장음표시 사용
421쪽
Hoc praeceptum,cum sit affirmativum,ad quae se extendat. Cap. XXXIIII. Ico, quod hoc praeceptum obligat semper,cum nemo unqua exim tur au eius obligatione,dum adest possibilitas :sed non pro semper , idest non ad id obligat, ut pro omni tempore,aut pro omni temporis
momento fiat eius executio. S ufficit enim pro loco & tempore congruis, nempe ubi se offert congrua occasio,vel iusta exequendi causa. Si enim uoto ligatus es, non oportet soluere monasticam professionem,ut inseruias progenitoribus carnis. Vnde beatus Hierony sanctimonia, & eruditione probatissimus,inuitat Heliodorum ad uitam solitariam in Eremo in hunc modum, Licet paruulus ex collo pendeat nepos,licet sparso crine,& scissis uestibus, ubera quibus te nutrierat mater ostendat, licet in limine pater iaceat, percalcato patre perge siccis oculis , ad uexillum crucis euolae solum pietatis genus est, in hac B parte esse crudelem, haec ille. Parentum autem nomine ut dictum est supra noli sollim accipiendi sunt,ex quibus secundum carnem progenerati sumus, sed etiam omnes,qui praesunt, siue sint Pastores uel Episcopi, aut quicunq; alii Magistratus. Peccant igitur contra hoc praeceptum,qui uel decimas negant Episcopis,& Pastoribus.Vel tributis,& uectigalibus principes suos fraudant. Na tributum dicitur,quod soluit regio. Vectigal,quod soluit singularis persona, ut quod soluit mercator, uel quod loluunt transeuntes, qui soluunt pedagia propter res, quas uehunt,&portant. Vel dicitur tributum,quod domi soluitur,uectigal usro,quod ad domum uehitur, & portatur: quae omnia tangit glossa interlinearis C I3. ad Rom. Caeterum prouer. I. legimus. Audi fili mi disciplinam parris tui, &ne dimittas legem matris tuae. Pater noster Deus est,huius disciplina, ut audiamus,precepit. Sed nunquid hoc satis fuerit,si nos diligere Deum, si praeceptis eius obtemperare, si disciplinam eius audire dicamus minime . Mater nostra ecclesia est, huius legem si dimiserimus, si nos ab illius unitate segregauerimus, frustra nos audire disciplinam patris gloriabimur. Ecclesia cnim, ut Cyprianus de simplicitate praelatoru inquit,est,quae nos Deo seruat,quae filios regno, quos generauit, assignat. Quisquis ab ecclesia segregatus adulterae iungitur,a promissis ecclesiae separatur.Nec pertinet ad Christi praennia, qui relinquit ecclesiam Christi. Alienus est,hostis est,habere iam non potest Deum patrem, qui ecclesiano habet matrem. Sic igitur patrem nostrum Deum honoremus, ut suo matrem ecclesiam honore non fraudemus,quam qui non audit,cum Deus habere uult,
tanquam ethnicum ,& publicanum . Vivum enim Euangelium cst ipsa Ecclesia: Euangelium enim extra ecclesiam haberi non potest: quae causa est, quod Apostoli Spiritu sancto pleni,cisi symbolii tradidissent,nuiquam proposuerunt, cre do sancta Biblia, aut sanctum Euangelium: sed credo dixerunt sanctam e - clesiam,in qua sunt Biblia, Euangelium,& Euangelii sanus intellectus. Quamobrem honoremus patrem nostrum Deum, honoremus & matrem nostram ecclesiam,utrique morem geramus,utrit dicto simul audientes, etenim cum Dei filio carnem nostram induto,corpus unum, ecclesia mater nostra facta est. Quare
qui non audit hanc, Deum non audit , Deo detrahit: siquidem duo sunt in camne una, Christus &Ecclesia. Teneamus igitur illam, quae firmamentum est, &columna ueritatis . Praemium
422쪽
Praemium honorantium parentes quale sit. Cap. XXXV.
