L. Annæi Senecæ philosophi opera omnia; ex ult. I. Lipsii emendatione. et M. Annæi Senecæ rhetoris quæ exstant; ex And. Schotti recens L. Annæi Senecæ philosophi tomus secundus. In quo epistolæ, & quæstiones naturales. 2

311쪽

sio L. A N N AE I S E N E c Ago cetera. Quid enim prodest, imus aestimata habere omnia, si sis impetu nimius Quid prodest impetus repressisse, & habere cupiditates in tua potellate, si in ipse rerum actione tempora ignores , nec scias quando quidque, dc ubi, dc quemadmodum agi debeat3 Niud est enim, dignitates & pretia rerum noste: aliud articulos: aliud impetus refraenare, & ad agenda ire, non ruere. Tunc ergo vita iasibi concors est , ubi actio non destituit impetum. Impetus ex dignitate rei cujusque concipitur, perinde remissus acriorve, prout illa digna est peti. Naturalis pars philosophiae in duo scinditur: Co Poralia , bc Incorporalia. Vtraque dividunmt in suos, ut ita dicam, gradus. Corporum locus in hos primum, in ea quae iaciunt, dc quae ex his ψ- gnuntur: gignuntur autem elementa. Ipse elementi locus, ut quidam putant, simplex esst: ut quidam, in materiam, & caussam omnia moventem, dcelementa dividitur. Superest ut rationalem partem philosophiae dividamus. Omnis oratio aut continua est, aut inter respondentem interr

gantem divisa. Hanc POMgratata, illam i,

iata placuit vocari. haec, verba curat,dc sensus, Mordinem. in duas partes dividitur: in verba, dc significationes: id est, in res quae dicuntur, dc vocabula quibus dicunmti Ingens deinde sequitur utriusque divisio. Itaque hoc loco finem faciam: - Ερ summa sequar fastigia rerum. Alioqui si voluero facere partium paries, quaesti num liber fiet. Haec, Lucili virorum optime, quominus legas non deterreo: dummodo quidquid

. legeris, ad mores statim referas. Illos compesce, marceutia in te excita, soluta constringe , coni emacia doma, cupiditates tuas publicasque, quam

tum potes,vexa: dc istis dicentibus, Quousque cadem

312쪽

em 3 responde, Ego debeo dicere, Quousque ea-Dein peccabitis Z Remedia ante vultis, quam vitia

desinere. ego vero eo magis dicam, & quia rec satis, perseverabo. Tunc incipit medicina proficere, ubi in corpore alienato dolorem tactus expres.

Dicam etiam invitis prosurum. Aliquando ali qua ad vos non blanda vox veniet: dc quia verum snguli audire non vultis, publice audite. Quousque fines possessionum propagabitis Z ager uni domino, qui populum cepit, angustus esL Quousque arationes vestras porrigetis, ne provinciarum quidem satione contenti circumscribere praediorum modum 3 Illustrium fluminum per privatum d cursus, & amnes magni, magnarumque gentium termini, usque ad ostium a fonte, vestri sunt. Hoc quoque parum est, nisi latifundiis vestris maria cinxistis: nisi trans Hadrianum, & Ionium, AE-gaeumque, vester villicus regnet: nisi insulae, ducum domicilia magnorum, inter vilissima rerum numerentur. Quam vultis, late possidete: si sundus, quod aliquando imperium vocabatur: facite

vestrum quidquid potestis, dum plus sit alieni.

