori ejus, qua, rector est. Duas personas habet gubernator: in
ram communem cum omnibus qui eandem cons sulerunt navem, qua ipse quoque vector est: au
282쪽
teram propriam, qua gubernator est. tempestas tanquam vectori nocet, non tanquam gubernatori. Deinde gubernatoris ars alienum bonum est. ad eos quos vehit, pertinet: quomodo medici ars ad eos, quos curat: sapientia commune bonum est
oceorum cum quibus vivit, & proprium ipsius.
-mque gubernatori fortasse nocetur, cujus miniasterium aliis promisium tempestate impeditur: s planti non nocetur a paupertate, non a dolore, non ab aliis tempestatibus vitae. Non enim prohibentur opera ejus omnia, sta tantum ad alios per-.tinentia: ipse semper in actu est, non in esse .lunc maximus, cum illi fortuna se opposuiti tunc ipsius silentiae negotium agit, quam diximus 3c ali num bonum esse, dc suum. Praeterea, ne aliis qui isdem runc plodesse prohiberur, cum illum aliquae
necessitates premunt. Propter pauperintem prohiberur docere, quemadmodum tini landa respublica siti at illud docet, quemadmodum tractanda sit
paupertas i per totam vitam opus ejus extenditur. Ια nulla Hrtuna, nulla res, atas si lientis excludit. Id enim ipsum agit,quo alia agere prohibetur. Ad utrosque casus aptus est: bonorum rector, Sci malorum victor. sic, inquam, se exercuit, ut 'ita tutem tam in secundis quam in adversis exhibeat: nec materiam ejus,sed ipsim intueatur. Itaque nec paupertas illum, nec dolor, nec quidquam aliud, quod imperitos avertit & praecipites agit, prohia. et. . Tu illum premi putas malis utitur. Non ex ebore tantum Phidias scies ais ere simulacra, fisciebat ex aere: si marmor illi, si adhuc viliorem
materiam obtulisses, fecisset quale ex illa fieri optimam posset. Sic cipiens viriurem, si licebit,in divitiis explicabiti si minus, in pauperrare: si p iterit, in patriai si minus, in exsilio: si poterit, imperator; si minus, miles: si poterit, integer, si mi
283쪽
181 L. ANNAEI SENECAE nus, debilis. quamcumque λrturiam acc erit ,' aliquid ex illa memorabile iniciet. Certi stando mitores ferarum, qui saevissima animalia dc ad o cursim exterrentia hominem, docent pati jugum: . nec asperitatem excussisse contenti, vi e in con- ltubernium mitigaui. Leonibus magister manum linserint, osculatur tigrim sirus custos, e mantem lminimus AEthiops jubet subsiderein genua, ambulare per funem. Sic inunxest anum domandi mala. Dolor, egestas, igncminia, carcer, exsilium, & ubicumque horrenda, cum ad hunc Pe
E P I s T. LXXXVI. vita Africani; ad cis-bat o , nee polito, . nee lauto. Contra luxum sui avi, In extremo, do oleis serendis, occasione vilia.
IN ipsa Scipionis Uricani villa iacens haec tibi
scriia,adoratis manibus ejus re ara,quam sepuberum esse tanti viri iussec .animum quidem ejus: in caelum,ex quo erat, redisse persuadeo mihi non epila magnos exercitus duxit, thos enim re Cambyses furiosus, ac furore seliciter usus habuita sed
ob egregiam moderationem pietatemque, m sin illo a trabiam, cum reliquit patriam, quam um defendit. Aud Scipio Romadeesse deb t, i aut Romae libertas. N l, inquit, volo claromelagibus, nihil institutis. aequum inter Omnes cruves ius sit: utere sine me beneficio meo, . patria.. causia cita libertatis sui, ero dcargumentum. Ex eo,
si plus quam lita expedie, creva. Quid ni ego admirer hiac magnitudinem animi, qua in exsilium
voluntaritim secessit, dc civitatem exoneravia Eo perductares erat, ut authberias Scipioni, aut Sciapio libertati faceret injuriam. neutrum is erati
Itaque dedit locum legibus, dc se Liternum rece-- Pit,
284쪽
pit, tam suum exsilium Reip. imputaturus, quam Hannibalis. Uidi villam struetam lapide quati
to, murum circumdatum silvae, turres quoque in propugnaculum villa utrimque subreeis. Ciste nam aedificiis ac viridibus subditam, qvie sinicere inusim vel exercitus posset. Balneolum angustum,tenebricosum ex consiletudine antiqua. non vides,atut majoribus nostris caldum, nisi obse rum. Muna ergo me voluptas subit, contemplantem mores Scipionis ac nostros. In hoc am
