장음표시 사용
361쪽
31 o DE STUDIO MATHESEOS RECTE INSTIT.
studium Philosophiae verioris, quam
in operibus nostris tradimus, conjunxerit, non habebit amplius quod miretur, utilitatem corum, quae hinc inde commendantur , reipsa CXper
S. 289. Trigonometriam sphaericam non explicamus, nisi in usum Astronomiae & Geographiae. Quamobrem non plura tradimus, quam
quae huic fini satisfaciunt. Et quoniam Trigonometria sphaerica demonstrari nequit, nisi suppositis principiis sphaericis, nec applicari in Astronomia & Geographia nisi medianti. bus his ipsis principiis , nec ex hisce addidimus, nisi quae huic scopo suificiunt. Etsi itaque Algebra ad doctrinam quoque Sphaericorum & Trigonometriam sphaericam applicari possit ; usum tamen Algebrae in hac Matheseos parte praetermisimus, cum unice propositum nobis fuerit praxin Trigonometriae sphaericae redd
re faciliorem. Ne tamen quis existiam et, cum vel esse nullum, vel adeo
dissicilem , ut hactenus detegi non potuerit; provoco ad exempla, quae dedit JACogus KREs A e Societate Jesu in Analysi speciosa Trigonometriae sphaticae, primo mobili &c. aDplicata, & ad hisce illustriora, quae extant in Commentariis Academiae Imperialis Petropolitanae. Problemata primi mobilis per Algebram soluta , si ad Geometriam puram reducuntur, non sunt nisi problem ta sphaerica. Geometrae sane de Sphaerica nunquam cogitassent, nisi problemata primi mobilis in Astronomia de ea cogitandi ansam dedissent. Neque dubium est , initio hanc Geometriae partem ab Astron mia sph. Prica non fuisse separatam, quemadmodum &ipsa Trigonometria non tradebatur nisi in Astronomia.
S. apo. Tudium Astronomiae multis
sese nominibus commendat omnibus, qui ad solidam rerum cognitionem adspirant, sive secundum cognitionis gradum,sive tertium intemdant ; & inprimis si quis intellectus perficiendi gratia Mathesi operam navet,ac ad scientiam naturalem excolem
dam animum appellare velit; immo si studio medico sese mancipandi animum habuerit. Diversi admodum sunt fines, cur quis ad studium Astronomia
accedit. Qyiare nec omnibus eodem modo in codem versandum cum dive
sos fines non eodem modo consequi detur. Nostrum igitur est docere,quid unicuique faciendum, ut finem a se
intentum consequatur. s. 29 I.
362쪽
lcip. IX. DE STUDIO ASTRONOMIAE. 3 si
g. 29 I. Sunt qui curiositatis tan- l Geographia, Chronologia, Gnom tum modo gratia Astronomiam addiscendam esse sibi persuadent; cui tanto magis satisfaciendum existimant, ne ignorent ea, quae in Calendariis
extant; non decere virum erudituma: bitrati, ut Calendarium quotidie in manu habeat, non tamen intelligat, quae in eodem traduntur. Sunt alii, qui istis oculatiores longius prospiciunt , & adolescentibus ob curiositatem commendant studium astron micum , ut eadem excitetur sciendi cupiditas & magis magisque inflammetur. Sane non alio fine in scholis introductus est Io A N Ni s DE SACROB O s c o libellus de sphaera i cui deinceps alii substituere alios libellos, usum Globorum , & computum ecclesiasticum exponcntes. Etsi enim ea fini etiam Theoricas Planetarum consignaverit Pu RBACΗlus ; cum tamen Theorica magis conducere vi se iis , qui ex instituto Astrononaiae operam navaturi sunt , quam prO- miscue omnibus, &ipse PURBACH lus potissimum intenderit, ut ad studium astronomicum fere neglectum ac desertum aditum aperiret, & animos ljuvenum ad idem persequendum accenderet I Theorica ex scholis proscripta in Academias relegata, ubi lpraeter Prosessorem Mathematum inferiorum , qui Mathesin puram, cum Geometria practica , & Staticae elementis , interpretari debebat, ctiam constitutus Professor Mathematum
superiorum , qui Astronomiam cumi nica & Astrologia doceret. Unde hodienum in Academia Uittebe gensi & Hamienti duo sunt Math
matum Professores, a'ter Mathema tum inferiorum , alter superiorum.
