장음표시 사용
451쪽
uendi,aut emi licite possit,ut calix consecratus,ossicium docendi, &c. non tamepotest pluris aestimari,nec pluris uedi, aut locari ratione spiritualitatis, sed solumodo tanti, quantum ualet ratione rei corporalis: Nioquin simonia committitur'. secunda regula, Nulla res composita ex spirituali, & corporali, cuius spiritualitas est principalis, potest emi, uel uendi absolute. Vnde si simpliciter, & absolute sub pretio poneretur,intelligeretur uendi spirituale:cum unumquodque, cum absoluid tractatur, & iudicatur, intelligitur tractari, & iudicari secundum suum principale: unde chm tractatur de homine, tractatur de eo,secundum quod est rationalis. Ex qua regula habes, quod non licet praedicatori pro praedicatione, sacerdoti pro celebratione, ordinatori pro collatione ordinum pacisci, aut haec sub pretio ponere absolute . Tertia regula,res quaecunque composita sic, ut in eadem principale sit corporale, potest absque simoniae uitio uendi, uel emi C absolute,nisi ex positivo iure inhibeatur.Et ratio est, quia ex eo,quod principale est corporale, non intelligitur uendi nisi corporale, quum absolute uenditur: dummodo non pluris aestimetur ratione spiritualitatis, sed pure tanti uendatur, quantum corporalis res ualet. Si tamen iuradisponerent ibi interuenire simonia, non quia secundum se si, sed quia prohibita,oportet parere iuri: sicut de multis ossiciis iura canonica sic disponunt, ut sunt oeconomi,castaldi,&c.Quarta regula, stipendium sustentationis exercentium spiritualia,licitu est uelle, & accipere, D & in necessitatis articulo etiam pacisci. Prima pars patet ex doctrina domini in euangelio, & Pauli apostoli: & ratio est,quia hoc no est uendere spiritualia, nec locare operas pro mercede: sed uelle habere necessaria ad uitam corporalem, sine qua n6 possumus spiritualia exercere. Secunda probatur, uidelicet quhd in articulo necessitatis licitum est deducere in pactum stipendium: quia articulus necessitatis tunc supplet, quod& iustitia deberet eficere apud populum recipientem spiritualia: cum teneatur sustentare ministros spiritualium, ad quod etiam superiorum auctoritas deberet cogere populum . Et licet hoc licitum sit, quia tamen habet speciem mali, &prohibitum est ex iure postiuo rcgulariter E pacisci in huiusmodi, ideo non est faciodum. Habes tamen ex hac regula,quod
licitum est cogere ad subuentiones statutas auctoritate superiorum, uel consuetudine exhibendas in consecratione ecclesiarum, & uirginum, in benedictione nubentium,in uisitationibus,&c. quia haec in subsidium ministrorum intelliguntur statuta, sicut decimae, & prouentus alii ecclesiastici. Debent tamen praelati, & eorum ossiciales prius exhibere gratis spiritualia haec:& post cogere ad seruandas laudabiles consuetudines, ne nomen clericorum blasphemetur, tanquam auarum, ac quasi uenalia spiritualia reputantium. Quinta regula, locare operas suas ad exercitia, quae principaliter sunt spiritualia,non est licitum,nisi per accidens: ubi sciendum,quod tribus titulis res qualitercunque spirituales contingit F assicere. Primus est emptionis,& uenditionis. Secundus sustentationis ministrorum.Tertius est locationis,& conductionis operarum suarum. Primus,qui comprehendit sub se omnem contractum debiti legalis, est totaliter prohibitus. Secundus est secundum se totaliter licitus. Tertius, qui secundum rem species est uenditionis,& emptionis cum locare sit quoddam ucdere, & conducere quoddam emereJ & qui non refertur ad spirituale, nec ut res locata,nec ut ratio loca-di, sed refertur ad operas humanas concurrentes ad exercitatione spiritualium,
uenit in quaestionem,ut pote medius, de quo duo in resula dicuntur. Primum,
452쪽
quod locatio operaru non habet per se locum in exercitationibus spiritualibus, o quae principaliter sunt spirituales, ut sunt missae, praedicationes, consecrationes uirginum, ecclesiarum, collationes sacramentorum, orationes, & huiusmodi rintelligeretur enim tunc tractari secundum suum principale, quod est spirituale:& ex consequenti locari, & conduci spirituale, uel ut res conducta, uel ut ratio conducendi: & ex consequenti appretiarentur opera ex spirituali, quod constat esse simoniacum . Secundum est, quod per accidens, hoc est propter adiunctum uinculum, locum habet in istis locatio operarum consueta,& approbata ab Ecclesiae consuetudine. Multi enim Sacerdotes locant operas suas ad officiandum aliquam ecclesiam per mensem, uel annum, toties celebraturi in hebdomada. Quanuis enim no liceat Sacerdoti