Institutionum medicinae practicae

171쪽

Sic in quatuor omnino partes commodissime ab Ordo, ipsa natura diducitur universa febrium cohors . 'I' Quoniam vero ordinis ratio , quo res pertractan- caiuntur xtir, plurimum habet utilitatis, & saepe etiam discentibus adjumento est, exordiar primum ab In termittentibus , deinde ad Continentes descendam ;ab his ad Remittentes progrediar, & demum Compositas persequar , ut totam febrium tractationem absolvam. Hunc enim ordinem tironibus commodiorem emo centeo, praestantioremque alio quocunque, utpote qui a simplicioribus, notioribusque febrium generibus ad magis compositas, aut obscuriora, aut minus perfecta gradum facit, dc manu veluti ducit . Prosecto si quis attente considerarit seorsum unam quamque intermittentis febris accessionem, & multo manifestiora ejus tempora, in i iii, augmenti, & remissionis , imaginem brevissi inae , & simplicissimae febris omnibus numeris absolutam stibi comparabit . Deinde si mentem converterit ad febres coutinentes, quae pariter una accessione, continentur, videbit inter utramque summam affinitatem incessus, & progressi is, hoc solo discrimine , quod in continentibus accessionis tempora, nempe initium, augmentum, & remissio non ad horas aliquot, sed ad dies plures, hebdomadasque producuntur, neque febris , cum semel finem attigerit, redit per vices, ut ii termittenS. His animadversis , si sibi fingat, intermittentium accessiones sibi ipsis appropinquari , dc conjungi , expeditissimum ei erit in Remittentium notitiam penetrare. Nec valde laborabit, ut quae ex tribus illis generibus fiant complicationes, intelligat,

172쪽

PARS PRIMA.

DE FEBRIS US

II EAstis quando ita accedit, deceditque , ut inter unam , alteramque accessionem vera , & per fecta integritas relinquatur , tunc intermittentis ,

ut supra dictum g. LX. ) est , nomen adipisci

ἡ. . 12 x Vr.- VRria autem sulit genera intermittentium, aiὰ diliὸ, Vario typo, sive ordine accessionum , integritatis xium. quo profecta. Si enim quotidie accessiones fiant , sibique & tempore , & gradu , ct duratione res pondeant, Quotidianam ; si alternis diebus sojum , Tertianam si quarto quoque die, Quartanam eviciunt. Haec praecipua, & frequentiora earum genera peculiarem postulant animadversionem, sic ut de singulis seorsum agere oporteat . NIn desiderantur tamen apud Medicos exempla Quintanae , sextanae , Septanae, Octanae, P onanae , oc longioribus etiam intervallis discretarum , quamquam GALANUs a praeter Quintanam ct quidem obicia ram, nullam aliam viderit unquam & ERLHO-

tur ad opinandum , ras vel erraticas febres esse , vel ad tertianas , dc quartanas , quarum accessio aliqua deficiat, atque intermittatur, modo Blaticipantes, modo posticipantes referendas esse; ex eo fortasse quod eorum hypotheticae typorum explicationi non viderint , qua ratione accommodari poΙ-

173쪽

tA FEBRIB. INTERMITTENTIgUI Ipossent ' . Sed , ut recte animadvertit MARGA cuius d) , febsos longiora intervalla habentes , quoniam saepe Quartanis succedunt . non ideo pro quartanis habendae sunt , quarum longiora reddita sint interva a, nisi Quartanas pariter , cum succedunt tertianis, pro Tertianis, quarum tardiores facti sint reditus , contra ac jam constitutum est, habere velimus. a) De diis febr. l. I. cap. V. sub finem . b) Observat. de sebrib. se l. VI. g. IV. c De recond. febr. intermiti. & remit- natura lib. I.

cap. I.

' GAIΕxus feTitias fortasse habuit sextanas , Septanas , octanas, nonanas &C. quod nullus ei humor superesset , cujus putredini earum originem tribueret. WERLHOFIUS vero de herabat , se earum periodos explicare posse ex aliqua earum hypothinum , quas ipse memorat , is potissmum ex astu aeris interni , externi, assui maris non absimili ,

quem ad explicandas aliarum periodicas reversiones commodiorem , probabilioremque reputaverat. SENACHI Us deniquei eo de iis ambigebat , quia eas nunquam viderat , qu si necesse sit, unum hominem cuncita , qua paucis videre contingit , vidisse. d De sed . Se caus. morb. epist. 69. n. 36,

. LXV.