In scholis itaque inferioribus , inuibus adolescentos ad lectiones aca- emicas praeparandi, suffceic visum,s Astronomiae sphaericae, & compuli ecclesiastici praegustum quendam haberent, & figuras geometricas construere addiscerent. Unde memini in Gymnasiis quoque patriis , VIM listavi ensibus scilicet, cum ego adolescens Magdalenaeum frequentarem, Prosessorem Matheseos nonnisi constructiones figurarum , cum definitionibus Geometriae elementaris , usum Globorum & computum ecclesiasticum docuisse. Et quamvis ini igni cupiditate methodum mathc-maticam cognoscendi jam tum si grarem , ncc minor esset Algcbrae addiscendae ardor ; quod illa ce tam acquiri posse cognitionem , cui contradicere nemo ausit ; hac vero, proprio marte veritates incognitas investigari audivissem ; nemo tamen erat, qui sitim meam restinguere valeret; immo non deerant, qui studium Matheseos dissuaderent, aut saltem afirmarent, me ejus auxilio non consecuturum, quod sperabam. Ego vero nunquam ab caopinione me dimoveri passus sum, cujus quidem rationes hic exponi nil
363쪽
311 DE STUDIO MATHESEOS RECTE INSTIT.
S. 29 a. Qui adeo solius curiositatis gratia Astronomiam addacere volunt, iis sussicit historica veritatum Praecipuarum cognitio. Nimirum primo ipsis legenda sunt, quae capite primo Astronomiae sphaericae ,
quoad observationes communes &principia inde stabilita , traduntur. Neque cnim integro hoc capite continetur quidpiami quod captum Mathematum imperiti excedat; & quocunque quis animo ad Astronomiam accedat, ea ignorare non debet, quae in eodem continentur. Deinde ex secundo capite , quod de circulis sphaerae mundanae agit , dcfinitiones circulorum & aliorum nonnullorum
ad eos spectantium sibi familiares reddat, omissis ceteris omnibus. In capite vero quarto legat scholia probi. I 6, S. et o de catalogo fixarum , & asterismis, ac magnitudine apparente illarum loquuntur. Addi possunt hinc inde
scholia quaedam alia, quae utrum contineant, necne, quod videatur notatu dignum, quilibet facile per seipsum judicabit. Hinc statim accedat ad caput sextum, in quo constructio& usus Globi coelestis in ipsius potissimum usum docetur. Neque male
sibi consulet , si in capite septimo perlegat de refractione & parallaxi, quae in definitionibus & scholiis habentur, & sub rubrica observationum reperiuntur: id quod etiam intelligenadiun de crepusculis, quibus destinatur caput 3 , leu ubimum Astronomiae sphaericae. Et haec satisfaciunt etiam adolescentibus ad studium Astronomiae praeparandis,quoad partem sphaericam. In parte Theorica iis, qui solius curiositatis gratia Astronomiam
addiscunt, commendanda sunt captiata tria priora de natura Solis ac Lunae ceterorumque Planetarum, de
mundi systemate , si pauca quaedam
problemata excipias, quae praetermitati possitnt. Poterunt etiam praetermitti theoremata, quae in usum systematis mundani evincendi proponuntur S. 37i σ seqq. Suffcit enim ut saltem theorema a7, S. 6 Ia & thcOrema 28, S. 63o cum subjectis scholiis legat, demonstratione prioris insuper habita. De Theoria Planetarum , quae capite quarto traditur, non plura cognoscere tenetur quam hypothesin : non tamen prorsus inconsultum est , ut addat definitiones , quarum in Theorica usus, propterea quod hi termini in Calendariis quoque occurrunt, quae intelligere vult curiositatis gratia Astronomiae operam aliquam impendens. Quod ad Lunam attinet, praeter definitiones &observationes, a g. 8I6 usque 822,
non est, quod curiosus tantummodo lector attingerc teneatur. Et ex capite sexto tantummodo distantias planetarum a Terra eX S. 9o6,earumquc magnitudines ex s. 9 2 a, haurire debet. De
adspectibus capitc septimo suificiunt eidem definitiones f. 926-9 33, cum definitionibus eclipsium S. 937 & S. 98 a. Denique ex capite ultimo de stellis Diuiti co by Gorale
364쪽
Cis. IX. DE STUDIO ASTRONOMIAE. 3s 3
