장음표시 사용
431쪽
43o L ANNAET SENE cAE sed ne & ipse, dum aliud ago, in philologum aut
grammaticum dilabar, illud admoneo, auditi nem philolbphorum, lectionemque, ad propositum beatae vitae trahendam: non ut verba aut ficta captemus , ic transsationes improbas figurasque dicendi, sed ut profurum praecepta, &magnificas voces, & animosas, quae mox in rem transserantur. Sic ista discamus, ut quae filerunt verba, sint opera. Nullos autem pejus mereri de omnibus morinlibus iudico, quam qui philos phiam velut aliquod artificium vaenale didicerunt: qui aliter vivunt, quam vivendum esse praeciapiunt. Exempla enim seipsos inutilis disciplinae circumferunt, nulli non vitio quod insequunmr, obnoxii. Non magis mihi potest quisquam talis prodesse praeceptor, quam gubemator in tempe--state nauseabundus. Tenendum est, rapiente fluctu, gubernaculum,luctandum cum ipso mari,eripienda sunt vento vela: quid me potest adjuvare rector navagii attonitus & vomitans Quanto
majore putas vitam tempestate jactari, qα ω--dam ratem Z non est loquendum , sed gubema -dum. Omnia quae dicunt, quae turba audiente j ctant, aliena sunt. dixit illa Plato, dixit Zeno dixit Chrysippus,& Posidonius,& ingens agmen tot ac talium. Nomodo probare possint sua esse, monstrabo: iaciant quae dixerint. Quoniam quae volueram ad te perserri, jam dixi, nunc desiderio tuo satisfaciam , & in alteram epistolam int grum quod exegeras transseram : ne ad spinosam, ec auribus erectis curiosisque audiendam, lassiὼ
mastiurieula, an sapienrsapienti,=quomodo,proissis' caussa dubitandi, quia omnia summa insipientes
432쪽
produs , O distincte exsequitur. In sine detesta
A N sapiens sapienti prosit, scire desideras. Dia
m cimus prium omni bono esse istentem, resumma ad tum: quomodo prodesse aliquis pos-:
sit summum bonum habenti, quaeritur. Pro esunt inter se boni: exercent enim virtutes , &pientiam in suo statu continenti desiderat uterque' aliquem,cum quo conserat, cum quo quaerata P ritos luctandi, usus exercet: musicum, qui paria didicit, monet. Opus est & sapienti, agitatione virtutum. Ita quemadmodum ipse se movet, sic movetur ab alio sapiente. Quid sapiens sapienti proderit impetum illi dabit , occasiones acti num honestarum commonstrabit. Praeter haec, aliquas suas cogitationes exprimet, docebit quae invenerit. Semper enim sapienti restabit quod in veniat, & quo animus ejus excurrat. Malus ma- vlo nocet: iacit priorem iram, metum incitam do, tristitiae assentiendo, voluptates laudando: dc tunc maxime laborant mali, ubi plurium vitia miscuere,&in unum collata nequitia est: ergo ex contrario, bonus bono proderit. Quomodo sinquis. Gaudium illi asseret , fiduciam confise . niabit, ex conspectu muniae tranquillitatis crescet utriusque laetita. Praeterea, quarumdam illi re- ,rum notitiam tradet. non enim omnia sapiens sest: etiamsi sciret, breviores vias rerum aliquis excogitare possit, & has indicare,per quas facilius' totum opus circumsertur. Proderit sapienti sapiens: non scilicet tantum suis viribus, sed ipsius quem adjuvat. Potest quidem ille etiam relictus sibi, explicare partes suas. Vtetur ptatria velocitate: sed nihilominus adjuvat etiam , qui curren-
433쪽
43x L ANNATI SENE exetem hortarur. Non prodest tantum sapiens sapie
tu sed sibiipsi. Objicies. Detrahe illi vim propriam,& ille nihil agit. Isto modo dicas licet, non esse in melle dulcedinem. Nam ipse ille qui est esse debet sta aptatus lingua palatoq: ad hujusmodi gustam,