Ne tamen quis sibi persuadeat, me hic plus au ctoritate, & probabili argumento pugnare , quam factis, & experientia , quae una in hac quaestione contiuenda est , non omittam in rei confirmationem testimonia producere clinicorum, quibus , ut opinor, sic evincam, ut nullus locus de huiusmodi febribus dubitandi sit reliquus. Quod cum prae stare aggredior, si copiosiora, & plura, quam , ' leo, Videar monumenta conquirere, nolim id affectatae

174쪽

ctatae cujusdam eruditionis studio, a quo Vehementer abhorreo , sed rei ipsius dignitati tribuatur ltaque uuintanam, sUtabam, & Nonanam HIPPO CRATES , ), memoravit. Quintanae etiam TUL vitis b) in chirurgi cujusdam filia octodecim men Libus distinctissimo, 3c nunquam intermisso circui tu perdurantis mentionem facit ; eamdem multo ties vidit A VICENNA c), aliquando etiam GEM

exempla reseruntur in Ephemθrid bus aturaehuriosorum p) . sextanam, etsi rarissimam omnium. ut a se visam , & totam per hiemem ordinatos circuitus habentem describic ZEVIANI Us q) , d ante eum GENTILIS testatur a se quoque Observa tam r). Septanam non modo HIPPOCRATEs s

memorant. Octaha crebrius occurrit, eamque ob servarunt SIM. SCHULTAIUS aa), diuturnam, at

atque alii complures. Nonana post HIppoCRATEM non praetervisa est a ZACUTO LUsITANO ti) , a WERLHOMO uu). atque ab A VICENNA, qui tamen de ea meminit ex fide amici cujusdam vo). Decimanam biennium durantem refert idem ZAC.

175쪽

I Q TERMITTENTIBUS. Ddecimanam GENTILIs , teste NICOLA O FLORENTI

quod mirum est, ipse ERLΗΟFIUs tam Quatuor l decimanam , quam urι indecimanam propria observatione confirmat d . Nec de his dubium ullii nicuiquam supereste potest, utrum certa, di constanti periodo vere tales se se ostenderint.

tere contigit quovis d e veneris redeuntem . ) Ephem. N. C. D e. a. Aiam s. append. Pag. 39. ObServat. 6 P

176쪽

g. LXVI. η ribi, b, HOS ultra fines g. LXIV. LXV.) quae ex cu

Trime- ' cimi , longioresque adhuc periodos obeunt , uti η menstruae, bimestres, trina stres , annuae , aliaeque hujutinodi , ab auctoribus recensitae, non videntur hic locum habere , quia rectius fortasse ephemeris

aequiparantur . Menstrua mulieribus Circa catamentorum tempta S, Viris vero imminente haemorrhoi duin fluxu obvenire consuevit ; quanquam citrahalce caussas incidere eam quandoque , author est SANCTORI Us a). Trime rem alii non pauci meminerunt . Hac circa magnas anni temporum mutationes corripi solebat BALLONIUs b) , qui nonnulla etiam annuae exempla evulga Uit . Annuam etiam ab H AENIO curatam legimus. a) Ref. HAE Nio Thes. de febr. divis. divis. q. P. I a.

s. LXVII.

Feriodica, Quaenam periodicae, & quaenam erraticae dici so leant, supra A. LXII. ) indicatum est. Periodica videlicet certum accessionum ordinem , certamque periodum observant ; contra erraticae nulli se ordi ni , aut typo obstringunt , sed de uno in alium 1a ltitant : ad quas s peci: are videntur vagae, ille nempe , quae inter erraticas magis adhuc errant , di nullus typi similitudinem unquam retinent . Quemadmodum vero typi ratio ordin4ta , vel inordinata

177쪽

ta p3riodicas, vel erraticas facit, sic partium, quas febris prehendit, & tenet , diversitas novum genus discri ininis affert. Nam quamvis ut plurimum febris totum Corpus occupare coiasuevit , & ideo morbus u/is Ualis habeatur, interdum tamen unam tantum partem, quod quidem rarissim innest, cor ripit, afficitque. Hinc intermittentds febres possunt dii pertiri in unior ales, & in tosticas, sive parti- es C parrulares . In his posterioribus, ut testes sunt C MOEF-1 ELIUS a , IACOBAEIS b), BERGIUS c) , S iE--. TE Ni Us d), aliique, modo brachium unum, moeso hypoga trium, modo dimidium corporis perio-Hice omnibus , aut pleri que intermittentium febrium symptomitibus corripi, &in se stari, novum non est , nec insolens . A' hoc topicarum genus omnino transferri debent etiam illae , quas Iaret aras non nulli vocant . Dicuntur autem larvatae , Larvatae.

quod iub aliorum specie morborum sine ulla sensi-ibili febre, saltem quae universum corpus Compre' Rendat, periodice recurrunt ; cujusmodi sunt he-anicraniae perio licae, ophtalmiae, Odontalgiae, dolC- res colici, Cardialgiae, ast limata, epiles liae, hystes rismi, chorea b. Viti, aliique affectus typum quinae idianum, tertianum, aut quemcunque alium ha- 'bentes; quanquam, si libere loquar, hi ad morbo. potius periodicus, quam ad febres reduci soleant. Quia tamen ut febres intermittentes cortici pe-l ruviano cedunt, dc in parte, in qua insident, se-l brilia saepe symptomata percipiuntur, morti S v. c. . arteriarum auctus, dolor, calor, tremor, aliaque

hujusmodi, idcirco pro larvatis febribus & topic ichaberi quodammodo possunt.

178쪽

g. LXVIII.

