장음표시 사용
131쪽
cipiat, colligat , diffundatur . & conter Vetur , res essomnino certa , innumerisque experimentis confirmata . Omnia enimvero corpora , in quibus magua ex- eitatur electricitas m irret a , vel negativa, vaκ terram
attingunt, eam amittunt ἰ quia scilicet , si positima sit, in terram illi eo sese diffundit, si negativa, a tellure suppletur , di ad eorpus electricum , ob vim sese diffundendi, & a quilibrii legem pertransit.
219. II. Aerem etiam esse corpus orig ne electricum , omnino constat ; non parum igitur materiae
electricae in sese semper habet; dissiculter tamen , &parum vaporis ab illo extrahitur, aut in sese ab aliis
corporibus recipite ad utrumque enim aequalem O ponit resistentiam . Et hine aptissimus est ad mat riam iis in 'eorporibus v. g. nubibus conservandam ,& retinendam , quae aere undequaque circundantur . III. Praeterea vero aerem, eum vapidus est, humidus , nebulosus , hoc est , atmosphaeram , dc nubes plurimum electricitatis positivae pariter, & negativae in se habere, jam superius probavimus.
26o. IV. Igitur juxta indolem eorporum communi CR-tione electricorum , eum tellure non communica tium , atque notissimam materiae electricae proprietatem , vim scilicet ad aequilibrium semper tendentem, ignis electricus in tellure, aut nubibus superabundans, aut deficiens, aperta semel inter nubes , & tellurem eommunicatione , a terra ad nubes , aut vicissim sese projicit, maximoque cum impetu, atque vehementiare intillarum instar exploditur, perinde ut in experi mento Lueduno-Batavico observamus. 26 I. V. Similes etiam scintillae , & ignis electrici eruptiones a nube in nubem transfundentur, atque explodentur ἰ cum duae , vel plures nubes , electricitate inaequales, & antea disjunctas , communieare incipiunt, dc sese primum contingunt . In iis enim omnibus eadem est ratio. 262. VI. Cum igitur duae nubes antea disjunctae ad
mutuum contactum perveniunt, quarum una sit materia electrica valde onuita , alia vero negative electri ea ; ignis electricus, seu vehementissima scintilla a prima ad secundam nubem ex odetur, atque iri ictu oeuli disparebit , & dissipabitor o ignisque electricus per utramque illam nubem ad aequilibrium com Ponetur. Atque naturalis haec electrica seintilla est
132쪽
PHT SIC A. I x purum purissimum fulmen , & fulgur , quam subsequetur tonitrus . Hoc tamen multo frequentius , atque
intensitate longe majori accidet , cum vasta aliqua procellosa nubes magna electricitate praedita primum
incipiat eum tellure communicari. Cum enim maxima & in subjecto solo, & imminente nube supponatur Hectricitas contraria ς amplissimae , & intensissimae seintillae viribus electricis proportionales a nube ad tellurem, aut vicissim evibrabuntur. 163. v I l. Hujusmodi electricas , vehementissimas , atque vividissimas scintillas summa vi a nube in temram evibratas , & rapidissime longum aeris tractum pereurrentes , esse verissima fulmina , ex supradictis patet. Finge parumper phialam Lugduno-Batavi eam paulatim augeri, quoad parvam aliquam nubem adaequet e si tum vero electricitas in illa .uν in eκperi mento Communi fit, accumularetur, & scintilla eκ- traheretur ; qui tandem esse e vibratae scintillae splendor , impetus, moles , intensitas, rapiditas λ Quanam vi, fragore. 8c violentia irrumperet , evibraretur ,
in ictu oculi sese per longissimum spatium projiceret
Quosnam effectus in obstantibus corporibus, in quas exploderetur , efficeret y Tum vero violentissimum haberemus fulmen , ut tenuissimum in experimento
VIII. Fulmina , & fulgura unum idemque reapsa sunt, scintilla nimirum electrica ab una ad aliam
mstis Partem, a tellure in nubem, aut vicissime vibrata , ct explosa . Scio, a nonnullis illa tantummodo diei fulmina , quae una cum vivido splendore, qui oculos a Cute feriat, eum tonitru etiam , & fragore exploduntur ; fulgura vero illa , quae nullo strepitu silenti Caelo saepissime evibrantur, & vivido lumine oculos perstringunt Loqtaere , ut magis arriserit rqualecumque tamen illud diserimen ad rei substantiam non spectat, sed a majori vel minori materias electri eae densitate, copia , mediorum resistentia, conductorum dispositione, & similibus aliis circumstantiis pendet e cum eadem aliunde sit utriusque phae nomeni materia , ignis nempe electricus vivide evibratus, explosus, & celerrime per nubes , magnum que atmosphaerae tractum discurre s , & vastissimum
horigontis, re hemisphaerii spatium vivida luce ill
133쪽
I3o AEROMETRIA 264. IX. Fulmina igitur , ct fulgura nihil aliud
sunt, quam naturalis electricismus terrae , dc atmosephaerae, atque ejusdem electri eismi effectus . Naturalis , inquam , electricismus inaequaliter in atmosphae. ra, & tellure, eo tempore, quo fulminat , dc fulgurat, distributus, atque ob naturalem sese expande di vim ad aequilibrium, & aequalitatem maxima sem per vi adnitensi
suae bactenus diximus , experimentis ut pluriamum constant ἰ ex ris vero notissima fulminum phoeno mena sponte adeo descendunt, ut maior traditi doctrinae confrmatis baberi non possit . suae igitur jubviciemus , propositionem non modo magis evincunt , EP ex. plicant , Ied eas etiam dincultates solvunt, quae addis et possenν contra hactenus expositam doctrinam.
