장음표시 사용
261쪽
sollicitudine constabat. Vistus uero, acutis sere semper, calidis, ac nudorosis, non raro siccis, crassis, glutinosis ac frigidis cibis constabat, Aeris uero tum nos ambientis, coeli Φ constitutio admodum calida,aesstuosa siccain erat, sual intemperie acinos tum generans, tum exacuens humores: unde acuti ab his morbi plurimi sunt oborti.Siquidem ardenstes sebres, quas κα/σα, oh uehementem ardorem Graeci uocant: adhaec sysnochi exsanguinis biliosi putredine, tertianae exquisitae,nec non cruentardysenteriae populariter tum uagabantur, effervescentibus exacutis pincorpore succis. Nec dubium, quin horum populariter 1i agantium moraborum causa uel praecipua, in huiusmodi uehemetem aeris intemperiemessiet reisscienda. Quippe quoties uari j sexus,aetatis,educationis Φ homines eodem morbi genere corripiuntur, id p eodem tempore, huius causam censendum est esse maxime communem: hoc est, aeris uitiosi perniciosam qualitatem , aut substantiam qua inspiratu hausta , lethalis pernitiosus sin corpore concipitur spiritus, ut est Hippocratis uetustissimi sententia: unde eo ipso per interna uasa disieminato, fit, ut qui intus latent succi si mili amiciatur qualitate, qualem obtinet conceptus intrd spiritus. Cum ea tum temporis uehementer ellet calida sicca in , ac pernitiosae qualitatis occultae particeps, nimirum si plurimos eodem tempore contigerit simi li assectu torqueri. Nam quomodo assidius mutatusq; est aer, ita necesse est humana corpora assici: maioris tamen , minorisin habita ratione:
quum nonnulli magis ali js 8c pati & reniti temporis c5stitutioni possint:
Pro cuiust uario temperamen to, aetate ,educatione,constitutione p cors Poris. Iuvenes quippe, temperati, bonae educationis, ualentis et corporis, hoe est, densorum meatuum , plus aeris mutationibus resistunt: adeoq;
ab illis minus patiuntur quam senes intemperati, incauti uidius, rarari; . Metho Cr texturae homines,uti est Galeni sententia. ita P tali existente aestatis illius anni Gstitutione erat autem annus trigesimus primus supra sesquimillosimum a Christo nato redundantibusq; plurimis in corpore succis per intemperantiam genitis, uarii generis sebres obortae sunt: inter quas noris nullae graues, pernitiosae, uerendorumq; symptomatum apparuere: sed omnium generum sebres uicerunt,quas in praefatis mulierculis consistere diximus: quod ut ostendam, talium morborum adii olatam per me natu ram subscribere non pigebit, quo deinceps talibus praemonitus signis, possit docti stimus quis 3 harum sebrium naturam latentemq; earum perniciem nosse, methodo medica curare. Igitur harum duarum inii iterum altera,quae R iunior, quum uehemetius se diutiusq; motibus coraporeis exercuisset,ato subinde incaluisset, concalefacitis commoti huimoribus,se protinus Digidiusculo acri ceu concepti ignis remedium pestiturab opposuit, Digidam O libere hausit, comitante ad haec plurimo quum horariorum Uuctuum, tum olerum seigidorum esu,quibus S tum uia est ia semper antea utebatur: unde ab horum intempestivo plurimo pusu, plurimis in corpore genitis succis, i jsq; lentioribus, obstructio interinorum uasorum secuta est: quum ab his obstrui soleant uel Galeni testi monio. Nempe stipari solent vasorum ora, quoties aut multi consestim succi
262쪽
succi occasione aliqua agitati eor irruunt: ut in his qui ualidis & assiduis semotibus exercent, uel a lentis crassisq; humoribus an ea loca transfusis,ad hanc ueror meatuum internorum stipationem protinus prohibita humo,
rum libera transpiratio est: ad quam demum putredo sebris p sequuta sunt. Cum sic male assecta decumbcre coepisset mein ad te accersivi siet:
uocatus, nihil antiquius habui,quam morbi speciein,naturam,recursum,
assiigendi in morem methodo medica disquirere: quum sit principium
methodi medendi, morbi cognitio: ita prodente Galeno percontatust Ade ratione uictus ab ea seruata, de corporis motibus, animi cuxis, cae es. risip,ex quibus morbi productrices causas intelligere me posse putabam. Respondit, & ualide se cum animi, tum corporis motibus agitatam, Rimmodicis cacochymis eduliis usam : ad haec, incautam se , a laborisbus calentem, frigido aeri exposuisse,seigidamq; liberius hausiste: tum p per aliquot scilicet antea dies, quam decumberet, grauiorem sibi, psi uissam: comitante inaequali quodam per uniuersum corpus asseetu, acuto quidem illo: quem astectium ulcerosum sensum, iuxta Caleni sententiam, OSanitate nuncupare possumus, ob humorum inquam acrimoniam. Vnde pluri ' inis acutissiiccis in musculos carnis irrumpetibus, necesse est inaequalem quendam, hoc est & grauem,& acutu percipi sensum. Graue quidem, obao humorum copiam, quae grauis sensus causa est, eiusdemmet Galeni testi. VMisia monio: & acutum, ob eorundem humorum in mordendo ac vellicando acrimoniam. Ad haec oris amaritudinem, sitim, inquietudinem, peruigisliiij per multos ante dies, quam morbo teneri se sentiret,pati se adseuera bat: indicia utit iam redundantis in corpore bilis, ex Avicennae sentens Fent, primitia. Post haec humoris impetu uicita horruit ualde, ductis stilicet oluri, '
mis in musculos corporis acutis excrementis: quia enim talia acutiora cap.r.
