장음표시 사용
521쪽
militudinem fabricatae naveS , rata-
Graeci i in durconem Vocant, de qua in Isaia dicitur : Non transivit per eam trieriS magna. II Carpasta navis a Carpatho Insula nominatae sicut a Rhodo Rhodia: sicut ab Alexandria AleXandrina. 12 'l Liburnae dictae a Libyis: na-VeS enim sunt negotiatorum. De quibus Horatius : Ibis liburnis inter alta
13 Rostratae naves dictae ab eo, quod in fronte rostra aerea habeant Propter SCOPUlOS, ne feriantur, & collidantur. I in Longae naUes Sunt, qua S Dromones Vocamus : dictae eo quod longiores Sint caeteris, quibuS contrarius ΜUScul US, curtum naVigium. Dromo autem a decurrendo dicitur. Cursum enim Graeci Vocant.
1s φρὶ Classis dicta est a Graeco
Unde dc calones, qui ligna militibus
portant.16 Ancyromagus dictus, pro eo quod celeritate sui anchoris, & instrumentis reliquiS naVium vehendis sit
HISPAL.I7 Phaselus est navigium qu0d, nos corrupte baselum dicimus De quo Virgilius e Putisque phaselis.
naVigium, quod Latine speculatorium dicitur, σκοπειν enim Latine intendescdicitur. I9 Barca est , quae cuncta na ViS commercia ad littus portat. Hanc naVis in pelago propter nimias uia das suo Suscipit gremio. Ubi autem ap propinquaVerit portui , reddit vicem barca naVi, quam accepit in pelago 2 o Paro navigium piratarum aptum , & ex iis ita vocatum , Cicero Tunc se fluctigero tradit, mandatquς Paroni. Et alibi: Parunculis ad littus ludit celeribuS. 2I Μyoparo, quasi minimus ''TO. ESi enim scapha ex vimine facta,
quae conteXta crudo corio genu S na Virgii praebet, qualibus utuntur Germa norum piratae in Occeani littoribu , Vel paludibus ob agilitatem. De quibui Historiae Gens , inquit , Saxonum Μyoparonibus, non viribus nituntur, fugae potius , quam bello parati.
2 a Celoces , quas Graeci λητο s Vocant, id est, veloces bireme , Vel triremes agiles , & ad ministerium ClasSis aptae. Ennius o Labitur unct/carina per aequora cana CelociS. 3 Biremes autem, naveS Sunx
sit Ratarim. De quibus Ageli. meminit lib. Io. cap. 2s. Sed Ratiarias appellari quidam malunt. 2 Rates abusiv-- invicem trab. e Serv. AEn. I. ad illud: Disiccitque rat. φὶ Quam Graeci durcon. Al. durchonem. Redi. fortasse hae absunt a Sestini. Iibro. Sed amplius quaerendum '' ouex sue alias mutilus. Liburnae. Videntur hac quoque ex mstro. Sed ut apud illum Liburnia =po Libya . ita b e Libuiniis pro Libris ε' 8' ttieram. Vid. Appian. in Beli. Itbr. Lucian. ω. o ψωοι, ct Veget. lib. ' si Propter scopulos ne seriantur. Hister. Nam ipsae rostratae in altum erectae, quasi eaeumen syrteum emi0 ' 'a puppi, in fronte ros ra ha ni propter Scopulos, nc forte, cum tantam vim discurreutium, & properantium h-h ' aut rerrantur , aut collidantur. L 1 6ὶ Classis dicta portant. e Serv. AEM. I. PallaSne eXurcr. class. 7ὶ Scapha , quae α catascop. Vid. Heget lib. . cu 3T. o Ageli. lib. 1o. cap. 11. apud quem catascopi m θ 'nutιonis. Catascopus apud Imrisum lib. de Beli. Afric. 8ὶ Paro navigium piratar. aprum. Id eit, in tructum, ct quasi paratum, eaptat enim huiusmodi notatio ς ' 't-m Go'hico compendio pro vert m scriptum fuisse. Id enim, is fuEii . iis Aybk in Cieὸroni, sersu cρ h Gracts ic utur , na,igia , tectis opponuntur. Lisiti, lib. iό. C. Livius Praefectus RO Wδη ' 'Rinquaginta navibas tectis proicctus ab Roma Neapolim, quo ab Soeli, eius orae convenire jusseraxa δῖς Ρ
Vcs, quae ex foedere debebantur, &c.
522쪽
habentes remorum ordinem geminum. 2 Triremes , & quatriremeS, trium, quatuor ordinum: Sic & penteres , & hexeres quinOS, Vel SenOS Ordines habenteS.
