장음표시 사용
41쪽
Nihil de illis aut horibus diximus, qui docent motum rei mobili aduenientem, non recte explicari per extrinseca dumtaxat con- notata. Nihilominus existimant, vi illius non superari ullam realitatem sed tantum sormalitatem. Quia nimirum si haec formalitas non sit mentalis fictio ae nullam conti neat entitatem de nouo productam in mobili,necessarium est, ut nihil aliud includat , quam mobile sumptum aut comparatum cum rebus extrinsecis, quaS caeteri, quorum commenta hoc capite confutauim ,dicunt ab ipso mobili connotari,& sub hac ratione , ad formalem motus rationem spectare,unde sit,ut iisdem argumentis, quae hactenus de-d uicta sunt refellantur. Superest ut secundae probationi fundament2si adueris partis satisfaciamus,nam exaltatis euidens est, primam eiusdem partis probatione falsam esse. Dicunt ergo dari aliqua entia successiva, quae per Vera & physicam actionem producantur, & hac re ab aliis,quae in rerum natura aliquamdiu conseruantur, differunt, quo deorum realitas, &formalitas,in eiusmodi successione posita sit, ut nulla potentia permanere unquam possint,aut conservari. Quando autem instant,& dicunt haec entia veram & realem habere
quantitatem, & proinde esse diuisibilia:
42쪽
De γρηrerum origiae. 33temur quantitatem iis competere,non tamen permanentem ,sed successivam, cuius partes 1imul existere non possint. Propterea enim credimus haec entia aliter diuidi non possisse, quam per cessationem a motu, a temporire, & aliis similibus , si quae si ni. Ad cuius
rei intelligentiam duo simi aduertenda. Allelum est, motum rei mobilis su per planum, non minus diuisi bilem esse, quam sit ipsum planum, licet alia diuisibilitatis species illi competat. Sicuti enim nulla pars
plani assignari potest, quae ab aliis sciungi non possit, seu diuidi, ita a pati nulla est
eius particula, in qua motus desinere non valeat , ita ut mobile ultra eam partem non feratur. Hoc autem supposito, motus su porplanum suo modo diuisus erit, quatenus partes per successionem transactae, secretae fuerint ab aliis,quae super idem planum continuari poterant. Alterum est, aduersariis soluendam esse dissicultatem, quam hoc loco nobis obiiciunt. Motus enim forma litet sumptus , secundum connotata extrinseca, non est ens permanens , nihilominus est ensreale, & quantum, in sola successione positum. .LPro igitur iuxta hanc formalitatem virum aliquas Causas habeat, a quibus illius successio pendere positi Θ licin qua ratione valeat diuidi, an in partes successiuasi
43쪽
an in alias,quae permanere possint aliquan- diu. Ex his enim statim intelliges, aduersiarios eadem dissicultate, quam proponunt,
Quaenam iuuare valeant ad 'ventorum efficientiam detegendam.
TR ia potissimum sunt principia,eX quo
rum suppositione miniis dissicilis erit inquisitio essicientis causae ventorum. Primum est illorum materia. Cum enim accidens quodlibet materiam, seu subiectum sibi proportionatum informare debeat, notitia subiecti iuuare debet ad accidentalem formam detegendam. Secundum pertinet ad rationem, seu potius ad qualitatem Cau- λ : an intrinseca illa sit, & eadem cum natura subiecti , an potius extrinseca. Sicuti
enim quando agitur de coelorum motu, quaeri solet, an causa mouens extrinseca sit, aut interna : ita a pari hic aduertere conuenit, utrum efiiciens ventorum calisa, subiecto moto,intrinseca sit,&veluti naturalis, an potius extrinseca dici debeat. Terti u ad eum modum spectat, quo venti excitantur
Continuanturque. Vtrum id si t per impulsionem, aut alios modos impulsioni assines.