Nunc vobiscum loquor, quorum aeque spatiose luxuria,quam illorum avaritia dissianditur. Vobis dico: usque nullus erit lacus,cui non villarum vestiarum festigia immineant Z nullum flumen, cujus non ripas aedificia vestra praetexant Ubicumque scatebunt aquarum calentium venae, ibi nova diversoria luxuriae excitabuntur. Vbicumque in aliquem sinum littus curvabitur, vos protinussu menta jacietis, nec contenti solo, nisi quod manu seceritis, maria agetis introrsus. Omnibus licet locis tecta vestra splendeant, alicubi imposita montibus, in vastum terrarum marisque prospectum, alicubi ex plano in altirudinem montium - educta: cum multa aedificaveritis, cum ingentia:

ramen

313쪽

3ix L. ANNAEI SENECAE tamen & singula corpora estis, & parvula. Quid prosunt multa cubicula in uno jacetis. Non est vestrum, ubicumque non estis. Ad vos deinde transeo, quorum profunda dc insatiabilis gula,

hinc maria scrutarur, hinc terras. Alia hamis, alia laqueis, alia retium variis generibus eum magno labore persequitur: nullis animalibus,nisi ex fasti--dio, pax est. Qi tutum enim ex istis epulis, quae per tot comparatis manus, sesib voluptatibus ore Iibatis 3 quantulum ex ista fera, periculose capta, dominus crudus ac nauseans gustat quantulum

ex tot conchyliis, tam longe advectis, per istum stomachum inexplebilem labirur3 infelices etiam, quod non intelligitis, vos majorem famem habe- Te, quam ventrem. Haec aliis dic: ue dum dicis, audias ipse. Scribe: ut dum scripseris,legas: omnia ad mores, re ad sedandam rabiem affectuum referens. Stude, non ut phis aliquid scias, sed ut

Philosophia luun ea vitam formavit, eonsortia imperia instituit, leger o iura dedit. An etiam

artes vita utiles, ut fabricam, marmorariam,

metallariam, vestiariam, alia que' Negat ipse, contra Posidonium, O inferiora hae majestate illius esse; ct multa horum supervacum Non cor

poris sed animi negotium illa gerit, O gessit. Rudi etiam saeuis, an fuere Sapienter Z Non, sed Sapientibus similes, beneficio non Doctrina, sed Natura. Multa in his bona , O scientia aut mira fructuosa.

QVis dubitare, mi Lucili, potest, quin Deorum

immortalium munus sit, quod vivimus : philosophiae, quod bene ivimus 3 Itaque tanto plus nos debere huic, quam diis, Nanto majus benem cium

314쪽

clum est bona vita, quam vita Pro cerio deberetur, nisi ipsam Dii philosophiam tribuissent: cujux scientiam nulli dederunt, facultatem omnibus. Nam si hanc quoque bonum vulgare fecissent, prudentes nasceremur: sapientia quod in se optimum habet erdidisset, quod inter sortita non est. Nunc enim hoc in illa pretiolam atque magnificum est, quod non obvenit, quod illam sibi quisque debet, quod non ab alio petitur. Quid haberes, quod in philosophiasissipiceres, si benefici,

Ita res esset Hujus opus unum est, de divinis hu-- manisque verum invenire: ab hac nunquam recedit justitia, pietas, religio ,-omnis alius comitatus virtutum consertarum, oc inter se cohaerentium. Haec docuit colere divina, humana diligere,& penes Deos imperium esse, & inter homine consortium: quod aliquamdiu inviolatum ma sit, antequam societatem avaritia distraxit,& pa pertatis caussa etiam his, quos secit locupletissi--mos, fuit. Desierunt enim omnia possidere, dum volunt propria. Sed primi mortalium, quique ex his geniti, naturam incorrupti sequebantur, eamdem habebant & ducem, dc legem, commissi m

-lioris arbitrio. Naturae est enim, potioribus dete- riora submittere. Mutis quidem gregibus aut maxima corpora praesunt, aut vehementissima. Non praecedit armenta degener taurus, sed qui magnitudine ac toris ceteros mares vicit: elephantorum gregem excelsissimus ducit: inter homines , pro , summo est optimus. Animo itaque rector eligeba- retur. ideoque summa selicitas erat gentium: in quibus non poterat potentior esse, nisi melior. Tantum enim quantum vultPotest, qui se, nisi quod debet non putat posse. Illo ergo saeculo, quod au- reum perhibetur, penes sapientes Histe regnum , Posidonius judicat. Hi continebant manus, dc in