Sed quocunque demum ordine , aut modo prG-ceuant febres intermittentes , ab anni certe tem pore , quo potissimum incipiunt , aut frequentiores sunt; aliar ΟΞrnales , aliae aut Emnatis dicuntur. Illae, adnotante SYDENHAIIIo, a Februario ad Au guisum, hae ab Augusto ab Februarium extenduntur ; atque uti Vario plerumque more , & sympi maluim apparatu disserunt , sic varium etiam exitum vari u na que durationis tempus habent. Hi .rnales pastina mitiores, brevioresque habentur ; quan-

qtiana nequo sena 'er , neque Omnes tales revera sunt : .Autumnaus Contra graviores diuturniores

que . Utraeque autem sibi invicem succedunt, adventuque suo plerumque, at non semper, se mutuo fugant. Vidi enim saepenumero vernalibus Exorientibus autumnalium symptot Data adhuc caput e fgrre ; aut autumnalibus ingruentibus vernarum naturam servari. Ab ipsa quoque observatione petita est alia dis inctio harum febrium in depuratLvas, ut loquuntur, sive Wrfectivas, &in corruptiavas. Priores ideo lac appellantur, quia sanguinem a febrili somite, sive materie in quavis acce'ione ita liberant, ut ejusdem nihil intus remanent; paullatimque quidquid vitiosi iii sanguinem subinde irrepsit, aut in ipso sanguine evolvitur, iterum eX-

pellunt, aut emendant, sanitatemque tuto, di cito restituant. Posteriores vero fomitem non ex toto subigunt , neque ejiciunt , sed novam semper materiam so miti suppeditant, aut sanos humores, aut solidas parιes ita depravant, commutant, aut

ener.

179쪽

enervant, ut tota corporis oeconomia, & consita

tutis ruat in deterius . Quare a primo febrium genere corpus & purius, & sanius redditur; ab altero magis, magisque inficitur, dissolvitur, atque ad alios morbos pejores proclivius sit dc proin

. LXIX.

Nec est silentio praetereundum , febres intermit senigna , lientes in b nignas dividi, & in malignas, sive re- O m si ctius perniciosas; quae a corruptivis gravitate , dc -' 'celeritate periculi quam maxime differunt. Masi-guarum autem duplex genus in primis statuitur ex FRANCISCI TORTII , viri experientissimi , sententia, atque a) observatione ; alterum nempe co-iuisitata rima, quaret si periodice in tormittant, & quietis intervalla, ut benignae, habeant; in accessionibus tamen aliquo periculoso peculiari symptomate stipantur, quo aegrum in vitae discrimen celeriter radducunt, perniciemque eidem minantur; alterum ubcontinuarum, quae scilicet nullo pecuIiari foempto nate, unde etiam so Spartae dicuntur, sed multipli zi , & vario comitatae intermissione paullatim obscurata , & deperdita ad continuitatem acutarum modo Iente, modo festinanter tendunt, extensis Vi ldelicet a 4 ipsummet consuetae integritatis, quietiseque tempus gravibus quibusdam, variisque sympto matibus . Benignae porro Hicuntur illae , quae ab utrisque hisce , sive comitatis , sive jobcontinuis congisssime absunt . η Therapeatice spectat. lib. c. I. p. 9 I 24s

180쪽

Dp FEBRIBUS

A. LXX.

Rrniciosae' Quoniam vero in Comitatis nam de altero ς' - - genet e dicam postea ) quaedam symptomata a co . Ii uations, ut ajunt ό quaedam a coaguIationI pendere Cl. ToarIO visa sunt ; idcirco hae febres rursus ab eo in colliquativas, de coagulativas partiun tur. Ad colliquativas referuntur I. Cho feraca, vel D sntfrica ; 2. Subcruenta , vel at rab Iaris ; 3. Car diaca; 4. Diapboretica, quae tamen coagulatitis interdum adnumerari posse creditur. Ad coagurativas vero I. SFn opacis; 2. glida; 3. Letargica, quae poplecticas , dc Soporosas aliorum complectitur . Haec sunt praecipua genera comitaelaram a TORTIO nostro dc observata, dc descripta . In his tamen

non omnes perniciose comitatae continentur . Nam a MERCALO, a MORTONO, a MORANDO MORAN-Dta , imo ab eodem TORTIO aliae, atque aliae rariores quaedam recensentur , nimirum pleuriticae , catarrhases rbs mali se, colicae , arti, ilices, caecae,

scorbuticae , dc pdtechizantes . His addenda est illa species, quam MANHEIMII grastari vidit FRID. CA- si111Ros MEDICUS ab , ob spasmos. , dc convulsiones , quibus stipabatur , pym dica dicenda ; item

que illa , quam tumor albus totius cutis qualibet in accessione, sive parox mo comitabat ur , quamque descripsit Cl. b TORCΚIUS b). Sed de lingulis hisce speciatim alibi.' MERCAT Us pr mus fortasse omnium dilucidε eas ἀρ scris isse creditur, deinde MORTONUs, TORTIUS, quin ta men hi duo, flum observationes suas aggressi sunt , ne rantequam scriberent , alter .e altero quidquam nossent . Ailamen vistigia quadam harum febrium reperiuntur apud alios tam vetolares , quam posterior/s Scriptores, AV R,