copiosioracp sunt, eo maiorem uehementioremi Pariunt rigorem, ita prodente Galeno. Nec obstat, quod continenS ad func horrorem secus symphta sit febris: cuius tametsi proprium sit horrorem non inferre, cui I Ι. de D3o Febr.differ. uult Galenus existente nimirum tota illius in uasis conclusa materia: ut I x.Therap. fieri tamen interdum potest, ut ob exuperan tem acuti excrementi copiam, uirtus hoc se exonerari cupiens, uenas eo inaniat, ini musculos carnis ualido cum impetu trudat, atq; sic horro, rem pariat. Nec rcpugnat in continentibus sebribus typum fieri,inquiens te nimirum Avicena, in initio continentis sebris,quae a pituita est quam purii. de laticam uocant horrorem, rigorem, ac seigus fieri. Quem locum ex/ trina ponens Gentilis Avicennae interpres, ait, idipsum ob summa in uenarum '
plenitudinem quae tali succo onustae calidum innatum quasi praefocant prouenire: quod si pituita id symptomatis in continente sebre pariat,cur o non &bilis: ut quae nimirum aeque mobilitate N acrimonia sua natiuum calidum obtundere, quasil praefiscare possit, ait pituita mole Digiditas tecpsua Minime ital mirum, praefatam sebrim, tametsi cotinciis fucrit, . horrore etiam ualido comitatam fuiste. Nec id pugnare mihi uidetur cum Galeni textu praecitato, qui tantum de eo rigore loquitur, qui ab siccis soras duetis ibiq; putrentibus prouenit: cuiusmodi est in intermit X 3 tcntib
263쪽
a s ENAR. MEDICINALIUM tentibus serme omnibus reperire: non sic in continuis, ut quarum male ria intra uasa contineatur : ut abunde idem testatur Galenus. Caetera' '' nunc eiusdem febris persequamur,quam utiq; in primis caloriS uehemens acrimonia discernebat: erat quippe mordax, acutus ac seruens, ac qud magis diutiusq; inhaerebat tangentis manus, eo se molestiorem tactui offerebat: indicium scilicet uehementis in corpore flammae ob accensam intus bilim: eratcp id signum ab his quae secundum rei substantiam ii sunt, cum sit sebris in genere caloris praeter naturam. Pulsus uero citatis μηρον .simi, inaequales, duri, ac parui erant: quorum uelocitas summam seque batur spirituum humorum accensionem, unde necessitate aucta, clim iuiscultas per pulsuum magnitudinem ob sui imbecillitatem satisfacere non posset, uelocitate occurrit. Haec enim est celeris pulsus autoribus Galeno& Avicenna praecipua causa, caloris abundantia, & facultas non omnino deiecta: cium enim imbecilla facta est, iam non celeres pulsus,sed crebrosessicere solet. Quae docta Galeni primo de Pulsuum causis sententia est. Cumin in praefata laborante facultas adhuc ualida satis pro morbi ratiosne constaret, summam caloris abundantia,instrumentorumq; duritie pulsus nimirum celeres ac duri apparebant. Inaequalitatis porror causa erat,
facultas magna noxii humoris copia degrauata, graui p onere pressa. Ea enim humorum moles facultatem aggravans siquid Galeno secundo de NPulsuum causis creditur inaequales evicere pulsus solet. Nec minimum momenti ad huiusmodi excitandos pulsus in praefata laborante uentricus.li perceptam abilioso humore noxam habuiste existimo. Nam cum ore uentriculi assecto grauia saepenumero sequi Symplomata soleant, fit non raro ut pulsus inaequales ab tali pathemate oriantur: quae docita Avicen nae sententia est. Quamobrem ciὶm 8c bilis porraceae uentriculum acria monia sua uellicanus copia subesset: 8c cor in consensum traheretur, ueshementio tremore ob id afficeretur, consequens certe suit, inaequales in ordinatos in fieri pulsius. Duritiei uero origo ex uenae duritie 8c siccitate manabat. Parui tandem uirtute amplius deiecta facti sunt pulsus. Ab ex, 3
crementis porro sui quoque moris indicia sumebantur: erant enim alui eXcrementa calida admodum, acuta, mordicantia, colore uiridia, inter dum lutea, ac croci tincturam referentia: Zc ut in summa dicam, sincerae