Icitur enim Exo. 2o. Honora patrem tuum, & matrem tuam, ut sis a longaeuus super terram, qua dominus Deus tuus dabit tibi .Et Deuti . legitur,Honora patrem tuum, & matrem, sicut praecepit tibi d minus Deus tuus, ut longo uiuas tempore, & bene sit tibi in terra, quam dominus Deus tuus daturus est tibi. Hoc idem mandatum renouatur Mat. I9 Sanctus Thom. 22. q. Iaa. art. 3. dicit, quod longaeuitas promittitur honorantibus parentes non sollim quoad futuram uitam, sed etiam quoad praesentem, secundum illud Apostoli primae ad Tim. . Pietas ad omnia utilis est,
promissione habens uitae, quae nuc est,& futurae. Et hoc rationabiliter: qui enim est gratus beneficio,meretur secundum quandam congruentiam, ut sibi beneficium conseruetur. Propter enim ingratitudinem meretur quis priuari beneficio. Beneficium autem uitae corporalis post Deum a paretibus nabemus,& ideo ille, qui honorat parentes,quasi beneficio gratus meretur uitae conseruationem: qui μautem inhonorat, meretur tanquam ingratus uita privari. Quia tamen praesentia bona uel mala non cadunt sub merito,uel demerito, nisi inquantum Ordinatur ad futuram remunerationem, ideo quandoq; secundum occultam rationem diuinorum iudiciorum,quae maxime suturam remunerationem respiciunt, quidam pii in parentes citius uita priuantur,& quidam impii in eosdem diutius uiuunt. Sanctus etiam Bonaventura 37. dist.3. circa literam inquit,quod hoc ma- dato praecipitur opus pietatis,de qua beatus Apostolus ubi supra,r promissione habet uitae, quae nunc est,& futurae. Vnde populo carnali promittebatur uita in Csens: spirituali non modo praesens,sed & futura. Et si quaeras,quare magis pietati promittitur,quam alteri uirtuti . Vicit, q) hoc est propter commendatione ipsius misericordiae,in cuius actu maxime meretur homo Dei misericordiam , &gratiam . Mat. s. Beati misericordes,quoniam ipsi misericordiam consequentur:& magis promittitur uita,quam aliud donum, propter hoc, m illa est,quae maxime amatur,& ut homo expectans longaruitatem uitae non absorreat uitam longam parentum . Aliam rationem reddit de ista promissione quia Iudaei maxime proni erant ad Idololatriam,& auaritiam,quae est quaedam idololatria. Ideo illi praecepto quod est de idololatri subiungitur cominatio:&isti praercepto,quod est de beneficientia,quae est contra auaritiam,subiungitur promisso,ut per comminationem retraherentur a malo,& per promissionem allicerentur ad bonum .
Simile fere habetur in compendio Theologicae ueritatis libro . . c. D. ubi dicitur , qudd huic praecepto additur promissio scilicet, ut sis longaeuus super terra, quia iustum est,ut conseruatio uitae alienae mereatur coseruatione uitae propriae. Summarium eorum,qui contra hoc peccant mandatum. Cap. XXXULN primis contra hoc praeceptum peccant, patricidae, matricidae, &qui uerberibus,contumeliis, iniuria,irrisionibus, scommatibus, aut alio quouis incommodo, uel dehonestamento parentes afficiunt:d Ainde qui parentibus non impendunt loco & tempore congruis reuerentiam & honorem,aut monitis ipsorum, uel mandatis in his,quae paternam sacultatem non excedunt,haud quaquam parent , Item qui non subueniunt ne-CC iii cessi talibus
423쪽
eessitatibus parentum,ubi,&quando possunt,&debent . Similiter qua grauis
sime impingunt in hoc praeceptum,qui sanguinem fundut,aut uitae,& simae, uel prosperitati insidiantur eorum,quos Deus posuit in ecclesia Episcopos , vel Pastores, uel sacramentorum ministros: aut eisdem honorem uel obedientiam, eamue subiectione,quae est necessaria ossicio implendo,quo patres sunt,aut alioqui ipsis ex fundatione debetur, non impendunt: & quicunt haec eadem non impendunt ecclesiae Christi,quae est mater nostra. Potissimum autem,qui con stitutiones ecclesiasticas lacerant,conculcant, reuelantes ubilibet pro posse nuditatem,ac lapsus eorum,qui praesident in ecclesia non aliter,quam impudentissimus C ham,qui ostendit fratribus suis uerenda patris sui, Geu. 9. Peccant de nil contra hoc mandatum,qui principibus,aut magistratibus honorem denegant,aut obedientiam, uel elidem subtrahunt ea subsidia,sine quibus patres patriae esse non possunt:& quidem grauissime si illos incommodo,dedecore, cotumelia,infamiaue assiciant: & hoc satis pro quarto praecepto.
