L. Annæi Senecæ philosophi opera omnia; ex ult. I. Lipsii emendatione. et M. Annæi Senecæ rhetoris quæ exstant; ex And. Schotti recens L. Annæi Senecæ philosophi tomus secundus. In quo epistolæ, & quæstiones naturales. 2

481쪽

8o L ANNAET SENECAE tia. Dum observamus eos,quos iniignes egregium

opus secerat, coepimus avnotare, quis rem alia

quam generoso animo secisset 8c magno impetu, sed semel. Hunc vloimus in bello sortem, in foro

timidum i animose paupertatem serentem, humilitet inimitam: iactum laudavimus , contempsi--mus virum. Alium vidimus adversus amicos benignum, adversus inimicos temperatum , re publica de privata suicte ac religibse adminishram tem: non deesse ei, dc in his quae toleranda erant, patientiam, dc in his quae agenda, prudentiam. Vidimus ubi tribuendum esset, plena manu da tem : ubi laborandum, pertinacem dc obnoxium, re lassitudinem corporis animo sublevantem. Praeterea idem erat semper, dc in omni actu par sibi, jam non consilio bonus, sia more eo perductus , ut non tantum re facere posset, sed nisi recte iacere non posset. Intelleximus in illo pers ctam esse virvitem: hanc in partes divisimus. Oportebat cupiditates res nari, metus commmi, facienda provideri, reddenda distribui: comprehendimus temperantiam, sortitudinem, prudentiam , justitis , dc suum cuique dedimus ossicium. Ex quo ergo virtutem intelleximus ξ ostem die illam nobis ordo ejus, & detor, & constam tia, dc omnium inter se actionum concordia, dc. magnitudo super omnia efferens sese. Hinc intellecta est illa beata vita, secundo defluens cursu, bitrii sui tota. Quomodo ergo hoc ipsum nobis ---pparuit dicanti. Nunquam vir ille perfectus adeptusque virtutem, fortunae maledixit: nunquam accidentia tristis excepit; civem esse se universi dc militem credens, labores velut imperatos subiit. Quidquid inciderat, non tanquam malum

astiernatus eth, M in se casu delatum, sed quasi d legatum sibi. Hoc qualecumque est, inquit, meum

482쪽

Ε ν T s Y o L AE. η8 rem asperrum est, durum est: in ipso navemus ope. ram. Necessario itaque magnus apparuit,qui nunquam malis inomuit, nunquam de fato suo qtie-stus est. secit multis intellectum sui, & non aliter quam in tenebris lumen esseisit: advertitque in se omnium animos, cum esset placidus dc lenis, Schumanis divinisque rebus pariter aequus. Habebat perseditam animum,ad summam sui adductus, supra quam nihil est nisi mens Dei, ex qua pars Min hoc pectus mortale defluxit: quod nunquam magis divinum est , quam ubi mortalitatem suam ogitat, dc scit in hoc natum hominem, ut viin defungeretur: nec domum esse hoc corpus, sed hospitium, dc quidem breve ho*itium: quod relinquendum est, ubi te gravem esse hospiti videas. Maximum, inquam , mi Lucili, argumenrum est animi ab altiori venientis sede, si haec in quibus versatur, humilia judicat, & angusta, si exire non.

meruit. Scit enim quo exiturus sit,qui unde ven iacti, meminit. Non videmus, quam multa nos incommoda exastant, quam male nobis conveniat hoc corpus Nunc de ventre, nunc de capite.

nunc de pectore ac laucibus querimur: alias nervinos, alias pedes vexant: nunc dejectio, nunc de stillatio: aliquando superest sanguis, aliquando deest: hinc atque illinc tentamur, & expellimur. Hoc evenire solet in alieno habitantibus. At nos corpus tam putre sortiti, nihilominus aeterna proponimus,ωin quantum potest aetas humana prointendi, tantum spe occupamus, nulla contenti pecunia, nulla potentia. Quid hac re fieri impudentius, quid stultius potest Nihil satis est moritu-ris, imo morientibus. quotidie enim propius ab ultimo stamus, & illo unde nobis cadendum est, hora nos omnis impellit. Vide in quanta caecitate mens nostra siti Hoc quod laturum dico, cum