deiectiones erant. magnum plane si Hippocrati creditur in acutis sebris εἰμ' in bus malum Vomitus porracei, subobscuri ac crassi, succuml porri e Pressum reserentes: quos ceu omnium pessimos merito damnauit Hip pocrates. Ad haec sudores pessimi, huius succi copiam malignitatem pdemonstrabant: nimirum foetidi, colorein suo uiridi stragula coloran tes: copiosi quidem illi, sed multd cum labore,& crebro animi deliquio
Prodeuntes: tum ob humoris malitiam, tum ob uehementem meatuum Dinternorum obstructionem, externorumq; stipationem. Sudor enim non nisi relaxatis quae occasione aliqua coierunt meatibus, manare postest: ita nono Meti odi asserente Galeno. Itaq; ob eas quas proxim re tulimus causas, summo cum labore angustia* aegrotantis sudor emitte/batur,quem potissimum in diebus decretoriis prodeuntem, isequens anivbi una.
264쪽
LIBER QUARTUS . a fomi defectio ob spirituum in pugna resolutionem, & a materia ualidam oppressionem, neo non delyrium, uigiliae, corporis inanis laestatio praescedebant: quae tum uehementem uirium agitationem, tum humorum uitium plane monstrabant. Lotia ueror tum colore, tum substantia, tum sedimento pro morbi ratione uaria, inconstantia, infidain, ut plurimum autem rubra, ac uehementer incensa,crassa, malὸ olentia, liuida, tenui in
terdum sedimine praedita, tandem uero crassio & bono. Color uero faciei& oculorum, ut uarius semper &inconstans, sic quoq; eximiam praeseserens laborantis angustiam, grauem; opprimentis humoris in uires imo xo pressionem: quippe ut plurimum toruus aspectu,rubens Q ob uehemen'tem spirituum A sanguinis incensionem apparebat: non raro subflauus, liuestens, cum intermisto uirore, vaporibus stilicet plurimis ab bili porsracea sursum deductis: unde simili plane colore tingebatur cutis, quo& humor qui morbum creabat. Pallor item ac ueluti alter ex altero mu/tatus color, saepe faciem occupabant: tum stilicet,cum nimia principum partium ab uenenoso humore agitatu oppressioneq; uires conuelleban/tur. unde intro reuocatis spiritibus ac sanguine, quo affectae principes partes laedenti humori spirituum copia ualidius resisterent, pallorem livoremque apparere necessarium fuit. Haec utique erant in praefata la
borante saeuissimi morbi indicia. Symplomata uero quae ad huius gesneris febrem sequebantur uaria erant. Quippe caput graui dolore cum pulsit punctioneo tentabatur: ob uehementem ipsius incensionem uasporisq; plurima ab imis partibus sursum lati tum copiam, tum acrimo/niam, qui cerebri membranas ac uasa distendens: & acrimonia sita uelliscans,cuius diximus generis pariebat dolores. Talis enim est doloris tum pulsativi, tum punctorii causa, ex Galeni secundo de Locis assidiis sentenatia. Desectio animi creberrima,conuulsiuit motus infestabant,ob vehes metem humoris acrimoniam ac uenenositatem, uiriumq3 resolutionem: acris enim humor saepenumero morsus, animi deliquia, conuulsiones,o inserre solet, ita duodecimo Methodi asserente Galeno. Sitis plane insextinguibilis atq; clamosa, tum ob caloris copiam cerat enim ardentiusma febris tum ob humoris natiui inopiam: exsiccabatur enim uniuer' sus corporis habitus ardenti igneoq; calore, quae duae si quid Galeno creditur) sitis potistimae esse causae solent. Delyrium frequens, praesertim
circa decretorios dies, in quibus ob uehemetem pugnam,humorum* ac i. is sim si spirituum agitationem,plurimus sursum serebatur halitus uenenosus at p iv acutus, qui animali spiritui comi xus principem animi partem pertenta' bat : ita ut laesa ratiocinandi facultate, aliena plurima laborans loquere tur. Haec praecipua in praefata aegrotante, quae morbum comitabantur,
o symptomata fuere. In altera uero, quae simili febre premebatur, sed ab
aeruginosa bili enata, saeuiora erant uniuersa quae modinenarrauimus symptomata. Erant porro in hac ipsa uomitus merae aeruginis tum colos rem tum substantiam ac specitem reserentes: unde ipse miratus tam insi gnem humoris uomitu expulsi uiriditatem, mox sumpta in manus aeru
gine aqua liquata, egesto per uomitum humori contuli: quo sensuum
265쪽