27 in Pontonium , navigium suminale , tardum, & gra e , quod non nisi remigio progredi poteSt. 28 in Hinc& trajectus, id est,
2 9 Lembus navicula breVis, quae alia appellatione dicitur S Cymba , &Cati pilus , sicut & Linter , id est, C rabus, quo in Pado, paludibusque
30 Carabus , par a scapha eX Vimine facta , quae contecta crudo corio genus navigii praebet. 3I Portemia, navicula Syriacigςneris, lata , & Sine carina a Por-x Iado vocata. Utuntur iis in Panno
32 'in Trabariae, amnicae naVeS, quae e X singulis trabibu S cavantur, quae alio nomine Littorariae dicuntUr. Hae& Caudicae ex uno ligno caVato sichae, & inde Caudicar, quia a qua xuor usque ad decem homineS capiant.
LIB. XIX. ψ83 CAPUT II. . Db Partibus Nazium,
λ est, quaSi post. Prora anteterior , quasi priora. si ' Cumba locus imus naVis, quod aquis incumbat. 3 Carina a currendo dicta, quasi
' Fori navium latera concaVaa ferendo onere dicta, Sive tabulatanaVium, quae Sternuntur. Dicta, ab eo quod incessus ferant, Vel fori S emi
neant. De quibus Virgilius: Laxatque
s '' Columbaria , in summis lateribus navium loca concaVa, per quae eminent remi, dicta credo , quod sint similia latibulis columbarum , in quibus nidificant. 6 sy in Agea, viae sunt, vel loca in navi, per quae ad remiges hortator accedit. De qua Ennius: Multa sero ponet, & Agea longa repletur.
Sedent remigeS , quod in transVerso
sint, dicta, quae Virgilius juga ap
pellat. 8 si ' Tonsae remi a remoVendis,
& decutiendis fluctibus dicti , sicut
tu Actuatiae dictae, quod cito agi possint , ait Nonius. yyὶ Hippagogus. Hippi inem Latin. appellari tradit Festus. ii Pontonium. Vox άiminutionis. Nam pontones principaliter .icuntur.' Hinc Sc traiectus. S/rυ. AEn. s. Trajecto in fune columbam: tralςcto 'q l extento, undὸ transenna dieitur ex ' funis. Qua, quomodo huic loco aptari possint, non queo satis .i i ere. Et Cauhilus. AI. Caupolus. Arellio lib. Io. cap. 2 s. Capulica. Mi Portemia. S. o. l. is ita Indorum scripsisse arguit ebmologia. Est inmen vox Graca, eademque Diodoro Siculo nunι nunc ara 7 a dicuntur. 7: Trabariae. Alius: Trabica navis, quod sit trabibus consi . . . . . o Hae dc Caudieae. Et caudicaria , fel codicaria. Non. Fest. Ageli. Nam ut trabs proprie duo luna compHcta , teste Festo, 'μήex plurium labularum contextus, ut ait Senec. lib. de Brevirat. vit. J C p. II. Cumba. Vulgo romba. .... vin rori. Hae ut.umque contὸxta . Serυ. nonnihil eti m aucta. At Charis. Fora sunt in navibus , quibus nautae sedentes: digaut, q/ώλιδεν. y Columbaria. Vid. Philan d. in in truυ. lib. 4. cf. 2.''ὶ 4gςa viae sunt. Fest. Agea via in navi est, dicta, quod in ea maxima quaeque res agi soleat.1'i ae lirgilii is iuga app. an. s. Inde alias animas, quae per jug lon.λ ,ςdsba t, Μ rv. Juga Groe d ' ςnim dicunt, quae transtra nominamus TMusae remi. E S. υ. An. 7. In lecto luctantur marmo si ton.M.
523쪽
tonSoreS a tondendis , & decutiendis capillis. 9 IJ Palmula est eXtrema latitudo remi, a palma dicta, qua mare impellitur. 1 o Antemnae autem dictae, quod
ante amnem Sint positae. Praeterfluit enim eas amnis. i' Cornua eXtremae parteS antemnarum Sunt , dicta per tropum.11 'in Μalus est arbor naVis, qua Vela Sustinentur. Μalus autem dictus, V quia habet instar mali in Summitate,
Vel quia , quasi quibusdam malleolis
ligneis cingitur, quorum Volubilitate vela facilius eleVantUr. 12 Μodius est, cui arbor insistit , ob similitudinem mensuralis vasis dictuS. 13 Carchesia sunt in acumine arboris' Cinna: Lucida confulgent alti Carchesia mali. 1 / Trochleae, quasi ip littera, per quas funes trahuntur. Trochleae autem Vocatae , quod rotulas habeant, τIοχος enim Graece rota dicitur. 15 Parastatae Stipites Sunt pareSstantes, quibus arbor SuStinetur. Cato : Μalum deligatum, parastatae Vinctae.16 Clavus est, quo regitur gubernaculum. De quo Ennius: Ut clavum rectum teneam, naVimque gubernem.
nu portatus , quo modus, Signumquo latur remigantibus. De quo Plautus Ad loquendum, atque tacendum tute habeas porticulum. Aportando igitur porticulUS.
ne US,ad quem in littore defixum funesna Vium illigantur. De quoEnnius:Ton sillas rapiunt, configunt littus aduncas I9 Anchora, dens ferreus, e Graeca etymologia nomen ducit, qu0d quasi hominis manus comprehendat Vel scopulos, Vel arenas. Nam marnus Graece χεὶρ dicitur. Apud Grae
COS autem aspirationem non habci, Nam ch ιυρα dicitur, unde de apud ma jores sine aspiratione proferebatur. 2o Pulvini sunt machinae,quibui naVes deducuntur , & subducuntux in portum. 21 'ς Pons scala naVium.