266. Habemus prsmo summae illias , usque prodigiosae velocitatis causam , qua fulmen per longismum a m
phaerae tractum in ictu ocias transcurrit . Proprium raenim ess materiae electrici phaenomenon , atque effectus, quae in parvis etiam nostris machinis , ubi minima eo effricitas viribus, arteque humana excitatur . re colligitur , per catenam , leu conductorem 2 aut tria milliaria Angum ita celerrime ab uno ad aliud extremum transcurrit, ut nulla hominum industria ne miminiam quidem rempus in hujusmodi transcursu animadverti ha ctenus potueris r Iea uno eodemque temporis momVnto , quo extremitatum alteri commianicatur electricitas , imalia insimul sese prodat sa) . Phν sica huj ιe velocitaris caussa est maxima illa Die diffundendi vis , ω es
a Vide iactiones de Electricitate
134쪽
icitas , qua materia electrica praedita est. In hac Eis arisimi proprietate Asιmus a ulteriorem oe simplicio,
rem ejus causam ignoro e fatis mihi est , eam vim exmflere in natura , elleque velocitatis fulminis su cientem causam . Guare ex summa fulminum celeritate recte argumentamur contra eos , gui iliam vel ex gravitate, vel ex projectione , atque explosione e nubibus i quasi a tormento bellico Vepetebant et perperam tamen id feret contra vim aliam a grdvitate, O pulυeris ni rati expissione distinctam , quae proculdubio exisιι in natura ιθ ad effectum producendum , atque explicandum ess
mum lumen circumquaque di fundat , quod oculi mi feris possint; alia est scint ili electricae proprietas ιυ pectiliaris ebaracter et materia electrIca praeter alias rine esiam habet ignis proprietatem , quod lucem circumquaque , er vivide quidem emittat; cum ita colli titur , ut scintiIlam ex uno corpore ad altis eυibres . ut multiplici , ac communissimo experimento edocemur digitur illameι materia, quae e nubibus ingenii cum fra gore evibratus, estque verum fulmen in ictu oculi ab uno ad alium remoιissimum locum pertransiens , Ῥιυμ dissime etiam lucet, vastismumque spatium illuminat. esque verum fulgur. Quare nihil aliud tu fulmine agnoscimus , quam unam eamdemque materiam electri cam , quae , cum in aliquo corpore densor , ct magis 'collecta est , quam in aliis p ab illo evibratur , trans ias, cisissime procurrit , lueet , re mille alia edit nolif-flma pisae nomena . Luminis naturari , meebant mum ιυ acti dises explicare, hujus loci non est: probasse sue, eius , maseriam electricam suopse ingenio evibrari , DI minare . σ fulgurare
fis Tonitrus horrendique fragores , quos in fulmi nante Caelo audimus , sunt eυibratae Dintillae electricae consequens ι atque necessdrius effectus . cum e macbIuae electrici conductore, aut catena valde elect secata , im
135쪽
Aricam admota digiti extremitate exertamus; scintilla, praecipue si vehemens sit , atque valde intensa , cum pridore , Cy fragore aerem perrumpis , ct se se in dgitum proripit. Hujusmodi fremitus , er flridor , qui in minima illa scintilla arii ciali , per minimum aliquo rum pollicum spatium pro ecta , es senuissimus , si iusme anel cir , fi scintilia electrica esset naturalis , . infinire fere intensior, atque per longum atmosphae
rae tractum evibraretur, in horrendum etiam auge1ceret , o verteretur diuturnum fragorem , seu tonitrum. Effectus Icilicet esset Iemper crescenti causae proportio natis . Fremitus se stridor a violenta illa vi enascitur, qua scintilla explosa aerem , corpus nimirum origine electricum , electricitati externae maxime resissens , perrumpit , . velocissime dividιν, atque propellit , ut in nitrati pulveris inflammatione animadvertimus. Facergo violenti mam , intens simam scintillam summa
impetu per longum aeris ιrahum perrumpere, illumque violentissme propellere e totus ille aeris tractus frag rem edet rumpentibus viribus proportionalem et cum igi-ιur fulmen sit violentissima scintilla electrica maximo impetu evibrat a s horrendum post se fragorem edere o pus es. 263. In hujusmodi fragoribus , seu tonitribo piarima notantur phaenomena, quorum explicatio ex eodem
fonte descendit. Primor Scilicet mialtiplex in diversssonitribus, seu fulminibus , immo ct in uno, eodemque fulmine percipitur soni differentia , initio v. g. acutus, pos ea paullarim ingravescens , deinde horrorem incia.