1i ENAR. MEDICINA LIV Mfide ipsius ad aeruginem discrimen congruentiam cp dignoscerem. Tanta uero amborum erat in colore ac substatia similitudo, ut discerni uix posiset utrum corum aerugo, aut eleetus uomitu humor esset, si imitemur plane in hac ipsa aegrotante cernere humorem licuit, qualem olim Galenus in iuuene illo uidit, qui & crebra syncopa & conuulsione praebesus paulo post aeruginosum humorem imo aeruginem meram reiecit. Proinde mi nimὰ mirum si & animi defectionem & conuulsionem hoc humore cors repti patiantur. Quippe is humor acutie uenenositate 3 sua ita uentriculios assicit, ut & recurrentes nerui, qui in ipso consistunt, ab hoc humoretententur , no Xam p refugientes, & ad suam se originem contrahentes conuulsionem accersunt. Est autem conuulsio inuoluntarius motus uolluntaria is obtinens loca, uel Galeni R Avicennae testimonio. Haec designi de symptomatis* dixisse abunde sit: ad causas nunc properandum, quod hae cognitae non minimum momenti ad curationem habeant, uel Galeni R Avicennae sententia. De praeincipiente autem causa abund superius tractatum : cum aeris ad calidum & siccum conuersibnem intalubremi uictius rationem iis constantem quae caliditate sua ac lentore, tum humores accendere, tum obstru stiones facere poterant, in causa eslediximus.Omitto curas,labores,Blicitudines, caeteraq; animi accidentia: quae & ipsa inter praecedentes causas numerari solent: qudd de his etiam satis an tea dicitum sit. Ad corporeas uero causas transeuntes, duas censeo. uel praecipuas fuisse, iocinoris scilicet intemperiem immodicὸ calidam, adustiuam, ad haec humorum inde genitorum tum uehementem calidita
tem, tum malignitatem, tum copiam. Quis enim nescit omnem uehemens
rem principis alicuius partis intemperiem, ad creandum sibi consimilem morbum plurimum momenti haberer Itaq; minimὸ mirum, si ad hanc
iocinoris uenarum o intemperaturam , praui generis succos generaricStigerit: accedente praesertim non modica crudorum humorum in uenstriculo collecta per cruditatem copia: quibus inuicem commixtri, accerusis,& in putredinem uersis, mali moris ingentisci periculi febres produci necessarium certe fuit: uti Auerrous atq; Aucnetoar pluribus locis senses re. Sed hoc loco non inepte quis quaerat, num porracea aeruginosacp bi lis in hepate ac illius uasis, num in uentriculo potius generentur: cum dii tum a nobis sit,ab iocinoris uenaruml intemperie calida, in praefatis mulieribus succos huiusmodi genitos este: quod magna certe ratione disdium uidetur: qu6d proprium iocinoris munus sit, autore Galeno, pro pria sua facultate humores sanguinemin gignere. Quod autem probe temperatum probos item humores gignere solet, id ipsum quoq; corri pia uitiataq; illius temperie uitiosos ato corruptos parit humores: quM docta Averrois tertii Collectionum capite III. sententia est. Quamob rem merito uidetur. N porraceae & eruginosae bilis generatio hepati tribuenda. Galenus tamen pluribus in locis, humores hos in uentriculo gigni, non in hepate affirmauit nempe Praesagiorum secundo c5mento. N N A I N . Ita ait, Graeca non apponam ne in immensum crescat oratio)At uero gigni lux in corpore quemadmodum crocea bilis per naturam
266쪽
habentibus: ita porracea altera praeter naturam, constati ut haec in uenstriculo saepenumero gignatur, propter quorundam cruditatem esculens torum: aut olerum, qualia beta,cepa, brassica fiant: atq; etiam interdum talibus nequaquam ingestis, ratione aegrotationis in uenis gignitur: ac decumbit aut in uentrem superiorem, aut in inferiorem, calorem in eorspore indicans praeter naturam, at excrementi proprietatem; talis temsperamento, qualis praedictorum olerum succus est. Haec Galenus: ex cusius uti uerbis dilucide uidere est, eum uoluisse porraceos hosce succos, duplicem habere sui generationem: alteram qua ex similium ciborum xo esu gignuntur, ut Porrorum,ceparum,& eius generis reliquorum: tumlin uentriculo gigni tradit, ingestis scilicet iis, quae tales succos gignendi uim habent: ob similitudinem inquam substantiae, coloris, ac caliditatis intenta ad tales succos. Alteram cum intemperatis ab immodico calore