lis fixis 3e novis atque cometis, sius-ciunt theoremata absque demons a-tionibus, & observationes, omissis vero problematis. Ea abunde satisfaciunt, ut de rcbus astronomicis verba facere ipOssit, quando occasio tulerit in ser- lmone communi, & intelligere, quae lin Calendariis de iisdem habentur. S. 293. Quodsi quis cognitionem ihistoricam Astronomiae accuratiorem idesiderat; is omnia, omissis demon- istrationibus , ea industria perlegere debet, quam pro primo cognitionis gradu praescripsimus. Quodsi tamen
praxin non curat, nec opus csse videtur , ut singula problemata perlustret. Abunde sellicit, si theoriam planetarum primariorum perspectam habeat & calculi eclipsum ideam alitiam animo concipiat. Permittcnum adeo est unicuique, quo usque ipsum trahat sua voluptas. Vix cniin alius finis intendi potest, quam ut
notitia rerum astronomictarum animum delectet. Quoniam itaque sola voluptas mensura cst eorum , quae adducenda sunt, uniuscujusque omnino relinquendum cst judicio, quantum eidem satisfaciat. Quemadmodum illam sto quisque modulo metiri debet, nec ex se judicare licet alios ; ita quoque dcterminari nequit , quaenam unicuique condu
S. 294. Cognitio Astronomia: hi storica, quoad partem sphaericam, fa-eilitatur continuo usu Globi coelestis , qui semper ad manus esse de-WAssi Oper. Agathem. TOm. V. hei. Etenim definitioncs multo facilius intelliguntur, si ea, quae declarant, in sepcificio Globi repraesententur ; cum imaginatio nihil amplius facessat negotii, ob consensum ejus cum sensit seu visu. Si schcmata in plano delineantur , quemadmodum fieri solet & a nobis quoque factum est ; sensus non revera exhibet , Quod repraesentarc debcbat; sed saltem dirigit imaginationem , ut vi vocabulorum , quae in definitione continentur, si, i formet ideam ejus, quod cognosci debet. Sumamus cxemplum facile , ut quae dicuntur recte intelligantur. Declinationem stellae definimus per distantiam ejus ab aequatore. Cumque distantiam a circulo maximo esse ostenderimus arcum circuli maximi inter duo puncta in seperficie sphaerae intercepti &ad circulum maximum perpendicularem S. 76 Sphaeris.) ; ideam declinationis formaturi imaginari debemus circulum maximum in superficie
sphaerae, qui per centrum stellae, seu punctum in sphaerae superficie datum, & per aequatorem transit, &hunc ad angulos rectos secat. Quamobrem cum porro constet S. agSphar. , hunc circulum transire debere per polos aequatoris, quos eos dem esse cum polis mundi constat
bemus sphaeram cavam, in cujus centro oculus collocatus, & in eadem duos polos , circa quos vertitur, una cum aequatore intervallo quadrantis
365쪽
in superficie sphaerae descripto . &circulo transeunte per polos & stollam , seu punctum in superficie da- itum transeunte , qui secat aequatorem. Ita enim demum idca reprae- lτab. Iv. sentabit declinationem. In plano l'0 circulus MAPQIcpraesentat sphaeram l
mundanam , puncta P & ρ polos l
inundi diametraliter oppositos, Ain aquatorem ex altera licini sphaerii par. lte, in qua sumitur stella S sive punctum quodcunque datum. PSρ repraesentat circulum, qui per polos mundi P & ρ atquc punctum datum S transit , in eadem hemisphaerii
parte, & aequatorem in i secat. Unde arcus circuli maximi DS repraesentat Declinationem stellae , seu puncti S. Hinc liquet, quomodo definitiones primum explicandae lint per figuras in plano delineatas. Enimvero cum idea hujus schematis non sit ea, quae rem ipsam , prouti concipitur, repraesentat, sed vicariam salic in operam praestot ; imaginationis cst , cam transfor mare in ideam veram. Loco igitur circuli APQ Anobis imaginamur sphaeram cavam ,
in cujus centro oculus constitutus,
in ejus superficic imaginamur porro duos polos P & ρ sibi dia incitaliter
oppolitos, & aequatorem ab utroque polo undiquaque eoilcm intervallod stantem. tandemque circulum alium per stellam in eadem superficie sum- tam & duos polos transeuntcm , qui necessario aequatorem secat. Atque
ita demum imaginatio veluti visui
percipiendam exhibet declinationem
SD. Nemo non videt non sine excr-