siens, o paullatim remistens: aliquando etiam uniformis ; incipit nonnumquam satis vehemens , exinde ιan guescit, repente deinde augetur , eoque pacio plurima in eo animadvertimus , atque distingurmus discrimina . in
niversa aurem diversias . π fragoris distinctio a minori , majorive ignis electrici , sea mib atae scintillae copia , AEc densitate , a varia aeris , seu atmo θα rin e per quam ιransit, res flentia, a diversa etiam fulminis distantia, scintillae divi ne . ct similibus aliis tae causis , quae obviae sunr, facile infelliguntur , originem
cis . Uno aut altero exemplo rem omnem explicabimus. Fulmen , Ieu scintilla electrica naturalis longum percurrir iter : ea vero dirigitur, qua nubes apium incit conductorem . Nubes , seu naturalis conductor tortuo umus plurimum iter, O semitam format: altius , brami-
136쪽
Γαι Jacet, prout re gravitas , . aliae suspensonis Ua
porum caulae exigunt i hac etiam in parte copio st facilior es conductoris materia , in alia vero di ιιι rem escit tramitem . Cum igitur in dιversis nubium . seu conductoris, er tortuos tramitis parιrbus muιιδριι citer varietur aeris resisten Ia i atque dens taι , evibratae eι tam scintillae impetus , intensitas , π mo
laniis ; co equens inde est , ut fragores , seu tonitrua ab illis causis orta multiplici diuramine distinguantur . 27o. Fragor , seu Tonitrus eo erit diuturn or , quo linior fuerit atmosphaerae tractus a fulmine percurius. Ab bmnibur enim , s pngulis semitae seu conductoris partibus Ionus editur; cum igitur fragor a partibus vade a Ie invicem, ab aure remotis edatur ἰ a tuna: vero sonus successone temporis ct lente propagetur , δειέ ut non simul ad aures perveniant fruores : a Vcιmsaique a remotis partibus edi tr. Opponι hic posteι , Iuι- minis fragorem in eodem fere temporis momento ab omnibus semitae , b conductoris partibus producι , cum 1 ndicti si ictu longissimum illum tractum scintilla percurrat, percurrendo edatur fragor . Verissium hoc est , ne que nobis contrarium . Fragor re tonitrus es diuturnior sonus, qui ο eodem temporis momento partibus Ualde inaequaliter ab aure distantibus producitur . Oρ cipe lineam ab aure tua per duo milliaria dfendi , peieamque in oculi ictu fulmen percurrisse e tonitrus , fragor ab eo fulmine editus tandiu durabri , quam arus onus duo milliaria conficere posset, hoc est, ' fere mi nusis fecundis : tantum enim temporis requIritur , ut sonus a parte duo m iliaria ab auribus remotὰ ad σω res pervenias. Quare tonitrus insimul editur , sed consequenter , ct paulatim auditur e ejusque parars prius audrtur sonus , quae auribus fuerit mIcrnror ι cum cδ- 1ius ab illa ad aures perveniati Si rgitur fulmen versus nor dirigatur; sonum posterius ear sum , hoc es , auaere nobII proximiore prius percipiemus : postea verssonum prius, o remotius ab vibrato fulmino productum ut ex dictis evidenti Pme constat. , Et hinc etiam est , quod illud fulmen , quod prope nos Icintillat, evibratur , ibique edita strage dismatur
evanescit , quin longum atmosphaerae ιraetum percurrae , momensarium tantum jragorem producat, qualis i. g. ab tormenro bellico edi solet . Mulii plici fexperimenso habemus, atque in iis poli simum
137쪽
bus obse atur , quae e rerra erumpunt, ct risissime ex
plosione ipsa di antur prope relluris supersύiem .
