L. Annæi Senecæ philosophi opera omnia; ex ult. I. Lipsii emendatione. et M. Annæi Senecæ rhetoris quæ exstant; ex And. Schotti recens L. Annæi Senecæ philosophi tomus secundus. In quo epistolæ, & quæstiones naturales. 2

401쪽

oo L AN NAEI SENE ARQvid est, quod praedicere velim Quaedam comtinua esse corpora, ut hominem: quaedam Composita, ut navem, domum, Omnia denique quorum diversae partes junetiara in unum sunt coactauquaedam ex distantibus, quorum adhuc membra separata sunt, tanqtiam exercitus , populus, sen ius. Illi enim, per quos ista corpora efiiciuntur, iure aut ossicio cohaerent, natura diducti de simguli sunt. Quid est, quod etiam nunc praedicere velim Nullum bonum putamus esse, quod ex distantibus constati uno enim spiritu linum bonum contineri ac regi debet, imum esse unius boni principale. Hoc si quando desideraveris, per se probatur: interim ponendum fisit, quo nostra teIa nitatur. Dicitis, inquit, nullum bonum ex diastantibus esse: Claritas autem ista, bonorum vi-- rorum secunda opinio est. Nam quomodo iam non est unius sermo, nec infamia unius mala exustimatio : sic nec claritas , uni bono placui si Consentire in hoc plures insignes δc praestantes viri debent, ut claritas sit. Haec autem ex iudiciis plurium evicitur, id est, distantium. ergo non est bonum. Claritas, inqui laus est a bonis bono reddita ; laus oratio: oratio vox est, aliquid significans: vox autem, licet virorum sit bonorum, bonum non est. NHue enim quidquid vir bonus f cit, bonum est. nam Zc plaudit, dc sibilat: sed nee plausum quisquam, nec sibilum, licet omnia ejus admiretur N. laudet, bonum dicit, non magis

quam stemutamentum aut tussim- Ergo claritas bonum non est. Ad summam, dicite nobis, utriam

laudantis, an laudati bonum sit 3 Si laudantis bonum esse dicitis, tam ridiculam rem facitis, quam si affirmetis meum esse, quod alius bene valeat. Sed laudare dignos, honesta actio est: ita laudamus bonum est, cujua actio est, non nostrum qui laudam

402쪽

Iaudamur. atqui hoc quaerebatur. Respondebo nunc singulis cursim. Primum, an sit aliqyid ex distantibus bonum, etiam nunc quaeritur, & pars utraque sententias habet. Deinde, claritas desiderat multa suffragia . potest dc unius boni viri judi

cio esse contenta. Nam omnes bonos bonus unus

judicat. Quid ergoZ inquit: & -a erit unius hominis existimatio,& infamia unius, malignus se mo Gloriam quoque, inquit, latius fusam intel- ligo: consensiim enim multorum exigit. Diversa horum conditio est, & illius. Quare 3 quia si de me bene vix bonus sentit, eodem loco sum, quo, 'si omnes boni idem sentirenti omnes enim si me cognoverint. idem sentienti Parillis idemque judicium est: aeque vero insistitur ab his, qui distadere non possunt. Ita pro eo est, ac si omnes idem sentiant: quia aliud sentire non possunt. Ad gloriam 8c funam, non ematis unius opinio. Illic idem potest unius sententia, quod omnium: quia omnium si perrogetur, una erit: hic diversia dissimilium judicia sunt, dissimiles affectus. Dubia

omnia invenias, levia,suspecta. Putas in posse sententiam turam omnium esse non est unius una. 1llis placet verum: veritatis una vis, a iacies est:

apud hos falsa sunt, quibus assentiuntur. Numquam autem fusis constantia est: variantur de dissident. Sed Iaus, inquit, nihil aliud quam vox est: vox autem bonum non est. Cum dicunt claritatem laudem esse bonorum, a bonis redditam: jam non ad vocem reserunt, sed ad sententiam. Licet enim vir bonus taceat, sed aliquem iudicet dignum laude, laudatus est. Praeterea, aliud est laus, aliud laudatio. Haec dc vocem exigit. Itaque nemo dicit laudem lanebrem, sed laudationem. cujus ossicium oratione constat. Cum dicimusta