De quinto Praecepto quod est,non occides. Cap. XXXVII. Agister sententiarum dist. 37. tertii inquit, Quod in dicto mandatot secundum literam prohibetur actus homicidii c secundum uero spi-l ritum uoluntas occidendi.Vbi supra illud dicit sanctus Bonaue tura, Quod est loqui de intelligentia huius mandati, uel secundum intellectum legislatoris, uel secundum intellectum populi carnalis. Si primo modo,
sic utiq; prohibetur homicidium exterius, & uoluntas deliberativa ordinata ad laedendum proximum ex iracundia. Unde prohibetur ira cum consensu deliberativo in animo,& cum expressione exterius in uerbo,& signo, & cum perpetra
ione in facto. Si uero intelligatur secundum intellectum carnalis populi, qui solummodo reputabat illud prohiberi, pro quo inserebatur poena ab ipsa lege,sc intelligebatur prohiberi progressus ad opus homicidii. Et hunc intellectum dicit magister literalem,non quod intellectus alius non esset de principali rati ne ferentis legem,sed quia claudebatur ibi implicite: & quoniam illius explic tio facta est in lege euangelii, ideo dicit magister additionem illi mandato esse factam,non quia nouum aliquid praecipiatur,sed quia intellectus praedicti madati explicatur, dum non tantum datur intelligi in pdicto mandato prohiberi perpetrationem homicidii in opere,sed etiam offeniam in corde, ostensione in signo, &expressionem in uerbo. Propter quod tria dicit Saluator Mail. 3. Qui irascitur fratri suo,reus erit iudicio. Qui autem dixerit Racha, reus erit concilio. Qui autem dixerit fatue,ubi est expressio uerbi,reus erit gehenna ignis. De triplici gradu praefato iracundiae,praecedente homicidii consummationem. Caput. XXXVIII. R O quo notandum,quod est triplex uelle scilicet naturae, gratiar, &uitii, ut dicit Glos ad Rom.7.Motus autem irae potest surgere ex uoluntate naturae,uel ex uoluntate gratiae, aut ex uoluntate uitii. S i ex uoluntate naturae seruato modo ,& causa,indifferens est: de qua bea
424쪽
beatus Ambrosius ad Eph .Quod irascendum est contra peccantes. Et Apostolus, irascimini, ostendens, hanc ira esse laudabilem. S i uero ex uolutate uitii, cul- spabile est :& procedit ex impatientia. Unde beatus Gregorius super illud Iob. 3. Stultum uirum interficit iracundia, inquit. Alia est ira, quam impatientia facit et alia, quam facit zelus: illa ex uitio ,haec ex uirtute, qua Phinees habuit num. 23. Si enim,ut nos ipsos, proximos amare praecipimur, restat, ut eorum erroribus sicut nostris uitiis irascamur.Irasci autem absolute,ut motus est ex natura,indi L serens est. Ira,quae ex Zelo prouenit, non austri usum, seu libertatem rationis nisi
secundum quid, & ad tempus, ut postea proficiat ratio in cognitione, & libemtate ampliori. Ira uero,quae procedit ex uitio, est affectio illicita secundum beatum Hieronymum super . . Mat. & secundum beatum Augustinum lib. I . c. I S.
de ciuitate Dei, est ulciscedi libido & in tali est obnubilatio rationis. Sed quia enaturale est irasci, ideo contingit irasci subito,& sine consensu nocendi, sic dicitur compassio,& cum deliberatione ,& consensu ,ac uoluntate nocendi :& sice palso. Primo modo ueniale est, secundo mortale: quod prohibetur,ctim dicitur , Omnis, qui irascitur, reus erit iudicio. Si dicatur, irasci no si in potestate nostra, uerum est de ira, quae est compassio,& non passio. Et ut melius intelligatur hoc caput,notandum est,q1 beatus Gregorius tertio moraliu inquit . Quod ubi creuit ordo culpae in ira, uidelicet in Evangelio,creuit ordo sentetiae, quia in iudicio adhuc causa deducitur. In concilio iam culpae sententia definitur. In Gehenna uero ignis,ea,quae de concilio egreditur,sententia expletur. Vnde ira sine uoce, iudicio: Ira cum uoce ,sed confusa, concilio: Ira in uoce cum sermone contumeliae, gehennae ignibus mancipatur. In primo, est ira tantum: in secundo,ira, & uox,sed consula: in tertio,ira, uox,& certa expressio irrisonis. Iudicium est sententiae discusso. Concilium sententiae definitio . Gehenna ignis, sententia executio . Primum erit, cum dicetur,esurivi &c. 1ecundum, clim dicetur, ite maledicti &c. Mat. 23. Tertium, cum instigetur poena