Institutionum medicinae practicae

111쪽

GENERATI M. 1, clam, atque inteparabilem. Neque ullo modo eos audire volunt , quibus ea distinctu dissicillima vita detur . Enimvero minimum illud teinpusculum , quo arteria salit , pnesertim si pulsus simul frequens sit, vix , dc ne vix quidem animadverti , dc determinari potest. Hujusmodi tamen Celerita tem a frequentia distingui posse testantiu BELLI-

quoque licet experientiam afferre , non ego ipsc-m et dissentio.

A. XIL

Hanc ergo pulsus celeritatem nunquam a febris ejungi asserunt qui frequentiam , velocitatemque tueri non possunt. Inter hos TREMELI Us a) eam adeo febris esse propriam profitetur , ut rarum , vel naturalem pulsum in febre nunquam ipse repererit , quin ista ictus celeritate se febrilem osten deret . Attamen paullo post hoc ipso etiam signo dissidere videtur, cuiri ultro concedat, saepe a de bilitate ingenti , quae pulsum celerem comitatur , celeritatem ipsam, febris comitem obscurari , fereque aboleri. Immo, si quid ego clinico exerci xio valeo , propria observatione suffultus fidenter PQssum asseverarer , hanc eam dum celeritatem , a

Iu in re Ieritate

sentia Da

112쪽

me saepius animadversam sine febre, & sepe etiam in ipsa febre minime deprehensam esse . Adstipii latur mihi eκperientia A NONYMI paullo ante commemorati, qui, spe ulla harsitatione negat , selam pulsus celeritatem ad lebrim indicandam suffice re , exemplisque in medium prolatis dum b)confirmat. a) Frigor. febri l. eXan'. p. 9. b Observ. clinic. ad duct- medicat. in Noso . Generat. Varsaviens. fasc. I. pag. I 6. & I7. ubi sic scribit: pulsuqautem in febri ardenti ) nec plenus ratione habitus, nec durus. uec Celer, nec diCrotu S, nihilque cum sebrili com- une habuit.

1. XIII.

an in o- Quoniam igitur neque frequentia , neque Cele uum se ritas pulsus quidquam certi habet, quo febris deli Jectioni- gnetur , has notas supplere parant nonnulli aliis i. i. pulsuum affectionibus , debilitate nimirum , aut inaequalitate, aut parvitate, aut simili praeter naturam mutatione ; nec satis perspiciunt, te ad eas convertere pulsuum affectiones, quas jam, ut ineptas , inconstantes, aut communes a se bro segre garunt, excluseruntque omnes illi, qui solam iste quentiam , aut celeritatem pro signo sebris patho gn0monico retinendam duxerunt. Preteterea directe refelluntur auctoritate, & fide cl. LEROY, qui in singulis febricitantibus, quibus suisme pulsum rarum narrat, tamen nullo modo aut debilem, aut inaequalem , aut parvum siro deprehendere unquam pota it. Quae cum ita sint, non erit profecto , cur

in ulla harum pulsus assectionum febris essentia ,

113쪽

GENERATI M. I

sive natΗra collocetur . Id jam optime cognovit ab antiquissimis usque temporibus scientia me di cinae non minuS, quam ingenio, & recta judicandi ratione admirabilis C. CELSUS , qui pleraque iupra a uobis fusius excussa sumina, ut solet', brevitate, atque elegantia b) contraxit in haec verba : is Non est expeditissimum scire, quando ae- ger febriciter, quando melior iit, quando de , is ficiat. . . . VeniS enim maxime credimus, falla , , cissimae rei: quia sadipe istae lentiores, celeriore i ve sunt & aetate, & sexu , di corporum natu D ra. Et plerumque satis sano corpore si stoma-

,, cus infirmus est, non numquam etiam incipien-

, , te febre, subeunt, & quiescunt: ut imbecillusti is videri pollit , cui facile laturo gravis instatis accessio. Contra saepe eas concitat, & resolvit b, sol, & balneum, & exercitatio, & metus, ct se ira, & qui libae alius animi affectus, adeo ut ,

,, Cum primum medicus venit, solicitudo aegri du- ,, bitantis, quomodo illi se habere videatur, eas, , moveat. Ob quam caussam periti medici est , se non protinus ut venit, apprehendere manu bra ,, chium: sed primum residere hilari vultu, peris cunctarique , quemadmodam se habeat ; dc ii,, quis ejus metuS est , eum probabili sermone,, lenire; tum deinde eJus Carpo manum admo- Uere. QuaS UenaS autem conspectus medici mo ,, vel, quam facile mille res turbanti Altera resse est, cui credimus, calor, aeque fallaz. Nam hic ,, quoque excitatur aestu, labore, somno, me tu , ,, solicitudine. Igitur intueri quidem etiam ista se oportet: sed his nou omnia Credere. Ac protiis nus quidem scire, non febricitare eum, Cu- ,, jus venae naturaliter ordinatae sunt, teporque is talis est, qualis 'sse sanis solet, nec protinus

114쪽

Quae 'D.