quem laude dignum, non verba illi benigna ho- ,

minum

403쪽

. o 2 L. ANNAEI SEN xc Anininum,sed judicia promittimus. Ergo laus etiam taciti-bene sentientis, ac bonum virum apud se laudantis. Deinde, ut dixi, ad animum Aeriurlaus, non ad verba; quae conceptam laudem egerunt , dc in notitiam plurium emittunt. Laudat,

qui laudandum esse judicat. Cum Tragicus ille apud nos ait, , nificum esse laudari a laudato

viro: laude digno,aita Et cum aeque antiquus po&ta ait, Laus alit artes: non laudiaonem dicit,quae . orrumpit aries .nihil enim aeque 3c eloquentiam,& omne aliud itudium auribus deditum vitiavit, quam popularis assensio. Fama utique vocem desiderat, claritas non. potest enim citra vocem comtingere , contenta judicio: plena est, non tantum inter tacentes, sed etiam inter reclamames. Quid, intersit inter claritatem sc gloriam, dicam. Gloria multorum judiciis constat,claritas bonorum.Cu-jus, inquit, bonum est claritas, id est, laus bono a lbonis reddita utrum laudari , an laudantis 3 φrriusque et meum qui laudor , quia natura me amantem omnium genuit: & bene secisse gaudeo, dc gratos me invenisse virtutum interpretes linior. Hoc plurium bonum est, quod grati sunt, sed

di meum. Ita enim animo compositus sum, ut aliorum bonum, meum judicem: utique eorum,

quibus ipse sum boni caussa. Est illud laudantium

bonum: virtute enim geritur: omnis autem vi tutis actio bonum est. Hoc contingere illis non potuisset, nisi ego talis essem. Itaque utriusque. bonum est, merito laudari, tam mel cula, quam

bene judicasse, judicantis bonum ess , dc ejus, s candum quem judicatum est. Numquid dubitas, quin justitia & habentis bonum sit, dc ejus cui debitum solvit Merentem laudare, justitia est: igitur utriusque bonum est. Cavillatoribus istis abun-- de responderimus. sed non debuit hoc nobis esse propo-

404쪽

Propositum, arguta disserere, & philosophiam in

has angustias ex sua majestate detrahere. Quanto satius est, ire aperta via & reela, quam sibiipsi sexus disponere quos cum magna molestia debeas relegere neque enim quidquam aliud istae disputationes sunt, quam inter se perite captantium lusus. Dic potius, quam naturale sit, in immensum mentem suam extendere. Magna & gene rosa res est humanus animus: nullos sibi poni nisi communes dc cum Deo terminos patitur. Primum , humilem non accipit patriam: Ephesium aut Alexandriam, aut si quod est etiamnum fisquentius incolis,latius tectis solum. Illi patria est, quodcumque suprema & umversa circuitu suo cingite hoc omne convexum , intra quod jacent maria cum terris, intra quod aer humanis divina secemens etiam conjungit, intra quod disposita tot numina in actus suos excubant. Deinde, a ctam aetatem sibi dari non sinit. Omnes, inquit, anni mei sunt. nullum saeculum magnis ingeniis clusim est,nullum non cogitationi pervium te pus. Cum venerit dies ille qui mixtum hoc divini humanique secernat corpus hoc, ubi invent,relim quam: ipse me diis reddam nec nunc sine illis sum, sed gravi terrenoque detineor. Per has mo talis aevi moras, ill eliori vitae longiorique pro--auditur. Quemadmodum novem mensibus nos tenet matemus uterus, & praeparat non sibi, sed

illi loco in quem videmur emitti, jam idonei spi-rimm trahere, dc in aperto durare: sic per hoc sparium, quod ab insentia patet in senectutem, inisum naturae sumimur partum. Alia origo nos exspectat, alius rerum status. Nondum caelum, nisi ex intervallo, pati possimus. Proinde intrepidus horam illam decretoriam prospcice: non

