장음표시 사용
91쪽
ta ocTAVIANI MAGI I Quis autem disseremus, si pauca in primissumtaa nobis erunt ex illa arte,quae estprii
iudicio eotestnemo,i.stae dialectica, quq v ii, &falsinotione in se cotinet;& estpars te
tia, exPlatonis,Stoicorum,&Ciceronis sen- 'tentia, philosophiae. Ac quoniam nobis estiti hoc libro legatus instruendus omnitib resi doctrina; primum omnium dialectices cognitionem illi maxime necessaria esse st tuemus. Vetus igitur fuit opinio, quae constat ex antiquissimis philosophorum monumentis, bene cognitam habere disciplinam aliquam , & satis firme conceptam animo;
aut stabilem rerum scientiam tenere posse neminem, nisi totam disserendi facultatem Madeptus eriti et im ea est inueniendae verutatis instrumentum;& ad omnes arteS,& dOctrinas certissima methodus;cum sol osten- , dat rationem sciendi ,atque in omnes sapientiae partes diffundatur. Huius igitur artis, quae sane & magna est,&pertinet ad multos, adiuniento, nobis habitum animi prope diuinum comparemus , id est, stientiam, quam solam possumus felices in hac vita no- minari: scientiam vero ipsam habemus ex demonstratione, cuius nobis artem, & pr cepta' tradidit Aristotelex optime omnium. Quincti nos dialectica docet cognoscere
92쪽
DE LEOATO L1Brn II. 89 simplicia,& copulata; ac rem totam in par res distribuere; latentem definiendo. explicare; obscuram generibus illustrare, & e
planare interpretando; item bene disserere; quid verum, aut falsam sit, quid rectum in o ratione, quid prauu; quid consentiens, quid repugnans, iudicare; ac si quid est ambigui, ulla in re, tollere idcirco diuinus Plato in quamlibut artem dialecticae auxilii a r uitindigere. Egregie illud quide. quis enim oratori quispoetarivis historicus qui philosophusiquis denique perfectus mathemati serit umquam, sine praeclara istius a tis cognitione;si modo esthaec ars; non enim est milii hoc loco disputandum in contrari am s ripateticorum sentetiam, qui auturi an lentiam negarunt esse logicam; quamquam ipse Plato in lib. De Republ. Draosti
cam appellat artem disserendi. Nos autem ea Uisim ita necessariam putamus esse omnibus iis, qui alicuius scientiae studio teneantu st, ut si absit, eiusdem, cui studuerit, disciplina: laudem numquam sint consecuturi. Eia uero nisi Epicurus, &Aristo Chius fuissent dialecticae facultatis ignari, labii essent viri que in tot erroribus, & in tanta maximarum rerum ignoratione versati. Quare legato nostro, quem nunc instituimus asctrinis omnibus;&quem praecipue ornamus eloque' tia, tenendam esse dicimus hanc facultatem.
93쪽
ter quam quod facillime intelliget omnia, quae a doctissimis vitis in philosophia, cet risque scientis; dicta sint, exacuet citam in genii aciem; & erit ad disserendum multo promptior. Sed quoniam acutum homine, ct callidum desideramus, qui sagacIterali quando, cum maxime opus fuerit, dc pro re, & refellere possit quod voluerit: ac quo- niam disertum quaerimus ad pertractandos
Princ pὶs, ceterorumq; animos; & ad capi das eoru in voluntates; utrumq; legatu prae'
staremini me posse opinamur, nisi toto anti lino in dialecticae studia incubuerit; cuius quidem artis notos omnes prorsiis habeat,
ac tractatos locos. Etenim, quemadmodum illum ut acerrimo virum ingenio praeditum,
admirabimur, si,quotiescumq; res inciderit, in qua disserendum sit, nihil ipse defendet, i quod non probet; nihil oppugnabit, quod non euertat; sic eum iudicabimus parum i lo tem, & ingeniosum, fortasse etiam hebe- . si cui fallo assentietur,ac si, captionibus dialecticis, se a veritate sinet abduci. quo
modo aute eas, seu fallaces quasdam conclu- siones; aut, quas Graeci πας. Vel
dicunt, quibus, captiosissimo quodam intc rogationis genere , utunsur Sophistae, optimus erit dialecticus 3 Ita, que percipiat ornisno legatus nosternecesse
94쪽
Da Lacaro LIBER II. est omnes totius logicae partes; eam vero potissimum ediscat , quae a Peripateticis Diam
Clica proprie appellatur,id est, topica Aristotelica; quibus in libris sint domicilia locoru
omnium, ex quibus omnis argumentatio,
non modo ad philosophorum disceptatio- Ο