et r. Fulmina arbores potissimum , montes , furrex , aliaque edissera loca impetunt, atque feriunt: hujusmodi autem phaenomenon ex nomismis materii electricae
proprietasibus , re indole descendit. Editiora loca, puta montes , arbores procerx, turres, cum magis a terera eleventur , ab procellos atmosphaerae nubIbus prius,m potius tanguntur , quam planities : intra nubes etiam profundius penetrant, ab iijque circumdantur : cum emgo nubes sint materia electrica refertae , π tamquam naturalis conductor, aut capacissima catena electri cata , aut amplisimae naturales pbialae spectari pomi ;montes , arbores , turres , corpora scilicet communicatione electrica , ct cum telluris globo communicantia , spectari debent , sanquam expertor , qui electriscatum conductorem tangit , ab eoque scintillam excitat, atque educis. Uno verbo , nubes procellosae electricae in serram moυentur re paulatim subsidendo appropinquant ;in prima ergo illa corpora communicatione electrica, cum tellure communicantia , in quae descendendo , aut procedendo incurrerint, electricitatem suam exoneran , . quasi onusum nitrato pulvere Iclopeium , aut elastica chorda violenter adducta vim Juam , atque scin-ι illam electricam evibrant, explodun ι: prima autem illa corpora sunt montes , turres , proceriores arbores
Erc. Ex ipsa igitur electricae materiae natura homie debendis naturalis , π obvii hujus phaenomeni explicatio . 72. Deberent tamen, inqwes, proceriores semper is, vise alicujus arbores fulmine rangi , non vero humiliores , cum altius ascendant, π prius a nube , hoc es , ab electrifcato conductore xangantur e oppositum tamen saepe videmus . Reis. Teneret argumentum , fl tam θη- mitis , quam procera arbos per unam eamdemque nubis parrem assurgerent, aus f omnes , re singulae procellosae nubis parses , quae ab arboribus sanguntur , inqua iem haberent electricitarem , m perfecte inter se com municarent, ita ut materia electrica ab una ad fluuias omnes nubis partes eadem facilitate pertranstre pos'
138쪽
PHT SICA. 33 smit, si nubes inferius in unicam superficiem horizonti
parallelam desineret , aeque ab omni parte docenderet: omnia autem haec π ultimum pol ismum Iuni falsa . Inferior procellosae nubis superscies es admodum inaequalis, in cuspides , valles , colles inversos de ens Si aliquando inaequalem terrae tractum , collibus , scopulis , re id genus aliis interci m telescopio objecta invertente observasti, collesque , turres , Icopulos deorsummersus m in aere pendulos a pexisti; inferioris nubium superficier ideam tibi comparasti verae parum absimilem.
Hine si ut nubes ob inaequalitatem ramorum deorsum vergentium humiliorem potius , quam elariorem arborem , surrim, montem saepe contingat . Ea propter saepe procelloti nubis cuspides rubercula , re prominentes partes ad humilem plantam , rasam , mapalia , Iolum pertingunt, per illaque scintilla electrica exploditur ,
dum interim arbor procera , rurris , mons versur pro
sndam aliquam nubis vallem , atque angulum assurrit, illamque minime tangit , atque hoc pacto ab omni fulmine Jervatur immunis. Et hinc mIrum non est, quod
in ipsas etiam planities, π alia humiliora Ioca fulmina multoties explodantur. 273. Adde, quod materia electrica per corporum positis cuspides emittatur, aut recipiatur , ut experimen ris ediscimus , in loco tradimus : montes autem ,
urres , arbores, π alia hujusmodi spectari possunt, tamquam naturales culpider Passismi huiusce terrestris globi , ut ex se patet': nil igitur mirum ess , s per hujusemodi cuspides facilius, s frequentius in tellurem , aut ν tellure disploduntur fulmina e praecipue cum eadem illa corpora ex mulιis aliis capitibus fulminum ictibus pateant. Iui igitur mediis in agris , dum caelum pluit, grandinat , fulgurat, vitandi fulminis caussa sub a bores confugiunt, se seque earum truncis applicans, po nusquam flbi caveant, se Ie exponunt periculo.
