L. Annæi Senecæ philosophi opera omnia; ex ult. I. Lipsii emendatione. et M. Annæi Senecæ rhetoris quæ exstant; ex And. Schotti recens L. Annæi Senecæ philosophi tomus secundus. In quo epistolæ, & quæstiones naturales. 2

421쪽

4to L. ANNAII fg Npe Agquia omnia novitate graviora sunt, haec cogitatioahidua praestabit, ut nulli sis malo tiro. Servi te

reliquerunt. Alium compilaverunt, alium accusaverunt, alium occiderunt , alium prodiderunt, alium calcaverunt, alium veneno, alium criminatione petierunt. Quidquid dixeris, multis accia/ dit. Deinceps quae multa dc varia sunt in nos diriguntur. Q dam in nos fixa sunt, quaedam vibrant, & cummaxime veniunt, quaedam ad alios perventura nos stringunt. Nihil miremur eorum

ad quae nati siimus: quae ideo nulli quaerenda,quia patia sunt omnibus. Ita dico paria sunt. nam etiam quod effigie aliquis, pati potuit. AEquum autem jus est, non quo omnes usi sunt, sed quod omni

ius Iarum ML Impererur aequitas animo, 3c sine uerela mortalitatis tributa pendamus. Hiems fetiagora adducit: algendum est. aellas calores resert rete iandum est intemperies caeli valerudinem teminat: aegrotandum est. Et sera nobis loco occurret, di homo pemiciosior seris omnibus. Aliud aqua, taliud ignis eripiet. Hanc rerum conditionem mutare non possimus: id possumus, magnum sumere animum, & viro bono dignum , quo sortiter

fortuita patiamur, dc naturae consentiamus. Natura autem hoc, quod vides, regnum murationibus temperat. Nubilo serena succedunt: turbantur maria, cum quieverunt: flant invicem ventit

noctem dies sequitur: pars caesi consurgit, pars

mergitur: contrariis rerum aeternitas constat. Ad

hanc legem animus noster aptandus est: hanc se quatur, huic pareat, dc quaecumque fiunt, debuisse fieri putet: nec velit objurgare naturam. -Optimum est pati, quod emendare non possis: de Deum, quo auctore cuncta proveniunt, sinemur muratione comitari. Malus miles est, qui imperatorem semens sequitur. Qirare impigri atque' alacres

422쪽

Ε p I s Y o L AS. 42 Ialacres exeipiamus imperia, nec deseramus hune operis pulcherrimi cursum, cui quidquid patimur, intextum est: & sic alloquamur Iovem, cuius gubernaculo moles ista dirigitur, quemadmodum Cleanthes noster versibus disertissimis alloquitur: quos mihi in nostrum sermonem mutare permittitur, Ciceronis viri disertissimi exemplo. Si placuerint, boni consules: si displicuerint, scies me in

hoc secutum Ciceronis exemplum. - Duc me parens, cel que dominator poli, tauocumque placuit. nulla parendi mora esse'. usum impiger. De nolle. comitabor gemense

Dueunt volentem fata, nolentem trahunt.

Maturque patiar, quod pari licuit bono. Ic vivamus, sic loquamur. paratos nos inveniat atque impigros fatum. Hic est magnus animus. . qui se Deo tradidit: at contra ille pusillus ac det ner, qui obluctatur, & de ordine mundi male existimat, dc emendare mavult deos, quam se. E P I s T. CVIII.

dilectu, er ea maxime exeerpenda O imbibenda, qua faciunt vita. Oblectamenta qui qua- runtis ra sunt tu emendationem. Nee id difFelle; Natura enim ipsa vocat ad Honestum. Sin mina ejus O fomites in animo nostro sunt: sum

sunt O excitantur, eum doctor se irritator aec in os suo exemplo, eum apud tralum di ceret. Ostendit deinde, vario sine atque animo ad auctores legendos veniris nos autem debere illo

