장음표시 사용
71쪽
nes : tales uno verbo sunt intellectiones omnes , quae cuin haud du-hid sint computandae inter entia , non possitnt convenientius vocari, quam entia rationis , cum intello ius sit ratio ipsa , perinde ac mons, ut supra dictum est. Tum entia rationis chimaerica ca sunt , quae sica ratione confinguiarur, ut extra illam nullum csc Obtineant ; Sic lapis aureus , mons deambulans , oculus audiens, & alia id genus , quae a mente si libuerit , confinguntur , vocantur entia rationis chl-maerica. Deinde inter entia rationis logica cnumcramus cmnes secundas intentiones generis , specici, dissociatiae &c. item dc initionis, - divisionis &ci de quibus agitur in particulari suis locis. Sicut denique per cntia rationis denominata , aut donominantia intelligimus il nonai nationes Omnes pure extrinsccas , quales utique sunt donomin tiones alicujus visi, auditi , dextri, sinistri ,. aequalis inaequalis , Nc. ut infra explicabitur. Nunc itaque circa entia rationis realia , de quibus agendum proponitur in hoc articulo, id tantum obiter inquirendum videtur , an haec realitas , quae a monibus rationis tribuitur, sit disti nota a realitate ipsius rationis, dico obiter , quia alias decisio hujus dissicultatis pertinet ad Physicam , ubi generaliter quaeritur utrum adtiones a suis agentibus distinguantur. Nihilominus non erit saperfluum , si occasione data aliquid in particulari praeoccupetur , quo prQbemus entia illa , quae vocamus entia rationis rcalia , non aliam realitatem obtinere, quam . quae in ipsius rationiι , id est,mcntis.
R alitas illa , quae actionibus rationis tribuitur, est a realitas rationis 3 pNe, quod idem est, actiones
mentis , quas evocamus entιa rationis, quatenus
mens ratio idem sunt , non habent realitatem distinctam ab illa ipsa , quae est realitas mentιs.
PROBA Tu R. Si actiones rationis haberent realitatem disti iustam 1 ratione, obtinerent utique illam vel intra , vel intra rati nem : atqui neutrum potest verificari : ergo Sc. S uela majoris est evidens minor autem probatur per partes , & Primo quidem realitas illa distincta, non potest esse cxtra rationem ; quia actiones rationis sunt immancntcs , nec aliud habent subjectum, quam rationem ipsam ; alioquin illud pariter denominarent , & sic praeter rationem
72쪽
nem assignabile esset aliud subjectum , cui conveniret ratiocinari, quod nemo dixerit. Neque secundo potest realitas illa disti insta locum habere intra ipsam rationem, quia sic ratio praeter entitatem sibi propriam , tot entitates diversas in se ipsa complecteretur , quot gen ra , imo quot individua actioniam eliceret ; unde resultaret compositio prorsus opposita simplicitati rationis I ratiot enim perinde ac anima , inter cujus pol tias numeratur, est cias simplex , & indivisum: ergo &e. Adde quod actiones , quas ratio clicit , non sunt nisi ejusis rationis exercitatio , per quam transit , ut aiunt , de potentia in actum ς sed haec exercitatio non importat realitatem distinctam ab ea , quae in ipsius rationis i ideo scilicet , quia haec rcalitas , si quae citet, producorrela utique rect ; neque aliunde producibilis taci , nisi per creationem : actioncs enim praediistae cum sint aetiones potentiae pure spiritualis , sunt etiam ipse pure spiritualos , ideoque sola
creatione producibiles, At certissimum in rationcm , imo uci quamcunque aliam potentiam animae rationalis , non obtinere vires susti- ciciatus ad quicquam creandum. Superest igitur, ut asseratur retitatem realem , quam actionibus rationis tribuimus , aec realitatem ipsam
rationis ; quod erat probandum , nec alio fine insinuatum hic nit , quam ut pauIatim lectores studiosi assecfiant rejiciendis iis omnibus generibus Q ularum , quas Aristotelici contendunt esse realiter distinctas a suis potentiis & sublestis. Objicies. Ratio non semper asit: ergo ructiones illius , si quam
habent realitatem , eam utique obtinent distilinam a rtalitate , quae rationi tribuitur. Α nec dens constat ; tum quia somno , phrencs , amentia , caeterisque multis impedimentis usus rationis adimitur ἔ tum etiam quia risi ratio semper esset in actu , non certe tamen carca
idem ob ectum ; idque sufficit ad vim o cictionis. Consequentia sic
probatur. Inter realitatem existentem , & non existentem admittenda est distulistio : atqui si ratio non semper agit , verificatur realitatem rationis semper existere , sed non semper existere realitatem actionum illius : ergo &c. Deinde realitas, quaecunque illa est , actionum rationis , non est nisi accidentalis ; potest enim ratio agere & non agere : at realitas rationis , quae est ipsa potentia intcIlcetiva , est realitas substantisis rergo inter utramque datur distinistio , tamque evidens , ut nemini non perabsurdum videatur hanc & illam confundere. Imo nec aperta absurditalc caret hoc ipsum quod dicimus , Hiones illas esse entia rationis realia et vel enim vocari non debent entia rationis , vel si sic nuncupantur , abstinendum est a vocabulo realitviu , cum ex communii I I.
