Legatus, seu De legatione, legatorumque priuilegiis, officio ac munere libellus. Ad titulos de legatione et legatis in II. et C. Franc. Le Vayer I. C. ... autore. Accessere eiusdem argumenti. Octauiani Magii de legato libri II. & Alberici Gentilis de

121쪽

agendorum, siue de pace, sue de bello; in quibus de iure aliquando disceptandum est; id est, utrum iustum bellum geratur ; virum sit iusta pacis conditio , vel utrum iure dies tas , ager, portus, fluuius abaliquo principe possideatur. His ego de causis, dixeram ei,

situm,& in ceria senem coaehum,in Pande re ut amenter amplectaturi neque gravetur libros euoluere, in quibus ipsa iuris doctrina con

tineatur ; quae quidem inlustini ni I per

toris minime debet abhorrere, quod id multis fortasse videatur esse magnum, & laborio- sim, acsneulla animi delectatione,ὶ quib' ego hominibus valde seleo dissentite. narii ita ius ciuile, quod erat antea sane diffusum, ας dissipatum, nunc habemus ordine dispo-ctis, nihil ut fere sit negotii, illud percipere, atque cognoscere.deinde miram quandam, in legibus iis perlegendis, voluptatem mihi videor capere, in quibus quaedam cernitur antiquitatis estigies,quam & verborum prisca vetustas facile declarar. Sed qua uis in f st,ac difficilis esset ista cognitio,tamen ut talis magnitudine, sine dubio, deberet nusquisque adsiticipiendum laborem excutari. magna enim laus est, homine in id stu-

122쪽

DE LEGATO LIBER II. II Ftotis libris est certa quadam ratione, tradiata, atque eleganter litteris mandata, sic, nullius artis cognitio facilior videatur. est enim haec ars magna potius, atq; vbζr,quam dissicilis aut obscura. In Pontificio quoque iure, legatum oportet non mediocriter esse versatum, cuius initium ductum est a sanctistiinis vitis,qui sancti Spiritus numine inflammati,omnia facere diuinitus consseeue runt. Ac publica etiam iura, quae Cim cutitaque propria ciuitatis, atque imperii, legato nota elle debent. Sed haec quide hactenus. Venio nunc ad eum locum,quo de eloquen dicendum est, qui totus pertinet d lega tum. nam, cum illum in primis statuissemus

siminam eloquentiam, litanihil liominum generi ab immortali Deo tributia esse prae uantius, intex omnes constat. Ac quoniam nulla videbatur esse posse dicendi facultas, de copia, sine omni quidem doctrina ac sa pietia, antequam hic locus tractaretui a no- atque tranquillis ciuitauom primas tempCCtenui ac potuit locare homines in amplisi mo gradu dignitatis. nam iis omnibus, qui

123쪽

3 a. atque Athenis primum, deinde Romae, . . quae quidem praeclarae quondam ciuitates Oratores prope perfectos tulerant,disertissi mo cuique ad gratiam, ad opes, ad summos . honores; ad immortalem gloriam patuit g femeer aditus. id quod ex vitiusque ciuit itis summis oratoribus perspici facile po test; quos sane diuinos homines in dicendo, omina rerum eloquendi vis aeternitati comendauit. nihil enim apud veteres tanti ii lo unquam temeore aestimatum esse acco- Pimus,quanti ipsam eloquentiam. nec iniu- .l ria Quid enim est praeclarius,quam posse de rebus omnibus varie, eleganter, &copiosς dicere ; hominum mentes allicere ; atquς eorum voluntates non modo qud eloquetis tissimus quisque velit, impellere: sed etiam unde velit deducere ὶ quid porro laudabili', quam rem augere posse, atque ornare lai dando ;&eandei rursus atagere vituper . 6 doὶquid deniq; admirabilius, quam res o scuras splendore illustrare verborum horri

a, & inculta oratione excolereZItaq; egre-

. gie est eloquentia a grauissimo illo auctore Euripide, cuius singulos versus singula eius estimonia M. Tullius existimauit, hominu Regina his verbis appellata:

124쪽

uerunt, cum dicerent, disertos olim viros cantu lapides mouisse ; horribiles imm sium bestiarum impetus repressule ; ac per ennium fluminum cursiis retardasse, nisi . dominatam esse in terris eloquentia. Hanc

igitur legatus noster vehementer amplect tur oportet,si ut excellat, & in numero su

morum Oratorum habeatur. Orator autem

summus in primis debet esse legatus,vicon ciliare sibi principes;& eoru animos ad γε cunque, res, de qua agendum erit, motu m

i hominum sibi po comparare ; ut dice

ri demum valeat ad animos audientium per , mouendos,&ad persuadendum accornmodate, quod est propriuiri oratoris officium. Sed mitto orat em ; legatum enim hoc loco quaerimus, quem tamen volumus elo- quentiae laude praestare. nam quo pacto erit in laudando grauis ; in vituperando acer bus ,in sententiis argutus, in disserendo su Hlis; quo pacto ullo humanitatis ossicio te,& decore fungetur,gratulandi,dolendi, gratias agendi,quae omnia, quam sint nece1- .iaria, sacile communis vitae consuetudo de clarat, si deerit illi omnis prorsus orationis, vel copiosae et elegatis ornat 3si deerit or tio sapientisi sententiis,grauissimisq; verbi

125쪽

borum copiam gignere exploratum habe- , inus. Idcirco optimum Plato existimauit oratorem eum, qui multiplicem esset doctrinam, atque scientiam consecutus, ut qua-

cun q; de reposset ornatissime, & copi lassi me dicere. Sit igiturlegatus nosterin omni disciplinarum genere prietatissimus, ut esse item possit longe omnium in dicendo gra- uisiimus, ta eloqtientissimus: atque expri- minere sensa dicendo valeat ex tempore multo uberius, & ornatius, quam alii; i , ut nubcia sit meditationis suspicio,&imparat' sen per aggredi ad dicendum videatur , &quocunq; voluerit hominum mentem, animi queimpellat, ac principes viros, si quando erunt aut ira, aut aliqua perturbatione incitati, iucudissimo sermone permulceat. Magnam enim vim semper habuisse orationem perspictium est. quod quidem Cyneas De- motaenis auditor, de Pyrrhi Regis legatus, qui multum dicendi laude processerar optime declarauit, cuius hominis summam eloquentiam diuinis laudibus extulit Pyrrhus, . soleret, plures a 6uea oratione. Num a se a murbes esse artas. neque vero ' itantum Vlysi ac Nestori,laudis tribuisset in dicendo,omnium poetarum praestantissim

.Homerus, nisi magna tuuis fuisseteli uenti

126쪽

DE LEGATO LIBER II. m

queritiae, ac de ipso quidem Nestore sic est

Sed G haec legati nostri propria laus esse

videatur, elaborandum es illi etiam, atque etia, ut quo uno maxime bestiis homo prasi stat, in hoc ille hominibus ipsis antecellatau Misiade M. Valerii legati eloquentia claris , sinis monumentis est testatum Z nonne illum , memoriae proditu est, paucis post Re

plebs pccupauisset, discordias sedasse dicen- o, eique, ob eam rem, amplissimos hon res esse habitosὶ Qtijd de e)oquentia leg Je xorum, qui ex tota Graecia ad laudandum

Flaccum Romam 'ener i Z nonne hos legimus disertisiimos homines mirifice a Ros, manis osse laudatos 3 Contra, contemptos esse accepimus , atque irrises a Cleomene sanatorum legatos, quod eorum oratio nullum eloquentiae florem, nullum prorsus lu-

men haberet. Item legatos Atheniensium de pace ad Syllam missos, ab eo esse delusos, quod cum longam habuissent orationem, ne verbum quidem secissent ea de re, de quas potissimum agendum erat,sedinanib' tam fl

127쪽

rii Οer AurANr MAcri tum verbis , & stiperuacaneis illi in dicendi obstrepuissent. Merito igitur nos hanc prcipuam eloquentiae laudem legato nostro tribuere videmur, qu quidem, dubium noest, quin aliquando clarissimus sit futurus; quia illi dedimus in primis multarum artium disciplinam, vi de mirabiliter possit at

gere, atque ornare quae velit, Omnesque rerum omnium, quae ad dicendum pertinent, fontes animo, ac memoria continere. Ac

dicendi quidem praecepta erunt illi e fontibus haurienda doctisilindrum, & Eloquentissimorum hominum, Platonis, Aristotelis, Ciceronis, Quinctiliani, & Hermog

nis , qui artem Rhetoricam accuratissime conscripserunt. Sed optime omnium,meo iudicio, de omhi doctrina, ac ratione dicen

di , tribus libris scripsit Aristoteles; in quia

bus ego maxime admirari soleo ipsum Atiastotelem, praesertim cum nemo fere vii- uam antea inuentus sit, qui nobis hanc raresaram artem tam perfecte, distincte, & ex ordine tradiderit. is enim in primo libro. tria explicauit genera causarum, & argumenta nobis ottendit, unde ducere postimus rationes in unoquoque causarum g nere; in secundo omnes animi perturba tiones, εἴ mores hominum, quacunque a itate, ac fortuna sint, diligentissime pertra- i x; in tertio vero, ornamenta orationis s