uenis, tale quid per calidam intemperiem in ipsis gignitur, quale prius
per ciborum illorum ingestionem generabatur: tum p non in uentricus Io,sed inuenis ipsis talium excrementorum generatio fiet. quod apertὰ ibia textus uerba indicant, Interdum talibus scilicet cibis nequaquam inge/stis ratione aegrotationis in uenis gignitur, calorem in corpore indicans praeter naturam. Itaque perpetuum semper non est, huius generis excre/am menta in uentriculo,necpitem in uenis gigni: cum interdum in uentricu/lo, si tales praecesserint cibi: nonnunquam in uenis, si talibus non ingestis uehemens uasa illa occupet caliditas adustiua simulqi acuti ac erassi subssint humores. Quam rursus sententiam idem Galenus libro de Atra bile, at secundo de Temperamentis protulit: cui subscribunt ex Poenis austoribus, Isaac quinto Febrium, & in diaetis uniuersalibus. Averrous ter itio Collectionum suarum,& Avicenna Fen prima primi. Galenus autem porraceam aeruginosamo bilim, per uehementem uentriculi caliditatem
gigni tradit. quod manifestὸ citato secundo de Temperamenti; Ioeo uo, 'luisse est uisus, inquiens: Quibus in uentre biliosum excrementum gis 3ο gnitur, id porri uirorem praeseri, quibus scilicet talibus cibus suisse de bet, non panis,suilla ue caro, sed necessario aliquid quod his calidius sitit, neq; id boni succi . Ac paulo post subdit: Quae uero bilis porrum refert,
16s solis gignitur in uentre, qui male concoxerunt. Quae sane Galeni ueroba, illud insinuare nobis uidentur, porraceam bilim in uentriculo a calis dis & mali succi cibis, maleo a uentriculo concoctis gigni: taliter enim assectum esse uentriculum oportet uel Galeni septimo Methodi sentenatic quales sunt in eo degentes succi . intamobrem cum ex cibis calidiorisbus, i j scp praue ab uentriculo consectis, calidi ac mali succi gignantur. necessum est hos in uentriculo consistentes, intemperiem sibi similem in uentriculo gigncre. Haec ita* est de horum succorum generatione Gales ni sententia, ut uelit succos huiusmodi saepenumero in uentriculo gigni;
propter quorundam cruditatem esculentorum, aut olerum, qualia beta,
cepa, brassica: interdum uero talibus cibis nequaquam ingestis, in uenis creari ratione aegrotationis in ipsis: siquidem uenae aestiuo tepore exico catae, ut ait Hippocrates, trahunt ad se acrem biliosum is humorem) actum
267쪽
ENAR. MEDICI NALIUM. tum decumbere,aut in uentrem superiorem,aut in inferiorem: uti sectans contra Ara do Praesagiorum commento XXXIX. assirmauit. Nec uero mihi in
Vpk praesens animus est, Arabum hac de re ineptias, controuerseo sensa, erra tacp recensere: quod uanum sit in his temporis iaeturam facere: conbpendior tamen illa attingam,ne incautus lector in haec ceu in scopulos inas ro cidat. Isaac nedum porraceam bilim, sed & alias omnes quae praeter natu ram sunt,in uentriculo gigni tradit: quod N a Galeni sensis, & a ueritate ipsa alienissimum est. nulla enim tum si uera haec essent) creari continens Vrib, sebris ex bili possiet, cum continentis febris materia, Galeno teste, intra CQP uenas consistat. Averroiis autem porraceum hunc succum, ex billi calidi si ibsima succo melacholico admixta, R in uentriculo consistente, gigni tras m i primi dit: quod quam uerum sit,diligens Iecstor consideret. Avicenna uero por raceam bilim, ex bilis uitellinae in uentriculo asiatione fieri assirmata ita ut cum occasione aliqua ex hepate in uentrem. uitellina fluat bilis, ibi i extraneo calore fiat se ipsa calidior,tum porraceum illum succum adtione adurentis caloris gigni: aeruginosam uero bilim ex hac ipsa porraco, cui tamen adustio maior accessierit, creari. Haec Arabum de horum si ac,
Causis itaq; huius morbi enarratis, ad curationem tandem est prope randum: si modo prius illud dixerimus, huius generis morbos quod omnibus in consesso est acutos, perniciosos, difficiles, at ut plurimum