Gehennae ignis. Et nota,* Gehenna non habet damnationem dubiam sicut iudicium: nec dubiada nati poenam, sicut concilium: sed certam habet danationeni ,& damnati poenam. Vnde Rabanus super illud, omnis,qui irascitur&c. inquit, Gradus sunt in istis peccatis Primo, est irasci,quando uult motu in animo retinere: plus est, si uocein commotio ipsa extorsit, qua seriatur ille, cui irascitur: Plus adhuc est, si certa uituperatio increpuit. Similiter gradus sunt in poena: nam minus est iudicium , quado adhuc cum reo agitur,& est defensioni locus. Plus est conciliti, quando adhuc iudices inter se conferunt, quo supplicio danent, quem constat esse danandum: plus adhuc Gehenna,ubi nulla est sententiae dilatio
Quid prohibeatur per praeceptum non occides . Cap. XXXIX. Espondeo quod per illa uerba Dominus prohibet occisionem illa,
quae a persona exercetur priuata: non autem illam, quae a iudice obiustam causam decernitur infligenda. Vnde H ieronymus super H is Aremiae. 22. cap. Homicidas, sacrilegos,& uenenarios punire, non est
effuso sanguinis, sed legum ministerium. Et beatus Augustinus primo de ciuiti Dei cap. 21. super illud non occides,aliquos dicit esse exceptos, quos Histe occidi,
425쪽
cidi posse asseuerat.Vnde ipsis enumeratis ait,His igitur exceptis,quos ur lex iusta generaliter, uel ipse fos iustitiae Deus specialiter occidi iubet, quisquis homine uel seipsa, uel quelibet occiderit homicidii crimine innectitur. Et licet V ualdenses,& non ulli alii haeretici audeat assirmare,* nulla sit iusta causa, propter qua liceat Occidere que piam , error in eoru non mo danatus est,sed sacris literis repugnat, ut inferius clarissime patebit: tollit enim omnem humanum conuictum, pacem totius rei publicae perturbat,& omnem prorsus honestam peruertit politiam . Galenus autem in illo opusculo, cuius titulus est, quod animi mores co B poris temperaturam licet falso sequuntur, aliquas reddit causas, propter quas multi merito morte plectuntur, dicens. Deploratos & facinorosos tres ob causas rationi consentaneas e uita tollimus Primo, ne uidelicet superstites contumelia nobis inserant quod tamen non licet nobis nisi in fidei negotio, cum columelia Deum pertinaciter asciat . Secundo, ut eiusdem notae homines in terroremi
perducant, tanquam pari iudicio expiandos, si praeter ius quid patrauerint. Te tio,quod ipsis mori praestet,eo malitiae prosectis, ut nullus animi medicinae secti dae locus sit: aut qui ne a inusis ipsis quidem corrigi,aut a Socrate, uel Pythagora meliores reddi queat. Quod beatus Paulus . r. ad Tim 3. Confirmans ait. Mali homines & seductores proficient in peius errantes,& in errore alios mittentes. Multae sunt in scriptura leges, quibus mandantur occidi multi. Cap. XL.
RO quo sciendum, quod quatuor genera occisonis erant in lege, uidelicet lapidatio, suspenso, crcmatio,gladiatio. De primo Exod.
tio Levit. 2I. De gladiatione Deut. 2 o. Et ratio est, quia quatuor sui conditiones poenarum, quae sunt inductivae timoris. Prima, diuturnitas poenae: quare lex, ut timore a culpa cessarent, instituit lapidationem, de qua, Leuit. 2 a.
Qui blasphemaverit nomen Domini,morte moriatur: lapidibus obruet eum populi multitudo. Secunda,acerbitas poenae, ideo ipsa lex instituit cremationcm, Leuit. M. Sacerdotis filia, si deprehensa fuerit in stupro flammis exuretur. Te tia ignominia poenae, ideo excogitauit lex suspensione in patibulo, seu cruci affi-xionem quod est ignominiosissimum mortis genus. Vnde dixit lex Deut. aa. MaIedictus,qui pendet in ligno. Quarta, irremediabilitas eiusdem: unde instituit lex digladiationem, ex qua sequitur passo irremediabilis, de qua Deut . ao. loquens de captione ciuitatis rebellantium. Percuties in ea omne quod est generis masculini in ore gladii. Lex puniebat poena mortis uerba ,& facta. Primo ucrba uidelicet blasphemiae in Deum ,Leuit . Qui blasphemaverit nomen Domini, morte morietur. Secundo contumeliae, in maledictione parentum Exo. 22. Qui maledixerit patri suo, uel matri, morte moriatur. Tertio, uerba calumniae, in mendaci accusatione reatus mortiferi in proximum, Deut. I9. Cum inuenerint