locare operam suam ad celebrandia missam, quia hoc esset Iocare spirituale, nam missa secundum suum principale est spiritualisJ licet tamen eidem Iocare libertatem suam,contra quam toties debet occul'atum se tenere. Et breuiter tot cocurrunt temporalia in istiusmodi an mi is hebdomadariis,& obligationibus, ut intelligatur non spiritualem rem aliquam,sed temporalem locari, & conduci. Ultima regula,locatio operarum in illis exercitiis spiritualibus, quae principaliter sunt corporalia,locum habet absque scrupulo conscientiae: ut patet de officio uicarii, sacristae, iudicis, doctoris, theologi, &smilibus,de quibus debentur certa stipendia:&possunt in istis interuenire conuentiones,&pacta de quantitate stipendit: quia de corporali ac uenali opere pactio fit,no de spirituali,iustitia, ueritate,&c. & hoc intellige ex parte operarii: ita quod ille, qui in uicarium aut iudicem, &c. petitur, potest locare operas suas ad huiusmodi officia.Et similiter is,cui est dandum officium, potest illud conducere sub certo stipendio: & non intelligas hoc ex parte praelati, quasi ipse posset locare huiusmodi officia sub certo pretio: quoniam hoc est uendere officia spiritualiar &expresse prohibitum, ne praelati committant uices suas sub annuo censu. Et haec de primo. Secundum uidendum est de extrinseca emptione, uel uenditione, in qua consistit simonia ab Ecclesia punita. Cap. LVII.
RO quo sciendum, tam emptionem, vi venditionem ex tribus collare, uidelicet intentione,conuentione, & executione. Ex eo enim, quod humanus actus est, intentionem sui requirit ad hoc, ut per se fiat, hoc est, ut intendat quis uendere, uel emere . Ex eo uero, quod loluntaria est, oportet conuenire utrinque de pretio . Ex eo enim, quod actus talis exterior ad alterum est, exigitur ad sui consummationem datio, & acceptio rei, quae uenditur,& pretii: non enim consummata est uenditio nisi res quae ue-ditur, conseratur. Et similiter non est consummata emptio, nisi detur pretium rquia neutrum ab altero consummate transfertur, nisi tradatur:& similiter neutruconsummate acquiritur, nisi habeatur. Constat autem peremptionem, & uenditionem consummatam debere transferri, hinc rem, inde pretium : & similiter acquiri hinc pretium, inde rem . Unde iuxta haec habeto pro regula, ad simonia, Bquae ab Ecclesia punitur,exigi duo : unum ex parte uenditoris, uidelicet uendiationem consummatam rei spiritualis: alterum ex parte emptoris, uidelicet conuentionem implicite,uel cxplicite depretio, aut traditionem eiusdem. Vbi notanda
453쪽
tanda sunt quinque. Primo disserentiam partium penes hoc, quod ex parte rei
spiritualis exigitur actus consummatus ad hoc, quod Ecclesiae censuris subsit: ex parte uero pretii non exigitur aetus consummatus: ita * si simoniaca conuentio inter aliquos sit de ordine,beneficio, sepultura missa,&c. pro tali pretio, si ordo, beneficium,& breuiter res spiritualis non datur, etiam si pccunia pro pretio fuerit data, non incurritur simonia subiecta censuris Ecclesiae, quan uis incurratur crimen simoniae. Et ratio est, quia non est consummata uenditio rei spiritualis, sed inchoata,& in mente, & in conuentione: poenae siquidem restringendae sunt ad cosummatos actus. Secundo disiunctivam siue alternatiuam aequi ualentem CX parte pretii penes traditionem, uel conuentionem pretii: ita quod ex parte emptoris aequi pollet pactio, uel traditio pretii. Vnde licet simonia punita ab Ecclesia exigat conuentionem , seu pactum , tamen si concurrit traditio pretii,
aequi pollet conuentioni: imo ibi est plusquam pactio, quia ipsa traditio pretii
claudit in se conuentionem, utpote consummationem illius: nam consummata
emptio conuentionem explicitam, uel implicitam adimplet. Tertio sermalem locutionem depretio: cum enim dicimus traditionem pretii includere pactio nem,loquimur de pretio, inquantum pretium, hoc est sub ratione pretii. Potest enim multis modis tradi aliquid temporale, scilicet uel per modum liberalis doni, uel per modum sustentationis, uel per modum reuerentiae, aut oblationis, uel debiti ex lege, aut consuetudinis laudabilis, uel per modum pretii: & hoc solo ultimo modo uocatur pretium, & traditio pretii. Quarto nota, qui timorata habes conscientiam, quod licet Sacerdos minus benefaciat exigendo id, quod secundum laudabilem consuetudinem dari solet, si autem collationem spiritualium exigat, aut si negat, aut differt spiritualium collationem, ut illud habeat: noramen propterea simoniacam iudices: quoniam, si, ut conseruet se