est animo suprema, sed corpori. Quidquid circa te jacet

405쪽

o L. A N N AE I s E N E c AEte jacet rerum , tanquam hospitalis loci circinas

specta: transeundum est: Excutit redeunt γ n inura sicut intrantem. Non licet plus efferre, quam intuleris: imo etiam ex eo, quod in vitam attulisti, pars magna ponenda est. Detrahetur tibi haec circumjecta, novissimum velamentum tui, cutis : detrahetur caro & sutassis sanguis , discur- remque per totum: detrahentur ossa nervique, firmamenta fluidorum ac labentium. Dies iste, quem tanquam extremum reformidas, aeterni natalis est. Depone onus. quid cunctatis : inmquam nou , prius quoque, relicto, in quo latebas, corpore, 'exieris 3 Haeres & reluctaris: tum quoque magno nisu matris expulsus es. Gemis, ploras: Sc hoc ipsum flere, nascentis est. Sed tunc debebat ignosci. rudis re imperitus omnium veneras: ex maternorum viscerum calido mollique semento emissum, amavit aura liberior. Deinde, ossiendit durae manus tactus : tenerque adhuc, 3c nullius

rei gnarus obstupuisti inter ignota. Nunc tibi non est novum separati ab eo, cujus ante pars fueris: aequo animo membra jam supervacua dimitte, &istud corpus inhabitatum diu, pone. Scindetur, obruetur, abolebitur. Quid contristaris 3 ita solet fieri. Pereunt semper velamenta nascentium. Quid ista sic diligis, quasi tua 3 islsi opertus es. Veniet qui te revelet dies, & ex conrubrinio foedi atque olidi ventris educat. Hinc nunc quoque tu quantum potes, subvola: utique etiam necessariis, quae cohaerebunt, alienus. Iam hinc, altius aliquid siblimiusque meditare. Aliquando naturae tibi arcana retegentur, discutietur ista caligo, & lux un, dique clara percutiet. Imaginare tecum, quantus ille sit fulgor, tot sideribus inter se lumen miscem tibus. Nulla serenum umbra turbabit: aequaliter

splendebit omne caeli latus: dies dc nox , aeris infimi

406쪽

Ε P r s T O L AE. 4O Finfimi vices sunt. Tunc in tenebris vixisse dices, cum totam lucem totus adspexeris: quam nunc,' per angustissimas oculorum vias,obscure intueris,& tamen admiraris tam procul. Quid tibi videbi-tur divina lux, cum illam suo loco videris 3 Haec cogitatio nihil sordidum animo subsidere sinit, nihil humile, nihil crudele. Deos omnium rerum esse testes ait, illis nos approbari, illis in futurum parari jubet, dc aeternitatem proponere: quam qui

mente concepit, nullos horret exercitus, non ter

retur tuba, nullis ad timorem minis agitur. Quidni non timeat, qui mori sperat si is quoque, qui tamdiu animum judicat manere, quamdiu retinetur corporis vinculo; exsolutum, statim spargi: id agit, ut etiam post mortem utilis esse possit. . Quamvis enim ipse ereprus sit oculis, tamen Hulta viri virius animo , mutimque recursat nobis exempla bona prosint:

scies magnorum virorum , non minus praesentia, esse utilem memoriam. EPIs T. CIII.

Malilia ct insidia inter se hominum. Tu tamen non eadem Deito , aut repone o sed misis in omnes Ovolens esto.