, eetiam sub calore, motuque febrem se se coὲici. pere; sed ita &c. a ) L. C.

g. XIV.

. Quid de febre , ejusque natura genζratim coo' gitatum sit, hactenus exposui. Superest modo, ut Aetiam, quae Caussa, ut ajunt, proxima eam em ciat, quoad quidem sciri potest, investigemus . Itaque ad BOERΗΑAVIUM , a quo, antequam hac 1uper re ejus mentem aperiremus, paullo tangius discessimus , revertamur oportet . Is, praestituta pulsus velocitate, tamquam unica, perpetua, in-1eparabili, atque essentia i , ut loquuntur, cujuslibet febris, proprietate, sive posita in hac pulsus velocitate febris individua natura, atque existentia, inquirit deinde in proximam ejusdem caussam , nec dubitat, hanc esse eamdem, quae memoratae pulsus velocitatis estu videtur, nimirumvs ocrorem cordis contructionem cum aucta resistentiis

ad capilIarin a ) ; in qua febris omnis acutae ideam contineri sibi persuaserat. Cumqne initio accessio iiis febrilis pro varietate sub ecti, caussae, febris ψ- - , vario itidem gradu, modo, & duratione se exhibeant velox, parvus , saepe intermittens pulsus, pallor saepe extremorum, frigus, rigor, tremor, imfensilitas, hinc perspicuum est, inquit , stagnars tam humores sanguineos in extremis S. sculis, Uri s-mul tamen ca sam cor irritantem b) ad se. En lentorem sanguinis extrema arteriolarum quodaU- modo obstruentem , qui resistentiam cordi validitasse se contrahenti c) Objiciat, augeatque.

115쪽

s. XV.

Quemadmodum vero supra ostensum est, pulsus velocithtem nec in omni febre, nec in omni ejus tempore reperiri; sic etiam subito patet; ne τι sociorem quidem eordis cou tractionem , quae illam efficiat , assumis nec ecte posse pro proxima se bris cujusque caussa; quam quaerimus. Deinde , quoniam vir clarissimus lentorem sanguinis ; imo ipsius stagnationem in vassis capillaribus hic ponit , parum sane distat ab ea cogitatione , quam habet de inflammatione . cum tamen inflamma tio , & febris non una ue eademqtie res cuiquam visa sit. Quapropter non pauca ex iis, quae, ubi de inflammatione disseruimus , adversus prolata sunt , huc quoque opportune traduci poterunt .

Praeterea absu dum, rationique repugnans est, hic ab aucta resistentiis ad capitiaria , Te ociorissus cor dis contrahione frigus ; & pallorem extremorumi derivari velle, dum alibi ab eisdem omitino caus sis ruborem , calorem, tumoremque infaminatae

partis explicavit. Illud etiam accedit, quod 1, tus, & paltar, quae incs pietate febre se exserunt si haudquaquam ab haerente in vasis capIllaribus san- guineo humore oriri potest. Nam dum pallor si di frigus corpus occupat , arteriae Omnes a cor-

hii. - ὼ ζηtred ab iisque vasculei, in quibus sanguis

ulti dicitur , ita repletivi turgerent , ut pulsumm-gnum, plenum, vehementemque ederent, noni vero parvum , debilem , obscurum, intermitten litem, qualis eo tempore esse solet, assumiturque ;

nec ideo frigus, nec patiar; sed calor, aestus, α rubor in imiversum corpus se se diffunderet. De B a mum

Qua conis tra diei possunt .

116쪽

Quid de

,num , si darem etiam, quam vult BOERHΛΑUIU , proximam febris caussam revera esse, an ea, quaero, cuicumque febri quae nostra est invistigatio)in universum accommodari posset , cum vel ipsemet BOERHAAVIUS, quasi suae opinioni dissidens , ad febrem tantummodo acutam postremo Cam restringere debuerit Z

g. XVI.