indemnem, cognolcens, quod postea oportebit cum litigare, hoc facit, simoniacus non est secundum rem, citin non vendat spirituale. Nec huiusmodi exactio inducit modum pretii. quoniam non mutat modum debiti,quanuis speciem quasi simoniae habeat huiusmodi praeuentio, & cautela: & propterea reprehenditur . Quinto nota,quod triplex est muneris gentis,scilicet a manu, ut pecunia,& alia bona mobilia, uel immobilia:ab obsequio, ut seruitia: I a lingua, ut laus,adulatio, preces, &c. Ad hoc, ut simoniam ab Ecclesia punitam constituat, exigitur, quod pretii rationem habeat, alioquin ad uenditionem spiritualem no spectabit, ut emptio. Et propterea si laus, adulatio, preces,&c no nisi per modum laudis,adulationis, precum concurrunt, quantulacunque sint illicitae, & crimina,ac pro indigno, etsi adeo efficaces sint, ut inducant praelatum ad dandum beneficium,& ad conserendum ordinem, simonia uere & proprie non incurritur : quia nulla hic est ue-ditio,aut emptio, nisi mentalis: si intentio adulantis,& praelati est adulationem, ut pretium, ponere:& sic de aliis. Tertium cap Finest de emptione, seu uenditione mentali. Cap. LV ILR O quo notandum simoniam mentalem consistere in intentione
spretii: ita quod ex hoc ipso, quod homo intendit sub pretio ponere,
siue emendo,siue uendendo rem spiritualem, aut ut uenalem rem,aut ut rationem appretiandi, simoniam mentalem incurrit :& hoc estu quandocunque
454쪽
. quandocunque intendit pro spiritualibus temporalia habere, aut e contrario rita quod haec praepositio proJ pretium denotet: &similiter quandocunque
Principalis intentio ad temporale habendum ex collatione spiritualis tendit,aut c contrario. Qui enim temporalia ex spiritualibus intendit,non ut pretium, sed ut sustentationem necessariam ministrorum Ecclesiae liberali ter, seu eleemosynaliter, aut statutam laudabilem consuetudinem, simoniam mentalem non incurrit . Similiter c contrario qui ex temporalibus spiritualia intendit, non ut ex pretio debita, sed ut ex his excitata, aut prouocata, simonia nulla in animo est, uia gratis dandum spirituale expectatur, & temporalia non ut pretium inten-untur. Potest autem mentalis simonia tripliciter inueniri. Primo, ex eo quod in solo actu interiori consistit,& sic simonia mentalis est deliberata uoluntas semendi, uel uendendi rem spiritualem. Secundo, ex eo quod exterius imper ea, latet intus, ut cum aliquis seruit, aut munus offert pro spirituali consequendo, uel spirituale dat pro temporali consequendo, non tamen declarat suam prauam intentionem, uidelicet quod intentione emendi, seu uendendi hoc
facit. Tertio, ex eo quod non est consummata ex parte rei spiritualis, ut cum conueniunt simoniace aliqui, non tamen mandatur executioni promissum spirituale: haec enim simonia, quo ad crimen,exterior est,quo uero ad poenas censurarum inter mentales collocatur, chm non sit simonia consummata. Sed si pecunia in hoc casu,ut pretium recepta fuisset, restituenda proculdubio esset, pro cui rationi magis contonat,emptori,utpote adhuc ipsus:cum non plene sit abdicata ab eo,pendente consummatione contractus simoniacae emptionis,& uenditionis: & hoc intellige, quantum est ex parte illius,qui accepit. Nam si auctoritas iuris, uel iudicis interuenerit, non crederem ei restituendam, sed in poena ab illo tollendam,& pro Christi honore expendendam. Advertesmoniacos non teneri ad resignationem tam spiritualium, quam temporalium , quae nullo pacto, sed affectu animi praecedente utrinque acquiruntur: quoniam pro huiusmodi simonia sufficit delinquentibus per solam poenitentiam suo satisfacere creatori: textus est clarus, & uniuersalis ac uniuersaliter intelligendus extra, de simonia,cap. illi. Et hinc habes unde infinitas quaestiones de servitoribus, de precibus carnalibus, &c. soluas: quia hinc clare patet non teneri ad resignatio- Dnem beneficiorum sic adeptorum absque pacto aliquo, nulla facta differentia inter manum, obsequium, linguam, & quicquid aliud temporale interuenire potest: & smiliter nulla facta differentia spiritualium: hucusque Caietanus. Quae hic inserere uoluimus, ut ex illis possis & instructionem, & consolationem timoratae conscientiae, ubi casus circa hanc materiam se ingerunt, ad manum
Consequenter dicendum est de usura, quae est alia serti species. Cap. LIX. S V R A est lucrum ex mutuo principaliter intentum et lucrum po- Α -