1 la Graeci aes et dicunt, 'Proinde quod aere moves tur. Apud Latinos autem vela a Volatu dicta. Unde est illud velorum pandi
2 'φὶ Genera velorum Acatios, Epidromos, Dolon , Artemon , Sipὸ Ium, Alendicum. Ex quibus Atatium
isi Cornua. Ex eod. AEu. ad illud. Cornua vclatarum obv. antcnan. Malus arb. Ex eod. AEAE. s. nisi quod malis Apud illum, non malleolis letitur. s Cinna: lucida. Quod Catullo hic versus tribuitur ex Nonio potuit esse communis. 6 Trochleae, quasi . littera. Quasi Θ littera luit Philandὸν apud inuisi i uehibui isti m Ash.naus in naviμs 'tii numeravit in Hieronis nabe. Gloss. trochleae tala, uis. φυ m A θεηεμ ' 7ὶ Clavus. Claυum, fustem gubernaculi interpretatur Serυius AEnym etiam Fri . ct bos porcisculus dicitur GDG. in f h' i'ὶ Apud Graecos aspirationem non habet. e Serυ. AEn. I. ad Alia. II
524쪽
Velum maximum , & in media navi
3 Epidi omos secundae amplitudinis, sed ad puppim. Dolon minimum velum , &ad
proram des XV m. 5 ' Artemon dirigendae potiUS na-
6 Siparum genus Veli, Unum pe dem habens, quo juvari navigia solent
in naVigatione, quoties Vi S Venti languescit. De quo LucanuS:-SummaqUet B dens Sipara velorum perituras colligit auras e quod ex separatione eXi Stirriant nominatum. R Pes e X trem US an gulus Veli, quem sic nautae loquuntur.
I IN Unes dicti, quod antea in
usum luminis fuerint circumdati cera, unde & funalia. Restes, sive quod rateS conti-nς-nt, seu quod in iis reteS tendantur.3 ' Rudentes sunt funes naVium VS nimio stridore ita dim:.ψ Spirae funes, quibus in tempeS-x-tibus utuntur, quas nautici SUO mO-J Cucurbas vocant. Min Spirae autem
5 Propes funis, quo pes veli alli-ῖ-xur, quasi prope pedes. De quo Tur-
pilius : Quasi cum Ventus seri navium in mare Secundus , siquis propedem misit, si Z veli sinistrum. 6 Tormentum funis in navibus longus, quo prora ad puppim extenditur, quo magis con Stringantur: Tormenta autem a tortu dicta , restes, su-nesque.
Saphon, funis in prora positus. De quo Caecilius : Venerio cursu Veni prolato pede usque ad Saphonem. 8 Opisphora , funes , qui cornibus antemnae de X tra, Sinistraque tenduntur, δί retro Vel So.
9 Prymnesium funis, quo navis in littore religatur ad palum.1 o Mitra funis, quo navis media
antemna con Stringitur. De qua Cinna: Atque anquina regat stabilem sortissi
ta navis trahitur Vice remi. De quo Valgius: Hic mea me longo Succedens prora remulco , laetantem gratis sistit
in hospitiis.1s Struppi vincula loro , vel
lino facta, quibus remi ad scalmos alligantur. De quibus Livius: Tuncque remos jussit deligare Strupis.1 Cata pirates linea cum ma sa plumbea, qua mari S altitudo tentatur. LuciliuS: Hunc catapiratem puer Ss 3 cO. ' xxςmon dirig. pol. navis. Recte. Hά. Chrysostom. Act. 27. ἰ'ς cXeremus angulus Veli. At Sersius AEn. s. ad illud: Una omnes secerς pedem, podiam sinauiti id e,t, si nem, ςnditur velum. Interpres quoque Apollonii lib. 2. funes , quibus vela, t vertrantur , aut laxantur ποκαοῦ vocat. Lucan. liώ. s. obliquat laevo pede carbasa, id est, sinistrε Iove. Porro de Mendico Festus : Mcndicum dici pu- 'ςium, quod in prora ponitur. . V VRp. IV. hunes dicti q. a. in usum lum. Ergo a τῶ φαίνειν ductum funem vult Z Non opinor, sed locum Semii, tim c iunt, non satis anim duersum. 'i R dcntes. Serυ. AEn. i. stridorque rudentiam , proprie linquiti nam stridor in funibus est. iii VRςRxbas. Sic pleraque Gotth. al. curcubas. Vid. Fest. in Spira. pirae autem ab sparto. Mirum ni notationi cautam praebuit Pacuυii versus : Quid cessatis socii ejicere spiras spuis, 'm potius vira ab unis αιμαι, hoc est, in Orbem convolvo, ducatur. hi h 'ς i ainistrum. In υeli sinistrum logit Lilius Girald. 7 ςmulcum. Irid. μιι. in Remulco, & Promulco. Mis . yyppi vincula quibus remi ad scalmos alligantur. Vitruv. lib. Io. Etiam remi circa scalmos strophis religati. u;ά, 'pi Uunt eruditioke, i sed multo perversius stuppis pro struppis opud Ageli. lib. Io. 3. luitur. Hoc bantur etiam ii ιν , to, in pul Vinaribus fasciculi de verbenis facti, qui pro Deorum capitibus ponebantur. ζit.. CRt piratus. Sie lego eae Codicibus υetustissimis Rom. Compi. Salm. γ ΟΠ, it eti m pollulante tentandi ini orii. ' ' δέ - . qui Caiv oratιn solunt, malis audiondoi, luam aut cultondo, c ηιορ. Vid. Iriit. tu Rodus. ψ
525쪽
eodem deferat unctum plumbi pauxil
CAPUT U. HISPAL. CAPUT VI. De Fabrorum Forna IbAS. Db RetibuS.