315쪽

314 L. A N N AE I S E N E C AEfirmiores a validioribus tuebantur: suadebant dissuadebantque, de utilia atque inutilia monstrabant. Horum prudentia, ne quid deesset suis, pro- . videbati sortitudo arccbat pericula: beneficentia

augebat ornabatque subjectos. Officium erat im- perare, non regnum. Nemo quanum posset ad- , Versus eos experiebatur, per quos coeperat posse. Nec erat cuiquam aut animus in injuriam , aut caussa: cum bene imperanti bene pareretur, nihil-que rex majus minari male parentibus posset, quam ut abiret e regno. sed postquam, surrepentibus vitiis, in tyrannidem regna versa sunt: opus

esse coepit legibus, quas dc ipsas inter initia tulere sapientes. Solon, qui Athenas aequo jure fundavit, inter septem aevi sapientia notos. Lycurgum si e dem aetas vilisset, sacro illi numero accessisset octavus. Zaleuci leges Charondaeque laudantur. hi non in soro, nec in consultorum atrio, sed in Pythagorae tacito illo sanctoque secessu didicerunt jura,quae florenti tunc Siciliae, dc per Italiam Graeciae ponerent. Hactenus Posidonio assentior: artes

quidem a philosophia inventas, quibus in quotia

dianorusu vita utirur, non concesserim, nec illam

fabricae assertam gloriam. Illa, inquit, sparsos recasulis tectos, aut aliqua rupeciossa, aut exesae arboris trunco, docuit tecta moliri. Ego vero phi-losophiam judico, non magis excogitasse has m chinationes tectorum supra ieeta surgentium, Murbes prementium, quam vivaria piscium in hoc Clausa, ut tempestatum pericula non adiret gula, requamvis acerrime pelago taviente, haberet lux

via portus suos, in quibus distinctos piscium gre--ges saginaret. Quid ais 3 Philosophia docuit homines habere clavem dc seram 8c quid aliud erat, avaritiae signum dare3 Philosophia haec, cum tardi o laabitantium periculo, imminentia inita sus

pendiu

316쪽

EF Is zo LAT. 3Is pendit3 Parum enim erat sortuitis te ,& sine arte& dissicultate naturale sibi invenire Piquod rec taculum. Mihi crede, selix illud saeculum ante architectonas fuit. Ista nata sunt, jam nascente luxuria; in quadratum tigna decidere, & ferro per

designata currente, certa manu trabem scindere.

Nam primi euneis scindebant fissile binum.

Non enim tecta caenationi, epulum recepturae, pa- . Iabantur: nec in hunc usum pinus aut abies deserebatur longo vehiculorum ordine, vicis intreme tibus , ut ex illa lacunaria auro gravia penderent. Furcae utrimque suspensae fulciebant casam: spiss iis ramalibus, ac fronde congesta, dc in proclive disposita,decursus imbribus quamvis magnis erat. Sub his tectis habitavere securi. Culmus liberos texit: sub marmore atque auro servitus habitat. In illo quoq: dissentio a Posidonio, quod serramenta fabrilia excogitata a sapientibus viris judicat. Isto enim modo dicat, licet, sapientes, per quos Tune laqueis captare ferra, er fallere visco λυentum, se magnos canibus circumdare saltus. omnia enim ista sagacitas hominum, non sapientia invenit. In hoc quoque dissentio, sapientes fuisse, qui ferri metalla dc aeris invenerunt: cum incendio silvarum adusta tellus, in summo venas jacentes liquesecta sudisset. Ista tales inveniunt uales colunt. Ne illa quidem tam subtilis quaestio mihi videtur,quam Posidonio: Utrum malleus in usu esse prius,an sorcipes coeperint. Utraque invenit aliquis exercitati ingenii, aetati,non magni,nec

elati, re quidquid aliud corpore incurvato,dc animo humum spectante , quaerendum est. Sapiens lacilis victu stati quid ni cum hoc quoque saeculo esse quam expeditissimus cupiat ὶ Quomodo, oro te, convenit, ut Diogenem mireris, oc Daedalum3 ter ex his a terura viderur qui serram com-O 2 mentus