citio vim istam acquiri, quae imaginationi ad istam transformationem idearum suscit ; immo ipsam imaginationis vim jam extendendam esse, ut satis claro rcpraesentet quod percipiendum. Eniinvcro si globus fu rit ad manus, cum in cjus superficie designati sint poli , & aequator dc- scriptus, ac praeterca Neridianus circulus per polos mundi transiens, sub quo ob ejus volubilitatem circa polos, & litum Meridiani fixum, quod. vis supcrficiei punctirm pro arbitrio constitui potest ; non alia re opus est , quam ut stella constituatur sub
Meridiano, ita cnim ejus arcus inter eandein & aequatorem interceptus repraesentat dcclinationem , qualem imaginatio percipiendam exhibere decet. Atque ita sensus cum eadem consentit. Non est quod excipias, Globum exhibere in superficie convexa , quod imaginatio transferre debet in concavam, consequenter neChie sensum cum imaginatione conini sentire. Etenim quis non 3 idet,
cum non neccssarium sit ut oculus
collocetur in centro sphaerae, fingi posse quod is eaetra sphaeram collocetur quod ubi imaginamur, imaginatio a sensu non dissentit. Quodsi vero imaginationis vi ipsam sphaeram mundanam repraesentare velis,
qualis nobis apparet, dum noctu coelum stellis superbiens conluci mur , multo jam facilius accidit ea, quae
366쪽
Cis. IX. DE STUDIO ASTRONOMIAE. 31s
quae oculo extra sphaeram munda nam per fictionem constituto apparent , eidem in centrum sphaerae retracto , tanquam in concava , perci picnda exhibere.
S. 29s. Non dubito Q re haud paucos, qui nodum in scirpo quaeri existimaturi sunt, & sine istiusmodi scrupulositate Astronomiae cognitionem historicam acquiri posse tanto confidentius tibi aliisque persuaderi conabuntur, quod experientia testetur, ex
schematismis in plana delineatis satis intelligi, absque ulla opera, quae per
definitiones explicantur, & in resolutionibus problcmatum praecipiuntur. Enimvero quis vitio vertet Philosopho, quod distincte explicet usum 1a- lcultatum, quem alii de codem parum cogitantes faciunt, prasertim co fine, ut limul ostendat quomodo usu in istum jfacilitare liceat Homines & animalia
moventur absque cognitione regularum Staticae nec norunt, quem faciant eorundem ii sum, dum easdem inviolabiliter observant. Ecquis vero rcpr
hendit Boae LLUM , quod, in egregio
opere de motu animalium, ex regulis
Staticae cundem demonstrandum sibi sumserit ξ Si quis' fuerit Astronomus, qui in Psychologia simul vcrsatus, ut acumine suo discernere possit, quiae modificationibus animae insitit; is utique agnoscet vera esse, quae de idea vi imaginationis formanda ad clare percipienda , quae in Astronomia sphaerica docentur, in medium attulimus s. 29-
g. 296. Quemadmodum vero illam id earum transformationem juvat, praeter Globum coelestem, sphaeracliam armillaris; ita non inutile sol ret, si, ad similam tisum in parte Asironomiae theorica obtinendum, adhinerentur Instrumenta levi sumtu parabilia, quibuε phaenomena motus secundi
apte repraesentarentur ; non quidem a accuratione, ut calculi vicem subire
possent, sed quantum stillicit, ut motus
secundus, seu proprius, distincta notione comprehendatur. Intendebat hoc PURBAcilius cum suis Theoricis Planetarum ; sed cum, Astronomiae parte theorica per CopERNICUM inprimis ac Κ ε PPLERUM reformata, nullus amplius illarum sit usus I alia pror-1us Q rma fieri hodie deberent instrumenta ad motus secundi phaenomena
eodem modo repraesenIanda, quo ope Globi artificialis repraesentantur pha nomena motus primi. Equidem non
ignoro, non desiisse aliquos, qui de
motu sociando Planetarum organicerepraesciatando cogitarunt; sed desunt instrumenta, quas ad communem dis. centium u1um adhiberi possent. Ne-quc vero negandum est in Theoricis
desectum istiusmodi instrumentorum esse tolerabiliorem quam in sphaericis ; quia , per schomata in plano
descripta, non adco confunditur imaginatio , quam in sphaerica ; & quod
ad Theoricam demum accedas sphaerica absoluta , consequenter ubi notionibus astronomicis jam adsuctus