nem, sed etiam ad quamcum em propositam elici potest. res autem, quae proponun- tur, cadunt, ut apud ipsum Aristotelem est, sub unum ex his quatuor, quae logici appellant Accidens, Genus, Proprium, & Do initio - nem; atque omnis quaestio de uno aliquo istorum, vel ad aliquod istorum referri vide tur posse. Constare satis arbitror ex iis, quae a me dicta sunt, in legato acumen requiri di lecticorum; sed non ita tamen, ut ille, adolescentum more, dedita opera, quaecumque '. dicantur ab aliis, studeat argumentis res eli re; & de omni re disputet in contrarias par tes : nam sophistie nomen, quod est maxime fugiendum, adipiscetur. Sed viatur potius, loco. & tempore, tum probabilibus; tu certis, ac veris, quae ipsi dialectica suggeret, a sumentis , ut veritatem inuestiget; siue etiavi quod sumpserit in oratione, probare queat. ac si aliquando se sermone vario incideret aliquid, de quo disputandum esset, modeste se gerat in disputationibus, ut non videatur altercatione & clamore selle aliorum argi menta sutare. graues enim eos esse decet,
95쪽
dia. OcTAVIANI MAcriae moderatos,qui ad disceptationes acceduci Cum esset a nobis hactenus demonstratum,le atum nostrum oportere dialecticae studiis eruditum este, sine quibus, eum nec discipli narum scientiam ullo modo consequi nec summis umqtiam storere laudibus possedi
cebainus; consequens esse videbatur, ut eundem legatum philosephiain primis institue
remus, nisi enim is, quem quaerimas, & quuregendae ciuitatis scientillimum esse voti mus, atque usum habere ciuilibus in negotiuis, &in maximarum rerum actionibus, per fectam totius philosephiae cognitionem ceperit, hoc tam graui indignum nomine, a que persona prorsus iudicabimus. Namma gna nobis semper fuit opimo, legatum, nisi qui sapiens esset, esse neminem. nec debet quidem cuipiam admirandum videri, cur ita sentiamus, quia hanc ipsam sententiam hau- sinus e fontibus sapientissimorum hominu, qui philosophos assirmarunt eos esse debere, qui in publicaadministratione, publicisque in negotiis versantur ; rerum enim ger
darum initia ab ipsa philosephia proficiscu-
tur. Praeclare igitur Plato in lib. De RepubL ihocscriptum reliquit: e ut regnare philose phos; uui Sego vortere philosephari,sidebecta esse cimtas beat spma. quomodo autem selix ipsi ciuitas crit umquam, nisi eius, qui Urbi, idc imperio prassidet, unde exempla quodammodo
96쪽
DE LEGATO Lia ER II. omodo petimus lingularum actionum nostrarum, septus erit animus magnitudine cOsilii;tolerantia rerum humanarUm, contem ptione fortunae, virtutibus omnibus P deinde vero quomodo statui quidquam poterit in ciuitate de religione de iusticia, de legibus, de cQnformandis hominum moribus; de disciplina iuuentutis, de modo rerum Omnium,ac de ceteris rebus, sine quibus nulla esse ciuitas videtur posse, nisi princeps ciuillam scientiam, vel regiam potius disciplinam, quae in constituendis, es regendis re bus publicis versatur, adeptus erit ξ Sed vim
de hax tam prieclara sesentia petenda est animirum a pnilosephia, quae est vitae duae;
mater omnium optimarum artium; vir
tutis indagatrix ; magistra omnium rectes actorum, beneque dictorum. Itaque iure Syracusius ille Dion vchementer optauit, se
a Platone, fiammo philosbpho doctrinis mnibus erudiri, quidus postea instructus, se ad liberandam patriam applicauit; ac D nysium tyrannum ex civitate Syracusanorum
fortiter exegit. Ac magnus ille Alexander, qui tertiam partem subegit orbis terrarum, non habuit quidquam antiquius, quam Vt acciperet ab Aristotele diciplinam: nec suit quidquam potius Agesilao in imo Spart horum Regi, quam ut a Xenophonte insti ueretur. Honesta sane studia, ac principia
97쪽
bus viris perquam digna; ex quibus perspicuum satis est, non posse quemquam, non modo in procuratione ciuitatis, vel in maximarum rerum actionibus ; sed ne in communi quidem vita,& vulgari hominum cor siletudine, esse virum egregium, nisi philosophiae praeceptis abuncauerit. quare nihil iesse eaussae putamus, quamobrem nos ab aliquo,vlla ex part improbemur,si legatum nostrum maxime volumus esse philosophia. rebus maximis legatos missuri,ires illius eta tis nobilissimos philosophos, Carneadem, Critolaum, &Diogenem mittere constituissent.- Quid est prosecto, quod magis eunt 'deceat, qui tam grauem legati persisnam go
rit, quam ut studeat omnium reram diuina-Iam, atque humanarum vim, caussasque cognoscerer quid pertinet ad legatum magis, quam Vt in primis seipsum, quo nihil est prς- tantius; deinde alios, id cst, Doni ne,mali alissit, noscere possit 3 PCeterea vero quid sit