ut ille tali sapore capiatur, non ossentatur. Sunt enim quidam, quibus morbi vicio mel amarum videatur. Oportet utrumque ratem esse, ut & ille
prodesse poli, & huic prosecturo idonea materia
--. In summum, inquit, producto calorem calefieri supervacuum est: & in summum producto bonum supervacuum est, quod prosit. Numquid instructius omnibus rebus agricola, ab alio initiae
quaerit 3 Numquid armatus miles quantum in aciem eximio satis est, amplius arma desiderat Ergo nec sapiens. satis enim vitae instructus, satis armatus est. Qui in summo est calore, ei non opus est adjecto, ut summum teneat. Ipse se, inquit, c Mor continet. Ad haec respondeo. Primum multum interest inter ista, quae comparas. Calor enim unus est: prodesse varium est. Deinde calor non adju vatur adjectione caloris,ut caleat: sapiens non po-- testin habitu suae mentis 1lare, nisi amicos es, quos similes sui admisit, cum quibus virtutes suas -Communicet. Adjice nunc, quod omnibus inter . se virtutibus amicitia est. Itaque prodest, qui vi tutes alicujus pares suis amat, amandasque inuticem praestat. Similia delectanti utique ubi honesta sunt, dc probare ac probari sciunt. Etiamnum. Sa mentis animum perite movere nemo alius potest, nisi sapiens: sicut hominem movere rationaliter non potest, nisi homo. -modo ergo ad rati
nem movendam ratione Opus est: sic, ut move tur ratio persecta, opus est ratione perfecta. Pr
desse dicuntur, & qui media nobis laimuntur, p
cuniam,gratiam,incolu tatem, alia in usus vitae cara
434쪽
Εs ISTOLAE. 433eara aut necessaria: in his dicetur etiam stultus pienti prodesse. Prodesse autem est, animum Cundum naturam movere virtute sua, aut ejus qui movebirur. Hoc non sine ipsius quoque, qui proderit , bono fieti necesse elh enim , alienam virtutem exercendo, exerceat 3c suam. Sed ut removeas ista, quae aut flamma bona sunt, aut silmmorum essicientia, nihilominus prodesse inter se s pientes possunt. Invenire enim sapientem,sapienti per se res petenda est: quia natura bonum omne 'catum est bono: dc sic quisque conciliatur bono, quemadmodum sibi. Necesse est, ex hac quaestione,argumenti causi in alteram transeam. Quaeriatur enim, an deliberaturus sit sapiens: an in comsilium aliquem advocaturus: quod facere illi necessarium est,cum ad haec civilia dc domestica venitur, re ut ita dicam mortalia. In his siesil opus est alieno consilio, quomodo medico, qu modo gubernatori , quomodo advocato, & litis ordinatori. Proderit ergo sapiens aliquando sapienti di suadebit enim: sed in illis quoque magnis
ac divinis, ut diximus , communiter honesta trametando, 6c animos cogitationesque mistendo,utilis erit. Praeterea secundum naturam est 6c amicos complecti, & amicorum aetii, ut suo proprioque laetari. Nam si hoc non fecerimus, ne virtus quidem nobis permanebit, quae in exercendo se, usu valet. Virtus autem suadet praesentia bene collocare , in futurum consisere, deliberare, & intendere animum: facilius intendet explicabitque
qui aliquem sibi inlimpserit. Quaerit itaque aut
persectum virum, aut proficientem, vicinumque perfecto. Proderit autem ille perfectus, si consilium communi prudentia iuverit. Ajunt homines plus in alieno negotio videre, quam in suo: hoc illis evenit, quos amor sui excaecat, quibusque
435쪽