Philosophi. Tareamus : O legite arque audite vos o Philolui. D de quo quaeris, ex his est , quae scire, tantum eo, ut scias, pertinet. Sed nihilominus quia pertinet , pertinaciter properas, nec vis exspectare ib

423쪽

11 L. ANNAEI SENECAEbtos, quos cummaxime ordino continentes t

tam moralem philosophiae partem, statim expe- .diam. Illud tamen prius scribam, quemadmodum tibi ista cupiditas discendi, qua flagrare te video, dirigenda sit, ne ipsa se impeὶat. Nec passim carpenta sunt, nec avide invadenda universa: per par--ἔes pervenitur ad totum. Aptari onus viribus debet : nec plus occupari, quam cui sufficere posi et inaus. Non quantum vis, sed quantum capis, ha - riendum est. bonum tantum habe animum: capies, quantum voles. - plus recipitatamus, hoc se magis laxat. Haec nobis praecipere Attalum memini, cum scholam ejus obsideremus,& primi veniremus , 8c novissimi exiremus : ambulantem quoque illum ad aliquas disputationes evocareis mus , non tantum paratum discentibus, sed ob--vium. Idem, inquit, & docenti, dc discenti debet esse propositum: ut ille prodesse velit, hic profice- re. Qui ad philosophorum scholas venit, quotidie

secum aliquid boni serat: aut sanior domum re- deat, aut tinabilior. Redibit autem. ea enim philosophiae vis est,ut non solum midentes, sed etiam conversantes juvet. Qui in solem venit, licet non in hoc venerit, colorabitur: qui in unguentaria i hema resederunt, & paullo diutius commorati

sunt, odorem secum loci serunt: dc qui apud philosophum fuerunt, traxerint aliquid necesse est, quod prodesset etiam negligentibus. Attende quid dicam: negligentibus, non repugnantibus. Quid ergo non novimus quosdam, qui multis apud philosophum annis persederint, ne colorem quidem duxerint 3 Quid ni noverim pertinacissimos quidem, dc assiduos: quos ego non discipulos philosophorum, sed inquilinos voco. Quidam

I eniunt ut audiant, non ut discant: sicut in the trum voluptatis caussa ad delectandas aures, oratione,

424쪽

tione, vel voce,vel fabulis ducimur. Magnam hanc auditorum partem videbis, cui philosophi schola diversorium otii sit. Non id agunt ut Aiqua illic

vitia deponant, ut aliquam legem vitae accipiant. ad quam mores suos exigant, sed ut oblectamento . aurium perfruantur. Aliqui tamen 6c cum pugillaribus veniunt, non ut res excipiant, sed verbarquae tam sine prosectit alieno discant, quam sine suo audiant. Quidam ad mMnificas voces excitantur, & transeunt in assinum dicentium, alacres vultu bc animo: nec aliter concitantur, quam solent Phrygii tibicinis sono semiviri, & ex imperio furentes.Rapit illos instigatque rerum pulchritudo , non verborum inanium sonitus. Si quid acriter contra mortem dictum est, si quid contra fortunam contumaciter, juvat protinus quae a

dias tacere. Afficiuntur illi: dc sint quales jubentur , si illa animo forma permaneat, si non impetum insignem protinus popuIus honesti dissuasor

excipiat. Pauci illam, quam conceperant, mentem domum perserre potuerunt. Facile est auditorem concitare ad cupiditatem recti. Omnibus enim n rura fundamenta dedit, semenque vinutum: Omnes ad omnia ista nati sumus: cum irritator accessit, tunc illa animi bona velut sopita excitantur. Non vides quemadmodum theatra consonent,

quoties aliqua ditis sunt, quae publice agnosci-

mus, 3c consensu vera esse testamurr' iesunt inopia multa, avaritia omnia. In nullum avarus bonus iat, in se pessimus.