Talea actiones eosistunt in solo exercitio
suis ac tionibM. v. Aeprin terea res litatem rationis
73쪽
aus illam actionum v I. Sed opinpositici
usu loqvcndi contraili toria sint ad invicem hinc entia reacia , hine
entia rationis. Ergo &c. Resp. Et concesse antecedente nego consequentiam ; vel distinguo hoc lansii , quod adtiones , de quibus agitur , obtineant realitatcindistinctam a realitate rationis praecise& in abstracto consideratae ; non autem consideratae in statu sui exercitii : quatenus actio rationis est ipsa ratio exercitata ; neque fingi potest istud exercitium superaddere rationi realitatem ullam distinctam. A l amplior in solutionem dico quod quando ratio non agit, illa non is lentia actionis non est positiva , qualis intolligitur convenire rc bus , quae quidem per sc non existunt , sed tamen possent cxistere : scd tantum negativa , qualis convenit rebus , quae non possitiat habere nisi cxistentiam communcincum aliis. Atque ita se habent actiones rationis , quae non possunt habcre nisi cxistentiam , ac proinite realitatem communci. cum ilIa. Tum vero ad instantiam , quae subiicitur , Elven iam addo rca, litatein actionum , le quibus agitur , non esse accidentalem nisi logice , id. est secundum modum concipiendi , & loquendi r accidentalitas autem logica non est incompossibilis cum substantialitate ; nam aurum v. g. ut suo loco dicctur , in accidons Logicum respectu calicis , qui deauratur ; & nihilominus cst substantia. Denique non vidco , quae absurditas deprehendatur ab Adversariis in eo , quod opus rationis dicatur ens rationis , & rursus dicatur ens rationis reale ad discriminandum illud a caeteris entibus rationis , quibus rea- lira, nulla coovenit : nam non modo id absilrdum non est ; sed potius multum scitu ac notatu dignum pro majori intelli Sentia eorum mnium , quae hae de ente rationis tractanda sunt.
74쪽
OTANDUM Prima. Ens ehimaericlina ex communi notione , quam cic illo sedi ne Philosophi , tale ἄ- sc ens , quini nullum obtineat tae nisi ab intcllcctu, a quo confingitur ; ita ut cessante fietionc intulicetus illud penitus evanescat. Inde est quod hujusnodi cias rationis sit proles rationis : at stagilis , & c anida , minimὰ que sib-sist iis. Sie v. g. si quis cogitet terram esse solo majorem excessiis ille magnitudinis , cum revora nullus sit , cst cim rationis r ideoquc desinit osse , ubi primum dinnir cogitari. Notandum Secundo. Ens rationis chimaericum strictus simplum non ino is nullum obtinere esse , nisi ab intellectu ; sed nee dlud obtinere , nisi ab eo vel fingente , vel errante absque sitfficiente uIlo vel fictionis actinveniendae I vel erroris astruendi fundamento. Sic ens rati nis fingentis erat animal illud flammiuomum , quod Poetae fibulabantur habens caput ac pectus leonis, ventrem caprae , & caudam draconis , non alia de cause , quam quia in Lycia mons crat iacminc Chimaera , in cujus cacumine habitabant leones in medio , ubi pascuis abundabat , caprae ; in radicibus vero Q pcntcs r hinc tota Chimaerae sebula , quam Ovidius lib. I. Metam. sic marrae.