274. Arbores tamen prae turribus, domibus , ct aliis milibus , caeteris paribus , a fulmine tangi , compertarer est . Multoties eι iam accrdit ut homines aut animantia alia sub arbores confugientia , evitandi sempestatis gratia, evidentiori periculo sese exponanι r pamlim scilicet, quia arbores ipsae frequentius , quam aper
139쪽
ia planistes fulmine feriantur , partim etiam , quia fui
inina in arbores displosa , ab arboris trunco, per quem descendebanι , ad homines trunco ipsi applicatos , aut prope flantes involent, in idque stragem edant , quam alioquin ip et arbo, i inferrent . Hujusce rei causa anstra quoque materiae electricae proprietate dependet. Μateria electrica in corpora metallica prae hiamidrs , ausonimantibus , in humida aut animantia prae siccis dispulsur, atque evibratur : ct hinc in metalla potius , quam in vegetantia, o Acca corpora se se projicit; cintilla. Omnia haec ex machinis , atque experimentis ele ctricis ediscimus . Fulmen igitur , seu scintiIIa electrica naturalis a nube , seu naturali conductore domos, . arbores tangente explosa per arbores potius , quam per muros evibratur. Per arboris vero truncum decur rens , cum ad eam altitudinem deveneris, cui bomines, aut alia animantia accumbunt , aut applicantur; in i
famet animant a , corpora scilicet minus resistentia ,s ciliusque materiam electricam admittentia , εν ιransemittentia , sese projicit, arborem relinquens . 273. A plurimis accepi, fulmina in navim decidentia , cum ad aquae libellam perveniunt , dissipari nullamque ulterius stragem edere . Pbinomenon forsitan aliquando es verum, quandoque etiam salium : utcum que res sit c neque enim illius auctor ese velim fl alse quando accidit, eris id electricitatis genio, b naturae conforme . Materia electrica in humida corpora facillime recipitur , per eaque dissunditur , dissipatur , transemitritur: naturalis igitur Icinxilla seu fulmen ad aquae maris libellam, b. e. , ad magnam aquarum vicinIam ρ rυeniens, per aquas dispergitur , ο evanescit.
27s. Vulgaria illa fulminum phaenomena , eu esse cras, quod scilicet aurum , aut alia metalla intra cru menam , gladium in vagina , vinum dolio contenta dij solvant, in fumos , ct vapores resolvant, crumenis ta men , vaginae , dolio parcant, atque intacta relinquant, aliaque multa lis smilia peragant , ex notis materix electricae proprietatibus, atque viribus descendunt. Sci mus enim scintillam electricam in metalla o fuida sese maximo cum impetu projicere , aliisque corporibu parcere , seu potius alia corpora illi reuere , eam reo pellere , neque facile intra se admittere: dum ergo cris
140쪽
menia , Uaginae , dolio, ficos nimirum corporibus , refrigine etiam multoties electricis parciι, ab iis non recipitur , neque ullum se bilem Ufectum in iliis producit , in contenta corpora metalla aur Mida violentum me incurris, per toiam eorum mallam penetrat , eos in illis efectus producit , qui sint fulminum viribus proportionales . Aliquando metalla funder, in calcem , vi frum , fumos resolvet pro varia ipsorum corporum natura , is suintillae viribus : nonnumquam vero ex pam te fundet Ge. Haec erenim omnia cum scintillae electri cae arifciali , tum etiam naturali commiania stini. 277. In hominibus fulmine tactis multiplicia haec , atqMe da versa phaenomena passm obsereantur. Sunt qui in ictu oculi enecentur , quorum cadavera arida ut plurimum , atque exsiccata remanens dissipato , atque in vaporem resolutis humoribus , in quor potissimum ex ritur violentisma fulminis emicacia . sunt etiam , qui violentissime, citra mortem samen , succutiani ur r eos diceres scintilla Lugduno-Bataviea tangi: in aliquibων Angulare id peragit fulmen . ut praeter Iuccussionem omnes corporis membrorum pili ad intimas usque radices exurantur , HIpareant , quin aliud a tulmine pasiantur malum . Sunt etenim pili vegetantes plantae te nerrimae , suis etiam humoribus nutritiis imbibitae et in illos perrumpis electricus ignis a cumque minimam illic re enitam offendat, eos clii me comburit, o in v pores resolvit.
278. circa motum fulminum praeter velocitatem iam superius explicatam sequentia potissimum obsereamus . l. Fulmina ut plurimum ab una ad Hiam nubis partem, a nimbi capite ad ejus brachia , aut ramos , μι ita dicam , aut ab tino ad alium ramum transcurrunι. II. Saepe tamen a nube extra ipsam per medium aerem e
rvmνnt , se se projiciunt O in corpus aliquod dioi
.duntur , inter quod , ct nubem non multum aeris in terponitur . Cum hoc secundo modo fulmina evibrantur;
ηηie fulminis displosonem quidam in pervadendo aere stilus, seti stridor , aut fremitus sentitur , ut propria observatione comperit m alis sa). III. Fulminum Iemi