nitur loco generis. Nam omnis' usura lucrum est: non e contra, ut patet de lucro iustae negotiationis . Lucrum etiam est incrementum pecuniae, uel pecunia mensurabile, siue si munus a manu, siue alingua, uel ab obsequio, quod quis habet ex uoluntaria commutatione ultra ea , quae prius sua erant: quae etiam dicuntur sors . Est enim
455쪽
sors res iuste possessa, uel debita qualitas mutuatae rei in materia occurrenti. Vnde si de meo mutuo proximo decem libras, decem librae dicuntur sors. Ita accipit eam beatus Ambrosius de uinea Naboth,dicens. Quicquid accidit sorti, usura est, ubi sors sumitur pro capitali. Vsura non committitur sollim in pecunia , dicente beato Hieronymo super Ezechielem,cap. 18. Putant quidam usuram tantum esse in pecunia: quod praeuidens scriptura diuina, omni rei aufert superabundantiam, ut plus non recipias,quam dedisti: solent in agris frumenti, milii,uini,& olei, caeterarum ἐν specierum usurae exigi,&c. Et Ambrosius libro de - T obia cap. I . Plerique restringentes praecepta legis, cum dederint pecuniam negotiatoribus, non in pecunia usuras exigunt, sed de mercibus eorum tanquausuram emolumenta percipi ut . Ideo audiat quid lex dicat, Neq; , inquit,usuras escam accipies,neq; omni u reru. Esca usura est,uestis similiter:& quodcunq; accidit sorti, usura est:& quod uelis nonae imponas, usura est, siue illud uinu sit,sive oleui, sitie triticu, siue quodlibet aliud: si plus m dedisti expectas, foenerator es, ut inquit beatus August. super psal. 36. conc. 3. Quibus addit beatus Hierony. dicens . Alii pro pecunia foenerata solent munuscula accipere diuersi generis: &non intelligunt usuram appellari, & superabundantiam, quicquid aliud est, si eo, quod dederint, plus acceperint: hoc tamen intellige quasi ex mutuo,uel promutuo. Et ut melius intelligas praedicta, sint tibi pro indubitatis regulis ea,quae D tradit Caietanus in sua summula uitiorii, sub hoc praeambulo, uidelicet quod ad lucrum usurarium suificiunt duo. Primum ut id, quod ultra sortem accipitur, sit aliquid pecunia aestimabile. Aliud ,quod non sit suum, ex quibus colliguntur in irascriptae regulae. Prima, si quis mutuat ad hoc, ut ille sit sibi amicus, non est usura, quia amicitia non est pecunia aestimabilis : ibi enim nulla potest conuentio ciuilis interuenire: quia amicitia res est, cui repugnat obligatio ciuilis, cum sit interior amor spontaneus:obligatum autem ciuiliter est necessitati subiectum, ita quod uelit nolit teneatur exhibere illud. Secunda regula, si quis mutuat, utrehabeat suum, quod est apud petentem mutuum quomodolibet occupatum, non est usura, quia nihil lucratur. Tertia regula, si quis mutuat, ut redimat uexationem suam, non est usurar ut si mutuat alicui comminanti sibi, aut suis, ut mutuando exuat se a multis sumptibus, quos oporteret ad sui tutelam facere. Quarta regula, si quis mutuando deducit in pactum, ut soluatur sibi ultra sortem suum interesse, quod incurrit ex mutuo, ut puta, quia accepit sub usuris, ut mutuet illi, uel quia minoris uendit rem suam pro habenda pecunia ad mutuandum illi, nulla ibi est usura, cum ibi non sit lucrum ex mutuo : decet enim mutuantem seruare se indemnem. Quinta regula, si quis pecuniam, quam ueraciter parata iam negotiatione esset expositurus, mutuet petenti, deducens inpactum, ut ultra sortem sibi persoluatur damnum lucri cenantis, non est usura, , si mutuans impediatur uere a lucro. Si enim haberet aliam pecuniam praeter mutuatam, qua posset idem in eadem negotiatione lucrifacere, iam ex mutuo non impediretur a lucro: & si totum lucrum speratum ex illa negotiatione non deducatur in pactum , cum lucrum in potentia nondum sit, nec tantum v Iet, quantum in actu, clim multipliciter possit impediri: potest ad arbitrium boni uiri aliqua pars lucri cessantis taxari, ut sit contractus licitus. Sexta regula , si quis mutuat alicui ex pacto, ut remutuet sibi quando ipse indigebit, usura est: quia obligatio ista, pro quanto est ciuilis, est pecunia aestimabilis. Quanuis
456쪽