.duoque Chimaera jugo , mediis tu artibus hIrcum, Pectus oe ora lea , caudam 'meiam habebat.
HI N C ctiam chimaerica vocari consileverunt omnia entia illa , quae nullum esse obtinent , nisi quini ipsis provenit ab intellectit gratis aut fingente aut decepto : quantoque filio aut deceptio est absurdior , tanto dignius pro chimaericis reputantur. De istis itaqueuntibus rationis jam inquirendum est an do qualiteς dentur.
75쪽
i V. Item multa, de quibus mens sal-judiis eat & diis
Datur ens rationis chimam cum δ f d non aliter quam pure objective.
PRO3ΑTun 'Mnὸ. Dari ens rationis chimaericum, est dari tale ensquod es nullum habeat extra intuli tuin gratis fingentem : atqui datur hujusinodi ens gratis confictum : ergo Sc. Probatur minor. Nihil impedit quominus quis cogitatione sua effingat compositionem animalis , quod ad instar chimaerae illius poeticae ore leonem. ventre capram , cauda draconem rcferat et sicis tale animal sie effictum esse nullum habet intra intellectum gratis fingentein : ergo &c. Neque alias negari potest absolute , ut aliqui sistent , antinali sic conficto convenire ullam entitalcm , pcr quam di flerat a nihilo ; tum quia de illo multa affirmari & negari possent valde diversa ab attributis nihili ; habet enim nihilum sua quaedam intelligibilia attributa , uti' quod careat existentia , & actione ς quini de illo Deus omnia secerit , &c. Tum etiam quia animal praediinim disterret ab alio, quod aliter intclicetus cffingeret sub sorma dimidiata camcli v. g. Aeleonis r talis auicin disterentia supponat clatitatem aliquam, stilicet objectivam ; atque in hoc sciatu vorum est dari ens rationis chi
Probatur Seeunaeo. Intellectus potest tum falso judicare , tum falso discurrere : sed fulso judicare , & discurrere iacino potest , quin hoc ipὶ efficiat ens rationis chimaericum et ergo &c. Probatur minor. Nemo potest salso sive judicare,'sive disturrzm , quin cogitet de re . quam attingit sitio sive judicio , sive discursu , omnino aliter quam
sit : uti si cogitet illam inistere . quamvis revera non existat : scd hoc ipὶ cfficitur ens rationis chi inaericum : nam si supponatur P trum v. g. non existere , ille qui cogitat , asseritquc Pctrum existere. habet pro O ccito suae tum cogitationis . tum assertionis cxistentiam , quae praeter rationem entis objectivi aliam nullam habri r igitur existentia illa in chimaerica : atque idem dicendum de caeteris omnibus . quae salso cogitantur & asseruntur. Obiicies Primo. Si daretur ens rationis chimaericum, illud utiqMetarmaretur ab intcllectu: sed ab intelicetu cfformari non potest : ergo deci Major conceditur; minor vero facila probatur in hunc modum r quia ii
tέictus non potest id praestare , nisi per suas intellectiones; cumque Disitirco by GOoste
76쪽
intelleictiones istae sint reales , non possitne terminari nisi ad aliquid' rcale s minime vero ad aliquid chimaericum r sicuti enim acticines potentiae vegotativae non possitnt , ex co quod sint reales , producere augmentum chimaericum ; nec actiones potentiae I Omotivae motum chimaericum ; ita nec actiones intellectvae , cum sint pariter reales, Producere poterunt prolem chimaericam, quale est cias rationis. Ergo Sc. Adde quod intelle mis creditur non aliter c mare ens rationis . quam tribuendo illi suum esse objomuuin t atqui hoc repugnat et emgo &c. Probatur minor. Omne esse objediivuin praesupponitur intel- lactioni. Ergo repugnat illud se obieesivum , quod tribuitur enti rati is , provenire illi ab intellectu. Probatur iterum antecedens , quia sic se habct intelligibile ad intcllectionem , sicut visibile ad visionem : omne autem visibile praesupponitur visioni ; neque enim visio reddit illud visibile t ita ergo intelligibile praesupponitur intcl- Iectioni : at esse intelligibile . N esse obiectivum 1unt unum & idem: ergo S c. Respondere solent aliqui aetiones intelliatus , ex eo quod sint reales , foeminari tantuml secundario ad ens rationis; primario autem ad cns reale : sic ut primario apprehendat intellectus hinc montem, hinc aurum , ac deinde secundario transeat ad apprehcnsionem montis aurei; sicque si uilitario tantum estingat ens rationis. NHuc sperno hanc responsionem ; sed expeditior alia est . qua ab lute contenditur ii telleictiones licet reales posse perinde terminari ad obicista sive realia sive non : nam dum intellectus seu praeterita recolit , seu futura prosi picit , nunquid haec Objocta sunt non realia λ Ita dum diluvium illud recolo , quod contigit temporibus Noe , objectum incae apprehcnsionis est diluvium illud , quod nunc non magis reale est , quan . si nunquam contigissct : S sunditor si cogitaverim de Antichristo futuro . Objectum. Hacae cogitationis nunc non magis in rccie , quam si Antichristus futurus non esset. Neque prodest quicquam exemplum , quod Adversarius aFrt ad tonuin potentiae vegetativae , quatcnus istae ayi nes sunt corporeae , aetiones auton potentiae intellestivae sunt spirituales, ac proinde tacundiores. Ad id vero quod additur respondeo satis esse, si esse objeetivum praesupponatur intellectioni inadaequate : sic adi fictionem montis aurei satis est si praesupponatur esse objeetivum hinc montis , hinc auri ;mox enim intellectus sua tacunditate componit in monte , & auro seorsim cognitis montem aurcum. Igitur non est necesse , ut totum esse objectivum cntis chimaerici praesupponatur intellectioni; sed tantum au ei praesuppouatur utcunque σε objectivum. scilicet rerum . vii leposse se es per in tellecti
maetici praesup poni ad intelle tione avII. Sed resis pondetur
77쪽
Fq. Lustae disput. II. Art. II.
intellectus occasionem desumit confingendi cim chimaericum. Et paritas adduci potest cx constructione aedificii , cujus partes a l fabricam concurrentes praesupponuntur labori ac industriae Architecti: at tota in Ies aedificii non praesupponitur , imo cst cflectus labori; , atque industriae. Ex quibus recte attentis facile intelliges , qualiter in sorma scholastica respondendum Occurrati X. Ob ictus Secundo. Ens rationis si datur , totum consistit in eo, quo l py est ipsiim intelligi : sed neque potcst intelligi : crgo non datur. Masu iii. jor constat ux praedictis , minor riro probatur vulgatissmo illoen, ehi. axiomate , Nιbιl est in tuteluctu , quod prius nos fuerit in sensa :maetieum at cias rationis nullo sciasti pol st percipi , cum nihil possit a sensi- ςquq bus p rcipi sine aliqua realitate, quae se illis objiciat : ita visus non lesu..' Pacipit nisi colores , nec auditus nisi sonos resin Sc. ergo Sc.