gulo ille Carthaginis horror, cin Roma debet, quod tantum semel capta ein , abluebat corpus laboribus rusticis sessum: exercebat enim opere se, terramque sui mos fuit priscis ipse sebigebat. sub hoc ille tecto tam sordido stetit, hoc illum pavimentum tam vile siutinuit. At nunc quis est, qui se lavati sustineat3pauper sibi videtur ac sordidus, nisi parietes magnis re pretiosis orbibus refuls runti nisi Alexandrina marmora Numidicis crustis distincta sunt, nisi illis undique operosa& in
picturae modum variata circumlitio praetexituri nisi vitro ab Mirur camerarii nisi Thasius lapis, quondam rarum in aliquospectaculum templo, scinas nostras circu diri in spias multasudati ne corpora exinanita demittimus; nisi aquam a gentea episto assiderunt. Et adhuc plebeias fist las loquori quid cum adhalnea libertinorupem nero quantum statuarum,quantum columnarum est nihil sustinentium, sedis ornamentum posit rum, impenta caussa quantum aquatam per gradus cum fragore labentium iEo deliciatiun pervonimus, ut nisi gemmas calcare nolimus. In hoc balneo scipionis minimae sunt, rimae Π-s quam senestrae, muro lapideo exsectae, ut sine injuria munimenti, lumen admitterent. At nunc blattaria 'vocant balnea, si qua non ita aptata me, ut i
285쪽
28 E A N NARI SENE c Agrius diei solem senestiis amplissimis recipiant di nisi& lavamur simul & colorantur;nisi ex solio agros dc niaria prospiciunt. Itaque quae concursum M ladmirationem habuerant cum dedicarenrur, haec in antiquorum numerum rejiciuntur,cum aliquid novi luxuria commenin est, quo ipsa se obrueret. At olim & pauca erant balnea nec ullo culm exo nata. Cur enim ornaretur res quadrantaria, &in lusum, non oblectamentum reperta Non sussum debarur aqua, nee recens semper velut ex calido sonte currebat: nec referre credebant, in quam perlucida sordes deponerent. Sed, dii boni, quam j vabat illa balnea intrare obscura, & gregali tectinxio inducta, quae scires Catonem tibi aedilem, aut Fabium Maximum,aut ex Corneliis aliquem ma nu sua temperasse Nam hoc quoque nobilissimi aediles iungebantur ossicio, intrandi ea loca quae populum receptabant, exigendique munditias, de utilem ac salubrem temperaturam: non hanc, quae nuper inventa est, similis incendio. adeo quidem ut convictiim in aliquo scelere servum, vivum l vari oporteat. Nihil mihi videtur jam interesse.
- ardeat balneum, an caleat. Qimiae nunc aliquinisticitatis damnant Scipionem,quod non in cliudarium suum latis specularibus diem admiserat quod non in multa luce decoquebatur, dc exspe-mbat, ut in balneo concoqueret O hominem calamitosumi nesciit viveret Non pacata aqua la- vabatur, sed si e turbida, 3c cum plueret velim
mentius , paene lutulenta. Nec mirum ejus intererat , an sic lavarerur: veniebat enim, ut sudorem illic ablueret, non ut unguentum. nunc quorumdam suturas voces credis Non invideo
Scipioni: vere in ex silio vixit, qui sic lavabatur. Imo si scias, non quotidie lavabatur. Nam , ut ψunt qui priscos mores urbis tradiderunt, brachia
286쪽
3c crura quotidie abluebant, quae scilicet sordes opere collegerant: ceterum toti nundinis lavaba - tur. Hoc loco dicet aliquis, liquet immundissimos fuisse. Quid putas illos oluisse militiam, laborem, virum. Postquam munda balnea inventa sunt, urciores sunt. Descripturus infamem & nimiis notabilem deliciis Horatius Flaccus , quid ait Pastillos Ru in olet. Dares nunc Rufillum, perinde esset, ac si hircum oleret, & Gorgonii loco esset quem idem Horatius Rufillo opposuit. Parum est sumere unguem . tum, ni bis die terque renovetur, ne evanescat in corpore. Quid, quod odore tamquam suo gloriantut 3 Haec si tibi nimium tristia videbuntur, - villae imputabis : in qua didici ab AEgialo diligentissimo patrefamiliae sis enim nunc hujus agri pos-- sesibi est in quamvis verus arbustum posse transfiemri. Hoc nobis senibus discere necessarium est, quorum nemo non olivetum alteri ponit. Quod vidi, hoc dico : illud arboretum trimum aut quadrimum fastidienti fructus autumno deponere. te quoque proteget illa, quae