34 L. ANNATI SENECAE dispessim utilitatis, timor in periculis excutit. Incipiet capere securior, dc extra merum posirus. Sed nihilominus quaedam sunt, quae etiam sapientes in alio, quam in se, diligentius vident. Praeterea illud quod dulcissmum honestissimumque eth, idem velle atque idem nolle, sapiens sapienti praestabit. Egregium opus pari jugo ducet. Persolvi quod exegeras, quamquam in Ordine rerum erat, quas moralis philosophiae voluminibus complectimur. Cogita, quod soleo frequenter tibi dicere: In istis nos nihil aliud quam acumen exercere. Toties enim illo revertor: Quid ista me res juvat sortio- . Tem faciet, justiorem, temperatiorem Nondum exerceri vacati adhuc medico mihi opus est. Quid me doces scientiam inutilem magna promisisti: exigua video. Docebas intrepidum sere, etiamsi
circa me gladii micarent, etiamsi mucro rangereciugulum: dicebas securum sere, etiamsi circa me flagrarent incendia, etiamsi subitus turbo toto imVem meam mari raperet. Haec mihi praesta tu, ut voluptatem, ut gloriam contemnam: pol ea docebis implicita solvere, ambigua distinguere, obscura perspicere: nunc doce, quod necesse est. Ε v I s T. CX. Genios singulis datos: quos faventes habet, qui Boriam mentem habet. Hora nostra ct iudicia improba esse, res non ex vero astimantium. Vana optari, vana timeri. Remedium utrivis a Phi- Asophiae quo nos vocat, 1pretis supervacuu. Luxum denique producit, O castigat, Attali egre-
UX Nomentano meo te saluto, & jubeo te ha bere mentem bonam, hoc est, propitios deos omnes: quos habet placatos & faventes, quisquis
sibi se propitiavit. Sepone in praesentia, quae quibusdam
436쪽
Ε v I s Y o L AS. ' 43sbusdam placem: Unicuique nostrum paedagog mdari Deum, non quidem ordinarium, sed luire inferioris notae, ex eorum numero quos Ovidius ait, de plebe deos. Ita tamen hoc seponas volo, ut memineris majores nostros, qui crediderunt hoc, Stoicos fuisse . singulis enim & Genium & Iuncianem dederunt. Postea videbimus, an tantum diis vacet, ut privatorum negotia procurent: interim
ud scito, sive assignati sumus, sive neglecti, dc fortunae dati, nulli te posse imprecari quidquam
gravius, quam si imprecatus fueris, ut se habeat eviratum. Sed non est,quare cuiquam, quem dignum poena putaveris, optes, ut infestos deos habeat: ilabet, inquam, etiamsi videtur eorum cura dc favore produci. Adhibe diligentilam tuam, & intu re , quid sint res nostrae, non quid vocentur: lcscies plura mala contingere nobis, quam accidere. Quoties enim felicitatis caussa & initium fuit, quod calamitas vocabatur3 Quoties magna grat latione excepta res gradum sibi struxit in praeceps, dc aliquem jam eminentem allevavit etiamnum, tanquam ibi adhuc staret, unde tuto cader& 3 1ed ipsum illud cadere non habet in se mali quidquam, si exitum sipectes, ultra quem natura nemia olem dejicit. Prope est terum omnium terminus, prope est, inquam, dc illud unde selix ejicitur, dc illud unde infelix emittitur. Nos utraque extendimus , dc longa, spe ac metu facimus. Sed si sapis, omnia humana conditione metire: simul dc quod gaudes, & quod times contrahe. Est tanti, diu ni hil gaudere, ne quid diu timeas. Sed quare illuc malum adstringoὶ non est quod quidquam timeu--dum putes. Vana sunt ista quae nos movent, quae vattonitos habent. Nemo nostrum quid veri esset, excussit, sed metum alter alteri tradidit. Nemo ausus est ad id quo perturbatur accedere, dc naturam
437쪽
ac bonum timoris sui nosse. Itaque res ialia & Ina nis liabet adhuc fidem, quia non coarguitur. Tania putemus oculos intendere: jam apparebit quam