Neque , ut opinor, felicius scopum attingere videntur ii, qui a spastica nervorum, & fibrarum omnium contractione a) originem febris proximam petunt: nam etsi multa, quae in febribus intermittentibus eveniunt, talia propemodum Vi' deantur, quae illorum faveant opinationi ; tamen haec ipsa aut deficiunt in reliquis febribus , aut minime earumdem propria sunt , aut nullo modo singulis harum omnium temporibus ita rei pondent ; ut quae in uno genero verisimilitii linem quamdam continent, in alio etiam probabilitate firmentur ; ne quid dicam de fals1tate hypotheseos , qua nervos arbitrantur se se contrahendi facultate donatos. Quis enim ignoret hodie, hujusmodi vim solis fibris muscularibus insitam esse , aliis vero silve nerveis, sive membraneis non item iEodem ferme Vltio notantur qui duplicem motum in febre agnoscunt, alterum a corde ad partes , alterum a partibus ad cor; illum videlicet a vicordis sanguinem in arterias propellente; hunc aspasmo reliquarum partium , qui non modo illi contra nitatur, Verum etiam venosum sanguinem urgeat cor verius, deducentes. Neque quid sibi velint, satis assequor, illi, qui De cita Una pulsuSs pasticam, & convit vom, ut ajunt, omnium febrium caussam b centent. Non enim, quocum-

117쪽

que modo tem explicent, effugere possunt ea , quae contra pulsus velocitatem supra disputata sunt, neque unquam ostendere, istiusmodi spasticam, &convulsivam pulsus velocitatem sar pe sine febre non occurrere in aliis quoque morbis, praesertim hypochondriacis, hystericisque , in quibus quantum ex pulsu & aegroti se febricitare falio 1aepe cre dant , dc medici non satis cauti decipiantur , non

attinet dicere. a) HoFΜANNus Med. Rat. System. Τ. IV. sest. I. g. IVaprinseps , A quo hAc opinio prosiuxit. b) in his in Essaeus des Fievres contin. Tom. I. Cha

pit. A. p. 8 .

i XVII.

Quas ob rta factum esse arbitror, ut nuperrirni quidam Scriptores, relictis majorum plaCiti S , plurimum operae, studiique collocarint in aliis, at que aliis caussis sebrium proximis indagandis, quamquam, ut mihi videtur, infelici plane eventu, atque ab eorum etiam votis perquam alieno. Ex

his quid novissime scripshrint duo Medicinae lumi na. TODIUS, & CULLENIUS, alter in Has niensi, in Edinaburgensi alter Academia Professor , viri ambo & ingenio praestantes, & doctrinae fama illustres, & experientia aeque insignes, non equidem silentio praeteribo, ne videar aut novas doctrinaSιhi picere , aut ignorare , aut aliorum inventis quodammodo invidere. Itaque I ODIUS in libro, quem edidit anno 1795. de duplici febrium indue, non aliunde febrim proxime oriri putat, quam CX sei torio communi, quod aliquo stimuli genere irritetur , irritationemque suam vario modo ad reli'qR totius corporis partes transmittat, proten l

iue 3 date

118쪽

N DA FEBRE datque . Addit praeterea, si stimulus iste naturam

ipsam inveniat obsequentem, hoc est, prompta mi expeditamque ad agendum; febres nasci iustamma- rorias ; sin vero contra stimulus aut prae magnitudine morbi, aut prae languentis naturae imbecillitate quodammodo infringatur, tum putridas tantum gigni: haecque esse duo summa genera febrium, quae ipse agnoicit, & probat. Ergo caussa febrium proxima TODIO est irritatio generis neres vosi , non in corde, non in minimis vasis, non in membraniS, aut nervorum ramulis, sed in ipsa cerebri meditullio exoria, & deinde ad ceteras partes propagata is). Qua in opinione quid commune habeat cum aliis, quid proprium, non puto quemquam fore, qui non facile ex praemissis intelligat. a) Specim. inaugurat. de duplic. sebr. indole , Haseiae 1769. pag. I9. 9 aeq.

s. XVIII.

uid Cut, Iam vera ad C LILLENIUM venio, qui singula-mit δε rem, nova imque suam sententiam anno tantummodo I 777. typis evulgavit O quamquam aliquot jam ante annis publice suis auditoribus eam praeelegere solitus esset, ita ut A NONYMUS quidam iuti suam & propriam, non ita pridem omism , uncte acceperat, auctoris nomine proferre non dubitaverit b). CULLA Mi Us igitur, & qui eum sequutus est, AN ONYMUS vasorum minimorum at Oniam nescio quam , succedentemque spasmum sibi confingunt, & pro caussa habent proxima febrium omnium. En quomodo rem CULLENIUS ipse proponit, si tamen ejus mentem nam subtile quid habet, nec satis planum) recte assequor, Caussae i