Tarda venit, se factura nepotibus umbram:
ut ait Virgilius noster: qui non quid verissime, sed quid decentissime diceretur, adspexit; nec agria colas docere voluit, sed legentes deleetare. Nam ut omnia alia transeam in hoc quod hodie mihi necesse suit reprehendere, adscribam: Vere fabis satio AEF, tune re quoque medrea putret Aeeipiunt sulci, O milis venit annua cura. An uno tempore ista ponenda sint: dc an utriusque verna sit satio, hinc aestimes liceta Iunius mensis est quo tibi scribo , jam proclivus in quitum. Eodem die vidi fabam metentes, milium serentes. Ad olivetum revertor, quod vidi duobus modis dispositum. Magnanim arborum truncos circum-
287쪽
18ς L. ANNA ET SENECAE cisis ramis, & ad unum redactis pedem, cum se eo suo transbilit, amputatis radicibus, relicto in tum capite ipso, ex quo illae pependerant. Hoc fimo tinctum in scrobem demisit: deinde terram non messit tantum, sed calcavit 6c pressit. Negat quidquam esse hac ut ait spissinione efficacitas.
videlicet stigus excIudit & ventum minus praeterea movetur: dc ab hoc nascentes radices prodire patitur, ac solum apprehendere, quas necesse est teneras adhuc, & precario haerentes, levis quoque revellat agitatio. parum autem arboris, antequam obruat, radit. ex omni enim materia quae nudata est, ut ait, exeunt radices novae. Non plures a tem super terram eminere debet truncus, quam tres aut quatruor pedes: citim enim ab imo vestietur: nec magna pars, quemadmodum in olivstis veteribus,acida & retorrida erit. Alter ponendi modus hic fuit. Ramos series, nec corticis duri, quales esse novellarum arborum solent, eodem
genere deposuit. Hi paullo tardius surgunt: sed cum tamquam a planta processerint, nita habent in se horridum, nec triste. Illud etiam nunc vidi, vitem ex arbusta lao annosam transferri: hujus impillimenta quoque si fieri potestin collegenda sunt, deinde liberitius stemenda vitis, ut etiam ex
corpore radicescati Et vidi non tantum mense F bruario positas, sed etiam Manio exacto tenene& complexae sunt non suas ulmos, Omnes autem
istas arbores, quae sut ita dicam grandiscapiae sunt, aut aqua adjuvandas cistemina: quae si pi dest, habemus pluviam in nostra potestate. Pluraee docere non cogito: ne quemadmodum AEgialus
noster me sibi a tiarium paravit, sic ego parem
288쪽
FrugalitM Seneca, ct externorum contemptus: admonitio ad alios, ut sc velint, faciantque. Di serratiuncuta deinde, quibus approbat Fortuita in bonis non esse: dumtaxat Commoda dici posse. Aufragium, antequam navem ascenderem, se-
ci: quomodo accideri non adjicio, ne dc hoc
putes inter Stoica paradoxa ponendum: quorum nullum esse selsum, nec tam mirabile quam prima lacte videtur, cum volum is approbabo,imo etiam nolueris. Interim hoc me iter docuit, quam
multa haberemus silervacua, 8c quam lacile j dicio possemus deponere, quae si quando necessitas absistit,non sentimus ablata. Cum paucissimis servis, quos unum capere vehiculum potuit, sine ullis rebus, 'nisi quae corpore nostro continebat - tur, ego & Maximus meus biduum jam beatismemum agimus. Culcitra in terra jacet, ego in culcitras Ex duabus penulis, alterastragulum, altera - opertorium facta est. De prandio niuit detrahi po- tuita paratum suis non magis hora, nusquam sine caricis, nusquam sine pugillaribus. Illae. si panem habeo , pio pulmentario sunt: si non, pro pane. quotidie mihi annum novum iniunt, quem m,faustum & selicem reddo bonis cogitationibus, lanimi magnitudine: qui numquam major est, quam ubi aliena seposuit: dc fecit sibi pacem, nihil timendo: fecit sibi divitias, nihil concupiscendo. ehiculum in quini impositus sum, rusticum est.