128쪽

. 4 Ito A et o LIBER II. I 23 nia ita complexus ea, ut tenuissimaequa que sit commodissime persecutus. Quamobrem, si nos audici legatus noster, unum Aristotelem, & in caeteris dod rinis, dein ipsa arte Rhetorica, tanta uctoritate, du-i cem, sine dubio, sequetur, praeterea neminem. Dixi paulo ante , legatum oportere eloquentiae laude praestare, quae quidem deius omnino propria videtur eile. ac quo piam omnis eloquentiae vis, & in nil do in orationibus, atquo in scriptis eluceς maxime, quae in existimantium arbiIrium, , venire aliquando debeant, caput erit, ad sancpraeclaram laudem adipiscendam,qu . plurimum scribere. Itaque legato n'stro formanda erit oratio, cum exercitatu

one, tum stylo, qui est optimus dicendi eLjector, & magister. Quid enim tantum i proficit ad dicendum , quantum scriptio cAin scribendum vero si Latina illi sorte

contigerit uti lingua, in hoc maxime et boranduni est, ut pure, & emendate scri sat. idcirco in eo sit oportet incorrueta quaedam Latini sermonis integrixas, ac i

dicium tam in verbis eligendis, & coli

candis, &compraehensione deuinciendis; quam in sententiarum ornamentis, consormationibus, sic, ut eiusdem & limatum, de eleg ns habeatur orationis ge-& veterem eloquentiam redolem

129쪽

OcTAvi ΑΜ 1 MLoti vid seatur. &, quia posse Latine egreg - bere erit sibi commune cum paucis, magnusine dubio, ex hoc scribendi genere, gloriae fructum capiet, ad memoriam sui nominisiem ternam. Latine autem, plane, dilucide, & ornate scribet, si Ciceronis inprimis; deinde Sallustii, Plauti, Terentii, Caesaris, qui Latinam linguam ad summam eleganti 'S n ele a latiam expoliverunt, libros lectitarit, barbaros tem seriptores Penitus contempserit,atq; irriserit, tuorum scriptis nihil legentipotest acci N iniucundius. Praeterea verb M Tullii praecipue libris perlegendis, orati

nem elliciet numerosam, grauem, concin-

nam, suauem,atque aciem. nam In

inarunt. Quod siensius etiam ipse facile de clarat : indicant enim aures nostrae, quarum una est, &simplex iudicium communiter omnibusu natura datum,quid sit nimis in oratione contractum, quid redundans, quid asperum, quid leue: ac quemadmodum iis, quae praua sint,offenduntur aures, sic etiam rectis eaedem delectantur. Horum inuentores numerorum fuisse accepimus duos , ialterum Thrasymachum Chalcedonium alterum Leontinum Gorgiam , qui nimissortasse anxie numerosa sunt usi oratione sed Cicero multo modestiusmoenirn opo

130쪽

LEcATO LiBER ILtet ita scribere,ut poetice potius, quam Oratorie scribere videamur. Numeros igitur in oratione seruare debet legatus noster, ita tamen, ut in claudendis potissimum sententiis, versum effigiat,in quem facile incidunt .eriorem qui temere, ac nulla ratione scribunt.Sed hac numerorum silauitate carere'

Prorsus Italica videtur lingua, lua,si legatus voluerit ad scribendum, nobili in primis Hetrusco sermone, id est, eo,quo Boccacius est locutus, cogitationes exprimat suas, non tamen,ut ille omnibρ verbis sunt enim quς-dam in eius libris verba insaavia , quae ego,

i dedita opera , fugienda esse opinor. Dele chus est igitur quidam habendus verborum,

atq; ea. tantum efferenda, quae nemo iure unquam repraehendat. Itaque quacunque

legatus noster uti voluerit lingua, verbis int primis electis eloqui, aut scribere semper studeat: quod ut facere commodius possit, multum operae , studiiq; ponendum est in linguis percipiendis. teneat autem primum persectς Italicam, Latinam, atque Graecam l necesse est. Etenim ii qui unquam aliqua loquendi laude floruerunt, ii profecto aut

raeci, aut Latini fuerunt: Graecis vero ii atque Latinis, antiquorum mon menta consignata sunt omnia; atque hinc '

sectu est, ut sine his linguis disciplinas consequi minime valeamus; quae quidem ex O-