119쪽

nquit, remotae, a quibus febres quaeCumque e X- cvantur, Omnes ita in tu i versum nervorum 1yite ina, atque adeo in cerebrum ipsum agunt , ut utro sqque potentiae, vires actionesque diminuantur. Hinc omnes corporis functiones, sed praecipue arteriolarum minimarum motus, sive alterna contractio, qua fluida propelluntur, quam maXi me langneant, necesse est. Ita vero animalis oeco nomia constituta, atquς ordinata a natura un languor, sive debilitas istiusmodi quemdam quasi stimulum vasis sanguineis omnibus in directe inferat. Nam frigore, & spasmo , qui languentem mini

morum Canalium , dc languinis per eos fluentis motum iubsequitur, tum cordis, tum arteriarum maJorum actio 1 ollicitatur , augetur, intenditur que, donec paullatim aucta eo perveniat, ut cerebro , nervisque pristinam vim , facultatemque restituat. Hac autem instaurata fieri non potest , quin minima etiam vascula sua; functiones & recuperent, & obeant validius, spalmumque proinde , quo afficiebantur , Qvincant , & superent . Spasmo sic remoto, sudor undique erumpit cum reliquis siglais, quae edocent, laxatos omnes ductus esse ad quasvis excretiones dieatos c).

a) Frist. Lines of the Practi c. of Physic sor the use of studenis in the Universi ty of Edimburg I777.

b) Reflexions on the generat Treatnient &C. London. Vid. Comment. Medic. e filoso sic. d' una societa di Medicid'Edinaburg. Ues I. Part. I. Cap. U. Venez. Ι77s. c) Vid. etiam Ra colla d' opuseoli scelli fulle scienete, ed arti latia in Milano Tom. 2. P. IV. p. 4I7. ubi CUL LENII disquisitio in caussa=n febris proximam italica ver

sa habetur. Ha. ic ipsam CUI LENII theoriam amplexus est HENRICUS FOUQUE T Us in nota II. ad LINDI I Memoir.

i r les βρυres pag. 226. in , qui ali aganto eam clarius ex pQ uit. Si 0 tomara, idquit ipse cum Quibusdam medi

120쪽

ei nglis , confi/rentur , communifer cenauneur is, ρει 'ris periodis , facile parebit , actionem ejusmodi

σa es , caussam prabet febribMi gravibus , consipere in depressione virium nrrUearum , naturalis cerebri toni . quemadmodum id ostenditur ab infirmata actione cordis , msuorum arteriarum , qua similibus in cassibus auia madvertitur. . Istuc quoniam sanguis non amplius ea , qu par est , projicitur in vasa minora habitus externi cor 'Ii , UAsmodice contrahuntur , concurrente adi speciatim frigoris sensu , quem corpus ni ruperficie experiri r s s Ue quod motus , casor , atque huisores ad cen-rrum compellantur , sive etiam quod tonus systematis ner vel languerat . Hanc pallor , lassitudo , tonstrictio spasica ambitus roticis corporis, atque insignis contra Zio, DL

initio frigoris febrisis , debent haberi tamquam H . Usimi , cui caussam prasei debilitario 'stematis nervet proprie dicti , is diminuta actio cer is artfriarum . . . . . Solide enim partes in animasibus sunt ela picῆ vata sanguinea pr.e 4eteris naturaliter constituuntur in quodam statu distentionis ex impetu sanguinis , conriusnfer in eorum caυa smpellitur , pervenitque ad ex-rremos usque canales capillares. Hoc positio uianifestum est, sanguine motu quodam retrogrado versus cor refluente , rempore frigoris febrilis , dipentionem et remorum horum canaliculorum. imminui desiere ob eorumdem uativam, λψή-ramque elasticitarem; sed semul, hac minima vascula prs dua sunt vi quadam musculari sese contrabendi ; sequi-rur , rix non modo generalem spasmodicam constrictionem , qtra tu frigore accessionum contingit , persentire debeant , Ufrum erram in eodem contractionis satu diutius manere , secus ac si elasticitate sola donarentur. Revera ei si duran re paror amo tempus aliquod exissat , quo calor omniHo se si eclarer, is a Lo cordis, arteriarumque redivitis apporeat; rcmen contractio in extremis Oasci I s p rsissere adhuc e detur notabili plus min s tempore ,- ccit u lingus. , is cutis , urinarum invia , ulcerum aridis re ,