iudices falsum testem dixisse contra fratrem suum mendacium, reddent ei, sicut fratri suo facere cogitauit: non misereberis eius, sed animam pro anima, oculum pro oculo &c. exiges. Facta similiter punit Deus morte multifariam . Primo, quae committuntur in Deum. Secundo , quae committuntur in proximum. In Deum, per errorem, ut idololatra in cultu diuinae maiestatis, Exo. 22. Qui im- .molat Diis praeter Domino soli,Occidetur. Pseudopropheta etia,Ueut. I 8.Pro-
426쪽
pheta,qui arrogantia deprauatus uoluerit loqui in nomine meo,quae ego nonp- cepi illi,aut ex nomine alienorum Deorum, interficietur, & Leuit. ao. Vir, seu mulier, in quibus philonicus seu diuinationis spiritus fuerit, morte moriantur. Maleficia quo. quae fiunt in operibus necromantiae, cum sint in contumelia diuinae bonitatis,morte plectuntur. EXO 22. Maleficos non patiaris uiuere. Et per inobedientiam,ut praeuaricatio sabbati,num.13. Exemplum habemus de homine colligente ligna die sabbati, de quo dixit Dominus ad Moy sen ,morte moriatur homo iste: lapidibus eum obruet omnis turba. S celera uero multa, quae cΟ- mittuntur in proximum , puniuntur morte: siue hoc fiat per inordinationem irascibilis,sive concupiscibilis. Primo modo,ut contumacia in contemptum superioris,similiter percussio,& interfectio ex motu irae N perturbationis. Contumacia punitur morte duobus modis, ut inobedictia respectu parentu. Deut. 2I. Si genuerit homo filium contumacem,& proteruum, qui non audiat parentum imperium,& coercitus obedire contempserit, apprehendent eum , & lapidibus obruet eum populus ,& morietur. S i militer & inobedientia respectu praelatorum Deut. I7. Qui superbierit nolens obedire sacerdotis imperio,decreto iudicis moriatur. Percussio citra mortem puniebatur etiam morte bifariam. Altero modo propter magnitudinem reatus ex parte percussi,ut percussio parenta,EXo. 2I. Qui percusserit patrem aut matrem morte moriatur. Et altero ex parte pc cutientis, ut quando percutit cum uolutate occidendi. Exo. ubi supra. Qui percusserit hominem uolens eum occidere morte moriatur . S ecundo modo ice tera commissa per inordinationem concupiscibilis puniebantur morte, ut fur tum hominis, Exo. ubi supra. Qui furatus fuerit hominem, & uendiderit,conuictus,morte moriatur. Fornicatio cum mestruata ,Leuit ro. Qui coierit cum muliere in fluxu menstruo, interficientur ambo. Adulterium,leuit. ubi supra, si moechatus fuerit quis cum uxore alterius, moriantur ambo. Item stuprum uirginis, Deut. 22.Virginis stuprum,quae fornicata est in domo patris i no sit in puella inuenta uirginitas,lapidibus obruent eam,& morietur: quoniam nefas fecit in Israel,ut fornicaretur in domo patris sui. Idem habetur ibidem de puella d
sponsata,quae deflorata est in ciuitate,& non declamauit. Incestus etiam multiplex plectebatur morte,uel cum nouerca sua,hoc est uxore patris: uel cum sorore, aut cum matre uxoris: uel cum uxore patrui,aut au unculi: uel cum materi ra,aut amita, ut habetur Leuit. 2 o. Peccatum etiam contra naturam,uel cum persona eiusdem speciei ibidem,uel cu alterius speciei,Exo.22. puniebatur morte. I
Contra praedicta obiicitur multipliciter,& soluuntur obiecta. Cap. XLI. 1l Rimo uidetur,quod nimis dure puniatur colligens Iigna in sabbato,
clim,ut habetur Mat Ia. in necessitatis casu sine peccato possit solui sabbatum, ut ostensum est supra in tertio mandato. Ad quod respo- detur, quod pro leui peccato,quo ad genus praeuaricationis,iuste infligitur poena multo grauior, quam pro genere peccati grauioris, duplici causa: uel scilicet ratione contemptus peccantis, uel exempli delinquedi in aliis. Contemptus auget reatum ex parte peccantis et & exemplum delinquendi multiplicat peccatum in caeteris. Propter contemptum solum,legimus igne consumptos quinquagenarios duos ad uerbum Eliae. . Reg. primo. Propter uero exemplum
427쪽
delicti deducendi ad posteros, legimus igne consumptos duos filios Aaron, offeri rentes igne)n alienum,quod eis praeceptum non erat. Inde est,quod in numeris