Quanuis enim accipiens mutuum teneatur ex debito morali ad remutuandum, quando opus erit, & poterit: non tenetur tamen ex debito ciuili,quale debitum oritur ex pacto. Unde clim obligatio ista sit pecunia aestimabilis, non potest ex mutuo in lucrum duci absque usura. Septima regula, si quis mutuat sub pacto, ut ueniat ad molendum in molla sua, aut ad emendum ex ossicina sua, utura est: quia tales obligationes uendibiles sunt. Ideo non licet ex mutuo, hoc lucrum alienae obligationis reportare. Octaua regula,si quis mutuat alicui domino temporali sub pacto, ut concedat sibi ossicium praetoris, usura est: quia talis concerusio uendibilis est. Discerne tamen in proximis praefatis regulis duo lucra, ait rum usurarium, alterum licitum. Primum est obligatio ad remutuandum,obligatio ad molendum in hac mola, obligatio ad emendum ex hac ossicina, obligatio ad concedendu tale ossicia. Alterum uero licitu, quod est merces deuitapro mola, pretium rerum uenditarum, prouentus ossicii,&c. quia ista lucra non sunt ex mutuo, sed aliis contractibus, seruitiis,industriis, ossiciis, &c. & ideo ex huiusmodi usuris non tenetur, qui sic mutuauit, ad restituendum mercedem molae, pretium uenditarum rerum, stipendia officii, &c. S ed tamen ultra poenitentiam de peccato usurar,tenetur primo ad relaxandum uinculum obligationis de continuanda mola, uel ossicina, de continuanda manu tenentia in Ofticio, quia huiusmodi obligatio est lucrum usurarium. Secundo ad recompen lan. dum illi pro illa obligatione, quae uendibilis erat, quanuis ipse noluisset uendere eam. Ad arbitrium igitur boni uiri spectat determinare, quantum pro huiusmodi obligatione restituendum sit. Nona regula,si quis mutuat domino, uel communi eo pacto, ut donec sibi restituatur mutuum non soluat gabellas, ut ura est, ctim ex mutuo reportet lucrum exemptionis a iusta solutione gabellarum. COD stat autem, quod haec exemptio pecunia aestimabilis est, & tenetur ad reni-
tutionem de toto retento, &α cum lucrum usurarium sit. Decima regula, quis mutuat alicui centum ea ratione,ut emat a mutuante quaedam sua iura inutilia, ut agrum sterilem,aut aliquid huiusmodi, usura est pessima, cum quia m
tuum infert damnum proximo annexae malae emptionis, tum etiam quia li res, quae uenales proponuntur,essent utiles ualde,contra tamen naturam contractus
mutui est, quod is, cui mutuatur, obligetur ciuiliter ad emendum, &c. Vn cecima regula, si quis mutuat super pignore ea ratione, ut habeat tres pro centes rio, non quasi lucrum ex mutuo, sed quasi stipendium necessarium ad custodia
pignorum, & purgationem eorundem , &c usura est e quoniam iste In veritate non mutuaret, nisi hoc lucrum expectaret. Ex hoc tamen non sequitur errate
illos, qui pignora onerosa bona fide accipientes, uolunt. Indemnes le seruare: sicut enim fructus pignoris sunt computandi in sortem, ita repenta qualitatis Pignoris annexae imputandae sunt domino pignoris. Duodecima regula, ii quis
mutuat nauiganti mille ea ratione, ut cum ipso eodem mutuante fiat contractus assecitrationis dictorum mille, soluendo eidem mutuanti tot pro centenario, usura est, uera quidem, quia mutuans ultra sortem uult obligationem ad subeundum contractum assecurationis e & praesumpta, quia mutuum acihoc lucrum tendere uidetur , & ideo damnatur in . c. Nauiganti, euluris. Aliud p ambulum est , quod usura est lucrum ex mutuo non aliunde: oc Cideo, si quis non mutuat, sed accommodat, seu locat, aut uenoIt pecuniam
cum pacto recipiendi aliquid plus, non est usura a sediliciti sun NIQ,
457쪽
co tractus,dummodo pacta sint moderata iuxta qualitatem temporum: similiter 1l aliunde,quam ex mutuo,superueniat: ex quibus eliciuntur infrascriptae regulae. I rima, si quis accommodat pecuniam alicui ad ostentationem faciendam, &exinde uult lucrum aliquod, non est usurae quia non ex mutuo,sed quasi ex locatione lucrum habet. Secunda regula, si quis locat num os aureos ad ponenduan balneo, uel potione aliqua medica, accipiens inde moderatum lucrum, non cit ut ura. Fertia, si quis numos aureos uendit pro argenteis, & inde moderatum lucrum exi it, non est usurae & ratio est, quia pecunia ex istis contractibus non mutuatur, sed res quaedam accommodatur,locatur, uenditur: sicut licite in 1imilibus calibus aurum non monetatum,gemmae,iocalia, & huiusmodi possent accommodari,iocari,aut uendi cum honesto lucro. arta regula, cum lucrum uenit ex mora debitorum: ita quod,postquam debitor non soluit tempore debi-tO,potest creditor duo lucrari, scilicet pa nam conuentionalem, & aliquid pro Interesse tam damni emergentis, quam lucri cessantis: nullum huiusmodi excretum est ut urarium, cum non ex mutuo proueniat, sed ex mora debitoris: & hoc micil je,li,& quand tu c6tra uoluntatem creditoris contracta est, & durat mora.diam ii creditor prorogasset terminum, aut esset contentus de mora continuanoa,utura ellet: qusa ex mutui contInuatione, seu conseruatione lucrum proueniret, & non ex mora: non enim est in mora, qui consentiente creditore mora-xur, sed solus,qui inuito creditore differt solutionem. Et haec suificiant de usura
De usuris, quae implicite,& clanculum committuntur. Cap. L X.