483쪽

si L. A N N AE I S E N E C AE maxime sit, & pars ejus magna jam facta est. nam

quod viximus tempus, eo loco est, quo erat anim quam viximus. Erramus autem, qui ultimum timemus diem: cum tantumdem in mortem sing

tai conferant. Non ille gradus lassitudinem iacit, in quo defecimus, sed ille profitemta Ad mo

tem dies extremus pervenit, accedit omnis. Case Pit nos illa, non corripit. Ideo munus animus,

conscius sibi melioris narurae, dat quidem Operam , ut in hac statione, qua positus est, honeste --atque industrie gerat: ceterum nihil horum quae circa ipsum sunt, suum iudicat, sed ut commodaeis utitur, peregrinus & properans. Cum aliquem hujus viderimus constantiae , quidni subiret nos species non usitatae indolis 3 utique si hanc, ut dixi, magnitudinem veram esse ostendebat. Qua Iitatis verae tenor permanet,falsii non durant. Qui dam alternis Vatinii, alternis Catones sunt: &modo parum illis severus est Curius,parum pauper Fabricius, parum frugi & contentus vili Tubero :modo Licinum divitiis, Apicium caenis , incinnatem deliciis provocant. Maximum judicium est ε. malae mentis, fluctuatio, inter simulationem Virtutum, amoremque vitiorum, assidua jactatio. - habebat sepe ducentor,

Sape decem servosomodo reges atque tetrarchas, Omnia magna loquent modoo mihi mensa tri-pei, Ocbneba salis puri, O toga qua defendere frigin,

tuamvis eraF., queat. Aeetes emtena dedisses Huis pareo paucis contento .' quinque diebuου Nil erat in loculis. Omnes isti tales sunt, qualem hunc describit Η ratius : nunquam eumdem, nec similem quidem

sibi. adeo in diversum aberrat. Multos dixi: prope est ut omnes sint. Nemo non quotidie consultum

484쪽

Ε Ρ I s Y o L AE. 48 3lium mutat, & votum. modo uxorem vult habcre, modo amicam: modo regnare vult: modo id

agit, ne quis sit officiosior servus : modo dilatat se usque ad invidiam: modo subsidit, & contrahitur infra humilitatem vere jacentium: nunc pecuniam spargit, nunc rapit. Sic maxime coarguitur animus imprudens: alius prodit atque alius, dc

quo turpius nihil judico impar sibi est. Magnam

rem puta, unum hominem agere. Praeter sapientem autem nemo unum agit: ceteri multiformessiimus. Modo frugi tibi videbimur & graves, mo-do prodigi 8c vani. Mutamus subinde personam, -& contrariam et silmimus, quam exuimus. Hoc ergo a te exige, ut qualem insΗrueris praestare te, talem usque ad extrum serves. Essice ut possis laudari di si minus , ut agnosci. De aliquo, quem vidisti heri, merito dici potest: Hic quis est Z tanta

mutatio est. ΕPIs T. CXXI.

liquid pro arguitu praetendit: tum proponit nomnibm animalibus eonctiturionu Ja sensu 'id eLLI'onte O natura eant, quo debent O Dnt facta. Dicit esse, O exemplis rationibusque varie

docera

T Itigabis, ego video: cum tibi hodiernam qua stiunculam, in qua satis diu haesimus, exposuero. Iterum enim clamabis. Hoc quid ad mores sed exclama , dum tibi primum alios opponam, cum quibus litiges, Posidonium Alchidemum. Hi judicium accipient, deinde dicam. Non quidquid morale est, bonos mores iacit. Aliud ad hominem alendum pertinet, aliud ad exercendum, aliud ad vestiendum, aliud ad docendum, aliud ad

delectandam. Omnia tamen ad hominem pertinent, etiamsi non omnia meliorem eum faciunt. x 2 Mores