dic Praeterea si daretur dias lationis, assignabile esset subjectum illius : at Neque nullum si edi im illius cst assignabile ; ncque enim assignabile cst aliud possessib- praeter intellectum nihilominus facile ostei Mitur intellectum non est :jς'-ti. assignabilem pro subjecto illius, quia naturale cst omni crati objectivo , .ut sit extra potentiam, cui objicitur ; sic color est extra oculum a quo videtur , & sonus intra aurem ii qua auditur &c. Igitur ens rationis erit pariter extra intellectum , a quo percipitur, di sic non se
jectabitur in illo. x i. Rωρ. Et concessa majori nego minorem , pro cujus probatione R. Dis. sislven la dico axioma illud sic inponendum csse , ut dicatur nihil este tinguen- in intellectu, q iod prius non fuerit in sensu vcl adaequate, vel in-d i. adaequale ; ac rursui vel explicito ni implicito. Quo pacto mons oblidivi. R,ircus V. S. V u Pro male r tionis sipponitur , ctsi nunquam fuerie visus adaequate , ina laequale tamen N per partes visus fuit: quis enim seorsim non vidit montem & aurum pXII. Tvin ad instatutam additam dico duplcx esse ens objectivum: aliud Et osten- scilicet , cujus realitas objicitur ; & aliud cujus objicitur sola ap- η' 'φ' parentia : prius est paritor intra & extra intellinum, postcrius vero
subiecti. ζῆntu n est intra. Quamquam aliunde non repugnat cim rationis intionem , ratione entis Objectivi considerari intra intellectum; licet tu ratione cntis qualem subjectati, sit intra ; nisi quod cliam non cst nccessu, ut cias ratio- ςqui' nis concipiatur ad modum alicujus serinae accidentalis exiQciatis suum
ruar. si ectam. Cumque ex jam dictis intelligatur e rinationem entis chimaerici consistere in tali operatione , qua intestinus sibi repraesentat rem aliter quam sit , non video quomodo possit in Scholis serio proponi an Veiis Possit facere cim rationis: quasi vero Deus sit capax c xl II.
78쪽
roris , aut certe fietionis , quam praedicta repraesintatio secum im- festiea. portat. Verum quidem est Deum advertere entia rationis a nobis confieta, & pcr errorem sermata : at videre fictiones & errores alio- rum id iace cst fingere , nec errare: sed rem apprehcndere qualis est, hem enia& de illa iudicare qualitor se habet : & hoc es quini multi vocant tium t secere clatia rationis speculative ; scis non practice , & in sensu, de xioni , quo quaestio procedit. De Angelis antem non cst cadem ratio, habent cnim intcllectum non incapacem erroris , ac proinde Ctiam
fietionis ; & sic Angeli possimi , ut opinor , cffccre cntia rationis chimaerica, de quibus jam satis actum sit.
OTANDUM Primo Ens rationis logicum csse illud uult si
quod Logici aliter vocant sccundam intentionem : quaia secundare illico sulendum est duplicem esse intentionem , sciia intenti licet serinalem , & objectivam. Intentio ollaeetiva se 'pud L renci ex parte objecti , & nihil alluci est , qutin ch S VR 'jcetum ipsum consideratum ab intelleihi. Intentio autem Grinalis setcnet ex parte intellectus . & cst ipsa considcratio intellectus. Len-dciatis in obscetum, co scilicet fine, ut illud cogitatione sua veluti apprehen sat & assequatur ; intelicetus virini proprium in pertrahere ad se objcctum , ut co fi uatuc ; scit trahere non poterit nis attigerit , de attingere non potest nisi se sua consideratione transserat versus illud : quod in in illud tenderer sicut nec oculus potest ob-jcetum attingcre , nisi se dirigat versiis illud co, quo rzr cst , modo ad receptionem specieruin objc stivarum idoneo. Notandum. Iecnndo Intentioncm Arm.lcm rursus durlic in inc,m- it mam, de secundam. Intentio sermali; prima est ccnsderatio rei , ut Quoia. est in se ; intentio serinalia secunda cit coi sideratio rci relatae vis plex sit
79쪽
Meundae intenti innes habent lanis damen tum ido
16 Logicae disput. II. Art. III.
aliam. Rursus intentio objestiva duplex est; scilicet prima , de lia e est res considerata in seipsa ; & secunda , quae est res considerata relativ8 ad aliam. Qua divisione praemissa quidquid deinceps de primis & secundis intentionibus dicetur , nunc sermalibus, nunc objectivis poterit applicari r atque ut id totum planius fiat, sic me ex-pIico. Natura humana potest dupliciter considerari , vel in seipsa , ac praecise secundum praedicata essentialia, quibus per spres is concluditur hominem esse animal rationale; vel aliter in ordine ad individua, a quibns complete participatur, & de quibus proinde apta est praedicari in quid completum, ut intelligetur ex dicendis infra de universalibus ; & sic concluditur hominetia esse speciem. Igitur considerationaturae humanae in se ipsa dicitur prima intentio , sicut secunda intentio vocatur consideratio ejusdem naturae in ratione speciei, atque idem dicendum de genere, disterentia, , proprio, accidente , subjecto, praedicato , termino, caeterisque i hujusmodi plurimis , de quibus passim agitur in Logica. Nunc itaque de istis locundis intentionibus , sive quod idem est, de istis entibus rationis logicalibus qimitur an habeant aliquod esse praeter obiectivum : & in quo disturant a chima, ricis , de quibus actuin est in articulo proxime praecedente.