cap. II. colligens in sabbato ligna lapidatus est. Iudaei enim erant durissimi ad cultum Dei, & ad uiolandum sabbatum praecipites, sicut patet Exo. 16. ubi a guuntur a Moyse, quod in colligendo manna , quod duplicabatur eis sexta feria,& sabbato subtrahebatur: ex gulositate, & auaritia deliquerunt c6tra diuinum mandatum . Vnde ibi de dicitur, uenit dies septima,& egressi de populo, ut colligerent, non inuenerunt: dixitq; Dominus, usque quo non uultis custodire mandata mea r &c. Secundo ex supradictis elicitur, quod pro peccato cordis, quis puniebatur morte: unde dicitur. Qui percusserit uolens occidere &c. Cum tamen beatus Augustinus super illud ad Rom. 3. uidelicet lex factorum, dicat. Quod lex prohibet manum, non animum,&ex consequenti opus, non uoluntatem . Cui respondetur quod Deus non puniebat uoluntatem nisi propalatam, C di progredientem in actum ut propinando uenenum, etiam si patiens, uel accipiens inde non laedatur. Tertio itidetur, quod lares durius in lege noua puniantur,quam in ueteri. Vnde EXO. 22. Si effringens sur domum ,sue suffodies fuerit inuentus, & accepto uulnere mortuus suerit, percussor non erit sanguinis rcus: quod si orto sole hoc fecerit, homicidium perpetrauit,& morte mori tur . Nunc uero puniuntur morte ipsi lares. Respondetur, quod nec tunc, nec nunc punitur furtum morte,sed pro praesumptione homicidii, ut in furibus nocturnis,& in diurnis quoq; procedentibus cum armis, ut si deprehendantur, se defendant . Pro contumacia etiam occiduntur, ut fures a iudice signati,& caut
riati : & si semel, bis, uel ter in surto sunt deprehensi, iuxta illam legem, Deut. I7 D Qui noluerit obedire decretis iudicis, morietur. Aliter fur non punitur morte, niti praesumatur latro. Latro enim dicitur, qui ui & gladio, si facultas datur, spoliat. Quarto obiicitur,dicit lex, si quis percusserit struum suum, & mortuus fuerit in manibus eius,criminis reus erit . bi uero uno die super uixerit, non subiacebit poenae: quia pecunia illius est. Contra hoc sic, Uominus porcst perdere pecuniam quando uult,ergo & seruum. Furans etiam pecuniam non est reus momtis, ergo nec surans seruum: tamen Exo. 2I. dicitur, Qui furatus fuerit homin morte morietur. Ad quod respondetur, *seruus pecunia domini est ad usum seruitii, & non occisionis. Seruus enim habet naturam, & conditionem . In co-E ditione subiectus est servitiis domini: in natura uero est par illi: & ex cosequeti non potest dominus adimere uitam seruo,cum non sit cius. Solus cnim Dcus, qui dat uitam , dominus uitae eius est: & non potest iuste ea auferre nisi Deus, uel eius minister,ut iudex. Vnde dicitur de Deo, Ego occida, & uiuere faciam . Non est etiam par conditio hominis serui,& liberi. Nam surtum hominis liberi puniebatur morte,de quo loquitur lex ,EXO. 2I. Et causa est, quia secundu aestimatione libertatis apud liberos, seruitus mors quaeda est: unde secundu humanas leges seruus interpretatur ad oes actus legitimos, uel ut mortuus. Furtum usto serui non puniebatur nisi poena pecuniaria: & hoc quatum a stimaretur apud F dominum,serui officium: & ultra hoc satisfacere tenetur pro illata iniuria : quia in ablatis non sollim sufficit restituere ablata, sed et satisfieri pro iniuria debet. Et ad principale dico, quod aut dominus occidit seruum iusta de causa, & tunc
non tenetur: cum secundum leges iudex eius sit. Aut sine causa,& tunc,aut uoluntate,aut casu. Si uoluntate,tenetur, sicut occidisset liberum. Si casu quia in uinculis
428쪽
uinculis posuit, quod sibi licet, uel fame affixit immoderat potest semus ad
iudice confugere, ut compellatur dominus seruum iusto pretio uendere, ita ut non reuertatur amplius in domini potestatem. Si autem seruus superuiuit uno die, tunc praesumitur,quod non ex actu uerberationis mortuus sit, maxime si leuiter fuit percussus: ideo ex alia causa praesumetur mortuus. Quinto dubitatur de illo, quod dicitur Exo. 21. Qui percusserit mulierem praegnantem secundum 7o. ut Augustinus,& Origenes inquiunt exierit infans nondum formatus . i. animatus,detrimentum patietur,quantum induxerit uir eius. Si uero sormatus fuerit,dabit animam pro anima,oculum pro oculo, dentem pro dente &c. Cum careat infans dentibus ξ Ad hoc respondetur, quod determinatio