summum bonum menteae imprehedat; coerceat omnes cupiditates; perceptas habeat res humanas ; quicquid homini acciderei queat praemeditetur; nihil admiretur cvac ciderit; non aliunde. nec ex errore imperitast
multitudinispendeat: quid est porro magis lagato necessarium, quam quid sit praecipuc
98쪽
DE LEGATO Lin TR. II. 9ssuum munus, & ossicium cognoscere , ac rerum agedarum, dc coniti tuendarum, publi carumque administrationum persectam artem tenere Θ quid est illi magis & honestum,&utile, quam rationem inire bene vivendi,& vitae degendae sine moestitia ; sine metu; sine mortis terrore; sine perturbationibus a nimi; sine vitiis 3 Vnde tem haec omnia pC
renda sinat, nisi ab ipsa philosophiar quam
Plato inquites le inuentum, & bonum Deo rum, quo nullum optabilius, nullum ae-esarius hominum generi datum sit. Sed cum tota philosephandi ratio in trespartes sit dis .iTibuta, quarum una est de natura, Sc rebus occultis; altera de vita, & moribus; tertia dedisserendo; eam philosophiae partem, qua
in naturae obscuritate versatur, a Thalete emanasse nonnulli contenderunt; eam Vero, quae attinet ad mores, sine dubios rimus omnium Socrates euocauit e caelo,&ad vitam , communem adduxit. Ac quoniam de subtilitate disteredi satis multa allata a stini nobis, cum diceremus, legato dialecticam faculta tem esse necessario percipiendam; nunc de duabus reliquis verba ita faciemus, ut ostendamus, utinasq; cognitione ad legati personam maxime pertinere, ne, fine causa, eum
voluisse philoiophum facere rideamur. Vnse uersam philosephiamveteres doctissi mi homines bipertito diuiserunt, ,et sit Vna Pars
99쪽
OCTAVIANI MAca quiae in rerum contemplatione sita est, quam Graeci vocant; altera, qtis in actione Versatur, quam me κηκὶ appellant.atque illius quidem philosophiae qua rerum Omnia una, quae insistat in mundo, principia, causas,& naturas contemplando pervestigamus ,
partes simi physica, philosephia prima, &
mathematica. Eius vero philosophiae , quae posita est in agendo, triplex est ratio 1, id est,
una de tuenda re familiari; altera, de ratione morum, ac vitae; tertia, de ciuitatum administratione. Nos igitur legato demonstrabimus onerandum esse, complendumque pectus maximis, plurimisque rebus, quaeri
tota philosbphia tractantur; ex quibus tamenonnutha, quae sunt penitus abstrusa, atque recondita, ut ope diximus, nec tantopere videntur esse necellaria, satis erit eum tantummodo libasse. Sed quia vita contemplationi addicta, est omnium optima, ac tanto vi praestat, quae in actione versatur, quan- to ratio sensibus; & animus corpori, cuius est ille dominus, & imperator; rerum in primis naturalium, atque canestium cogniti ne lcgato opus esse dicemus. Is igitiircon templationi maxime deditus sit oportet; ea enim actionis est & principium, & finis; a que in ea sapientia consistere videtur; ac rerum infinitatem, atque naturae, CH , te ras , mari: studiose intueatur. Primum a
100쪽
mphysicorum egatum nolumus este ex-rtem, Ut, rerum natura cognita, leuetur
erstitione; quasi quis aliquado suerit im-
tus, nunquam, meo iudicio, esse quietus terit ; ac minime conturbetur ignoratio. rerum, quo nihil est miserius; nec quan-nque rem admirari videatur. Turpe vero ςt homini, qui maximorum Regum inlis versaret ir; qui saepe cum doctissimis, praestantissimis viris congredere hir, lo- inescire de rerum naturalium principiis, is clemetis;turpius esset ignoraxe, quidipi natura, quid motus, quies, locUS, um xeiopus quid casus, sortiana, necessi, tua pivinium nescire quid sit mundus; id graue, qui licue ; an iilures miludi; ait idus infinitus ; n extin canum sit aliquod
opus; tui terrae situs quot elementa; quS-,do aliud generetur alio ; quomodo Mii lites omnes oriantur; quibus ration s vitam agant ; quae lint stirpium naturae;
ae denique rerum omnium, quo e t rra nςrentur, caussaet,atque rationes,quas Moteles,pr ter caeteros, acerrimus iaalpra 'testigator est diligetissime persecutiis, civillam partem cano, terra, malique pia miserit, quae omnia qui prorsus gnorat, citis, & infelix sine dubio est, hec in in is viris est habendus , immo vero a te bus edis,&a clarissimoruni hominum com