dis piscibus , sive a restibus quibus tenduntur. 2 Minus autem rete simplagium dicitur a plagis. ' Nam plagas proprie dicimus funes illos, quibuS retia tenduntur circa imam , & Summam par
3 Funda genus est piscatoriae retis, dicta ab eo quod in fundum mittatur. Eadem etiam a jactando Jaculum dicitur. Plautus: Probus quidem
' Tragum genus retis ab eo quod
quod capiat. f Hinc est, quod & incassum dicimus, id eSt, Sine caUSa, qua Si sine cassibus , Sine quibus Venatio
7 Conopeum reteS , qua culices excluduntur in modum tentorii, quo magis Alexandrini utuntur, quia ibi ex Nilo culices copiosi nascuntur: Unde& Conopeum dicitur : Nam Canopea AEgyptus eSt.
riVatum est nomen ad alias artium ma
terias : fabros vel fabricas dicere, Sed cum adjectione, ut Faber lignarius, Sreliquam propter operis,scilicet, firmi
et In fabrorum autem serna οGentiles Vulcanum Auctorem dicunt figuraliter , per Vulcanum ignem S g nificantes , sine quo nullum metalli Senus fundi, eXtendique poteSt. dii hil est enim pene, quod igne non e ii ciatur. Alibi enim vitrum, alibi arges
tum, alibi plumbum , alibi minium, alibi pigmenta, alibi medicamenta ei ficit. Igne lapides in aera solvuntur, i ne ferrum gignitur , ac domatur , igi' aurum perficitur, igne cremato lap ψcaementa, & parietes ligantur. ' Lapi des nigros ignis coquendo candifica , ligna candida urendo obfuscat, carbo nes eX pruna fulgida nigros facit: ος lignis duris fragiles de putrilibus imp. tribiles reddit, stricta solvit , Solii δrestringit , dura mollit , mollia dur/reddit. Habet & medicaminis Usum '' Nam saepe uri prodest. Pestilenii*quoque, quae obscuratione Solis contrahitur, auxiliari certum est. In opesqquoque aliud gignitur primis ignibui, aliud secundis . aliud tertiis.
IJ Cap. . Retes vocatae. Sic o. manus. Charisἰus quoque retes Nocat, se Glossar. retes auguralcs iri Nam propria plagas partem. E Serυ. AEn. ad illud: Retia rara plagae. .. ν μων. si Eadem & Jaculum, Rutcjaculum. Serυ. se ita hoc loco legit Tu ebus adυersari lib. 18. ca8 Δ6. S ' Nam Isidorus stip. lib. I 8. cap. F . Retiarius linquiti ab armaturae genere in stladiatorio ludo contra alxς - rq 'tem occulte serebat rete, quod jaculum dieitur. Vt J Tragum. S. o. l. trahum m lim , Πt eumolstgio po tutat, γ, traha plaustri genus est apud Virgit. Jὶ Hinc est, quod in cassum. e Serv. Georg. 3. νs6ὶ Cap. VI. Faber a faciendo serrum. Hoc idem secutus in Ruuta a bisa)hb tiis fab, m f. λa tum dixit Dis 'ad sensus fortasse Leandro fratri in lib. de Institui. Virgin. cap. 33. Nee mi,um elim 'larius , se Bed 'rant. Ambrositis vero, se ferrarium, , ἰύuarium fabrum illum foιiij. oldὸtur: sie enim scribit lib. ' ι' ia in xisti igne operatur, & spiritu, & tanquam bonus animae faber vitia nostra eircumdolat, cito securim *4m'' Doribus insexcundis, &c. Rigida mentium spiritus igne mollire.
l lxmo operis scilic firmitatem. Ferrarius fabri sibi generale nomon proprium Iscit.
r in fabrorum autem forn. Eadem supra lib. 8. cap. IIlyl Lapides nig.- candis. Ex Aug. lib. de Ciυitat. cap. 7. rol Saepe uri prodest. Ex Plin. lib. 3 6. cap. Μἰς.