367쪽
316 DE STUDIO MATHESEOS RECTE INSTIT.
nomiae operam navant, cum ea varia sit , nec omnes eodem modo in ea
vel fari debent. Constat, ad praxin Astronomiae fisci litandam , conditas esse Tabulas tam primi mobilis,
quam motus Planetarum. Illarum
usus est in parte sphaerica ; harum
vero in ilico pica. Quibus adeo calculus astronomiciis curae cordique
est , illi usum Tabu arum multiplici
computatione sibi familiarem redde re tenentur. Pra fisuntur Tabulis praecepta calculi, quae non in omnibus sunt prorsus eadem. Qilamobrem ut ea intelligantur , cognitio saltem historica ex Elementis Astr nomiae praemittenda. Quo accuratior haec fuerit, co melior. Equidem fieri potest, ut calculum astronomicum Iuxta Tabulas absolvat, qui terminos tantummodo cognitos
atque perspectos habet ; sed in tenebris quasi versatur , qui nihil prorsus rationis regularum perspicit. Suadendum igitur est, ut theoriae. tam sphaericae, quam theoricae cognitione historica animum imbuas , antequam ad calculum accedas. Dedimus ipsi-met praecepta calculi astronomici cadcinque exemplis illustravimus. Quamobrem qui ad hanc praxin ad.
spirat, ad ea animum advertere tenetur. Exemplorum typum ita repraesentavimus , ut ideam exempla
rcm calculi animo ingenerare possi, quae regularum vicem tueri potest,
ubi plura cxempla computaVeris,& eadem forma calculum descripseris. Antequam autem satis exercita.
tus fueris, ut tibi fidere possis, quod
nulla ex parte aberraveris; exempla
computanda sunt , quae in Ephemeridibus habentur, ut cum iis conferre queas , quae calculus tuus prodit. S. a 98. Tabulae astronomica non alio fine conduntur, quam ut calculus reddatur facilior & brcvior. Computantur autem cX observationibus calculo geomctrico , aut , si mavis trigonometrico. Quamobrem Tabularum conditoribus calculus geometricus perspectus esse debet. FO mam quoque hujus calculi cognosce. re tenetur, quicunque solidam Asir nomiae scicntiam acquirere debot. Nos in Elemcntis nostris hunc calculum , non modo regulis perspicue ac distincte propositis , comprehcndimus; verum ctiam exemplis illustravimus, & typum calculi ita exhibuimus , ut in praxi commode regularum vice fungatur, ipseque calculus
prolixus ab omni perplexitate & m lcstia liberetur. Usi nimirum hic sumus eodem artificio , quo calculum algobraicum facilitare studuimus. Quamobrem, si quis praecepta calculi cum Upo conserat, non habebit, quod conqueratur de obscuritate, sed plena luce fruetur in iis intelligendis ; modo in Trigonometria fuerit Versatus, cujus problemata familiaria
supponuntur , nec ignoret terminos,
quos ex dcfinitionibus perspectos
habere debet. Neque enim acce-
368쪽
cip. IX. DE STUDIO ASTRONOMIAE. 337
dendum est ad calculum geometricum , nisi intellectis terminis astronomicis & Trigonometriae,iam sphaericae, quam planae, praxi in potestatem suam redacta. Si quis numeros datos variaverit, in aliis exemplis calculi typum imitaturus; is non modo habitum computandi sibi comparabit; verum
etiam ideam calculi exemplarem memoriae infiget, ope schematis delineati in memoriam facile revocandam, quoties calculo isto utendum. Atque hoc ipse obtinetur, ut non modo molestia omnis a calculo astronomico arceatur, sed etiam ut animo placido, nec perturbato sanguinis circulo, calculos continues per tantum temporis spatium, quantum libuerit; modo tibi non molestum accidat tempus calculis fallere, quod scientiae amplificandae impendere malles. Neque enim tardia, ex diverso fonte propullulantia , pro diversitate inclinationum naturalium quibus natura homines a se invicem differre voluit,