E usura consurgente ex interpretato mutuo,quale saepe reperitur in contractibus emptionis, & uenditionis, assignantur infrascriptae r
9 gulae. I rima est, si quis uendendo pluris, non pio, sed rigoroso pre-: : atat uo uendit,quia expectat tempus,quo sibi soluendum est, usuram comittit: quia quasi mutuum est expectatio temporis. Quando autem uenditor seruaturus erat res,m allud tempus uendendas,potest uedere pluris, quam nunc ualeant iuxta ambiguum uerisimile pretium futuri temporis. Et similiter si Quis cxpectans tempus futurae solutionis uendit pluris iuxta uerisimile medium, seu dubium pretium tempore solutionis futurum, excusatur: ut si piper nunc ualet sex, & in Iulio creditur ualiturum octo: si uendo nunc pro octo soluendis in Iulio, excusor a decretali. c. In ciuitate: tanquam emptio non intelligatur consummata usque ad Iulium, quo emptio erit in opere, quae nunc in solo contractu quasi uenditio cum correspondente sibi emptione nunc inchoetur, & in Iulio consummetur. Haec prima regula licet uideatur a contractu usurario aliena securius tamen esset seruare consilium Alexandri Tertii in dicto capitulo dicentis, Licet autem contractus huiusmodi ex tali forma non possint censeri nomine usurarum, nihilominus tamen uenditores peccatum incurrunt: nisi dubium sit, merces illas plus minusue solutionis tempore ualituras .lEt ideo illi, ad quos scribit, bene consulerent, si a tali contractu cessarent: cum cogitationes hominum Omnipotenti Deo nequeunt occultari. Secunda regulas quis emit minoris, quam res ualeat, ex eo quod nunc promptum 'pre-rrum numerat, usura est et quia ex tempore pecuniae solutae , plus habet, t quam
458쪽
quam pecunia ualeati T ertia regula, si quis debitor alicuius ad annum, minus
soluit nunc, quia anticipat solutionem,une dubio usura est: quia ex tempore solutionis anticipato lucrum reportat. Quarta regula,si quis emendo frumentum Cassignandum sibi tempore collectionis frugum,quia prius dat pecuniam, min ris emit, quam aestimetur honestum pretium tempore assignationis frugum, usura est,ex supradicta radice. Quinta regula, si quis emit minoris iusto pretio, cum pacto de retrouendendo,interim quasi locans uenditori, & recipiens ad rationem quinque pro centum pretii dati, usura est: clim non sit ibi uera emptio, sed mutuum palliatum sub dietis contractibus t patet ex eo, quia emitur longe minoris,quam sit iustum pretium. Secus esset,si luper domo,uel agro constitu
retur perpetuus census ad rationem tot pro celenario iuxta patriae morem, cum
pacto,quod possit debitor censu se liberare. Sexta regula, si quis pecunias suas
dat artifici,seu nummulario, uolens capitale sibi saluum, & tatum lucri absolute, etiam si certum si, quod nummularius seu artifex multo plus inde lucrabitur, usura est, non societas, nec in nominatus contractus: quia capitali saluo, statur lucro,& non damno,& quasi ex mutuo lucrum expectat. Septima regula,si quis
emit rem non extantem, tanquam si esset,puta agrum,domum,uel argentum,&Iocat uenditori, ut det quasi pretium locationis, seu censum, singulis annis tot aureos, usura est cum sint contractus ficti ad palliationem usum. Octaua regula Usimilis supradictae, si quis Romae pecuniis egens accipit a nummulario mille aureos ad rationem cambii pro Lugduno, & tamen Romae reddedi sunt, usura est: quia cambium est fictum ad palliandum mutuum sub usura.Nona regi 'a similis est,si quis cum egente pecuniis palliat multos contractus simul latos, puri dicit
se uendere tot pannos mille aureis reddendis octauo mense, & se emere ab eode εια pro octingentis aureis nunc soluendis, & sic dat nunc .8oo. & fit contractus pro mille hinc ad octo menses, usura est. Nec excusatur ex eo, quod ipse non est deterioris conditionis, quam alter, quia emeret illos pannos pro. 8oo. tum quia interuenit pactum de retrouendendo sibi perdendo .roo. quod non interuenit cualio,tum quia iste in ueritate non uenderet illi, nisi propter hoc lucrum. Haec de usuris dicta sufficiant, ad cognoscendum quis ex hac parte peccet contra hoc