Ad hos versus ille sordidissimus plaudit. & vitiis stis fieri convicium gaudet. -nto magis hoc judicas evenire, cum a philosopho ista dicuntur:

cum salutaribus praeceptis versus inseruntur, essicacius eadem illa demissuri in animum imperit rum Nam cui dicebat Cleanthes quemadmo-

425쪽

424 ANNAEI SE M Te Agrium spiritus noster clariorem sonum reddit, cum illum tuba per longi canalis angustias tramam, patentiore novissime exitu effudit: sic sensus nostros clariores carminis arcta necessitas efficit. Eadem negligentius audiuntur , minusque Percutiunt, quamdiu soluta oratione dicuntur: ubi accessere numeri, & egregium sensum adstrinxere certi podes, eadem illa sententia velut lacerto excussa to quetur. De contemptu pecuniae multa dicuntur, k longissimis orationibus hoc praecipitur, ut hinmines in animo, non in patrimonio putent esse divitias : eum esse locupletem, qui paupertati suae aptus est,& parvo se divitem secit: magis tamen feriuntur animi, cum carmine ejusmodi dicta sunt

Is minimo eget mortatu, qui minimum cupit.

Ω'od vult habet, qui velis quod satu ect por/LLCum haec atque ejusmodi audimus, ad confessi nem veritatis adducimur. Illi enim quibus nihil satis est, admirantur, acclamant, odium pecuniae indicunt. Hunc illorum affectum ubi videtis, ut ge, hoc preme, hoc onera, relictis ambiguitatibus, ct syllogismis, & cavillationibus, & ceteris ac -ntinis irriti ludicris. Dic in avaritiam,dic in lux

riam. cum profecisse te videris, & animos audiem tum asseceris, insta vehementius. Verisimile non est, quanrum proficiat talis oratio remedio intenta, & tota in bonum audientium versa. Facillime, di enim tenera conciliantur ingenia ad honesti rechia' que amorem. Adhuc docilibus leviterque corruptis injicit manum veritas, si advocatum idoneum acta est. Ego certe, cum Attalum audirem, in ubtia, in errores, in mala vitae perorantem, Lepe misertus sum generis humani, & illum sublimem autioremque humano fastigio credidi. Ipse regem se esse dicebat: sed plus quam regnare mihi videba- tur, cui liceret censuram agere regnantium. Cum '

vero

426쪽

E o I s Y o L A vero commendate pauperintem coeperat,& oste dere, quam quidquid usum excederet, pondus esset supervacuum 8c grave serenti: saepe exire e schola pauperi libuit. Cum coeperat voluptates nostias traducere, laudare castum corpus, sobriam mensam, puram mentem, non tantum ab illicitis voluptatibus , sed etiam supervacuis: libebat circumscribere gulam dc ventrem. Inde mihi qua iadam permansere, Lucili. Magno enim in omnia i petu veneram: deinde ad civitatis vitam Ied ctus, ex bene coeptis pauca servavi. Inde ostreis boletisq, in omnem vitam renunctatum et . Haec

enim non cibi, sed oblectamenta sunt, ad edem dum saturos cogentia: quod gratissimum est edacibus , dc se ultra quam capiunt farcientibus, facile

descensura, facile reditura. Inde in omnem vitam unguento abstinemus: quoniam optimus odor in corpore est nullus. Inde vino caret stomachus: im de in omnem vitim balneum fugimus. Decoquera- corpus, atque exinanire sudoribus, inutile simul delicatumque credimus. Cςtera projecta redierunt: ita tamen, ut, quorum abstinentiam interrupi, modum servem, dc quidem abstinentiae proximiorem. nescio an dissiciliorem: quoniam quae dam abscinduntur facilius animo, quam temperantur. Quoniam coepi tibi exponere, quantum

majori impetu ad philosophiam iuvenis accesserim, quam senex pergam, non pudebit fateri, quem mihi amorem Pythagorae iniecerit Sotion. Docebat, quare ille animalibus abitinuisset, quare post' ea Sextius. Dissimilis utrique caussa erat, sed utri que magnifica. Hic homini suis alimentorumcitra sanguinem esse credebat, dc crudelitatis co suetudinem fieri, ubi in voluptatem esset adducta laceratio. Adjiciebat, contrahendam materiam esse luxuriae: colligebat, bonae valetudini contraria