317쪽

31ς L. A N N AE I S 2 N R C Ag--xtentus est an ille, qui cum vidisset puerum cava manu bibentem aquam, fregit protinus exemptum

e perula calicem, hac objurgatione sui: QNm diu 4romo stillius supervacuas sarcinulas habui 3 qui se complicuit in dolio, dc in eo cubitavit 3 Hodie

utrum tandem sepientiorem puras , qui invenit quemadmodum in immensam altitudinem crocum latentibus fistulis exprimat; qui Euripos subito aquarum impetu implet, aut siccat; versatiliacae nationum laquearia ita coagmentat, ut stibinde alia facies atque alia succedat, & toties tecta, quoties fercula mutentur Z an eum, qui dc aliis re sibi hoc monitrat, quam nihil nobis natura durum ac dissicile imperaveritὶ Posse nos habitare sine maria morario fabro, posse nos vestitos esse sine commercio Serum,posse nos habere usibus nostris nece si ria, si contenti fuerimus his, quae terra po--suit in summo Quem si audire humanum genus voluerit, tam supervacuum sciet sibi coquum esse, quam militem. Illi sapientes fuerunt, autάerte s pientibus similes, quibus expedita erat tutela co Noris. Simplici cura constant necessaria: in delicias laboratur. Non desiderabis artifices, si sequere naturam. illa noluit esse districtos: ad quaecumquς nos cogebat, instruxit. Frigus intolerabile est coopori nudo. Quid ergo nunquid non pelles sexarum, dc aliorum animalium, a frigore satis abum deque defendere queuntὶ non corticibus arborum pleraeque gentes tegunt corpora non avium plumae in usum vestis conseruntur non hodieque magna Scytharum pars, tergis vulpium induit ac murium, quae insta mollia, & impenetrabilia ventis sunt 3 Opus est tamen calorem solis aestiviumbra crassiore propellere. Quid ergo non vel itas multa abdidit loca, quae vel injuria temporis,

ves alio quolibet casu ercavata in specum recta

318쪽

d ω I p Τ s T O L AP . . runt 3 Quid ergo Θ non quamlibit virgeam cratent texuerunt manu, &vili obleverunt luto, deinde stipula aliisque silvestribus operuere fastigium , ic pluviis per devexa labentibus hiemem transiere se, curi 3 Quid ergo non in defota latent Syrticae. gentes quibus propter nimios solis ardores, nullum tegumentum satis repellendis caloribus solidum eth, nisi ipsa arens humus. Non suit tam inimica natura, ut cum omnibus aliis animalibus facilem actum vitae daret, homo solus non posset sine tot anibus vivere. Nihil horum ab illa nobis

imperatum est, nihil aegre quaerendum, ut possit vita produci. Ad parata nati sumus: nos omnia rnobis dissicilia facilium fastidio fecimus. Tecta te- gumeninque, & fomenta corporum, & cibi, de quae nunc ingens negotium facta sunt, obvia erant, dc gratuita, & opera levi parabilia: modus

enim omnium, prout postulabat necessitas , erat: nos ista pretiosa, nos mira, nos magnis multisque' conquirenda artibus fecimus. Sussicit ad id natura, quod poscit. A natura luxuria descivit. quae

quotidie seipsam incitat, & tot saeculis crescit, de

ingenio adjuvat vitia. Primo supervacua coepio concupiscere, inde contraria, novissime corpori

animum addixit, dc illius deseruire libidini iussit.