485쪽

484 ANNAEI SENE cAE Mores alia aliter attingunt. Quaedam illos corti-gunt &ordinant, quaedain naturam eorum 8c originem scrutantu I. Cum quaeritur, quare hominem aratura produxerit, quare pr tulerit animalibus ceteris, longe me judicas mores reliquisse ZElsum est. Quomodo enim scies, qui habendi sint, nisi quidli omini sit optimum, inveneris 3 nisi nariaram ejus - inspexeris i Tunc demum intelliges, quid faciendum tibi, quid vitandum sit, cum didiceris quid

naturae tuae debeas. Ego inquis, volo discere, quomodo minus cupiam, minus timeam. Superstitionem mihi excute: doce leve esse vanumque hoc .

quod selicitas dicitur: unam illi syllabam facillime

accedere. Desiderio tuo satisfaciam, S ad virtutes exhortabor, vitia converberabo, licet aliquis ni-

mium immoderatumque in hac parte me judicet, non desistam persequi nequitiam, & affectus ess ratissimos inhibere , dc voluptates ituras in dolorem compescere , dc votis obstrepere. Quidni cum maxima malorum optaverimus, S ex grat latione natum sit quidquid obloquimur. Interim permitte mihi ea quae paullo remotiora videntur,

excutere. Haerebamus, an esset omnibus animalibus constithnionis suae sensus 3 Sensum autem esse, ex eo maxime apparet, quod membra apte dc expedite movent, non aliter quam in hoc erudita. Nulli non partium suarum agilitas es L Artifex in- 1 tumenta ilia tractat ex facili: rector navis scit gubernaculum flectere : pictor colores quos ad reddendam similitudinem multos variosque antele posuit, celerrime denotat, dc inter ceram opusque iacili vultu ac manu commeat. Sic animes in omnem usum sui mobile. Mirari solemus scenae peritos , quod in omnem significationem rerum dc effectuum parata illorum est manus, re verborum velocitatem gestus assequitur. Quod illis ars praestat,

486쪽

Ε P I s Y o T AE. 48ς praestat , his natura. Nemo aegre molitur artus suos, nemo in usu sui haesit i ad hoc edita, protinus faciunt. Cum hac scientia prodeunt, instituta nascimtur. Ideo, inquit, partes suas animalia apte movebunt: quia si aliter moverint, dolorem sensura sunt. Ita, ut vos dicitis, coguntur, metusque illa in rectum, non voluntas movet: quod est sum. Tarda enim sunt, quae necessitate impelluntur. Agilitas, spontaneus motus est. Adeo autem 1ion adigit illa ad hoc doloris timor, ut in naturalem motum etiam dolore prohibente nitantur. Sic inans qui stare meditatur, & ferre se assilescit. simul tentare vires suas coepit, cadit: dc cum fleta

toties resurgit, donec se per dolorem ad id quod

natura poseit, exercuit. Animalia quaedam tergi durioris inversa tamdiu se torquent,ac pedes exserunt, dc obliquant, donec ad locum reponantur. Nullum tormentum sentit supinata testudo. inquieta est tamen desiderio naturalis status: nec ante desinit niti, quatere se,quam in pedes constitit. Ergo omnibus constitutionis suae sensus est, es inde membrorum tam expedita tetactatio: nec ullum majus indicium habemus, cum hac illa ad vivendum venire notitia, quam quod nullum ani mal ad usum sui rude est. Constitutio est, inquit, ut vos dicitis, principale animi quodam modo se habens erga corpus. Hoc tam perplexum 3c subtile, & vobis quoque vix enarrabile, quomodo instas intelligit 3 Omnia animalia dialectica nasci oporteret, ut istam finitionem magnae parti togatorum obscuram intelliganti Verum erat quod opponis, si ego ab animalibus constitutionis finitionem intelligi dicerem. Nam ipsa constitutio facilius natura intelligitur, quam enarratur. Itaque in s ille, quid sit constirutio, non novit: constitutionem suam novius de quid sit animal nescirix s animu