427쪽

41ς L. ANNAEI SENECAE esse alimenta varia, dc nostris aliena corporibus. At Pythagoras omnium inter Onuata cognati nem esse dicebat, dc aliorum commercium in alias atque alias formas transeuntium. Nassa isi

illi credas anima interit, nec cessat quidem, nisi te mpore exiguo, dum in aliud corpus transfodiatur. Viderimus per quas temporum vices, dc quam do pererratis pluribus domiciliis, in hominem x vertarur: interim sceleris hominibus ac patricidii metum secit, cum possint in parentis animam imicii incurrere, oc seno morsuve violare, in quo cognatus aliquis spiritus hospitaretur. Haec cum exposuisset Sotion, & implesset argumentis suis, non credis, inquit, animas in alia corpora atque alia describi & migrationem esse, quam dicimus esse moriemὶ Non credis in his pecudibus ferisve, aut aqua mersis, illum quondam hominis antimum morari Non credis nihil perire in hoc mun-do, sed murare regionem nec tantum caelestia per certos circuitus verti, sed animalia quoque per vices ire, & animos per orbem agi litigni ista crediderunt viri. itaque iudicium quidem tuum iustisne: ceterum omnia tibi integra serva. Si vera sunt ista, abstinuisse animalibus innocentia estisi fabri frugalitas est xvid istic crudelitatis tuae damnum est Alimenta tibi leonum dc vulturum eripio. His inllinctus, abstinere animalibus coepi: dc anm pe racto non tantum facilis erat mihi consuetudo, sed dulcis. Agiliorem mihi animum esse credebam: nec tibi hodie assi averim an fuerit. Quaeris, quomodo desierim In Tiberii Caesaris primcipatum juventae tempus inciderat: alienigenarum sacra movebantur: sed inter argumenta superstitionis ponebatur quorumdam animalium abstinentia. Patre iraque meo rogante, qui non calumniam timebat, sed philosophiam oderat, ad prist,

428쪽

ptistinam consuetudinem redii:nec dissimilemihi, ut inciperem melius camare, persuasit. Laud te solebat Ααalus culcitram, quae resisteret corpori r inli utor etiam senex, in qua vestigium appa--xere non possit. Haec retuli, ut pro em tibi, quam vehementes haberent tirunculi impetus primos ad optima quaeque, si quis exhortaretur illos, si quis impelleret. sed aliquid praecipientium viatio peccatur, qui nos docent disputare, non vivere: aliquid discentium, qui propositum adserunt ad praeceptores suos, non animum excolendi, sed ingenium. Itaque quae philosophia fuit, facta phia Iologia est. Multum autem ad rem pertinet, quo proposito ad quam rem accedas. grammaticus futurus, Virgilium scruintur, non hoc animo

legit illud egregium,. ---- Fugit imparabile temp--Vigilandum est: nisi properamus, relinquimur. git nos,agiturque velox dies: inscii rapimur. orn nia in futurum disponimus, dc inter praecipitia temti sumus. Sed ut observet, quoties Virgilius de ce-Iertinae temporum dicit, hoc uti vaso illum,

Optima dies miseris mortalibus avi Prima fugit. subeunt morbi, tristuque senectin, Et labor, o dura rapit inelimretia mortis.