brevia, quam incerta, quam ruta timeantur. Talis μcd animorum nostronian confusio, qualis Lucretio visa est: N.Dn veluti pueri trepidant , atque omnia cacis
In tenebris metuunt: ita nos in luce timemuri-Quid ergo3Non omni puero stultiores sumus, qui in luce timemus 3 Sed falsum est, Lucreti: non time-i mus in luce. omnia nobis fecimus tenebras : nihili videmus, nec quid noceat, nec quid expediati tota vita incursitamus , nec ob hoc resistimus, aut circum spectiuς pedem ponimus. Vides autem quam sit furiosa res, in tenebris impetus. At mehercule id agimus, ut longius revocandi simus : re cum ignoremus quo seramur, veloPter tamen illo quo intendimus, ire perse eramus. Sed lucescere, si veli inius, potest. Uno autem modo potest, si quis hanei humanorum divinorumque notitiam acceperit: si illa se non perfuderit, sed insecerit: si eadem, quamvis sciat, retractaverit, & ad se saepe retulerit: si
quaesierit quae sint bona, quae sint mala: quibus hoc sit falso nomen adscriptum: si quaesierit de ho- irestis, de turpibus, de providentia. Nec intra haec humani ingenii figacitas sistituta prospicere & ultra mundum libet, quo seratur, unde surrexerit, in quem exitum tanta rerum velocitas properet. Ab
hac divina contemplatione abductum animum in sordida & humilia pertraximus, ut avaritiae serviret, ut relicto mundo terminisque ejus , dc dominis cuncta vetiantibus, terram rimarerur, &qum
reret quid ex illa mali effoderet, non contentus blatis.Quidquid nobis bono futurum erat, Deus dc parens noster in proximo posuit. Non expectavit inquisitionem nostrami ultro dedit: nocitura
438쪽
altissime pressit. Nihil nisi de nobis queri post 1-mus. ea quibus periremus, nolente rerum naturaec abscondente, protulimus. Addiximus animum voluptati: cui indulgere, initium omnium mal rum est. Tradidimus ambitioni & famae, ceteris aeque vanis & inanibus. Quid ergo nunc te hor tot ut facias 3 nihil novi: nec enim novis malis r media quaeruntur: sed hoc primum, ut tecum ipse dispicias, quid sit necessarium, quid supeIvacuum. Necessaria tibi ubique occurrent: supervacua re semper, dc toto animo quaerenda sunt. Non es au tem quod te nimis laudes, si contempseris aureos
lectos, & gemmeam supellectilem: quae est enim
virtus, supervacua contemnere tunc te admirare, cum contempseris necessaria. Non magnam remiscis, quod vivere sine regio apparatu potes: quod non desideras milliarios apros, nec linguas phoenicopterorum, dc alia portenta luxuriae, jam tota animalia fastidientis, & certa membra ex singulis .eligentis. Tunc te admirabor, si non contempseris etiam sordidum panem: si tibi persuaseris, herbas, ubi necesse est, non pecori tantum, sed homini nasci: si si ieris cacumina arborum explementum esse ventris, in quem sic pretiosa congerimus, in quam recepta servantem sine fastidio implendus est. Quid enim ad rem pertinet, quid accipiat,perdimrus quidquid acceperit DeIectant te disposita,
quae terra marique capiuntur. alia eo gratiora , si recentia perseruntur ad mensam: alia, si diu pasta& coacta pinguescere, fluunt, ac vix saginam continent sitam. Delectat te nitor horum, arte quae situs. At mehercule ista solicite scrutata, varieque
condita, .cum subierint ventrem,una atque eadem cessitas occupabit. Vis ciborum voluptatem contemnere exitum specta. Atinium memini cum
magna admiratione omnium haec dicere: Diu mi-
439쪽