487쪽

4 g ς L. A N N AE I S g v v c AEa rimal esse se sentit. Praeterea ipsam constituti nem iam crasse intelligit, re summatim, dc ob

care. Nos quoque animum liabere nos scimus :quid sit animus, ubi sit, qualis sit, unde, nesciamus. -lis ad nos pervenit animi nostri sensiis,

quamvis naturam ejus ignoremus, ac sedem, talis ad omnia animalia constitutionis suae sensus. N

cesse est enim id sentiant, per quod alia quoque

sentiunt: necesse est sensum ejus habeant, cui parent , a quo reguntur. Nemo non ex nobis inteuligit, esse aliquid, quod impetus stos moveat: quid sit illud, ignorat. 8c conatum sibi esse scit: quid sit, aut unde sit, nescit. Sicut infantibus , sic quoque animalibus , principalis parsis suae sensiuest non satis dilacidus, non expressus..Dicitis, inquit , omne animal primum constitutioni suae conciliari: hominis autem constitutionem rasi natem esse: & ideo conciliari hominem sibi, non tanquam animali, sed tanquam rationali. Ea enim parte sibi carus est homo, qua homo est. Quom do ergo infans conciliari constitutioni rationali potest, cum rationalis nondum sit Unicuique aetati sua constitutio est: alia infanti, alia puero, alia seni. Omnes enim conititutioni conciliam tur , in qua sunt. Infans sine dentibus eth huie constitutioni suae conciliatur. enati sunt dentes: huic conmtutioni conciliatur. Nam & illa herba, quae in segetem nugemque ventura est, alienam constitutionem habet tenera, & vix eminens sulco : aliam cum convaluit, & molli quidem culmo,sed qui ferat onus suum, constitit: aliam cum flavescit, 3c ad aream spectat, bc spica ejus iud ruier in quamcumque consti urionem venit, eam Luetur, in eam componitur. Alia est aetas intam iis, pueri, adolescentis , senis: ego tamen idem

sum, qui &-fui, & puer, adolescens. sic

quam

488쪽

Ε P I s T o T. AE. 487 quamvis alia atque alia cuique constitutio sit, conciliatio constitutionis suae eadem est. Non enim puerum mihi aut juvenem, aut senem, sed me ra tura commendat. Ergo infans ei constitutioni suae conciliatur, quae tunc insanti est, non quae sutura

juveni est. Neque enim, si aliquid illi majus, in

quo transeat, restat, non hoc quoque in quo nascitur, secundum naturam est. Primum sibiipsi conciliatur animat: debet enim aliquid esse, ad quod alia reserantur. Voluptatem peto. cui 3 mihi, ergo mei curam ago. Dolorem refugio. pro quo pro me. ergo mei curam ago. Si onmia propter curam mei facio, ante omnia est mei cura. Haec

animalibus inest cunctis: nec inseritur, sed innascitur. Producit scelus suos natura, non abjicit: quia tutela certissima ex proximo est, sibi quisque commissus elL Itaque ut in prioribus dixi, tenera quoq; animalia e materno utero vel quoquo modo emula, quid sit infestum ipsis, protinus norunt, dc mortifera devitant: umbram quoque trans volantium reformidant, obnoxia avibus rapto viventibus. Nullum animal ad vitam prossit sine metu mortis. Quemadmodum, inquit, editum animal intellectum habere, aut salutaris aut mortiserae rei, potest Z Primum quaeritur,an intelligat, non quemadmodum intelligat. Esse autem illis intellectum, ex eo apparet, quod nihil amplius, si intellexerint, faciant. Quid est quare pavonem, quare anserem gallina non refugiat, cum tanto minorem, & ne notum quidem sibi, accipitrem fugiat 3 quare pulli sellam timent, canem non tiament 3 Apparet illis inesse scientiam nocituri, non experimento colle,stam . nam antequam possint experiri, cavent. Deinde, ne hoc Au existimes fieri, nec metuunt alia quam debent, nec unquam