Vid is a circumspicis, quae tibi possunt sonasse evenire, sed possunt & non evenire 3 ince dium dico, ruinam, aliaque, quae nobis incidunt, non insidiantur: illa potius vide, illa devita, quae

nos observant, quae captant. Rari sunt casus, etiam

s graves, naufragium facere, vehiculo everti: ab homine homini quotidianum peticulum. Adver sus hoc te expedi, hoc intentis oculis intuere. Nul- Ium enim malum frequentius, nullum pertin cius, nullum blandius. Tempestas minatur, antequam stentis honos. Cogita s quantum

407쪽

L. ANNAEI sENECAE tequam surgat: crepant aedificia, antequam ruant: praenunciat fumus incendium: 1ubita est ex

homine pernicies, & eo diligentius tegitur, quo ropius accedit. Erras, si illorum tibi qui occurrunt vultibus credis, hominum effigies habent. animos ferarum : nisi quod illarum pernitiosior est primus incursus, quos transire non queunt. unquam enim illas ad nocendum nisi necessitas inigit: aut fame, aut timore coguntur ad pugnam: homini perdere hominem libet. Tu tamen ita co- gita, quod ex homine periculum sit: ut cogites, quod sit hominis ossicium. Alierum intuere, ne laetaris: alterum, ne laedas. Commodis omnium heteris, movearis incommodis: dc memineris quae praestare debeas, quae cavere. Sic vivendo quid- consequeris 3 non, ut ne noceant: sed, ne istant. Qi rum autem potes, in philosophiam secede. illa te sinu suo proteget: in hujus sacrario eris aut rutus, aut tutior. Non arietant inter se, nisi in e dem ambulantes. Quod autem Ipsam philos ..phiam, non debebis jactare. multis fuit periculi caussa, insolenter tradulta, oc contumaciter. Vitia 'tibi detrahat, non alii exprobret: non abhorreat a

publicis moribus: nec hoc agat, ut quidquid non facit, damnare videatur. Licet sapere sine pompa, sine invidia.

Ε P I s T. CIRDa Avaletudine Ja, de cura O earisate in se uxo-νis. Locum se mutasse, ut reerearetur z O hine de Peregrinatione puleberrima dissertatio. Non esse eam a se utilem , nisi animo ratis e itur. Ille emendetur, assectus recidantur: omnia tunetiea O statur jueunda. Peregrinatio etiam alia pulcherrima, ad priscos er magnos viros ire, illos euitatione intueri atque imitari. me vitia

408쪽

rἱa tollit, virtutes inserito atque sue Lutilium

vocat.

YN Nomentanum meum fligi, quid putas ur-1bem 3 imo febrem, & quidem surrepentem. Iam manum mihi injecerat: protinus itaque parari vehiculum iussi, Paullina mea retinente. Medicus initia esse dicebat, motis venis, sed incertis,& naturalem turbantibus modum. Exire perseveravi. Illud mihi in ore erat domini mei Gallionis: qui cum in Achaia febrem habere coepisset, protinus navem adscendit, clamitans non corporis esse, sed loci morbum. Hoc ego Paullinae meae dixi, quae mihi valetudinem meam commendat. Nam cum sciam spiritum illius in meo verti: incipio, ut illi consulam. mihi consulere: dc cum me sortiorem senectus ad multa reddiderit,hoc beneficium aetatis amitto. Venit enim mihi in mentem, in hoc sene dc adolescentem esse, cui parcitur. Itaque quoniam ego ab illa non impetro, ut me sortius samet: impetrat illa a me, ut me diligentius amem. lIndulgendum est enim honestis Mectibus: M in- terdum etiam si premunt caussae, spiritus in honorem suorum vel cum tormento revocandus, Ze in ipso ore retinendus est, cum bono viro vivendum sit, non quamdiu juvat, sed quamdiu oponet. Ille qui non uxorem, non amicum tanti putat,ut diutius in vita commoretur, qui perseverat mori, d talcatus est. Hoc quoque imperet sibi animus, ubi utilitas suorum exigit: nec tanrum si vult mori, sed si coepit, intermittat,&suis se commodet. In-- gentis amnes est, aliena caussa ad vitam reverti: quod magni viri saepe secerunt. Sed hoc quoque summae humanitatis existimo, sene bitem suam, cujus maximus fructus est, securior sui tutela, vitae usus animosior, attentius conservare, si scias alicui i