526쪽
ETYMOL. LIB. XIX. '' Habet quoque & aliam in
se diversitatem ignis. Nam alius est ignis , qui usui humano , alius qui judicio paret Divino, sive qui de Coelo fulmen astringit, sive qui de terra per
ψ Ignis autem dictus, quod nihil
gigni potest e X eo. Est enim inviolabile elementum, absumenS cuncta, quae rapit. 5 Fabrica duabus rebus conStat: ventis, de flamma. 6 Flamma vero proprie fornacisost dicta, quod flatu folium e XcitetUr. 7 Fornax vero ab igne Vocata enim igniS eSt. 8 i in Canninus est forna X, & eSt
Cum autem extincta fuerit, carbo nominatur. Pruna autem a perurendo dictavit , Carbo vero , quod flamma caret. ' Qui dum interiisse creditur, majoris fit virtutis. Nam iterum incenSUS sese
D0re luce calescit. Cujus tanta Vis eSt iam , & sine igne firmitas, ut nullo humore corrumpatur, nulla Vetu State Vincatur. Extinctus enim tantum in-ς0rruptibiliter durat, ut ii, qui limites figunt, eos infossos terra SVbSternant,
lapides desuper figant, ad con Visa Lendum litigatorem, ut post quantali'bet saecula, fixumque lapidem limitem
CAPUT VII. De Instrumentis Fabrorum.
tur, a si cudendo dictiis , eo quod illic aliquid cudamus , id est, seriendo producamu S. Cudere enim caedere , & ferire est. VetereS autem non incudem Vocabant, Sed in itidem , eo quod in ea metallum tundatur, hoc rit,
tendatur, unde & tu deS malleus, a tundendo , id est, tendendo dichus. et Malleus Vocatur , quia dum quid calet, & molle est, caedit & producit. 3 Marcus malleus major , δί dictu S marcus, quod major sit ad caedendum , & sortior. δ' Martellus, mediocriS. Μarculus, malleus pusillus. Lucilius: Et velut in fabricam fervens cum marculus ferrum multorum magnis ictibus tundit. Forcipes, quasi ferricipes, eo
quod ferrum canden S capiant, tenean
que , si V e quod ab iis aliquid forvum
capimus, & tenemus, quasi forvicapes. Nam forvum est calidum , unde & fervidum, unde & formosos dici-mUS , qUibu S calor sanguinis e X rubore pulchritudinem creat.
b Lima dicta , eo quod lene fa
ciat. Nam limum lene CSt. 6 Coelum est, Unde OperantUr
arsyl Habet quoque & aliam in se diversitatem ignis-eructat. Drtuli. Apolog. cap. 8. NOVerunt de Philosophi diveri ta- Rrcani, & publici ignis i ita longe alius est, qui usui humano, alius, qui judicio Dci apparet, sive de Coelo ses nina stringens, sive de terra per vertices montium cruciani. t Caininus est fornax. E Serv. AEn. s. si Pruna Ex eod. AEu. II. ii ii dum interiisse cred. E Plin. lib. 36. cap. ult. 6, lib. 33. cap. I. Cap. VII. A cudendo diei. Sic Serυ. AEn. 6. ox Non. in stricturis. isit Unde & tudes dictus. Non sunt hac in Rom. Cod. Martellus. Recentiores libri Marcellus. Viri Capr. Grammat. Nam sorvum creat. E Sὸνυ. AEn. 8. ad illud: versantque tenaci Arcipe massam. Vid. supr. lib. Io. in formosus. 'in si rium. Serυ. AEn. i. Caelataque in auro caelata linquiti iusculpta. Nam Coelum dicitur ferrum ipsum , unde ope- μ' 'x Argentarii. Et Didorti, in f lib. 1o. cap. . carlata vasa a Coelo υocata, quod est genus ferramenti, quod vulgo ci- ρ' m appellant: erso cilium ex tilione vulgari υoce in nostros codices irrepsit. Idem ferramentum celto dicitur Job c. 19. ' ρ rvetusta , , fat.ti,,ima Sιrtii parasiti, apud Salonem Dalmatia urbem inscriptione, qM m non pigebit adiινib. 'IVydi Vobiscum loqui, ae ore meo pendulos detinere. Saxum hoc vos Vocat. Quid inquami Vivus assuevi prudent,'' pyxidens, mortuus item vo, salto. Nam non vos vocat, quod vacat Ore , Verum is cujus cinis hic latet. Olim quam ρ' Rix, inunc huc vos voeari voluit, valuitque hoc. Haec olim sua Voluntas Volentes Vos legcre hoc scriptum, vah. 3 4 loquor, litimo seulptum. Quam aegre veritas adhuc se nazcum concili x. N-m Πςquς hic Ax λmentum, vel papy. RRx mcmbrana ulla adhue , scii malleolo , & cclce littcratus silς -
527쪽
argentarii, a quo de caelata Vasa dicun
CAPUT VIII. Db Fabricis Parietum.