s.c.a . 3. lethales esse, ut Averrous atq; Auenzoar rectὰ senserunt: quod in praefatis i , , aegrotantibus experiri mihi licuit: quae multo cum labore, nam p ui 1 tr . . r. tar earum discrimine,pristinae ualetudini restitutae sunt. Nam & diu mul, tum cp,ac grauiter aegrotarunt, & pluries relapsae sunt, mali uti in decerν nete morbo. Quae autem relinquuntur in morbis post decretorium causA'onix. tore Hippocrate recidiuam facere consileuerunt. Recidiva autem, ut A Fra i .ervini. vicenna tradit, deterior est radice sua. Proinde minime mirum tam graui
p μι mulieres has esse aetas periculo,utio crudo tauod occupatas morbo. Curatio. Curatio uero, eadem fere, quae aliarum acutarum febrium: nisi quia i in hac frigidior at* tenuior constitui uictus ratio debet, qudd morbus extremos confestim habeat labores. Ita*cum in hoc morbo uehemens sit circa praecordia flamma, aer in primis frigidus, aut natura aut arte pasrandus erit: quod decimo Methodi docet Galenus: indicans qua arte aerem frigidum efficere possis: frigida nimirum suauia*, ac odorata cushiculo inspargendo, ueluti rosas, uitis pampinos, salicum ramos, & eius generis reliqua: quae cubili instrata, perfrigerare aerem atqi odoratum reddere postulat: ueluti etiam acetum rosicea aqua exceptum, uel myrti folia tape odorata, quae N ego fieri iussi: frigida* odorata naribus cre bro admoueri,ad cerebri temperandam flammam iubebam. ueluti neniis Opharis uiolarum, rosarum, mynicyaquam. nuem ab initio ad decretoiri j usin tempus institui uictum, quod quibus iuxta est consistentia mors, hs ms,. bi axo uigor, labores summi fatigant, i js pro Hippocratis sententia tonuis uidius est imperandus. Ita cum N acutus esset morbus, & summi labores infestarent,& proximus esset morbi status, siquidem altera in septimo,
268쪽
septimo, altera in decimo quarto decreuit, oborta in iuniore per uomistum, sudorem, & sanguinem e naribus manantem crisi: in seniore per uomitum secessum & sudorem bilioso excreto humore) tenuem tum uis istum obseruari iusti, quoad se morbus remitteret: quo tempore Paulo plenius cibaui uirtutis semper seruato tenore. Elegi autem ex alimentis quaecun* tenuem, concoctu facilem, atq; refrigerantem praebere ali inos
niam possient: iniectis in leuibus iusculis, Iactuca, portulaca, cucurbita, o Xalide,&similibus. A uino in totum prohibui. Iuniori autem secta uesna per initia sanguinem detraxi, quod & florenti esset aetate, & ualetibusso uiribus. Alteri uero seniori cucurbitulas tantum cum sectione ad inoueri iussi, quod uirtus infirmior esset,& aetas grandior, uasorum obstrucilio nes congruis apo zematis citra calefactionem detergentibus, & aperiens tibus, liberare sategi. Noxios humores modo lenibus medicamentis, modo clysteriis eduxi. Constabant autem medicamenta siliqua aegyptia quam cassiam fistularem uocant, radice barbara, ex sirupo rosacco insus sonis rosarum 8c decocto fructuum exceptis. Aestum uero febrilem calorem, tum largo frigidae potu, praesentaneo,si Galeno creditur, acutas 'meth rum febrium auxilio: tum epithematis ad cor hepari admotis, restinaxi, nonnullisq; antidotis refrigerandi ac membra roborandi uim habens tibus ut nenufarino, uiolarii, atq; cichori j florum codito, crurum etiam ac brachiorum lauacris. Porracet ac aeruginosi humoris uenenosam qua/litatem, proprio antidoto repressi: nempe crystallo purissimo, ex decos sto portulacae, Oxalidis, R inlybi, cum sirupo Iimonum aut aceto sitatis citri excepto: est enim crystallus alexipharmacum porraceae at aeru'ginosae bilis, tota sua substantia, at in etiam manifesta qualitate prauis his succis inimicum: quod N Petrus Apponensis in suo de uenenis libro, &iuniosum medicorum plerici; testantur, R experientia docet. Hacq; sera Data methodo ambae mulieres, Dei ope, magna* adhibita cura leuatae sunt: id ut intelligamus,quod a Celso dictum est,seruari interdum coS de Lo. a sm quibus medicus desperarat: 8c item quod ab Hippocrate proditum est, Lib.dem multos ab ingentibus malis pernitiosis is morbis arte medica allevari. Intemperata corpora num si libus, num contrarjs struanda. Et pugnam rium ea de re Caleni locorum conciliatio.