legis talionis est, secundum quam iustum est,ut inserens alicui detrimentum, patiatur & ipse secundum quod intulit,ut oculum pro oculo &c. & hoc non refertur ad insantulum, sed est determinatio aequitatis talionis,sive contrapassu Si uero corpus illud suit informe ,lex non iudicat percussorem homicidam, quia puerperium nofuit homo: & ideo poena punitur pecuniaria. Sexto dubitatur de stupro uirginis,an sit secunda lege ut dictu est supra morte puniendit: cu EXO. 22.dicatur. Si seduxerit quis uirginem,necdum desponsatam,& dormierit cum ea, dotabit,& habebit eam uxorem. Si uero pater uirginis dare noluerit, reddet pecuniam iuxta modum dotis,quam uirgines accipere consueuerunt. Respondetur secundum legem, aut erat despontata Virgo, aut non . Si sic,aut uiolabatur in ciuitate, aut in agro. Si in ciuitate,ctim per clamorem potuisset euitare stuprum, sumitur consensisse :& ideo lapidabatur, prout dicitur Deut. 22.Si uero in agro, cum clamor non suffiagetur sibi,corruptor tantum interficietur, Deut. ubi supra. Si non erat desponsata, uel erat de stirpe sacerdotali, & tunc deprehensa in stupro comburebatur,aut de alia. Et hoc duobus modis: quia uel erat in domo patris:& sic lapidabatur, cum dehonestasset domum patris, ut dicit lex. Vel erat seducta per sponsionem coniugii, & extracta de domo paterna,& sic non lapidabatur,sed excusabatur per seductionem,& ignorantiam. Vnde nutata I . Si anima ignorans peccauerit, osseret capram pro peccato,& dimittetur ei. Vna enim lex erit omnium, qui peccauerint ignoranter. Septimo obiicitur contra poena incestus. Nam Thamar Gen 38. ex industria commisit incestum: quia concu-buit cum patre mariti sui :&uidetur, quod Iudas, qui eam diri iist impunem, peccauerit contra legem.3. Reg.2I. ubi dicitur,Quia dimisisti uirum morte dignum,erit anima tua pro anima illius. Ad hoc respondetur, scut dicitur Gen. 38. Quod Iudas propter duo non puniuit,videlicet propter reatum consimilem ex parte sua: clim dicat beatus Augustinus de adulterinis coniugiis,libro. 2.c.8. Adulterium uxoris a uiro accusari non debet ,cum pari uitio laborvssit propter piam intentionem prolis suscipiendae ad diuinum amorem ,seu cultum ex parte Τhamar. Quia ergo in Iuda erat consimilis culpa,non debuit ipsam occidere,sicut dicitur in Glos. super illud Ioannis. 8. Qui sine peccato est uestrum, primo in eam mittat lapidem . Si enim lex iubet reum occidi,non tamen ab his,qui sui similiter puniendi. Caeterum quia in Thamar erat pius, quanuis inordinatus affectus scilicet suscipiendi prolem debuit misericordiam inuenire, sicut beatus Paulus,primae ad Timot. primo, de se inquit , Misericordia cosecutus sum,quia ignorans seci ,& in incredulitate. Zelo enim legis,sed no secundum scientiam,
persequebatur Ecclesiam,sicut ipsemet dicit ad Gal. primo. Ultimo uidetur, de
429쪽
contra rationem,quod peccatum contra natura mitius in noua Iege,quam anti
is qua puniatur. Ante legem similes puniti sunt incendio, Gen. I9. in lege uerom gladio: ideo multo magis deberent puniri modo. Post etiam incarnatione Apostolus ostendit peccatum fornicationis maius, quam antc,dicens, primae cor. 6.
Nescitis,quoniam membra uestra templum sunt Spiritus sanctiὸ Et sceleratus sodomita ,cum magis nunc peccet, quam ante incarnationem, ex cosequenti m
gis puniendus. Item cum lex ciuilis puniat eos poena capitis, quare lex Ecclesia' stica maiori poena non animaduertit in tales r Ad hoc respondctur, Quod tempore legis gratiar illud peccatum in coparabiliter est grauius,quam ante: & idcocst omni genere tormentorum puniendum . Et quando dicitur, q) lex ciuilis a matur gladio contra eos, sacri uero canones pertranseunt illud cum silentio, Dico, ον hoc faciunt in detestationem tanti flagitii. Nam huius uitii nominatio&ipsum aerem quodammodo polluit,& mentes quodam miserabili modo inficit,& per consequens diuulgatio aerem corrumpit. Vnde ad hoc respiciens Apo. stolus ad Eph. s. dicit. Fornicatio,& omnis immuditia,nec nominetur in uobis, sicut decet sanctos. Excogitare ergo debet iudex ecclesiasticus, O maiori pana prae cunctis crimi nosis sunt plectendi similes.