A torum Graeci inventorem Daedalum aSserunt. Iste enim Drimus didi-
cisse fibricam a Minerva dicitur. Fabros autem sive Artifices Graeci τε ιτ - γαθ Vocant, id est, Structores. Architecti autem carmentarii Sunt, qui diSponunt in fund i mentis. Unde & Apostolus de Semetipso, quaSi sapiens, inquit, Architechus fundamentum POSVi. si Alachiones dicti a machinis, in quibus insistunt propter altitudinem Parietum.
1 R I Disciorum partes sunt treS: Ira dispositio , constructio,
a Dispositio est areae , Vel Soli, di fundamentorum deScriptio.
1 Onstructio est laterum, & ab titudinis aedificatio. ConStructio autem, vel Structio Vocata, eo
quod instringat , & cohaerere faciat, ut lapides luto , & ligna & lapides in
aqua Strictura est. Nisi enim candens tingatur, stringi, & cohaerere non p0 test ferrum. Item constructio a multi'
dine lapidum , & lignorum dicta, ua de S Strues. Aliud est enim aedificatio, aliud instauratio. Nam aedificatio nJ'
Va conStructio est. Instauratio ' Ver0
quod reparatur ad instar prioris. Νdminstar Veteres, pro similitudine pono bant. Inde & instaurare dicebant. 2 Constat autem constructio lan damento, lapidibus , calce , arena,
3 Fundamentum dictum , qu0 fundus sit aedificii. Idem & caementum a cedendo dictum , quod caeso cra Q lapide Surgat. '' Lapides in structuris apti. 3bUS , liburtinus, columbinus, suVia ilis, sfungia , ria brus, & reliqui .5 Albus lapis, alius durus, alius mollis. Mollis dentata serra Secatur Tractabilis in opere est, ita ut in coiquasi in ligno , litterae scribantur. 6 Tiburtinus, a loco Italiae dictus, qui dum sit ad fibricam Iortis, Vapore tamen dissilit. 7 O Tophus aedificiis inutilis e t fundamentis aptus) mortalitase, mollitie. Ex aestu enim . & halitu m/ris δὶ feritur , dc verberatur imbsi
tii Cap. III. Machiones a machinis. Machina dicuntur hoc loco tabulata, quibus insistunt, qui opul se i h31. v. IO. de Amulio pictore. i aucis horis pingebat idque cum gravitate, quod semper togaras, qv-mq' 'sal Cap. X. Nam intinctio ferri in aqua strictura est. Mendose H CC. instructura. Mo, enim frequens ii ' i' ia scorum in iis , quae Hb s. incipiunt, vel addere, vel detrahere etiam l. ut instoria ρ o hi,ioria, Dania prρ ui '' vero eo pertinent omnia, ut constructio sit, quasi constrictio , ct instructio, quasi tu irier o, seu potius ' 'ai strietura , de qua suρra lib. I 6. cap. O. 3ὶ Instauratio vero quod rep. E Serv. AEn. 2. ad v. InStar mont. cq. . Ium is i Lapidus in structuris apti. E Pallad. lib. I. cap. Io. Luo de geu.f. lapidum plin. lib. 3 ό. cap. Q. Sc Isidoro cum illo satis conurniat. . ut Vapore tamen dissilit. Ex Plin. Plinius ex Vitruvio , qui lib. ecl. r. Tibullina linquiti omnia suis- ' ' 'λgne non possunt esse tuta, simulque Sunt ab co tacta dissiliunt. .. ' 6l Tophus aedificiis inutilis. Hac quoque descripsit Plinius ex bd. Q λticii lueo. Sὸd is locus in v μ' - e et Vot in Eccleii Tolet. Codice sic legitur : In reliqua multitudine lapidum tophus aedi ς' haliia, q' 'ρ , moxi luate, naossitie , malo ex Isid. mortalitate, re mollitie. Postremo pro . P . ς tur mavult A. Covarr. Sed ex aestu ferri potest ex Isidoro. e r coni ' ut ςRxvx Vςn O , α VsIbcratur imbrii Salom. On. Compl. c.tu,tiss. seritur. I le' i''
528쪽
8 Arenatius, lapis concretuS maris arenis, hic S bibulus dicitur. Ser-Vat enim humorem acceptum. Idem di in Baetica Gaditanus, ab Insula Occeani ubi plurimus eXciditur. 9 'i Piperious, subalbidus cum punctis nigris , durus, atque seritSSi
Io Conchleatius, cocleis , lapil- ue , & arena concretuS aSperrimUS, di interdum fistulOSUS.II Columbinus a colore a ViS nun- CupatUS, natura vicinus gypso, & mol litie simillimVS.Ia Molaris, in parietibus Uti ii , quia est quaedam natura ejUS pinguior, duraque & aspera, eX quo etiam mota fiunt, unde & nomen traXit. Hujus quatuor genera r albuS, niger, permiXtus, ac sStulOSUS.