mandatum: nam omnis, qui usuram facit ex mutuo,furtum committit. Contingit denique serta,& rapinas committere contra iustitiam distributivam per eos, qui praesunt reipublicae, dum ex bono publico peculium faciunt, conuertentes res regni,ciuitatis,uel exercitus ad propriam utilitatem, ut aediles,xenodochio' gubernatores, praelati ecclesiastici,& similes. Item per collationes beneficiorum, si conferendo non prouideant Ecclesiae: si enim aliud spectauerint, non sunt bo- Eni,& fideles dispensatores. Quapropter qui conferunt consanguineis, quia consanguinei: aut ministris suis, quia inseruiunt: aut nobilibus ratione nobilitatis: aut aliis,quia muneribus repleuerunt manus:similiter & quacunque alia ratione, quam ut Ecclesiae prouideant, fures sunt, & latrones, &c. Peccant igitur contra hoc madatum, ut summatim dicam,fures,raptores,peculatores,abigei,plagiarii, incendiarit,impostores,adulterantes monetam publicam, & merces, fraudantes mercedem operariorum,& serui infideliter operantes,simoniaci,usurarii, possessores iniuste acquisitorum,no restituentes alienum, negociantes in diuerso pondere ad deceptionem,& quicunque contra iustitiam commutatiuam, uel distria butivam fraudem faciunt,aut damnum inserunt.
459쪽
De octauo praecepto,quod est Non falsum testimonium dices contra
proximum tuum. Cap. LXI. Endacium secundum Augustinum in libro contra mendacium c. I 2. est falsa significatio uocis cum intentione fallendi: quod determinatur per tres differentias: quia ouoddam est medacium perniciosum,
quod obest: quoddam osciolum, quoa pr est: & quoddam ioco, sum,quod delectat. Pro quo notandum Maod contingit mentiri ex libidine u nisi, quae est appetitus inordinatus sensualitatis uel rationis, quo nimis diligitur aliquod temporale,tamen sub Deo. Similiter & ex libidine mortali, quae ab B Augustino recte definitur ut supra, quod est appetitus animi, quo aeternis bonis
quaelibet temporalia praeponuntur. Perniciosum mendacium regulariter est ex libidine mortalii ossiciosum & iocosum possunt esse ta ex libidine ueniali,quam mortali: tunc est ex libidine mortali,cum aliquis propter seruadain uitam alicuius mentirur ex amore praesentis uitae illius supra Deum. Iocosum uero ex libidine mortali est:clim ex amore delectationis ioci, quam diligit aliquis supra Deli, mentitur. Ex libidine uero ueniali est mendacium ossi usum qu d fit ex amin re uitae sub Deo: similite iocolum quod fit ex amore ioci etiam infra Deum. Secundum hoc igitur proprie in hoc praecepto,Non falsum testimonium dices,est prohibitu omne mendaciti perniciosum, similiter ossiciosum ,& iocosum,ut ex mortali libidine procedunt: non autem officiosum uel iocosum, quando prouenit ex libidine ueniali: clim proprie etiam in aliis praeceptis non prohibeatur culpa uenialis, sed mortalis Beatus Augustinus in libro de mendacio. c. I dicit,ta omne mendacium esse illicitum, & adducit corii seriem genera. Primum Quod fit in doctrina religionis,&fidei, ut haeresis,& infidelitas. Secundum,quod obest alicui,& nulli prodest, ut mendacium falsi testis in causa criminali. Tertiis,quod alicui obest,& prodest alii, ut mendacium in causa pecuniaria. Quartum, quod fit sola mentiendi fallendiq; libidine, quod merum mendacium est. Quintum, quod fit placendi cupiditate, ut mendacium adulationis. Sextum, quod nulli obest,& prodest pecuniae alicuius conseruandae: uelut si quispiam pecuniam alicuius tollenda, sciens ubi sit, nescire se mentiatur. Septimum, quod nulli obest,& prodest uitae alicuius conseruandae: ut si quis nolens hominem ad mortem quaesitum prodere, mentiatur. Octauum est,quod nulli obest,& prodest castitati alicuius conseruandae: ut si quis quaesitam ad stuprandum sciens, se nescire di-- cat: castitas in bonis animi pudicitiae corporis praesertur:&concludit, quod in V nullo istorum est mentiendum. Sanctus quoque Bonaventura in .38. dist. 3. q. a. dicit de mente beati Augustini, quod absque dubio omne mendacium est peccatum, & adeo est ipsi mendacio essentiale esse peccatum, ut nullo pacto, nullo fine, nulla dispensatione nec humana, nec diuina possit bene fieri. Quod probat sic, praesupponendo quod aliquid dicitur dupliciter malum,aut ex genere actus,
cum transit super materiam indebitam,aut ex malitia intentionis. Primo modo
adhuc dupliciter,uel respectu Dei, uel proximi. S i respectu Dei sic est malum in se, & secundum se, nec ullo modo potest bene fieri,sicut est odium Dei s odi possit uel blasphemia eiusdem. Si respectu proximi, sicut est in serre nocumentuproximo in persona,aut in rebus,sic est messi in se,& potest aliquo fine bene fieri, quia potest recta intentio suprauenire ex dispensatione. Cum uero aliquid est
460쪽
malum ex malitia intentionis, siue sit respectu Dei,siue proximi,simpliciter ma- eluin est,& nullo fine potest bene fieri, clim dicat priuationem debiti finis . Vnae facere hoc malum esse bonum,nihil aliud est secere, quam aliquid simul esse bonum,& malum ..Tale autem est mendacium, quod non lotum dicit malum actu transeuntem super materiam indebitam,sed etiam ex intentione in directa: unde ad esse mendacium duo concurrunt,uidelicet dicere falsum,&1ntentio fallendi.