44쪽
De ventorum origine. 33 an potius per rarefactionem&condens tionem. Nam si contingat, Ventos hoc vltimo modo ex citari , illorum essiciens causa ea erit, quae ad illas qualitates in corporibusessiciendas maxime idonea est. E contrario autem si priori modo excitentur, tunc enim ad causam faciendae pulsioni aptissimam recurrendum erit. His ita constitutis; Dicendum est primo, Ventorum materiam esse aerem. Haec propositio proba ta iam fuit capite seΣto, sed quia in hoc negotio fundamentalis est, iterum probamus. Aer vento agitatus est subiectum denominationis formae, de qua est disceptatio.. Ergo est etiam subiectum inhaesionis. Nam licet subiecta denominationis, &inhaesitonis, nonnunquam realiter dissideant ; nihilominus non ita distincta esse debent, ut Unum eorum aliud non contineat, aut illi coniunctum sit, ut constat in denominationibus albi, calidi, sapientis, videntis, resimilibus. Sed aer nulli alteri rei coniungitur, cuius respectu dici debeat subiectum denominationis dumtaxat: igitur utriuiaque subiecti ratio illi competit, videlicet denominationis & inhaesionis. Deinde materia accidentium magnam cum iis proportionem habere debet. In aere autem - C ij
45쪽
36 De 'ventorum origine. Cum ventis collato, hanc proportionem re peries, maiorem quam in aliis rebus. Nam non tantum maxime mobilis est, sed praeterea ad omnes mundi partes 55 omnibus modis , quos imaginatione assequimur, impelli , atquc agitari potest.
Dicendum secundo, efficientem vento rum causam esse extrinsecam. Id fatis probat illorum violentia, quae aliquando tam ingens est , Ut repugnante natura, a Crem perrimu Ias , dc angustos terrae aditus descendere compellat. Cum igitur violentia naturae ab c X trinseco adueniat , necessarium est fateri vchementes aeris agitationes a principio illi extrinseco causari. Dicendum tertio modum, quo natura
utitur ad ventos eXcitandos, continuandosque, ab i psius medi j rarefactione & condensatione nodistingui. Probatur primo ,Si
excitarcntur per imp8lsionem aut eiacula-llonam, non autem perrare factionem,non
possent pei integram regionem, & multo minus per plures simul late diffundi, & durare plui i urn horarure spatio. At vero eX- perientia notum est , aliquando ita diffundi&durare. Igitur non exurgunt, ncque Continuantur per totam alicu i s corporis j ulsionem. Idem constat mutris indiciis. quorum praecipuum est sibilum , seu sonus ab
46쪽
. De 'ventorum Origine 3 iisdem ventis editus. Idcirco enim horum sonus diuturnus est, & modo acutus, modo obtusus, quia prouenit ex aliquibus medij partibus rarefactis, & ex aliis condensatis, re condensanti causa resistentibus. Deinde
idem ventorum sonus, ob eandem resistentiam, frequenter augetur, item unico momento remittitur, cedente medio aut dissipato. Praeterea ex quorundam ventorum
.frigore aut tepore idem colligitur. Item ex dissipatione & collectione vaporum, Zc aliis similibus indiciis, quae superfluum esset recensere. Nota tamen modum, de quo h icloquimur,non excludere omnem impulsionem, Cum manifestum sit ipso sensu multas semper rarefacti per ventum corporis, paseticulas ulterius propelli. . C A p v T IX. Quenam sit praecipua causι ventorum essec tua.
SVpponimus multa esse, quae ad ventorum productionem concurrunt, difficultatem autem, quam hoc loco examinandam proponimus, spectare ad praecipuam
Causam, ex qua primo & per se ventorum excitatio incipit, & continuatio perseuerar.
Nam ut caetera, de quibus postea disputabi- C tua
47쪽
tur, praetermittamus, non est dubium quin aer eatenus illorum Continuationem promoueat, quatenus Per eas agitationes, quae initio fiunt magnopere condensatur& per vim suae naturae insitam partium rarefactione ad statum sibi debitum redire Conatur. Dicendum est, solem esse veram & prae cipuam causam ventorum in genere causae
efficientis. Primo, su ppositis enim illis tribus, de quibus superiori capite egimus ; id
agens principale est, atque necessarium, respectu illius ingentis agitationis, quae ali cubi semper in Elementari aere essicitur, quod multarum eiusdem aeris partium dilatationem, & aliarum Condensationem perpetuo producit in aliqua orbis plaga. Sed sol suo calore ingentem multarum partium aeris rarefactionem , & aliarum condensationem essicit , & in perpetua
eiusdem actionis continuatione perseuerat, modo orientem versus, modo versus occidentem , & alias uniuersi plagas. Igitur est praecipua , & necessaria causa ingentis
agitationis , quae in eodem elemento perpetuo efficitur, continuaturque. Haec ratiocinatio sola declaratione indiget. Priamo igitur, nemo negabit in aere solaribus radiis immediate subiecto, intensissimum Calorem produci, & hoc ealore interposi-xo i inεentem piusdem acris rarefactionem ,
48쪽
. De ventorum origine. 39quam necessari o aliarum partium Condensatio subsequitur. Seeundo, certum est eXPzrientia, commotionem non exiguam fieri in eo Corpore, Cuius partes rarefiunt, &aliis rarefactioni resistentibus occurrunt.