V M in Galeni commentari js, quos in Hippocratis Apho
rismos edidit,dilige ter uersarer,occurrit locus tum anceps
ac dubius , tum intellectu explicatuit; haud satis facilis. Est autem Aphorismus tertius,sectionis item tertiar,cuius series est:
Quod est: Morbi alii ad alia bene uel male se habent: & quaedam aestates ad tempora & loca & uictus genera. em
269쪽
γ ENAR. MEDICINA II I V MQuem locum enarrans Galenus contrari js uisus est intemperata cor
pora seruari debere astruxisse. Inquit enim aetates & naturas, frigidas quidem ad calida,calidas uero ad frigida melius se habere, nedum ad locata regiones, quod totum ad aeris naturam pertinet sed etiam ad uictus genera. Subdit enim: Eadem ratione N ad loca non morbi tantum, sed etiam aetates amiciuntur. Nam morbi calidi, in locis calidioribus magis generantur ,& minus sunt periculosi:& magis sanae sunt in frigidis regio. nibus aetates calidiores, S in aliis proportionaliter. Sic uero & ad uictus genera,ali j ad alia bene malet ue se habent morbi, N aetates. Nam calidi res ad frigidiores, frigidiores uero ad calidiores: N sicciores quidem ad is humidiores,humidiores uero ad sicciores bene se habent.Et ut simpliciter dixerim , contrari j quidem ad contraria bene, similes autem ad similia male, praeterquam si aetas temperata, & uidiui, 8c regioni, 8c loco tempe nato comparetur: hoc enim solo modo similes a similibus bene afficienitur. Quae uero plus a temperie recesserunt aetates, ris secundum tempera turam, contraria loca Sc tempora & uictus genera conserunt magis. Easdemq; fere commentario secundo eiusdem libri ad hunc modum habeti
tur: Ad aestatem quidem inquit frigidae Sc humidae naturae optime is
ficiuntur, ad hyemem uero calidae 8c siccae: sicuti 8c male assciuntur castidae te siccae ad aestatem,frigidae dc humidae ad hyemem. Rursus uero ses ioxto de Sanitate tuenda in temperatis naturis contraria dare suadet: ne uis delicet a similibus in morbum incidant: sic enim inquit. In eo autem qui est in calido seigido ue ad intemperantiam lapsu, contraria dare semper expedit: cum 8c efficacissimae eiusmodi intemperies sint,& ut ita dicam magis quam quae ex siccitate humiditate consistunt, potentes: Quippe
cum facile similibus nutrimentis in morbosam intemperantiam abeant.