Malae vivere se ambulando testantur, mulio e calceatus non propter aestiue Vix a me obtineo, ut hoc vehiculum velim videri meum. Durat ad huc perversa recti verecundia. quoties in aliquem l comitarum lautiorem incidimus, invitus erubescor quod argumentum est, ista, quae probo, quae . laudo,
289쪽
χ88 L. ANNAEI sa NT C avlaudo, nondum habere certam sedem 3c immo μ bilem. Qui sordido vehiculo erubescit, pretioso gloriatur. Parum adhuc pioseci, nondum audeo
frugalitatem palam serre,etiam nunc curo opinio- nes viatorum. Contra totius generis humani opiniones mittenda vox erat: Iusistis, erratis, si petis ad supervacua, neminem aestimatis suo. Cum
ad patrimonium ventum eth diligentissimi computatores , sic rationem ponitis singulorum : quibus aut pecuniam credituri estis, aut beneficia. Nam haec quoque jam expensa seriis. Late possiti det, sed multum debet: habet domum sormosam, sed alienis nummis paratam: semiliam nemo cito speciosiorem producet, sed nominibus non reis spondet. Si creditoribus solverit, nihil illi supermetit. Idem in reliquis quoque facere debebatis, e cutere quantum proprii quisque habeat. Divitem illum putas, quia aurea silpellex etiam in via eum sequitur, quia in omnibus provinciis arat, quia magnus kalendarii liber volvitur, quia tantum
suburbani agri possidet, quantum invidiose in desertis Apuliae possideret: dc cum omnia dixeris, pauper est. quaret quia debeti quantum inquis. omnia: nisi forte judices interesse, utrum aliquis ab homine an a sortuna mutuum sumpserit. d
ad rem pertinent mulae saginatae,unius Omnes coloris 3 Gid ista vehicula caelata
.- instrati stiro alipedes, pictisque tapetis. Aurea periuribsia rimi a monilia pendent. . Tecti aura,fulvum mandunι sub dentibin auru. Ista nec dominum meliorem possint lacere, nee mulam. M. Cato Censori quem tam rem. hercule profuit nasci quam Scipionemr alter enim cum hostibus nostris bellum, alter cum moribus gessit in canterio vehebatur, & hippoperis quidem impositis, ut secum utilia portaret. Ο quam cuperem
290쪽
rem illi nunc occurrere aliquem ex his trossulis i ivia divitibus, cursores& Numidas, & multum ante se pulveris agentem l Hic sine dubio cultior comitatiorque quam M. Cato videretur: hic,intexillos apparatus delicatos qui cummaxime dubitat, utrum se ad gladium locet, an ad cultrum. O
quantum erat saeculi decus, imperatorem triumphalem, censorium s& quod super onmia haec
est) Catonem, uno caballo esse contentum, & ne toto quidem l Partem enim sarcinae, ab utroque latere dependentes, occupabant. Ita non omnibus obesis mannis,dc asturconibus,dc tollutariis pci ferres unicum illum equum, ab ipso Catone destichun 3 Video non fururum finem in ista maturiis. ullum, nisi quem mihi ipse fecero. Hic itaque conticescam, quantum ad ista: quae sine dubio talia divinavit futura, qualia nunc sunt, qui primus appellavit impedimenta. Nunc volo paucissimas
adhuc interrogationes nostrorum tibi reddere, ad virtutem pertinentes, quam suisfacere vitae beatae contendimus. Quod bonum est, bonos iacit: nam& in arte musica quod bonum est,facit musicum. fortuita bonum non faciunt: ergo non sunt bona.
Adversus hoc sic respondent Peripatetici, ut quod primum proponimus, falsum esse dicant. Ab eo, inquiunt, quod est bonum, non utique fiunt boni. In musica est aliquod bonum, tanquam tibia, aut chorda, aut organum aliquod aptatum ad usus canendi: nihil tamen horum facit musicum. Hic respondebimus. Non intelligitis, quomodo posuerimus, quod bonum est musico. Non enim id dicimus, quod instruit musicum, sea quod ruit: tu ad silpellectilem artie non ad artem venis. Si quid
autem in ipsi arte nursica bonum es , id utique musicum iaciet. Etiamnum facere id planius volo. Bonum in arte musica duobus modis dicitur: aD