Cum igitur aeris plurimae partes intenso solis ardore rarefactae alias magna vi prΟ-pellant, &har rursus in alias, quae resistendi vim habent, incurrant . inferimus eiusdem caloris essicacitate, plurimas sem per aeris
Partes magnopere commoueri. Secundo sic idem probamus. Certum est tam eorum
testimonio, qui de Geographia scripsere,
quam relatione aliorum, qui in Indiam nauigationes susceperunt, Zonam torridam magis obnoxiam esse ingentibus ventis , dc tempestatibus,& tonitruis, quam caeteras uniuersi partes. Vnde fit ut Ptolemaeus in ea parte Africae , quae ad Oceanum occidentalem, insulas Canarias vergit,
excelsos illos montes, quos deorum currus Vocat , & recentiores Lusitani cibo de ferra Leona, collocarit, ob ingentia tonitrua, quae in iis locis frequentissime aisdiuntur. At vero huiusce rei alia sufficiens causa afferri non potest , praeter hanc, quam insinuamus, quod videlicet exhalariones,&vapores eX infinitis locis educti , no possint no permiscc ricum purissimo aere, qui in zona torrida,
49쪽
longe rarior & calidior est, quam in aliis r gionibus esse possit. Cum igitur illius zonae aer a s , t s ar lore suam habeat puritatem &raritatem, necessarium est eundem solem esse principalem causam tempestatum, atque Ventorum. Excitantur enim illius actionibus de praesertim ea, qua ultra mO-dum, a crem praedictae Zonae dilatans, cumvectui citas mundi plagas propellit. Ad maior em lituusce rci declarationem, tum inant aliquoc obseruationes quas hic an- ncctimus. Prima est, nullam prorsus dari raresa citioncm, aut condensationem sine ali quo motu, aut commotione partium Cor poris , quod dilatari, aut restringi contigerit. Nihilominus commotionem, tuna temporis,in senium euidenter cadere quando vel plura corpora, vel plures eiusdem, Corporis partes ita se habent ad inuicem, ut dum aliquae rarefiunt ,& alias sutipsarum dilatatione mouent, Caeterae condensantur,
idcirco commotioni iam excitatae resistunt. Id experimur in emissione globi ex tormen into bellico. Ndim ignita exhalatione,ad omnes partes rarescente, aliquantulum qui dedire stringitur acr, sed paulo post iam sufficienter condensatus seipsum exhalationi opponit, &eiusdem Dangit impetum. Idem Cornimus in maris aestui dum rarescentibus
50쪽
plurimis illius elementi partibus, aliae vI-tra modum compressae opponuntur, iisque resistunt. Idem igitur in re nostra euenire censendum est. Nam illae partes aeris, quae in zona torrida solari astro immediate subisiectae sunt , dum suscepto intensissimo calore , triplo aut quadruplo magis quam n turalis illorum status ferat, rarefiunt, ContrRalias concitantur, quae eX aduenientem tu, suscepta maiori densitate, priorum impetum tandiu frangere incipiunt, donec aliae adhuc densiores facis commotioni persecte resistunt. Secunda obseruatio est, vix fieri posse, ut aer solari lumine illustretur, quin aliquantulum Calefiat, rarefiat que. Probari id possumus primo, quia quaerenti, cur circa solis ortum, aer, si forte paulo ante immotus videbatur, incipiat tantisper agitari, alia ratio afferri non potest, praeter hanc, quod solaribus radiis calefiat,dilateturque,& ex ea dilatatione, aliqua agitatio Consequatur.Secundo,experietia notum est, aeris calorem etsi iam intensium, augeri directis radiis, quia nimirum hi radii, in sua agendi
facultate,intensum Calorem eminenter Continent. Unde inferimus laterales radios licet debilem virtutem habeant, director unχ respectu, aliquem adhuc teporem in frigi-