409쪽

G8 L ANNAEI SENxe Ani eui morum esse dulce, utile, optabile. Habet praeterea in se non mediocre ista res gaudium, &mercedem. quid enim jucundius,quam uxori tam carum esse, ut propter hoc tibi carior fias 3 Potest itaque Paullina mea non tantum suum mihi ci- morem imputare, sed etiam meum. Quaeris ergo, quomodo mihi consilium prosectionis cesseritὶ Ut primum gravitatem urbis excessi, & illum odorem culinarum sumantium, quae motae quidquid pestiseri vaporis obruerant, cum pulvere inim-dum, protinus mutatam valetudinem sensi. Quam tum deinde abiectum putas viribus, postquam vineas attigi in pascuum emissus, cibum meum invasi. Repetivi ergo jam me. non permansit ma cor ille corporis dubii,3c male cogitantis: incipio - toto animo studere. Non multum ad hoc locus

confert, nisi se sibi praestet animus , qui secretum& in occupationibus mediis, si volet, habetat. At ille qui regiones eligit, & otium captat, ubique

quo distringarur inveniet. Nam Socratem qinerenti cuidam,quod nihil sibi peregrinationes profuissent, respondisse ferunt: Non immerito hoc tibi evenit: tecum enim peregrinabaris. O quam bene cum quibusdam ageretur, si a se aberrarent Nunc primi seipsos sollicitant, corrumpunt, territant.. Quid prodest mare trajicere, & urbes mutare 3 si vis ista, quibus urgeris , effusere, non alibi sis oportet, sed alius. Puta venisse te Athenas, puta Rhodon: elige arbitrio ruo civitatem: quid ad reti' pertinet, quos illa mores habeat tuos adfe- res. Divitias judicabis bonum 3 torquebit te pa

pereas, dc squod est miserrimumὶ falsa. Quamvis

enim maerum possideas, tamen quia aliquis plus habet, tanto tibi videberis defici, quanto vinceris. Honores judicas bonumZmale te habebit ille comsiil factus, ille etiam resectus: ringeris, quoties alia quem

410쪽

quem in fastis saepius legeris. Tantus erit ambitionis faror, ut nemo tibi post te videatur, si aliquis ante te fuerit. Maximum malum judicabis mortem di cum in illa nihil sit mali, nisi, quod ante

ipsam est, timeri. Exterrebunt te non tantum p

ricula , sed suspiciones: vanis semper agitaberis. Quid euim proderit,

, evasi e tot urbes Argolievi,mediosquefugam tenuisse per hostis Ipsa pax timores subministrabiti ne tutis quidem habebitur fides, constemata semel mente: quae tibi consuetudinem pavoris improvidi fecit, etiam ad tutelam salutis suae inhabilis est. Non enim viatat, sed fugit: magis autem periculis patemus aver---si. Gravissimum judicabis malam, Aiquem ex his quos aurabis amittere: cum interim hoc tam ineptum erit, quam flere, quod arboribus amoenis dc domum tuam ornantibus decidant solia. Quid . quid te delectat, aeque viget, ut videras dum vire- ,ret. utique aliud alio die casus excutiet. sed quemadmodum frondium jactura facilis est, quia renascuntur: sic istorum quos amas, quosque oble- menta vitae putas esse, damnum: quia reparantur , etiam si non renascantur. Sed non erunt ii-dem. Ne tu quidem idem eris. Omnis dies, omnis ihora te mutat: sed in aliis rapina facilius apparet: hic latet, quia non ex aperto fita Alii auferuntur: at ipsi uobis furto subducimur. Horum nihil cogia tabis, nec remedia vulneribus appones, sed ipse tibi seres solicitudinum causta, alia sperando, alia desperando SHapis , alterum alteri misceas: nec speraveris sine desperatione, nec desperaveris sine Quid per se prodesse peregrinatio cuiquam potuit Non voluptates illa temperavit, non cupiditates refraenavit, non iras repressit, non iud mitos amoris impetus fregit, nulla denique animo .LO In s mala