Supradicti mandati quis si,uel non sit transgressor. Caput. XLII. Espondetur, quod Deus per illud non ita latξ prohibuit homicidisi,
ut minime nobis liceat,animalia terrae, volucres caeli,pisces maris,ac quaecun*,quae in usum hominis creata sunt,occidere . Nam si qui quid uiuit occidendum non est,uiuunt herbae, uiuunt&plantae,& tamen Gen. 9. legitur,omne,quod mouetur & uiuit, erit uobis in cibit:& a Paulo scriptum est primae cor. Io. Cinne, quod in macello uenit, manducate. Non
ergo putemus,ut bestias & pecora Deus occidi prohibuerit,sed homine. Vnde subditur Exo. 2I. Qui percusserit,inquit, hominem uolens eum occidere, morte moriatur quod ergo dicit in supradicto mandato, non occides , ad priuatos homines pertinere uoluit. Nam si qui magistratu funguntur supplicium capitis de criminoso sumpserint,no ipsi hoc, sed ille facere uidetur,qui dixit, prouer. 8. Ego occidam,& uiuere faciam. Quid enim aliud est rex,aut iudex quicunque, quam Dei minister bonis in bonum:' Si uero malum feceris, inquit beatus Paulus ad Rom. I3. time: no enim sne causa gladiu portat. Ipsus ministerio Deus punit malos,quos propterea uult Occidi, ut metu captus quisque, quod de non occidendo praeceptum est,tanto diligentius obstruet. Violator igitur huius -- dati est non modo,qui manu,uerum & si sit ex eorum numero,de quo dicitur infri. 36. Filii hominum, dentes corum arma, & sagittar, & lingua eorum gladius acutus. Quare si quis consilium det alicui, ut occidat, siue prouocet quempiam ad occidendum,uel accusando,uel detrahendo,aut assensum praebedo, reus erit huius pracepti uiolati: quandoquidem digni sunt morte non modo, qui faciti sed & qui consentiunt facientibus, ad Rom. primo. Qui uidet etiam fame morientem,& non pascit,Occidisse iudicatur. Caeterum peccant grauiter,qui hominis corpus occidunt:sed grauius illi, qui animas in gehennam mittunt. De diabolo enim dicitur Ioannis . 8. Quod homicida erat ab initio. Verbum enim malum seminauit ut inquit Augustinus tractatu . r. in Ioannem & occidit. Noli ergo
430쪽
DIVINI S. Dergo putare te non esse homicidam, quando fratri tuo male persuades. Grave ngenus homicidii est, si quis oratione sua hominem ad peccatum inuitate atque ita gehennae reum facit, si doctrinis uariis, & peregrinis mentem alicuius abducere, & in aliud euangelium transferre conatur ab eo, qui uocauit nos in gratia Christi. Non minus graue homicidii genus, si quis uita sua infami, & contaminata corrumpit alios: praesertim si sit de illis, quibus dicitur Matth . . Vos estis sal terrae, lux mundi, de quibus scribit beatus Gregorius in Pastorali parte .3. ad monitione. s. Quod tot mortibus digni sunt, quot ad subditos suos perditionis exempla transmittunt.
Iustum enim bellum in dicto mandato non prohibetur. Cap. X LIII. T autem iustum sit bellum, quod turpi pace praestantius est ciustitia uidelicet, quae excludit peccatum, hoc est ut sine peccato fiat Qua- htuor sunt necessaria. Primum,uidelicet auctoritas,& potestas ad bellum faciendum. Secundum, causa necessaria. T ertium,ut bono animo, & bona intentione fiat. Ultimum, ut persona, quae in bello pugnare debet, si ad bellum legitima, id est talis, cui non sit lege prohibitum in bello bellare Primum est auctoritas,&c. quia solus ille, qui non habet superiorem,a quo iniuriae aut damni sibi illati recompensationem petere possit, bellare potest. Nam si superiorem habet, ad quem possit confugere pro recompensatione, non potest bellum mouere. Vnde Deut. 3 a.dicit Deus, Mihi uindictam, & ego retribuam . At qui a superiore,qui loco Dei praeest,uindictam petit,a Deo petit,qui illum ad hoc ut diruim est in praecedenti capite Iconstituit suum ministrum, ut illos,
quorum curam habet,tueatur. Vnde Hier. 21. dicitur praelatis, Facite iudicium, ct iustitiam, & liberate ui oppressum de manu calumniatoris. Inserior uero, qui si habet superiorem, iniuste agit, si pro aliquo horum propria auctoritate bellum mouerit. Princeps autem, qui nullum superiorem in ciuilibus rebus agnoscit, sicut pro republica, quam protegendam suscepit, iustum bellum mouere potest: ita etiam pro seipso, quatenus persona est publica. Vnde beatus August. contra Faustui lib. 22. c. s. ait, Ordo naturalis mortalium paci accomodatus hoc poscit, ut suscipiendi bcllum auctoritas,atque consilium, penes principem sit. Exequendi autem iussa bellica ministerium milites debeant paci salutis; communi: &hoc intelligitur, ut Caietanus superiret .sancti Thomae. qclo. recte dicit,Si illi domini bona fide in pacifica possessione, talis auctoritatis belli indicendi, reipublicae fuerunt, & sunt. Nam si illam ex magnitudine potentiae usurpaverunt, Ob quam tam audaciter suis superioribus rebellarunt, ut ab illis non potuerint coer cceri censet nullam illos auctoritatem iusti belli indicendi habere. Secundum n cessarium ad iustum bellum est causa iusta, quae est uaria, de qua Augustinus super Iosue. q. Io. Iustam belli causam esse iniuriam illatam, cuius uindictam, cum aliter,q; per bellum,princeps,aut is,penes quem belli mouendi auctoritas est,h bere no potest, iuste poterit bello petere. Vnde iusta bella sunt, quae ulciscuntur iniurias. Inquit. n.bcatus Ambr. in . I.de officiis,Iustitia plenus est,qui patria bello a barbaris, uel latronibus tuetur.Tertia iusti belli causa e bona& recta intelio F Oc docet beatus August.c. .cotra Faustu, ubi supra,dices, Nocedi cupiditas,
ulciscedi crudelitas,implacatus atq; implacabilis animus,seritas rebelladi,libido . o D D domina di,