I Re primo eiusdem tra stationis libro ad hunc modum loquitur: In temperies inquit quae intra sanitatis sunt terminos, corrigere oportes bit: ita ut quae iusto sicciores naturae sunt, humidiores reddas: quae lixi midiores sunt, sicciores: Pari modo, quae frigidiores sunt, ut harum ex cessum castiges: quae calidiores, earum superantiam ad moderatius reuoces. Sed haec ex diametro pugnant his, quae ab eodem Galeno tum in iishro de T venda ualetudine, tum odiatio Methodi,tum in Arte medicina
Ii de hac ipsa re prodita sunt: ut Q diei orum fidem faciam, loca huc adser/re non pigebit. Siquidem in Arte medicinali ubi intemperatae naturae causas salubres assignat, in hunc loquitur modum: Duplicem inquit
haberit tales naturae salubrium causarunt formam: alteram quae ipsarum seruat temperaturam: alteram uero eam, quae ad optimam transserunt. Quae ita* temperaturam conseruant, tantum a caulis optime temperatae
naturae distabunt, quantum Sc totius corporis temperatura, ab illa euas Oriabit. Calidiora siquide corpora, calidioris uidius rationem exposcunt,
Digidiora frigidioris. Quamobrem, si uerum est quae a iusto temperas
menti modo per calidum recedunt, calidiorem quo* uietus rationem
postulare ut hic uelle Galenus manifestissime uisus eii) falsum iam erit
quod in Aphoritat commentario dicitur,eas scilicet naturas quae a temo Peram
270쪽
. LIBER Q V A R TV S. a1σperamento recesserunt, contrarias uictus rationibus melius habere: ut ιpote calidas frigidis, stigidas calidis: & ita de reliquis secundum contra rietate oppositionibus. Rursum libro de Salubribus primo,sic ait: Quae
secundum naturam se habent corpora, his suum statum seruari detat: ser uatur autem similibus unumquodq; , alteratur contrariis. Quinto quoq;.
Iibro, id ipsum sub his uerbis: Male affecto corpori contraria: bene austem se habenti similia adhibere oportet. Ac paulo pdst sub sexti initium
quasi seipsum explicans, in hunc loquitur modum. Si seruare tempera mentum studes, humidis naturis, hume ctante cibo, siccis sicco uteris: sis o alterare placet,contrari js. Ex quo manifeste est uidere similibus regen da esse lapsa corpora, si modo in suo temperamento seruanda sint, cum contrari js alterentur magis. Quare extemplo erratu esse in praefatis comν. mentariis censendum est: quod nimirum contrariis melius se habere lapsa corpora, tuam similibus asseuerarit Galenus: aut omnino sui oblitus pus gnantia dixit. Ad quod facit Hippocratis alter Aphorismus partis pri. Aphoi primar,cuius initium, Uictus humidus omnibus sebricitantibus confert, maxime pueris,& ali js qui tali uictu uti consueuerunt. Nanq; ibi Hippocrastes, pueris ob innatam eorum humiditatem uictum humidum praescribit, Deluti eorum temperamento similem, ac magis conformem. Quo sit, ut o similibus magis quam contrariis seruanda sint quae a temperamento res cedunt corpora: ut apertissime idem etiam Galenus octauo Methodi probare uidetur, ubi duos illos aegrotanteS contrario temperamento,
eodem plane ac simili morbi genere teneri fingit, nempe calidiori, & ad bilis naturam propius accedenti, paulo calidiora: frigidiori si igidiora exhibenda statuit: seruandi scit Ret natiui temperamenti gratia. ippe ut exemplo deducam si sieruandus est qui duobus tantum a temperas mento gradibus ad calidum labitur,non ne huic ea exhibenda erunt, quartotidem gradibus in alimentorum genere ad calidum uersus distabunt Equidem cara inter alimentum N altum corpus, familiaritatem & cos 3o gnationem quasi quandam esse oporteat,nedum substantiae ipsius,sed &qualitatum quoq; ut Galenus Alimentorum secundo, R de T venda uasletudine sexto uoluisse uisus est fit omnino,ut calidi corporis cognatum& familiare magis sit quod calidum est, quam quod frigidum: ac pro inade hoc illius seruabit quam ab initio suscepit temperiem. Igitur non uide tur stare posse , quod in Aphorismi commentario dicitur, Contrariis quam similibus salubrius degere lapsa corpora. Uerum si quis Galeni sensa demonstrationis uiribus innixa penitius consideret, intemperata corpora non seruanda illa quidem similibus, sed magis contrariis corri, genda iudicabit: quod talia, ut in morbum incidant, naturae siue pronis
. , late apta sunt: atq; ut nunc salubria Galeno dicuntur, efficitur, ut ad mo- in Ariem, derationem reuocanda magis, quam in sua ipsorum temperie seruanda
sint. quae docta Galeni primo de Sanitate tuenda sententia est. Quippe intemperies quae intra sanitatis sunt terminos, corrigere oportebit, haec enim Galeni eo loco uerba sunt ita ut quae iusto sicciores naturae sunt, humidiores reddas: quae humidiores sunt, sicciores. Pari modo quae sei.