Iψ Silex , durus lapis , eX cujuSgζnere nigri silices optimi quibusdam
in locis, & rubentes. is in Albi silices contra VetuSta- ζm incorrupti. Iidem & in monumentis scalpti, & incorrupti perma'nζnt, quibus nec ignis quidem nocet. Nam 'i ex iis etiam formae fiunt, in quibus 'l aera funduntur. i 6 Viridis silex ' vehementer &
/p e igni resistens, sed nuSquam copio β is , & ubi invenitur, lapis, non Sam
λ7 Pallidus in caemento raro UtiliS.
18 lyi Globus contra injurias fortis , & in structura infidus , nisi fuerit
multa suffraenatione devinchus.19 Fluviatilis silex semper veluti madens est. Hunc aestate eXhiberi oportet, nec ante biennium inserere instructuris domorum. '' Fictilium operum ad parietes, S fundamenta coctilibus laterculis ad tecta imbricibus, tegulisque aptantur. 2 o Tegulae Vocatae, quod tegant sedes, & Imbrices, quod accipiant imbres. Tegulae autem primae positionis nomen, cujus diminutivum tigillum. 2 r Laterculi Vero Vocati, quod lati formentur circumatas undique quatuor tabulis. 2 2 Lateres autem crudi sunt, qui
& ipsi inde nominati, quod lati lig
neis formis efficiuntur. 23 Quorum crates dicuntur, in quibus lutum pro eisdem lateribus
crudis portare solent. Sunt enim con nexiones cannarum , dicti απο του κrατε in , id est, quod Se inVicem teneant. 2 Lutum autem Vocatum quidam per antiphrasin putant, quod non sit mundum. Nam omne totum mun
sit tactu frigida , intus Occultum continet ignem: unde perfusa aqua Statim latens ignis erumpit. Natura ejus mirum aliquid facit. PoStquam enim arserit , aquiS incenditur, quibus Solet ignis extingui: oleo eXtinguitur, quo solet ignis accendi. USuS ejus in struc
piperinus durus , atque sortissimus. Aut ita durus Roma. Sed durissimus, atque fortissimus Toleti, tibi multἁ' ηυ , atque arcus in arce , is aliis adisiciis visuntur. 4j. hiolaris parietibus utilis. Plin. lib. s6. cώρ. 23. de Calce. Utiliore molari, quia est quaedam pinguioc natura pbungia. Dὸ hac υoce υid. sup. lib. I 2. cap. 6. laipis creatus. Al. concretus. Concrescit nunc Tiburi ex Anienis aqua. t L .. ςontra vetust. e Plin. i liue iis formae fiunt in quibus ae. f. Ex Plin. γ Vitruυ. AE a funduntur. Ex Vitruυ. lib. 1. cap. 7. Mendo e Gotth. arena landuntur. Globus. Globosus legerim ex Plin. ri H inc aestate exhiberi. Sic libri nostri constanter legunt, eximi, ex Plinio se Vitruυio malim. . oper. pariet. dcc. Hac adumbrβι- .X Plin. lib. 3I. v. λλ. 'μρmρήρ in hunc locum v/n. ini alia,
529쪽
turis fabricae necessarius. Nam lapis lapidi non potest adhaerere fortiuS, nisi calce conjunctuS.
est, & est Graecum nomen. Plura ejus genera. Omnium autem optimum elapide speculari. Est enim in signis aedificiorum , & coroni S gratiSSimuS. 27 i in Arena ab ariditate dicta, non ab adhaerendo in fabricis, ut qui-
nu impressa stridet, a Ut Si in Vestem candidam sparsa , nihil Sordis relin
di rotunditate vocatae, in quibus totius fabricae pondus erigitur. Antiqua ratio erat columnarum altitudinis, tertia pars latitudinum. Genera rotundarum quatuor: Doricae, Jonicae, Tuscanicae , Corinthiae, menSUra crasSitudinis , & altitudinis inter Se distantes.. Quintum genuS est earum , quae VO- cantur Atticae: quaterniS angulis, aut
amplius, paribus laterum intervallis.
narum , quae a fundamento ConSur- Sunt, & Superpositae fabricae sustinent pondus. BaseS autem nomen petrae eSt fortissimae Syro Sermone.
so δ' Capitella , dicta quod sint
Columnarum capita , quaSi Super collum caput.