Ille qui ad philosophiam spectat, haec eadem quo

debet, abducit. Numquam Virgilius, inquit, dies dicit ire, sed fugere: quod currendi genus concit tissimum est: & optimos quosque primos rapi.-Quid ergo cessamus nos ipsi concitare, ut velocitatem rapidissimae rei possimus aequare Meliora praetervolant, deteriora succedunt. Quemadmodum ex amphora primum quod est sincerissimum

effluit, gravissimum quodque rurbidumque subsidit: sic in aetate nostra, quod optimum, in primo est

429쪽

418 L. ANNARI est. Id exhauriri in aliis potius patimur, ut nobis

--faecem reservemus. Inhaereat ista animo, re tamquam misitim oraculo placeat: Optima quaque dies miseeru mortatibus avi Prima fugit. Quare optima Z quia restat quod incerrum est. re optima quia juvenes possiimus discere, postumus facilem animum,& adhuc tractabilem, ad meliora convertere: quia hoc tempus idoneum est laboribus, idoneum agitandis per studia ingeniis , & exercendis per opera corporibus. Quod

superest, segnius 8c languidius est, & propius a

- fine. Itaque toto hoc agamus animo , 5c omissis ad quae divenimus, in rem unam laboremus: ne hanc temporis temicissimi celeritatem, quam retinere non possumus, relicti demum intelligamus. - Primus quisquetanquam optimus dies placeat,&redigarur in nostrum quod sugit, occupandum est. Hoc non cogitat ille , qui grammatici oculis carmen istud legit, ideo optimum quemque primum esse diem, quia subeunt morbi, quia senectus premit, & adhuc adolescentiam cogitantibus -supra caput est: sed ait, Virgilium semperetina ponere morbos & senectutem. non mehercule immerito. senectus enim insanabilis morbus est. Praeterea, inquit, hoc senectuti cognomen imposuit, tristem illam vocat: -βbeunt morbi, trimique senectus. Non est quod mireris , ex eadem materia suisquemque studiis apta colligere. In eodem prato bos herbam quaerit, canis leporem, ciconia lacertum. Cum Ciceronis libros de Rep.prehendit hine philologus aliquis, hinc grammaticus , hinc philosophiae deditus: alius alio curam suam mittit. Philosophus admiratur, contra justitiam dici tam multa potuisse. Cum ad hanc eamdem lectionem philo-

430쪽

pHlologus accessit, hoc subnotat, duos Romanos reges esse , quorum alter patrem non habet, alter matrem. Nam de Servii matre dubitatur : Anci pater nullus ι Numae nepos dicituta Praeterea notat, eum quem nos dictatorem dicimus, & in his storiis ita nominari legimus, apud antiquos magistrum populi vocatum. Hodieque id extat in Auguralibus libris r & testimonium est, quod qur ab illo nominatur , magister equitum est. AEque notat, Romulum perisse solis deseruone. Provocationem ad populum etiam a regibus suisse. Idua in Pohtificalibus libris aliqui putant, re Fen stella. Eosdem libros cum grammaticus explicuit, primum REAPsE dici ab Cicerone, id est, reipia. in commentarium reserti nec minus sEPsE, id est, se ipse. Deinde transit ad ea, quae consuetudo seculi mutavit: tanquam quod ait Cicero, Quoniam sumus ab ipsa cadce,ejus interpellatione revocati : hanc quam nunc in circo cretam vocamus, calcem antiqui dicebant. Deinde Ennianos colligit versiis, & in primis illos de Africano scriptos: cui nemo eivis neque hosuta vivii profactis reddere otrapretium. Ex eo se ait intelligere, apud antiquos non tantum auxilium significasse operam , sed opera. ait enim neminem potuisse Scipioni neque civem, neque hostem reddere operae pretium. Felicem deinde se putat, quod invenerit, unde visum sit Vi silio dicere: - tuem super ingenr

Erulium hoc ait Homero surripuisse ι Ennio Vio. gilium. Est enim apud Ciceronem in his ipsis de Rep. hoc Epigramma: Si fas endo plagas calestum ascendere cuiquam I- Mi soli eali maxima porta pareni sed