Primum est malum in se, & potest bene fieri ab eo, qui ignoranter dicit talium. sSecundum est malum secudum se, & nullo fine potest bene fieri,nec circa ipium potest dispesari, sicut nullo modo potest bene fieri, quod aliquis cognoscat alienam intentione adulterandi, sue ex improbitate uoluntatis: &. q. 3. concludit, quod non omne mendacium est mortale: sed fit tale, uel ratione materiae circa quam,uel ratione contemptus, uel ratione nocumenti, aut libidinis mentiendi, quae faciunt mendacium perniciosum. Vnde Scot. dist. 38.3. q. unica,conclum
quod quicunque cum intentione decipiendi illum, cui profert oppositum eius, quod scit,uel credit esse uerum, & sic dicendo intendit nocere illi, cui loquitur, uel de quo loquitur, dicit falsum testimonium contra proximum. De omciolo, G& iocobo conceditur communiter ut tamen sunt ex libidine infra Deum quod non sunt mortale in uiris impersectis: quia neutrum est contra charitatem, nec contra aliquid de se requisitum ad statum talium personarum. Sed in uiris persectis dicit sanctus Bona uentura ubi supra.q. utrunque esse peccatum mortale: quia auserunt eis auctoritatem, ne credatur eis, in quo etiam faciunt statum tuu uilescere audientibus, & praestant offendiculum. Hanc opinionem S coriis limistat distinguendo, quod quaedam est persona persecta in statu persectionis exercendar, sicut praelatus, quaedam in statu persectionis acquirendae, ut religiolus. De prima potest concedi, quod exercendo actus qui competunt sibi ratione talis status persectioni , puta docere, iudicare, praedicare, utrunqi mendacium, uidelicet officiosum,&iocosum esset in eo peccatum mortale: quia aufert auctoritatem doctrinae,quam praedicat,iuxta illud Augustini in epistola ad Η ierony, Si ad scriptura acrAddi hissa suerint quantuncunque iocosa mendacia, nihil remaneret in eis soliditatis. Vnde si praelatus praedicans milceat mendacium iocosum, nihil auctoritatis remanet in doctrina illa. Potest enim quilibet dubitare lade quocunque dicto ab eo ,sicut de mendacio: uel qua ratione non assentiret irimendacio iocoso, pari ratione nec alii dicto ab eo: & ita periret auctoritas doctorum in docendo,& utilitas populi in audiendo: consimiliter periret auctoritas in iudicio solenni, dummodo illud mendacium no percipiatur esse dicturn seorsum ab actu docendi, uel iudicandi. Dum enim aliquis sedet ad iudicandu , potest aliquam trusam miscere, quae ex modo loquendi scitur no esse de iudicior uidetur etiam sibi quod uti talibus mendaciis in aliis a praedicando, & iudicacio non esset peccatum mortale, exclusa ratione scandali. S ed de religiolo, qui ha- Ιbet statum perfectionis acquirendae, uidetur aliud dicendum, quia talis non uidetur obligatus ad aliqua, quae sunt persectionis plus caeteris, nisi ad illa,quae uouit: non enim assumpsit statum curae pastoralis,& ex consequenti nec actum pertinentem ad talem personam. Talis igitur, si non exerceat actus pei sectionis, cuiusnodi sunt docere, praedicare, & huiusmodi, non uidebitur plus peccat mmendacio iocoso,uel officioso, quam alius christianus, nisi forte propter scanda-lu ; quia imperfecti possent magis scandaligari de mendacio talis personae,quam