3 i Epistylia sunt, quae Super capitella columnarum ponuntur, & eSt
32 Pavimenta originem operis a Graexis habent : vocata autem paVi menta, eo quod paviantur, id est, ς' dantur , Unde & pavor , quia caeta
3 3 Ostracus, est pavimentum testaceum , eo quod fractis testis calco admiXta feriatur. Testam enim Graeci
lapides contusos, dc calce ad mlXt0 , quos in pavimentis faciendis supersen dunt , unde & rudera dicuntur.3 5 Canalis , ab eo quod cava si
in modum cannae. λψὶ Sane canalem melius genere foeminino , quam mZi culino proferim US.
36 Fistulae aquarum sunt dicis, quod aquas fundant, & mittant. dias
Graece στέψειν mittere est. Formae ea
rum pro magnitudine aquae , & capa citate fiunt, per quas aquae per ces Q, modulos dividuntur. si ij E qu bus ecti uncia, dc quinaria , digitus quadrai. , digitus rotundus, i caeterimo iniquique.
I T TUctisque partes constructi0
aedificiorum. Venustas est, quidqin illud ornamenti, & decoris causa aedi ficiis additur, ut tectorum auro distincta laquearia, & pretiosi marmoris cru tae, & colorum picturae.
liὶ Gypsum cognatum calci. e Plin. 36. cap. 3. r. Est enim insignis gracissimus. Ex eod. cap. 24. 3ὶ Arena. Vid. sup. lib. Io. cIp. 3. Hujus probatio. e Pallad. lib. I. cap. Io. si Antiqua rat o erat column. Totus locus e Plin. ct Vitrus. 6 Bases. Vid. stip. lib. I s. cap. 8.s i Capitella. Capitula Vitruvius. utramque vocem usurpat Plinius. 8ὶ Ostraciis. Ostra: eum malim ex Plin. c p. 2 f. o Vitruv. lib. o. cap. 4. 9ὶ Rudos. Sup. lib. i 6. cap. 3. ioin Hane canalem. Sup. lib. I f. cap. 8.
530쪽
ETYMOL. LIB. XIX. CAPUT XII. De Laqueariis.
a T Aquearia 'in sunt quae Came-
quae & lacunaria dicuntur, quod lacuSquosdam quadratos , vel rotundos lig- RQ , Vel gypso , vel coloribus habeant pictos , cum signis intermicantibuS. Principaliter autem lacus dicitur, ut Lucilius: Resultant aedeSque,lacusque. Cujus diminutio lacunar facit, ut Horatius : Neque auerum mea renidet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio Jὸcunarium , & per antistichon laquearium.
7 Rustae sunt tabulae marmoriS., Unde Jc marmorati parietes crustati dicuntur. Quis autem mar ' ra secandi in crustaS rationem eXCO gR Verit , non constat. Fiunt autem Rrena , & ferro, serraque in praetenui linea premente arenas, tractuque ipso. cante : sed crassior arena plus erodet 4rmoris. Nam tenuis fabricis, & PO- lituris accommodata est.
λ T Ithostrota sunt elaborata ar-- te picturae parvulis cruStis, ῆς tessellis tinctis in varios coloreS. TeS- Qui autem a tesseris nominati, id est,
1 T Lastice est parietum eX gypso1 effigies signaque eXprimere,
pingereque coloribus: πλάτ ειν autem
dictum Graece, quod Latine est pingere terra, Vel gypso Similitudines. Nam impressa argilla formam aliquam facere plastae est. Unde & protoplastus est dictus homo, qui eX limo primus
1 F Ictura autem est imago erax primens speciem alicujus rei, quae dum visa fuerit, ad recordationem mentem reducit. Pictura autem dicta, quasi fictura. Est enim imago ficta, non veritas. Hinc & fucata, id est, ficto quodam colore illita nihil fidei, & veritatis habentia. Unde & sunt quaedam picturae, quae corpora Veritatis studio coloris excedunt, & fidem dum augere contendunt, ad mendacium proVehunt e sicut qui Chimaeram tricipitem pingunt, Vel Scyllam hominem sur-
et in Picturam autem JEgyptii eXcΟ-gitaVerunt primum umbra hominis lineis circumducta. Itaque initio talis, secunda singulis coloribus , postea diversis : Sicque paullatim sese ars ipsa distinxit, & invenit lumen, atque Umbras , differentiasque colorum, unde &nunc pictores prius umbras quasdam, & lineas futurae imaginis ducunt, deinde coloribus complent, tenenteS ordinem inVentae artiS.
- ap. XII. Laquearia. Luitur integrum cs. sv. lib. FI. cap. 8... CR p. XIII. Quis autem inarmora secand. e Plin. lib. 3 6. Aι nunc ἔerro non ν ferro , νεή ex are fit. Laudatis 3is. μή-opus Toletana arena., 'p- XIV. Elaborata arte pict. Ead. iv. lib. II. cap. s.