38 L. ANNAET SENECAT hi, inquit, impossiere divitiae. stupebam, ubi alia quid ex illis alio atque alio loco fullerat: existim tam similia esse quae laterent, his quae ostenderemur. Sed in quodam apparatu vidi totas opes u bis , caelatas ex auro & argento, dc his quae pretium auri argentique vicerunt, exquisitos colores, re vestes ultra non tantum nolirum, sed ultra finem hinium advectas. Hinc puerorum per*icuos lcultu atque forma greges,hinc feminarum,sc alia quae res suas recognoscens lammi imperii fortuna
rotulerat. Quid hoc est, inquam, aliud quam i litare cupiditates hominum per se incitatas 3 Quid sibi vult ista pecuniae pompa ad discendam avaria
iam convenimus. At mehercules minus cupidit
-- cis istinc essem,quam attuleram. Contempsi diu cas , non quia supervacuae, sed quia pusillae sunt. Vidistine, quam intra paucas horas ille ordo, quamvis lentus dispositusque, transierit hoc t tam vitam nostram occupabit, quod totum diem - occupare non potuit Accessit illud quoque. tam supervacuae mihi visae sunt habentibus, quam sue-- Tam spectantibus. Hoc itaque ipsi mihi dico, quoties tale aliquid pr strinxerit ociatos meos, quoties occurrit domus splendida cohors culta servorum, Iectica sermosis imposita calonibus: Quid mir .ris3quid stupes Pompa est. Ostenduntur istae res, non postidentur: & dum placent, transeunt. Ad veras potius te converte divitias: disce parvo esse
contentus e dc illam vocem magnus atque anim sus exclama: Habeamus aquam, habeamus polentam , Iovi ipsi de felicitate controversiam faciamus. Faciamus, oro te, etiam si ista desuerint. Turpe est, beatam vitam in auro & argento reponere: aeque turpe est in aqua dc polenta. Quid ergo faciam, si ista non fuerintὶ Quaeris, quod sit remedium inopiaeriamem fames finit. Alioqui quid imterest,
440쪽
ΕPISTOLAa. 439 terest, magna sint, an exigua, quae servire te cogunt3 quid refert quantum sit, quod tibi possit negare sortunat Haec ipsa aqua & polenta in alienum arbitrium cadit: liber est autem, non in quem parum licet sortunae, sed in quem nihil. Ita est: nihil. desideres oportet, si vis Iovem provocare, nihil desiderantem. Haec nobis Attalus dixit: natura omnibus edixitans si voles frequenter cogitare, id ages, si sis felix, non ut videaris: dc ut tibi vis dearis, non aliis. Ε P I s T. CXL cavillos, vanam ct humium philoniam ram illam de moribin, Arma- , aliam. Huo
OVid vocentur Larine sophisinata, quaesisti a
me. Multi tentaverunt illis nomen impon te, nullum haesit: videlicet quia res ipsa non recipiebatur a nobis, nec in usu erat, nomini quoque repugnatum est. Aptissimum tamen videtur mihi, quo Cicero usus est: Cavillationes vocata quibu
quisquis se tradidit, quaestiunculas quidem vafras 'neetit: ceterum ad vitam nihil proficit,neque so tior fit, neque temperantior, neque elatior. At ille. . qui philosophiam in remedium suum exercuit, iningens fit animo, plenus fiduciae, inexuperabilis, re major adeunti. Uod in magnis evenit montibusς quorum proceritas minus apparet longe intuenti si cum accesseris, tunc manifestium fit, quam in arduo summa sint: talis est, mi Lucili verus, rebus, non artificiis,philosophus. In edito stat admirabilis, celsus, magnitudinis verae. Non exsurgit in plantas, nec summis ambulat digitis, eorum more qui mendacio staturam adjuvant, longioresque quam sunt, videri volunt: contentus est magnitudine sua. Quidni contentus sit eousque x 4 crevis