Omnes istae artes,quibus aut excitatur civitas,aut strepit,corporis negotium gerimi: cui omnia olim tanquam servo praestabantur, nunc tanquam dommino parantur. Itaque hinc textorum , hinc fabrorum ossicina:sunt, hinc odores coquentium, hinc molles corporis motus docentium, molles' que cantus & infractos. Recessit enim ille naturalis modus, desideria ope necessaria finiens: jam rusticitatis &miseriae est, velle quantum sat est. -Incredibile est, mi Lucili, quam facile etiam magnos viros dulcedo orationis abducat a vero. Ecce

319쪽

3 1 8 L. A N N AE I s E N A C ΑΣ. Posidonius, ut mea fert opinio , unus ex iis qui plurimum philosophiae contulerunt, dum vult describere primum, quemadmodum alia torqueantur fila . alia ex molli solutoque ducantur: deinde quemadmodum tela suspensis ponderibus rectum stamen extendat, quemadmodum subtemen inse tum, quod duritiam utrimque comprimentis tramae remolliat, spata coire cogantur & jungi: textricum quoque artem a sapientibus dixit inventam, oblitus postea repertum hoc subtilius genus, in quo rata jugo juncta est, flamen steernsi arundo. Inseritur medium radiis subtemen aeutis, tuod lato feriunt insecti pectine dentes. Quid si contigisset illi videre has nostri temporis relas, quibus vestis nihil celatura conficimr, in qua non dico nullum corpori auxilium, sed nulluni pudori est 3 Transit deinde ad agricolas, nec minus facunde describit proscissum aratro solum, de iteratum, quo solutior terra facilius pateat radicibus: tum sparsa semina, dc collectas manu herbas, ne quid formirum dc agreste succrescat, quod nocet segetem. Hoc quoque opus ait esse sapientium:

tanquam non nunc quoque plurima cultores agrorum nova inveniant, per quae fertilitas augeatur. Deinde non est contentus his artibus, sed in pistrinum sapientem submittit. Narrat enim, quemadmodum, rerum naturam imitatus, v nem coepit iacere. Receptas , inquit, in os fruges,

concurrens inter ψ duritia dentium tangit, dc quidquid excidit, ad eosdem dentes lingua rese

tur : tunc vero salivae miscetur, ut iacilius per se ces lubricas transeat. Cum pervenit in ventrem, aqualiculi servore concoquitur, tunc demum corpori accedit. Hoc aliquis secutus exemplar, lapidem asperum aspero imposuit, ad similitudinem dentium,

320쪽

l j' EPIs TOTAM 3I9 dentium, quorum pars immobilis motum alterius exspectat: deinde utriusque attritu gi a franguntur, oc saepius regeruntur, donec ad minutiam frequenter trita redigantur. Tunc farinam aqua spa sit, de assidua tractatione perdomuit, finxitqu2Panem et quem primo cinis calidus, & fervens tisa

percoxit: deinde furni paullatim reperti, dc alia ,

genera, quorum fervor serviret arbitrio. Non multum abfuit, quin sutrinum quoque inventum a sapientibus diceret. Omnia ista ratio quidem, sed

non recta ratio commenta est. Hominis enim, non sapientis inventa siunt: tam mehercules quam navigia, quibus amnes, quibusque maria transimus, aptatis ad excipiendum ventorum impetum

velis, dc additis a term gubernaculis, quae huc a que illuc cursum naviuei torqueant: & exemplum

S piscibus tramim est, qui cauda reguntur, 3c levi

ejus in utrumque momento velocitatem sirum flectunt. Omnia haec quidem, inquit, sapiens invenit : sed minora, quam ut ipse tractaret, sordidioribus ministiis dedit. Imo non ab aliis excogitata ista sunt,quam a quibus hodieque curantur. Qua tam nostra demum prodisse memoria scimus: ut speculariorum usum , perlucente telis, clarum transmittentium lumen: ut suspensuras balneorum , 8c impretas parietibus tubos, per quos cir- cumfunderetur calor, qui ima simul dc summa severet aequaliter. Quid loquar marmora, quibus templa, quibus domus fulgent 3 Quid lapideas moles in rotundum ac leve formatas, quibus pomticus &capacia populorum tecta suscipimus Quid

verborum noras , quibus quamvis citata excipitur oratio, & celeritatem linguae manus sequitur Vi- lissimorum mancipiorum ista commenta sunt: si 'pientia altius sedet, nec manus edocet; animorum