obliviscuntur hujus tutelae dc diligentiae. aequalis

489쪽

488 L ANNAEI SENE e Allest illis a pernicioso fuga. Praeterea, non fiunt tiamidiora vivendo. Ex quo quidem apparet,non usu illa ad hoc pervenire, sed naturali amore salutis stata Et tardum est& varium, quod usiis docet: quidquid natura tradit, dc aequale est omnibus, distatim. Si tamen exigis, dicam quomodo omne animal perniciosa intelligere conetur. Sentit se carne constare: itaque sentit, quid sit, quo secari Caro,quo uri, quo obteri possit. Q sunt anim ita armata ad nocendum, horum speciem trahit

inimicam dc hostilem. Inter se ista conjuncta sint. Simul enim conciliatur saluti suae quidque:& quae iuvant, illa petiti Iaesura formidat. Naturales a

contrariis aspernationes sunt. sine ulla cogitati

ne, sine consilio fit, quidquid natura praecipit. Non vides, quantasiibtilitas sit apibus ad fingenda domicilia3quanta dividui laboris obeundi comcordia Non vides quam nulli mortalium imit, bilis sit illa araneae textura' quanti operis sit, fila disponere 3 alia in rectum immisia firmamenti I

co, alia in orbem currentia ex denssi rara,quae minora animalia, in quorum perniciem illa tenduntur , velut retibus implicata teneant. Nascitur ars ista, non discitur. Itaque nullum est animal altero doctius. videbis aranearum pares telas , par in fi vis angulorum omnium soramen. Incertum est δcinaequale, quidquid ars tradit: ex aequo ueuit, quod natura distribuit. Haec nihil magis, quam t telam sui, dc ejus peritiam tradidit: ideoque etiam simul incipiunt, & discere dc vivere. Nec est mirum, cum eo nasci illa, sine quo frustra nascerem rur. Primum hoc instrumentum illis natura comtulit ad permanendum in conciliatione dc carit, te sui. Non poterant salva esse,ni vellent. Nec hoc per se profuturum erat: sed sine hoc nulla res profuisset. Sed in nullo deprehendes nulitatem sui, ne

490쪽

negligentiam quidem. Tacitis quoque dia brutis, quamvis in cetera torpeant ad vivendu solertia esti Videbis quae aliis inutilia sunt, sibi ipsa non deesse.

Ε P I s T. CXXII. Ingenium luxuria,adυersa moribus facere. Aliter canare, bibere, dormire,surgere: tales aliquot

ntipodas facete describit. T Etrimentum jam dies sensit: resilivit aliqua Qtulum: ita tamen, ut liberale adhuc spatium sit, si quis cum ipso, ut ita dicam, die surgat, ossiciosior meliorque, quam si quis illum exspectat,ut luce prima exeat. Turpis,qui alto sole semisomnis jacet, cujus vigilia medio δe incipit: dcadhuc mul---tis hoc antelucanum est. Sunt qui ossicia lucis noctisq: pervertunt: nec ante diducunt oculos heste na graves crapula,quam appetere nox coepit. Qualis illoru conditio dicitur,quos natura ut ait Virgilius 3 pedibus nostris subditos econtrario posuit, Nosque ubi primus equis Oriens a vir anhelis, Illis sera rubens aceendit lumina vesprer talis horum contraria omnibus non regio,sed vita --est. Sunt quidam in eadem urbe antipodes, qui, ut BL Cato ait, nec orientem unquam solem vide--xunt, nec occidentem. Hos tu existimas scire, quemadmodum vivendum sit, qui nesciunt quando & hi mortem timent, in quam se rivi condiderunt: tam infausti ominis, quam noctu eaves sunt Licet in vino unguentoque tenebras suas exigant, licet epulis, & in multa videmsticula distinctis , totum perversae vigiliae tempus diducant: non convivantur, sed justa sibi fa- unia Mortuis certe interdiu parentatur. At mehercules nullus agenti dies Iongus est. Extendamus vitam: hujus & ossicium, dc argumentum, alia est. circinnitabatur nox,& aliquid ex illa in