in unum confundenda; errore manifesto iis, qui in Psychologia cum laude sunt versati. Quodsi vero praecepta calculi, quae numeris suis distin cta sigillatim exhibuimus , tranquillo animo lente festinans perpendas; sormae calculi notionem distincitam consequeris, usus regulis quas in Logica pro acquirenda notione distincta praescripsimus; etiamsi illas nunquam di diccris, nec, dum juxta ras dete minas facultatum cognoscendi usum, earum tibi conscius fueris. Quantum hoc conducat ad perficiendum intellcctum, ut etiam extra Matholin distincte concipere adsuescas , quae meditaris , & ordine in meditando
cogitationes tuas promoveaS, nunc demonstrare nolo ; etsi deinon stratio
cx Psychologiae ac Logicae principiis
dari poterat ; utpote assensum non nisi corum extorsera, qui Metaphysicae, prouti a nobis tradita, jam ope. ram debitam navarunt. Sufficii monuisse, quod credendum sit cxpcr-to ; & oculata futura sit fides singulis , quotquot consilio nostro aurcm benignam praebere non dedignati fuerint. Qui Astronomiam non sibi
discunt , sed intollectus perficiendi gratia eidem incumbunt, id quod faciendum plurimis cum paucis admodum Astronomis opus habeat genus humanum illis formam calculi animo concepisse sufficit, nec opus
est, ut in codem lint exercitati. Quatenus tamen cxempla luccm affundunt prae copiis, non inconsultum est, ut unicum saltem , quod exhibuimus, cx mplum compulcnt, singulis praccptis ad idem applicatis;
praesertim cum etiam extra Mathcsin, in Philosophia praesertim practica , magna sit exemplorum vis a quemadmodum in parte altera Philosophiae practicae univci salis demonstravimus ; atque adeo utile sit ad Philosophiam animum appellcnti praecepta ad exempla dextre ac expedite applicarc. Ecce igitur tibi usum universalem cumque maximi facien-
369쪽
3, g DE STUDIO MATRES EOS RECTE INSTIT
dum, ob quem haec pars studii astronomici promiscue commendari meretur Omnibus , quos solida rerum
cognitio juvat ; etsi aetatem omnem in calculis astronomicis consumere nolint ; imino citi futurum vitae genus minime serat, ut notitiam multo labore acquisitam conservent. Quoniam enim ea conservari , hoc non
obstante, potest intolluetus habitudo, quam hoc Iliadio acquisivisti ; non est quod conqueraris , te in spem futurae oblivionis discendo ea , quae tibi nulli uiui sunt, tempus inutiliter
consumsisse. s. a 99. Peculiaris quoque praxis astronomica est phaenomena siderum observandi, omnis praxeos reliquae balis. Ex observationibus enim calculo geometrico eruuntur, quae in Astronomia scire intendimus ; nec
absque iis, calculi hujus beneficio,
conduntur Tabulae , quarum in praxi tam commodus cst usus. Immo, absque observationibus non licet perficere fabulas , ut major sit earum cum coelo consensus. Ne igitur hac in parte quoque decssemus; modum quoque observandi exposuimus , ut aliquam cjus ideam animo concipere dctur. Nemo autem a nobis requisiverit, ut Omnia minutissime pedisequamur , quae ad dexteritatem in
objervando faciunt. Quodsi cnim
quis obieci atorem agere voluerit, is non modo intellcctis iis , quae a nobis traduntur, legat Autores si pracommemoratos, cum scripta Astronomorum recenseremus ; verum
etiam in observatorio aliquo celebri,
quale est Parisinum in Gallia & Gre- novi cense in Anglia, per aliquod tem