Entia rationis Logica a Chimaericis disserunt per idoneum in reale fundamentum , quod intellenus habet illa eformandi s quale utique pro istis e n-
PROBAT u R Primo. Natura humana considerata quatenus praedε-cabilis de suis individuis in quid completum , & lub hoc respectu designata vocabulo Speeiri, est cias rationis logicum : scd istudens rationis e rinatur cum fundamento idoneo & rcali: & idem v rificatur de caeteris omnibus entibus rationis logicalibus et ergo Sc. Probatur minor. Praedicabilita illa speciei humanae de suis individuis habet pro fundamento similitudinem , quae inter individua reperitur: at tale fundamentum est reale, & idoneum, ut patet e Tale autem nullum est in esserinatione cntium chimaericorum : nam v. g. quodnam est idoneum ac reale fundamentum fictionis chimaericae, qua sibi quis repraesentaret vel oculum audientem , vel aurem videntem ,
vel quid aliud simile ergo &c. Probatuε Diuitiaco by Corale
80쪽
Probatur Seeunῶ. Entia rationis Logica sunt scientificat ergo fictio illarum exigit idoneum aliquod, ehreale fundamentum: per quod a chimaericis disserant. Probatur antecedens: tum quia pro illis cormandis ita luntur regulae Logicales, uti cum docetur quid cssentialiter requiratur ad ratione. at generis, speciei &c.su cisti, praedicati, &c. Tum etiam quia intelligentia illorum no a minus necesaria cst ad comparationem scicnciarum, quam Logica ipsa, quae tota ex illis plane componitur. Rursus consequentia etiam probatur ; tum quia omne fundamentum ac motivum in nis cognitionis scientificae , quae utique realis cst , non carct convintilente sita realitate, tum etiana quia cntia rationis chimaerica ad nullam
scientiam pertinent; sed tantum fiunt ad varias ac siperfluas hum ni ingenii delusiones, ergo RG Objicies Primo. Entia rationis chimaerica haiant totum sui ina esse ab intelicetu: sed entia rationis Logica similiter se habent; ergo nullum est sifficiens discrimen assignabile inter illa. Major fatis constat, minor vero probatur, qui aut semoveamus fietionem omiacm intellectust quaero ubi cst Species , ubi est Genus Z Ccrte nulli bi ς aut certe non alibi, quam ubi cst mons aureus et neque enim fricies , & ita de aliis , cst aliquid produetum , quaero enim rursus qua aetione λ quo tempore λ quo artificio, nec occurret quid ad haec quaesita respon
Resp. de concessa majori , nego absolute minorem inrellinam de omiumoda assimilatione , vel sic distinguo. Similiter se habciat quantum aci csse sermale , concedo minorem , quantum ad ine fundamentale , nego minorum , & consequontiam. Neque attentis praemissis obscura in ratio distinetionis adductae ; nam cntia rationis logica Iaabent suum esse fundamentale assignabi Ie t sic quippe sp ita pro suo esse fundamentali obtinet convenientiam similitudinis . quae inter illius individua reperitur & morito praedicatur de illis aequaliter. Itaque ubi est illa similitudo , ibi in species quoad suum ine fundamentale ; at nulli bi reperies fundamentum fictionis chimaericae ; uti montis aurci, Oculi audientis , deri objicies Sacando. Ad confictionem entis chimaerici inrellectus omnino eget praecognitione alicujus objecti, quod sit fundamentum talis confictionis ; Ergo ex hoc capite ens rationis ehimaericum non distere ab ente rationis logico. Consequentia est evidens: ac tum antecedens evidenter probatur , quia intellectus nunquam fingere potuisset montem v. g. aureum , nisi montem & aurum praecognovisset : Sicut neque idem intellectus unquam finxisset speciem veluti
cxistentem in inultis individuis de predicabilem de illis , nisi illa H .