servandi dcxwritatem faciunt , ab observatoribus exercitatis addiscat. Quamvis enim impossibile non sit, ut eandem multo exercitio per se asse quatur, si in observando tedulus ac continuus sit; facilius tamen lonae accidit, ubi alios praeeuntcs imitamur , quam si demum multa circumspectione ipsimet detegere ea debeamus, quae ad observationem accuratam conducunt. Quodsi quis instrumenta, modumque observandi Veterum cum reccntioribus & recentissimis conferre voluerit; is animadvertet cum theoria Astronomiae crevisse quoque obser ationum perinsectionem. Unde conficitur, eum, qui observationibus astronomicis vllis care voluerit , theoriam quoque
Astronomiae sibi per spe iam reddere
debere. Immo ex iis, quae in nostris Elementis demonstrantur, jam patebit, Observatorem in calculo quoque astronomico , ipso ctiam geometrico versatum esse debere. Sane qui observatorem agere Voluerit, Astronomiam omnem, tam theo reticam quam practicam, intime perspectam habere debet. Ad observandum requiruntur instrumenta & , si observationes accuratae esse dcbent, accuratis quoque opus est instrumentis. Quamobrem qui observationibus Disilired by Gocrate
370쪽
C p. IX. DE STUDIO ASTRONOMIAE.
tionibus astronomicis sese dare vo- lluerit, instrumentorum quoque fabricam , usum , & examen intime per- ispicere debet. Notio instrumenti ladaequata esse debet , qualis sufficit et , qui artificem ejus fabricam do-
cerc vellet, aut, si arte polleret, ipsemet idem construeret. Rationes singulorum in fabrica observandorum ex theoria Astronomiae reddendae, ut seientifica sit instrumenti cognitio. Usum accuratum determinat Astronomiae theoria ad constructionem instrumenti applicata. Construitur enim instrumentum in certum finem, veluti magnus Gnomon ad observandas altitudines Solis meridianas per singulos anni dies I cx theoria autem Astronomiae constat, quanta exactitudine finem intentum consequi debeamus. Instrumenti igituris fieri debet usus, quem finis consequendus cxigit. Examina non modo pro diversitate instrumentorum, verum etiam pro uno eodemque instrumento varia esse possunt. Eo autem tendunt Omnia , ut inde constet, instrumenta esse accurate facta,
atque adeo iis in observando fidendum csse, si quidem certus sis te debitam in observando diligentiam adhibuisse. Ad haec examina refercndum , si quis instrumento suo eadem
phaenomenon observat, qua ab aliis celebribus Observatoribus alias
fuit observatum ; veluti si quis per telescopium sui im Saturni easdem phases videt, quales primus exquisi-3 9tissimis telescopiis observavit HUGEN IV s. De examinibus istis specialia
in medium afferre non licet. Supponunt cnim accuratam instrumento.
rum descriptionem, qualem hic dare non licet. Sufficit adeo monuisse,
quod istiusmodi examinibus opus sit,
ne magno conatu ac maxima diligentia nihil agas. Observationes astronomicae sunt paucissimorum , proPterea quod non quilibet, qui Astronomiae sti idio delecitatur , gaudet si i- pellecitili ad observandum necessatio,
fruiturque otio ac commoditate observandi. Quamobrona in nostris Elementis nonnisi ea traddimus, quae sufficiunt , ut intelligatur, qualibus observationibus opus habeat Astr
S. yoo. Qui tertium coenitionis gradum intendunt, Elementa Astronomiae integra eodem modo perlus. trare tenentur , quoin supra pro coanitionis gradu secundo acciuirendo praescripssinus. Eum enim in finem Elementa Astronomiae eadem methodo conscripsimus, qua Elzmenta Geometriae condidimus ; et si communiter Astronomi continuo discursu , quemadmodum vulgo faciunt Autores, sua proponant; sit ita quod demonstrationes cidem interserant : quem morem etiam hodie Geometrae sequuntur , in schc-diasmatis. praesertim quibus in xenta sua orbi literato communicant in
D artis Eruditorum & Commentariis Societatum Reaiariam. Constat